TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERHAN ÖZAYDO ĞDU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/29272) Karar Tarihi: 14/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/29272 Karar Tarihi : 14/9/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucu : Erhan ÖZAYDO ĞDU Vekili : Av. Devrim B İÇEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sisteminden süresinde verilen istina f dilekçe
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERHAN ÖZAYDO ĞDU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/29272) Karar Tarihi: 14/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/29272 Karar Tarihi : 14/9/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucu : Erhan ÖZAYDO ĞDU Vekili : Av. Devrim B İÇEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sisteminden süresinde verilen istina f dilekçesinin süre yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/8/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Doktor olan ba şvurucu, i şyeri hekimi olarak çal ışmaktayken i ş akdinin feshedilmesi üzerine 9/9/2016 tarihinde i şe iade davas ı açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/29272 Karar Tarihi : 14/9/2022 39. Diyarbak ır 5. İş Mahkemesi (Mahkeme) 4/7/2018 tarihli kararla i ş akdinin hakl ı ve geçerli sebebe dayan ılarak feshedildi ğini, başvurucunun i ş akdinin feshedilmesinden sonra başka bir işte çal ışmaya başlad ığı da dikkate al ındığında işe iadesinin anlams ız olacağını belirterek davan ın reddine karar vermi ştir. 10. Başvurucu vekili gerekçeli karar ı 11/9/2018 tarihinde tebellü ğ etmiş, Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden 24/9/2018 tarihinde istinaf talebinde bulunmuştur. 11. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi 14/5/2019 tarihli kararla istinaf isteminin süreden reddine kesin olarak karar vermi ştir. Karar gerekçesinde istina f başvuru süresinin 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 345. maddesi uyar ınca iki hafta oldu ğu ve bu sürenin gerekçeli karar ın tebliğinden itibaren başlad ığı ifade edilmi ştir. Mahkeme karar ının başvurucu vekiline 11/9/2018 tarihinde tebli ğ edildiği, istinaf süresinin 26/9/2018 tarihinde sona erdi ği ancak ba şvurucu vekili taraf ından istinaf süresi geçtikten sonra 15/10/2018 tarihinde istinaf ba şvurusunda bulunuldu ğu belirtilmiştir. Karar, ba şvurucu vekiline 3/9/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 12. Başvurucu 15/8/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 13. Başvurucu, bireysel ba şvuruda bulunduktan sonra temyiz talebinde de bulunmuş; Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi 17/10/2019 tarihli kararla, Bölge Adliye Mahkemesi karar ının kesin oldu ğu gerekçesiyle temyiz istemini reddetmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 14.İlgili hukuk için bkz. Süleyman Yaprak , B. No: 2014/12996, 1/2/2017, 13-21; Nebi Karata ş ve diğerleri , B. No: 2014/13001, 8/3/2017, 17-31; Hüseyin Ünal ve Mehmet Ünal , B. No: 2016/14222, 29/5/2019, 14-25; Binali Boran , B. No: 2016/1235, 24/10/2019, 15-25; Inspektorate Uluslararas ı Gözetim Servisleri A. Ş., B. No: 2017/29088, 10/6/2020, 13-23. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Anayasa Mahkemesinin 14/9/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu; ba şvuru konusu davada mahkeme karar ının 11/9/2018 tarihinde vekiline tebli ğ edildiğini, istinaf dilekçesinin avukat ı arac ılığı ile UYAP üzerinden Mahkemeye 24/9/2018 tarihinde gönderildi ğini ancak Mahkemenin dilekçeyi 15/10/2018 tarihinde i şleme koydu ğunu, nitekim istinaf talebine daval ı taraf ın cevap tarihinin dahi 8/10/2018 oldu ğunu belirterek Bölge Adliye Mahkemesi taraf ından kabul edilen 15/10/2018 tarihinin hatal ı olduğunu ileri sürmü ştür. Süresinde istinaf talebinde bulundu ğu hâlde Bölge Adliye Mahkemesinin talebini reddetmesiyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/29272 Karar Tarihi : 14/9/2022 4B. Değerlendirme 17. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 18. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 19. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye erişim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 20. Mahkemeye eri şim hakk ı bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyuşmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelmektedir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 21. Mahkeme kararlar ının hukuka uygun olup olmad ığına yönelik uyu şmazl ığın çözümlenmek üzere bir yarg ı makam ı önüne ta şınmas ı kanun yolu na başvurma olarak nitelendirilmektedir. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Adil yarg ılanma hakk ı bir mahkeme karar ına karşı üst yarg ı yollar ına başvurabilmeyi güvence altına almamakla birlikte gerek suç isnad ına bağlı yarg ılamalarda gerekse medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin yarg ılamalarda istinaf veya temyiz gibi kanun yollar ına başvurma imkân ı tan ınm ış ise bu kanun yollar ı yönünden de adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki güvencelerin sa ğlanmas ı gerekir ( Hasan İşten, B. No: 2015/1950, 22/2/2018, 37). 22. Somut olayda istinaf ba şvurusunun süre yönünden reddedilmesinin mahkemeye erişim hakk ına bir müdahale te şkil ettiği aç ıktır. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 23. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/29272 Karar Tarihi : 14/9/2022 5"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 24. Yukar ıda an ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 25. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen; kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 26. Başvuru konusu olayda istinaf ba şvurusunun süre yönünden reddi nedeniyle başvurucunun mahkemeye eri şimine getirilen s ınırlaman ın kanun taraf ından öngörülme ölçütünü kar şılay ıp karşılamad ığının değerlendirilmesi gerekir. i. Genel İlkeler 27. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir ( Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı öncelikle şeklî manada bir kanunun varl ığını zorunlu k ılar. TBMM taraf ından ç ıkar ılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmamas ı hakka yap ılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırak ır (Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 56). 28. Kanunun varl ığı kadar kanun metninin ve uygulamas ının da bireylerin davran ışlar ının sonucunu öngörebilece ği kadar hukuki belirlilik ta şımas ı gerekir ( Necmiye Çiftçi ve di ğerleri , B. No: 2013/1301, 30/12/2014, 55). Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı, iç hukukta müdahaleye ili şkin yeterince ula şılabilir ve öngörülebilir kurallar ın bulunmas ını gerektirmektedir ( Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44). Kanunilik unsuru yönünden de ğerlendirme yap ılırken derece mahkemelerince müdahaley e imkân tan ıyan kanun hükümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanmas ı bariz takdir hatas ı ya da aç ık keyfîlik içermedi ği sürece bu alanda bir inceleme yap ılmas ı bireysel başvurunun amac ıyla bağdaşmaz. Ancak derece mahkemelerinin müdahaleye imkân tan ıyan kanun hükmünü aç ık bir biçimde hatal ı yorumlad ıklar ının ve uygulad ıklar ının tespiti hâlinde müdahalenin kanunilik temelinden yoksun oldu ğu sonucuna ula şılabilir ( Ramazan Atay , B. No: 2017/26048, 29/1/2020, 29). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 29. Somut olayda, ba şvurucu vekiline 11/9/2018 tarihinde Mahkemenin gerekçeli karar ı tebliğ edilmiştir. Başvurucunun istinaf istemi ise UYAP üzerinden 15/10/2018 tarihinde sunulan istinaf dilekçesinin süresinde olmad ığı, en geç 26/9/2018 tarihinde başvuruda bulunulmas ı gerektiği gerekçeleriyle reddedilmi ştir. 30. 6100 say ılı Kanun'un 345. maddesinde, i ş mahkemesi kararlar ına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf talebinde bulunulabilece ği belirtilmi ştir. Bunun yan ında 6100 say ılı Kanun'un 445. maddesinde; elektronik ortamda güvenli elektronik imza kullan ılarak dava aç ılabileceği, harç ve avans ın ödenebilece ği, dava dosyalar ının Başvuru Numaras ı: 2019/29272 Karar Tarihi : 14/9/2022 6incelenebilece ği, Kanun kapsam ında fiziki olarak haz ırlanmas ı öngörülen tutanak ve belgelerin güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda haz ırlanarak gönderilebilece ği belirtilmiştir ( Inspektorate Uluslararas ı Gözetim Servisleri A. Ş., B. No: 2017/29088, 10/6/2020, 44). 31. 6/8/2015 tarihli ve 29437 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Bölge Adliye ve Adlî Yarg ı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Ba şsavc ılıklar ı İdarî ve Yaz ı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik'in 5. ve 208. maddelerinde; tara f ve vekilleri ile di ğer ilgililerin güvenli elektronik imzayla imzalamak suretiyle UYAP vas ıtas ıyla mahkemeler veya hukuk dairelerine elektronik ortamda bilgi ve belge gönderebilecekleri, taraf vekillerince UYAP üzerinden güvenli elektronik imza ile kanun yolu başvuru dilekçesinin gönderilebilece ği, bu işler için ayr ıca elle at ılm ış imzal ı belge istenmeyece ği, avukatlar ın UYAP Avukat Bilgi Sistemi üzerinden kanun yolu ba şvuru dilekçesi gönderebilmeleri için elektronik imza sahibi olmalar ının gerekli oldu ğu, kanun yolu harçlar ının avukat taraf ından elektronik ortamda mahkeme veznesi hesab ına aktar ılacağı, kanun yolu ba şvurusunun dilekçenin sisteme kaydedildi ği tarihte yap ılm ış say ılacağı belirtilmiştir (Inspektorate Uluslararas ı Gözetim Servisleri A. Ş., 45). 32. Başvuru formuna ekli belgeler ve UYAP'tan yap ılan incelemede mahkeme karar ının 11/9/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edildiği, başvurucu vekilinin UYAP'tan 24/9/2018 tarihinde istinaf talebinde bulundu ğu, Mahkeme personelince dilekçenin UYAP işlemlerinin 15/10/2018 tarihinde yap ıldığı anlaşılm ıştır. 33. Yukar ıda belirtilen tespitler ışığında 11/9/2018 tarihinde gerekçeli karar ı tebellüğ eden ba şvurucunun ilama kar şı UYAP üzerinden 24/9/2018 tarihinde istina f talebinde bulunmas ına rağmen Bölge Adliye Mahkemesince 15/10/2018 tarihi esas al ınarak istinaf talebinin süre yönünden reddedilmesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı kanaatine ulaşılm ıştır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. Giderim Yönünden35. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 36. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 37. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/29272 Karar Tarihi : 14/9/2022 738. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesine (E.2018/1793, K.2019/363) gönderilmek üzere Diyarbak ır 5. İş Mahkemesine (E.2017/859, K.2018/384) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 14/9/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.