TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BİRSEL ÖZB İÇER VE SEV İM KARAPÜR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3936) Karar Tarihi: 20/12/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Birsel ÖZB İÇER 2. Sevim KARAPÜR Başvurucular Vekili : Av. İsmail BA ŞAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırma bedeli
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BİRSEL ÖZB İÇER VE SEV İM KARAPÜR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3936) Karar Tarihi: 20/12/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Birsel ÖZB İÇER 2. Sevim KARAPÜR Başvurucular Vekili : Av. İsmail BA ŞAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırma bedelinin dü şük tespit edilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 5/2/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. 2018/3964 say ılı başvurunun 2018/3936 say ılı başvuru ile konu yönünden hukuki irtibat bulunmas ı sebebiyle 2018/3964 say ılı başvurunun kapat ılmas ına, incelemenin 2018/3936 say ılı başvuru üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 39. Başvurucular, Hatay ili Dörtyol ilçesi Konakl ı köyünde kâin 10.100 m² yüz ölçümündeki 94 parsel say ılı, başvuru konusu ta şınmaz ın malikidir. 10. Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TE İAŞ) söz konusu ta şınmaz ın 3.474,31 m²lik k ısm ından yüksek gerilim enerji hatlar ı geçirilmek suretiyle daimî irtifak hakk ı tesisi kurulmas ı amac ıyla kamula ştırma karar ı alm ıştır. TEİAŞ'ın belirlediği kamulaştırma bedeli üzerinde uzla şılamamas ı üzerine 18/2/2009 tarihinde Dörtyol Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) acele elkoyma davas ı aç ılm ıştır. 11. Mahkemece ald ırılan bilirki şi raporunda, ta şınmaz ın belediye s ınırlar ı içinde olmad ığı ve imar görmedi ği belirtilerek zeytin bahçesi/tarla vasf ında olduğu kabul edilmi ştir. Buna göre ta şınmaz ın m² maliyetinin 25 TL oldu ğu belirtilerek 30.047,50 TL kamula ştırma bedeli hesaplanm ıştır. Bilirkişi raporu incelendi ğinde aç ıklama k ısm ında ifade edilmemi ş ise de hesap k ısm ında irtifak kamula ştırmas ı bedelinin irtifaka konu sahan ın arazilerde %35'in i geçemeyece ği yönündeki Yarg ıtay içtihad ı nazara al ınarak hesaplama yap ıldığı anlaşılm ıştır. 12. Mahkemece 26/3/2009 tarihinde 30.047,50 TL bedel üzerinden acele elkoyma karar ı verilmiştir. 13. Ard ından TEİAŞ taraf ından başvurucular aleyhine 13/4/2010 tarihinde aç ılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davas ıyla başvuru konusu ta şınmaz ın 3.474,31 m²lik kısm ı üzerinde TE İAŞ ad ına daimî irtifak hakk ı tesisinin tapuya tesciline karar verilmesi talep edilmi ştir. 14. Mahkemece ald ırılan 29/6/2010 tarihli bilirki şi raporunda belediye s ınırlar ı içinde arsa vasf ındaki taşınmaz ın m² fiyat ının 49 TL oldu ğu kabul edilerek ve irtifak kamulaştırmas ı bedelinin irtifaka konu sahan ın arsalarda %50'sini geçemeyece ği yönündeki Yarg ıtay içtihad ı nazara al ınarak taşınmaz ın irtifak kamula ştırmas ı bedeli 85.073,31 TL olarak hesaplanm ıştır. 15. Mahkemece bilirki şi raporunda hesaplama hatalar ı olduğu belirtilerek rapor üzerinde resen düzeltmeler yap ılm ıştır. Bu çerçevede arsa vasf ındaki taşınmaz ın m² fiyat ının 76.131 TL oldu ğu kabul edilerek ve irtifak kamula ştırmas ı bedelinin irtifaka konu sahan ın arsalarda %50'sini geçemeyece ği yönündeki Yarg ıtay içtihad ı dikkate al ınarak taşınmaz ın irtifak kamula ştırmas ı bedeli 132.177,88 TL olarak belirlenmi ştir. Mahkemece bu hesaplama doğrultusunda 23/2/2011 tarihinde davan ın kabulüne karar verilmi ştir. Kararda, ta şınmaz ın 3.474,31 m²lik k ısm ı üzerine davac ı TEİAŞ lehine daimî irtifak hakk ı tesisiyle tapuya tesciline ve irtifak kamula ştırma bedelinin 132.177,88 TL olarak tespitine hükmedilmi ştir. 16. Davac ı TEİAŞ taraf ından temyiz edilen karar, Yarg ıtay 18. Hukuk Dairesince 10/10/2011 tarihinde bozulmu ştur. Karar ın gerekçesinde; i. Dörtyol Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlü ğünün 28/4/2010 tarihli yaz ısına göre ba şvuru konusu ta şınmaz ın belediye mücavir alan ı içinde kald ığı, imar plan ı dışında olduğu, belediyenin hizmetlerinden yararlanmas ına karşın etraf ının meskûn olmad ığı, yerleşim merkezine uzakl ığının 7 km oldu ğu, beldenin geli şme istikametinde bulunmad ığı ifade edilmi ştir. ii. Öte yandan Bakanlar Kurulunun Yarg ıtayca k ısmen benimsenen 28/2/1983 tarihli karar ı uyar ınca, imar plan ında yer almayan bir ta şınmaz ın arsa say ılabilmesi Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 4için belediyenin veya mücavir alan s ınırlar ı içinde olmakla beraber belediye hizmetlerinin tümünden yararlanmas ı ve ayn ı zamanda etraf ının meskûn olmas ının zorunluluk arz etti ği vurgulanm ıştır. iii. Buna göre ba şvuru konusu ta şınmaz ın belediye hizmetlerinden yararlanmakla birlikte meskûn mahal içinde bulunmad ığı ve arsa olarak kabu l edilmesinin mümkün olmad ığı belirtilmi ştir. iv. Netice itibar ıyla Mahkemece ta şınmaz ın arazi olarak kabulüyle net gelir yöntemi esas al ınarak ve arazide yeti şmesi mutat münavebe ürünleri de dikkate alınarak bilirki şi kuruluna yapt ırılacak değerlendirme sonucu saptanacak de ğer üzerinden kamula ştırma bedelinin tespiti gerekti ği izah edilmi ştir. 17. Mahkemece bozma ilam ı doğrultusunda ke şif yap ılarak yeni bilirki şi heyetinden 20/3/2012 tarihli rapor ald ırılm ıştır. Raporda, ta şınmaz ın kapama narenciye bahçesi oldu ğu ve m² fiyat ının 35 TL kabul edilerek net gelir yöntemi üzerinden irtifak kamula ştırma bedeli 38.075,68 TL hesaplanm ıştır. Bilirkişi raporu incelendi ğinde irtifak kamula ştırmas ı bedelini n irtifaka konu sahan ın arazilerde %35'ini geçemeyece ği yönündeki içtihad ının dikkate alınmad ığı anlaşılm ıştır. Başvurucular, ta şınmaz ın arsa vasf ında oldu ğunu belirterek bedelinin dü şük tespit edildi ği itiraz ında bulunmu ştur. 18. Mahkemece bu bilirki şi raporu esas al ınarak 12/7/2012 tarihinde davan ın kabulüne karar verilmi ştir. Kararda, bu kez irtifak kamula ştırma bedelinin 38.075,68 TL olarak tespitine ve bozma öncesi karar ile fazladan al ınan 94.102,20 TL'nin davac ı idareye iadesine hükmedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde arsa vasf ındaki taşınmaz ın m² fiyat ının 35 T L olduğu kabul edilerek ve irtifak kamula ştırmas ı bedelinin irtifaka konu sahan ın arsalarda %50'sini geçemeyece ği yönündeki içtihad ı nazara al ınarak kamula ştırma bedelinin hesapland ığı belirtilmi ştir. 19. Başvurucular temyiz dilekçesinde, arsa vasf ında olan ta şınmaz ın arazi olarak kabulünün ve irtifak nedeniyle olabilecek de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet değerinin %35'ini geçemeyece ğine ilişkin kural ın mülkiyet hakk ını ihlal etti ğini vurgulam ıştır. Ancak fazladan ödenen bedelin iadesine ili şkin hükme kar şı temyiz itiraz ında bulunmam ıştır. Taraflarca temyiz edilen karar, Dairece 10/12/2012 tarihinde bozulmu ştur. Karar ın gerekçesinde; i. Kamula ştırılan taşınmazda hangi ürünler yeti şiyorsa bu ürünler esas al ınarak taşınmaz ın değerinin belirlenmesi gerekirken tar ım ve hayvanc ılık ilçe müdürlü ğü verileri getirtilmeden bedel tespiti yap ıldığı belirtilmi ştir. ii.İrtifak hakk ı tesis edilmesi amac ıyla yap ılan kamula ştırma işleminde kamulaştırma bedelinin ta şınmaz ın irtifak hakk ı tesisinden önceki de ğeri ile irtifak hakk ı tesis edildikten sonraki de ğeri aras ındaki farktan ibaret oldu ğu vurgulanm ıştır. İrtifak kurulmas ı nedeniyle ta şınmazda meydana gelecek de ğer düşüklüğü oran ının ise taşınmaz ın cinsi, niteli ği, kullan ım şekli, irtifak hakk ının niteliği taşınmazda kaplad ığı alan ve yeri, istikameti dikkate al ınarak belirlenece ği aç ıklanm ıştır. iii. Öte yandan Yarg ıtay uygulamalar ında, taşınmaz ın niteliğine uygun kullan ımını önemli ölçüde etkileyen özel bir durum söz konusu olmamas ı hâlinde arazilerde irtifak nedeniyle olu şabilecek de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet de ğerinin %35'ini a şmamas ı gerektiğine işaret edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 5iv. Sonuç itibar ıyla başvuru konusu ta şınmaz üzerindeki irtifak hakk ı tesisinde, irtifak ın geçtiği yere ve alan ına, taşınmaz ın yüz ölçümüne ve niteli ğine göre de ğer kayb ının %12 oran ında olmas ı gerektiğinin düşünülmemesi ve kamula ştırmadan arta kalan alana da ayr ıca değer düşüklüğü hesaplayarak irtifak kamula ştırma bedeli belirleyen bilirki şinin raporunda belirledi ği kamula ştırma bedeline hükmedilmi ş olmas ının doğru görülmedi ği izah edilmi ştir. v. Ayr ıca idarece fazladan yat ırılm ış olan paran ın başvurucu tarafça bankada n çekilmesine kadar varsa i şlemiş olan mevduat faizi ile birlikte davac ı idareye ödenmesine karar verilmesi gerekti ği beyan edilmi ştir. 20. Mahkemece bozma ilam ı doğrultusunda 12/12/2013 tarihli ek bilirki şi raporu ald ırılm ıştır. Raporda enerji nakil hatt ının araziyi ortadan bölüp geçti ği izah edilerek arazideki de ğer kayb ı oran ı %35 kabul edilmi ştir. Öte yandan arazi vasf ındaki taşınmaz ın m² fiyat ının 35 TL oldu ğu kabul edilerek irtifak kamula ştırma bedeli 42.420 TL hesaplanm ıştır. 21. Mahkemece 12/12/2013 tarihli ek bilirki şi raporunun hükme esas al ındığı belirtilerek 28/5/2014 tarihinde davan ın kabulüne karar verilmi ştir. Kararda, bu kez irtifak kamulaştırma bedelinin 42.420 TL olarak tespitine ve bozma öncesi karar ile fazladan al ınan 94.102,20 TL'nin bankaya yat ırıldığı tarihten ba şvurucular taraf ından çekilme tarihine kadar yasal faiziyle birlikte davac ı idareye iadesine hükmedilmi ştir. 22. Başvurucular temyiz dilekçesinde, arsa vasf ında olan ta şınmaz ın arazi olarak kabulünün ve irtifak nedeniyle olabilecek de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet değerinin %35'ini geçemeyece ğine ilişkin kural ın mülkiyet hakk ını ihlal etti ğini vurgulam ıştır. Ayr ıca fazladan ödenen bedelin iadesinin faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi de temyize konu edilmi ştir. Taraflarca temyiz edilen karar, Dairece 21/4/2015 tarihinde bozulmu ştur. Karar ın gerekçesinde; i. Yarg ıtay ın yerleşmiş uygulamalar ına göre özel ve dikkate al ınmas ı gereken hakl ı bir neden bulunmad ıkça tar ım arazilerinin oldu ğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getireceği net gelir üzerinden bilimsel yöntemle yap ılacak de ğerlendirmede münavebeye al ınacak ürünler için dekar ba şına elde edilecek ortalama verim, üretim gideri ve toptan sat ış fiyat ına ilişkin olarak ciddi istatistiki bilgilere dayal ı olduğu bilinen o yerdeki g ıda, tar ım ve hayvanc ılık müdürlü ğü verilerinin esas al ınmas ı gerektiği zikredilmi ştir. ii. Dörtyol G ıda, Tar ım ve Hayvanc ılık İlçe Müdürlü ğü (Dörtyol İlçe Tar ım Müdürlüğü) yaz ısında; daha önce 21/5/2012 tarihli yaz ı ile bildirilen verilerin il müdürlüğü rakamlar ı dikkate al ınarak istatistiki bilgi amaçl ı haz ırland ığı, bunun Dörtyol ilçesi aç ısından uygun olmad ığı, as ıl uygun olan verilerin 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 2014/103 Esas say ılı dosyaya gönderilen 16/4/2014 tarihli yaz ı ekinde sunulan asgari ve azami s ınırlar ı belirtilen veriler oldu ğu bildirilmi ştir. iii. Buna göre bu veriler dikkate al ınarak taşınmaz ın yar ısının mandalina, yar ısının da limon bahçesi oldu ğu hususu da gözetilip her bölümün de ğerinin ayr ı şekilde resmî veriler esas al ınarak değerlendirilmesi gerekti ğinin düşünülmemesini n doğru olmad ığı izah edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 6iv. Ayr ıca bozma öncesi ta şınmaz ın değerinin tespiti için haz ırlanan bilirki şi raporunda objektif de ğer art ış oran ı uygulanmad ığı ve bu husus bozma nedeni yap ılmad ığı hâlde bozma sonras ı değer tespitinde objektif de ğer art ışı uygulanmak suretiyle de ğerlendirme yap ılmas ının hatal ı olduğu belirtilmi ştir. v. Öte yandan kamula ştırma bedelinin tespiti için aç ılan davan ın dört ay içinde sonuçland ırılmamas ı hâlinde tespit edilen bedele bu sürenin bitiminden itibaren faiz uygulanmas ına ilişkin düzenleme uyar ınca dava tarihinden dört ayl ık sürenin bitti ği tarihten karar tarihine kadar tespit edilen kamula ştırma bedeline faiz uygulanmas ı gerektiğine dikkat çekilmi ştir. 23. Mahkemece bir kez daha bozma ilam ı doğrultusunda eksiklikler giderilerek 11/2/2016 tarihli ek bilirki şi raporu ald ırılm ıştır. Raporda, bozma ilam ında belirtilen Dörtyol İlçe Tar ım Müdürlü ğü tar ım verileri dikkate al ınarak arazi niteli ğindeki narenciye bahçesinin m² net gelir de ğerinin bir önceki ek rapordaki gibi 35 TL oldu ğu tespit edilmi ştir. Yine önceki ek raporda oldu ğu gibi enerji nakil hatt ının araziyi ortadan bölerek geçmesi nedeniyle arazideki de ğer kayb ı oran ının %35 oldu ğu kabul edilerek irtifak kamula ştırma bedeli 42.420 TL olarak hesaplanm ıştır. 24. Mahkemece bozma ilam ına uyularak ve 11/2/2016 tarihli ek bilirki şi raporu esas al ınarak 24/3/2016 tarihinde davan ın kabulüne karar verilmi ştir. Kararda, bu kez irtifak kamulaştırma bedelinin 42.420 TL olarak tespitine ve bozma öncesi karar ile fazladan al ınan 90,757,88 TL'nin daval ı taraf ından bankadan çekilmesine kadar varsa i şlemiş mevduat faiziyle birlikte davac ı idareye iadesine hükmedilmi ştir. Ayr ıca 42.420 TL kamula ştırma irtifak bedelinden acele elkoyma dosyas ında ödenen 30.047,50 TL mahsup edildikten sonra kalan 12.372,50 TL'nin 14/8/2010 tarihinden ilk karar tarihi olan 23/2/2013'e kadar yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmi ştir. 25. Başvurucular temyiz dilekçesinde, arsa vasf ında olan ta şınmaz ın arazi olarak kabulünün ve irtifak nedeniyle olabilecek de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet değerinin %35'ini geçemeyece ğine ilişkin kural ın mülkiyet hakk ını ihlal etti ğini vurgulam ıştır. Ancak fazladan ödenen bedelin iadesine ve faizine ili şkin hükme kar şı temyiz itiraz ında bulunmam ıştır. Başvurucular ın taraf ından temyiz etti ği karar, bu kez Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince 19/4/2017 tarihinde onanm ıştır. Başvurucular ın karar düzeltme talebi de ayn ı Daire taraf ından reddedilmi ş ve karar kesinle şmiştir. 26. Nihai karar 17/1/2018 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. 27. Başvurucular 5/2/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Mevzuat 28. 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu nun İrtifak hakk ı kurulmas ı kenar başlıklı 4. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 7"Taşınmaz mal ın mülkiyetinin kamula ştırılmas ı yerine, amaç için yeterli oldu ğu takdirde ta şınmaz mal ın belirli kesimi, yüksekli ği, derinli ği veya kaynak üzerind e kamulaştırma yoluyla irtifak hakk ı kurulabilir." 29. 2942 say ılı Kanun un Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve ta şınmaz mal ın idare ad ına tescili kenar başlıklı 10. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Kamulaştırman ın sat ın alma usulü ile yap ılamamas ı halinde idare, asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve ta şınmaz mal ın kamula ştırma bedelinin tespitiyle, idare adına tesciline karar verilmesini ister. Mahkeme, idarenin ba şvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün sonras ı için belirledi ği duruşma gününü, ta şınmaz mal ın malikine bildirerek duru şmaya kat ılmaya çağırır. Duruşma günü idareye de tebli ğ olunur. Mahkemece yap ılan duruşmada taraflar ın bedelde anla şamamalar ı halinde hakim, e n geç on gün içinde ke şif ve otuz gün sonras ı için de duru şma günü tayin ederek, 15 inci maddede say ılan bilirki şiler marifetiyle ve tüm ilgililerin huzurunda ta şınmaz mal ın değerini tespit için mahallinde ke şif yapar Bilirkişiler, taraflar ve di ğer ilgililerin beyan ını da dikkate alarak, 11 inci maddedeki esaslar do ğrultusunda ta şınmaz mal ın değerini belirten raporlar ını onbeş gün içind e mahkemeye verirler. Mahkeme bu raporu, duru şma günü beklenmeksizin taraflara tebli ğ eder. Yap ılacak duru şmaya hakim, taraflar veya vekillerini ve bilirki şileri çağırır. Bu duruşmada taraflar ın bilirkişi raporlar ına varsa itirazlar ı dinlenir ve bilirki şilerin bu itirazlara kar şı beyanlar ı al ınır. Taraflar ın bedelde anla şamamalar ı halinde gerekti ğinde hakim taraf ından onbe ş gün içinde sonuçland ırılmak üzere yeni bir bilirki şi kurulu tayin edilir ve hakim, taraflar ın ve bilirkişilerin rapor veya raporlar ı ile beyanlar ından yararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamula ştırma bedeli tespit eder. Mahkemece tespit edilen bu bedel, ta şınmaz mal, kaynak veya irtifak hakk ının kamula ştırılma bedelidir. İdarece, kamula ştırma bedelini n hak sahibi ad ına yat ırıldığına dair makbuzun ibraz ı halinde mahkemece, ta şınmaz mal ın idare ad ına tesciline ve kamula ştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verilir ve bu karar, tapu dairesine ve paran ın yat ırıldığı bankaya bildirilir. Tescil hükmü kesin olup taraflar ın bedele ili şkin temyiz haklar ı sakl ıdır. (Ek f ıkra: 11/04/2013-6459 S.K./6. md) Kamula ştırma bedelinin tespiti için aç ılan davan ın dört ay içinde sonuçland ırılamamas ı halinde, tespit edilen bedele bu süreni n bitiminden itibaren kanuni faiz i şletilir. 30. 2942 say ılı Kanun un Kamulaştırma bedelinin tespiti esaslar ı kenar başlıklı 11. maddesinin üçüncü ve dördüncü f ıkralar ı şöyledir: Taşınmaz mal ın değerinin tespitinde, kamula ştırmay ı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olaca ğı değer art ışlar ı ile ilerisi için dü şünülen kullanma şekillerine göre getirece ği kâr dikkate al ınmaz. Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 8Kamulaştırma yoluyla irtifak hakk ı tesisinde, bu kamula ştırma sebebiyle ta şınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek k ıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu k ıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir. 2. Anayasa Mahkemesi Karar ı 31. Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E.2018/156, K.2019/22 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ Kanun un itiraz konusu kural ın da yer ald ığı 4650 say ılı Kanun un 6. maddesiyle başlığıyla birlikte de ğiştirilen 11. maddesi şöyledir: Kamulaştırma bedelinin tespiti esaslar ı Madde 11- (De ğişik: 24/4/2001 - 4650/6 md.) ...ı) (Değişik: 19/4/2018-7139/27 md.) Bu f ıkrada belirtilen unsurlara göre tespit edile n arazi bedelinin yar ısını geçmemek ve her bir ölçünün etkisi aç ıklanmak kayd ıyla bedeli n tespitinde etkili olacak di ğer objektif ölçüleri, ...IV. ESASIN İNCELENMES İ ... 18. Söz konusu maddenin birinci f ıkras ının ( ı) bendinde, bedel tespitinde etkili olaca k diğer objektif ölçülerin de baz ı şartlarla kamula ştırma bedelinin belirlenmesinde esas alınacağı hükme ba ğlanm ıştır. Bu kapsamda kamula ştırmaya konu arazinin emsallerin e göre pazarlama veya ula şım kolayl ıklar ı, ana yollara, il merkezlerine, yerle şim alanlar ına yak ınlık gibi de ğerini olumlu yönde etkileyecek birtak ım özelliklerinin gözard ı edilmemesi ve taşınmaz ın gerçek de ğerinin tespiti bak ımından bilimsel yöntemle belirlenen bedelin anılan f ıkran ın (ı) bendi uyar ınca belirli bir oranda art ırılmas ı mümkün olabilmektedir. 19. Bu itibarla bedelin tespitinde etkili olacak di ğer objektif ölçüler bak ımından her bi r ölçünün de ğere etkisinin aç ıklanmas ı gerektiği Kanun da ifade edildi ği gibi bu ölçülerin somut, araziye getirdi ği katk ı ve değer yönünden aç ık, objektif, gerekçeli, makul, arazi bedelinin belirlenmesinde etkili olabilecek di ğer bir unsur içinde gözetilmemi ş olmas ının da uygulamada yarg ı içtihatlar ıyla kabul edildi ği anlaşılmaktad ır. 20. İtiraz konusu kural ın yer ald ığı madde gerekçesinde özellikle kamula ştırılan tar ım arazilerinin de ğer takdirinde yöntemine göre hesap edilen bedeli anlams ız k ılacak objekti f değer art ışlar ının yap ıldığı, objektif ölçüler gerekçe gösterilerek ço ğu kez %50-200, hatta %300 oran ında art ış uyguland ığı ifade edilmi ştir. Bu kapsamda kural arazilerde di ğer objektif ölçülerin uygulanmas ı bak ımından oransal bir s ınırlama öngörmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 921. Kuralla di ğer objektif ölçüler sebebiyle uygulanacak olan art ış oran ı Kanun un 11. maddesinin birinci f ıkras ında belirtilen unsurlara göre tespit edilen arazi bedelinin %50 si ile s ınırland ırılmış olup bu oran ın taşınmaz ın özelliklerine göre %50 ve daha az oranda uygulanmas ı mümkün iken %50 nin üzerinde uygulamas ı mümkün olmayacakt ır. ... C. Anayasa ya Ayk ırılık Sorunu ...33. Arazilerde kamula ştırma bedeli, Kanun un 11. maddesinin birinci f ıkras ının (f) bendi uyar ınca ve an ılan f ıkrada belirtilen bedel tespitine ili şkin diğer unsurlar da esas alınmak suretiyle belirlenmektedir. Bu kapsamda ta şınmaz mal veya kayna ğın mevkiine v e şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getirece ği net gelir üzerinden bilimse l yöntemle hesaplama yap ılmakta; bu a şamaya kadar de ğerlendirmeye al ınmam ış, arazinin değerini olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilecek somut ve objektif birtak ım özellikleri n bulunmas ı hâlinde ise özellikle an ılan f ıkran ın ( ı) bendi kapsam ında bunlar da dikkat e alınarak kamula ştırma bedeli tespit edilmektedir. 34. İtiraz konusu kural, kamula ştırmaya konu arazinin de ğeri üzerinde olumlu etkiler i bulunan birtak ım ölçüler sebebiyle uygulanacak objektif de ğer art ırıcı unsur oran ını Kanun un 11. maddesinin birinci f ıkras ında belirtilen unsurlara göre tespit edilen arazi bedelinin %50 si ile s ınırland ırmaktad ır. Bu kapsamda kural do ğrudan kamula ştırma bedelinin tespiti ile ilgili olup kuralla getirilen s ınırlama tespit edilecek kamula ştırma bedelinin tutar ını doğrudan etkileyecek niteliktedir. 35. Anayasa n ın 35. maddesi uyar ınca mülkiyet hakk ı ancak kamu yarar ı amac ıyla sınırlanabilir. Kamu yarar ı kavram ı, devlet organlar ının takdir yetkisini de beraberinde getiren bir kavram olup objektif bir tan ıma elveri şli olmayan bu ölçütün her somut ola y temelinde ayr ıca değerlendirilmesi gerekir. Arazilerde kamula ştırma bedelinin tespitinde diğer objektif ölçüler sebebiyle uygulanacak olan objektif de ğer art ırıcı unsur oran ını %50 ile s ınırland ıran kural ın kamu yarar ı amac ıyla gerçekle ştirilen projelerde kamula ştırma maliyetlerinin azalt ılmas ı, yat ırım bedellerinin dü şürülmesi ve bu suretle idarenin kaynaklar ının korunmas ı amac ıyla düzenlendi ği ve kamu yarar ı amac ına dönük oldu ğu anlaşılmaktad ır. 36. Arazilerde kamula ştırma bedelinin tespitinde asli de ğer biçme yönteminin ta şınmaz mal veya kayna ğın mevkiine ve şartlar ına göre ve oldu ğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getireceği net gelir üzerinden bilimsel olarak hesaplama yap ılmas ı olduğu gözetildi ğinde bu şekilde belirlenecek bedel üzerinden di ğer objektif ölçüler sebebiyle uygulanacak art ış oran ının makul, belirli ve öngörülebilir bir seviyede tutulabilmesi ile kamula ştırma maliyetlerinin azalt ılmas ı bak ımından diğer objektif ölçüler sebebiyle uygulanacak art ırım oran ına oransal bir üst s ınır getirilmesinin itiraz konusu kural ın amac ını gerçekleştirmeye elverişli olmad ığı söylenemez. 37. Öte yandan itiraz konusu kuralla mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülülük ilkesi kapsam ında gerekli ve orant ılı olup olmad ığı da incelenmelidir. Kural, kamula ştırılan arazilerde de ğer art ırıcı unsurlar sebebiyle uygulanacak objektif de ğer art ırıcı unsur oran ına bir üst s ınır getirmek suretiyle bu oran ı %50 ile s ınırlamaktad ır. 7139 say ılı Kanun un genel gerekçesinde ve itiraz konusu kural ın yer ald ığı madde gerekçesinde ifade edildiği üzere objektif de ğer art ışı uygulamas ıyla taşınmaz ın değerinde %100, %200 v e Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 10hatta %300 lere varan oranlarda art ış yap ılmas ını gerektiren durumlara uygulamad a sıklıkla rastland ığı görülmektedir. Bu durumda uygulanacak objektif de ğer art ırıcı unsur oran ının %50 ile s ınırland ırılmas ı kamulaştırmaya konu ta şınmaz ın somut olarak sahip olduğu, daha önce arazi bedelinin belirlenmesinde etkili olabilecek di ğer bir unsur içind e veya kapitalizasyon faiz oran ının belirlenmesi s ıras ında değerlendirilmemi ş, taşınmaza olumlu yönde katk ı ve değer sağlayan unsurlar ın olmas ı gerektiği oranda ve ölçüd e kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkate al ınmamas ı sonucunu do ğuracakt ır. Kamulaştırmada gerçek kar şılığın malike ödenmesi gereklili ği karşısında araziyi emsallerine göre daha de ğerli k ılan olumlu özelliklerinin önemli ölçüde bedele yans ıtılmas ını engelleyebilecek şekilde oransal s ınırlama öngörülmesinin gerekli oldu ğu söylenemeyece ği gibi öngörülen s ınırlama ola ğan koşullarda %50 nin üzerinde objekti f değer art ışı uygulanmas ı gereken ta şınmazlar yönünden kamula ştırmada gerçek bedelin tam olarak tespitini ve malike ödenmesini engelleyece ğinden kamu yarar ı ile malikin mülkiyet hakk ı aras ında gözetilmesi gereken adil dengeyi malik aleyhine bozmaktad ır. Bu yönüyle kural ölçülülük ilkesine ayk ırıdır. 38. Anayasa n ın 46. maddesinde öngörülen anayasal ögelerden birinin bulunmamas ı kamulaştırma işlemini Anayasa ya ayk ırı hâle getirece ği gibi Anayasa n ın 35. maddesi ile korunan ve s ınırlar ı belirtilen mülkiyet hakk ına da ayk ırılık oluşturur. Bu çerçevede kamulaştırma bedelinin tespitinde kamula ştırman ın anayasal ögelerinden biri olan gerçek karşılığa ulaşılmas ını engelleyen, mülkiyet hakk ının ölçüsüz biçimde s ınırland ırılmas ına neden olan kural Anayasa n ın 13., 35. ve 46. maddelerine ayk ırıdır. 39. Aç ıklanan nedenlerle kural, Anayasa n ın 13., 35. ve 46. maddelerine ayk ırıdır. İptali gerekir. Kural, Anayasa n ın 13., 35. ve 46. maddelerine ayk ırı görülerek iptal edildi ğinden ayr ıca Anayasa n ın 2. ve 10. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemi ştir. ..." 3. Yarg ıtay Kararlar ı 32. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin 9/2/2021 tarihli ve E.2019/8304, K.2021/1117 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...arsa niteli ğindeki İzmir ili, Karaba ğlar ilçesi, Uzundere mahallesi, 260 parsel say ılı taşınmaza 2942 say ılı Kamula ştırma Kanununun 11/1-g maddesi uyar ınca emsa l karşılaştırmas ı yap ılarak, arazi niteli ğindeki Uzundere mahallesi 793 parsel say ılı taşınmaza 2942 say ılı Kamulaştırma Kanununun 11/1-f maddesi uyar ınca net geliri esa s alınarak de ğer biçilmesine ve ayn ı Kanunun 11/son maddesi uyar ınca taşınmaz mal ın niteliği, tamam ının yüzölçümü, geometrik durumu ve irtifak hakk ına konu olan bölüm dikkate al ınarak de ğer düşüklüğü oran ı belirtilmek suretiyle irtifak hakk ı karşılıklar ının tespit edilmesine ve tespit edilen bedelin bloke ettirilerek daval ı tarafa ödenmesine ili şkin il k derece mahkemesinden verilen karara kar şı yap ılan istinaf ba şvurusunun k ısmen kabulü ile; irtifak alanlar ının fen bilirki şi raporuna at ıf yap ılmak suretiyle tesisine karar verilmesi gerektiğinden hükmün tescile ili şkin bendinin HMK'nun 353/1-b-2 maddesi uyar ınca düzeltilerek yeniden esas hakk ında hüküm kurulmas ında bir isabetsizlik görülmemi ştir..." 33. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin 25/2/2013 tarihli ve E.2012/26091, K.2013/2963 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 11"...1) 2942 say ılı Kamulaştırma Kanununun 11/son maddesi uyar ınca irtifak hakk ı karşılıklar ı bu hak nedeniyle ta şınmaz ın tamam ında meydana gelecek de ğer kayb ıdır. Bu itibarla dava konusu ta şınmazlar ın ayr ı ayr ı irtifak hakk ı kurulmas ından önceki zemin ve üzerindeki yap ılar dahil tüm de ğerlerinin tesbit edilmesi ve bundan sonra enerji nakil hatt ı nedeniyle her bir ta şınmaz ın tamam ında meydana gelecek de ğer düşüklüğü oran ının belirlenmesi ve bu oranla her bir ta şınmaz ın tüm de ğerinin çarp ılmas ı sonucu her bir taşınmaz için irtifak hakk ı karşılığının hesaplanmas ı gerekir. Bilirki şi kurullar ınca böyle bir inceleme ve i şlem yap ılmad ığı gibi ayr ıca kalan bölümde de de ğer azalmas ı olacağı kabu l edilmek suretiyle fazla bedele hükmedilmesi, 2) Arazi niteli ğindeki ta şınmazlardan geçen enerji nakil hatlar ı nedeniyle de ğer düşüklüğü hesap edilirken ta şınmazlar ın yüzölçümü, geometrik yap ısı enerji nakil hatt ının güzergah ı ve sal ınım yüksekli ği nazara al ınarak bu oran ın tüm taşınmaz ın en fazla % 35' i oran ında olabilece ği gözetilmeden, arsa niteli ğindeki taşınmazlar için kabul edilen %50 oran üzerinden hesap yap ılmas ı, ... Doğru görülmemi ştir." 34. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin 9/3/2009 tarihli ve E.2009/377, K.2009/3600 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...2942 Say ılı Yasan ın 4650 say ılı Yasayla de ğişik 11. maddesinin son f ıkras ı uyar ınca ve Yarg ıtay' ın yerleşmiş uygulamalar ına göre; kamula ştırma yoluyla irtifak hakk ı kurulmas ında, bu kamula ştırma nedeniyle ta şınmaz malda olu şacak değer düşüklüğü oran ının (dolay ısıyla kamula ştırma bedelinin) tesbitinde, ta şınmaz mal ın cinsi (arsa veya arazi olmas ı) ve yüzölçümü ile irtifak hakk ının kuruldu ğu alan ın yüzölçümü, irtifak ın niteliği (akaryak ıt boru hatt ı, elektrik enerji nakil hatt ı vb.) ve konumu gözönünde bulundurulur. Buna göre hesaplanacak de ğer düşüklüğü oran ı (kan ıtlanm ış özel ve önemli bir durum sözkonusu olmad ıkça) arsa niteli ğindeki ta şınmaz malda irtifak hakk ının kurulduğu alan ın mülkiyet de ğerinin % 50'sinden fazla olamaz. Dava konusu ta şınmaz 91 7 m² yüzölçümlü olup 639 m²'lik k ısm ında davac ı idare lehine irtifak hakk ı kurulmu ş bulunduğuna göre, bu ta şınmaz malda irtifak hakk ı kurulmas ı nedeniyle olu şacak değer düşüklüğü oran ının taşınmaz ın tüm de ğerinin % 35'i oran ında olaca ğı düşünülmeden, irtifak geçen alan ın mülkiyet de ğerinin % 60' ı oran ında değer kayb ı olacağının kabulü ile fazla bedele hükmedilmesi, Doğru görülmemi ştir." B. Uluslararas ı Hukuk 35. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 1236. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) Kahyaoğlu ve diğerleri/Türkiye (B. No: 37203/05, 31/5/2016, 4-19) karar ına konu olayda, ba şvurucular ın taşınmaz ının bir bölümü üzerinden kamula ştırma yap ılmaks ızın veya kamu irtifak ı tesis edilmeksizin enerji nakil hatt ı geçirilmi ştir. Başvurucular taraf ından kamula ştırmas ız el atma nedeniyle aç ılan tazminat davas ında mahkeme, bilirki şi görüşüne başvurmuş ve bilirki şi, taşınmaz ın bir bölümünün üzerinden enerji nakil hatt ı geçirilmi ş olmas ı dolay ısıyla değerinin %9 oran ında azald ığını kabul ederek tazminat hesaplam ıştır. Ancak mahkeme, Yarg ıtay kararlar ında kamu irtifak ı kurulmas ı nedeniyle ta şınmazda olu şacak değer düşüklüğünün taşınmaz ın toplam değerinin %2'sini geçemeyece ğinin belirtildi ğini gerekçe göstererek zarar ın taşınmaz değerinin %2'siyle s ınırlı olduğu sonucuna ula şmıştır. Mahkeme, bu görü şten yola ç ıkarak bilirkişi raporundaki tespite ra ğmen taşınmaz ın değerinin %7'sine isabet eden tazminat istemi yönünden davay ı reddetmi ş ve söz konusu karar Yarg ıtay taraf ından onanm ıştır. 37. AİHM; bilirki şi raporunda ta şınmazda olu şan değer kayb ı taşınmaz ın gerçek değerinin %9'u olarak tespit edildi ği hâlde yerel mahkemenin Yarg ıtay içtihad ından hareketle zarar miktar ını taşınmaz değerinin %2'si ile s ınırland ırdığına işaret ettikten sonra yarg ı mercilerince bunun gerekçesinin aç ıklanamad ığını vurgulam ıştır. AİHM, Yarg ıtay ın farkl ı durumlar ın gözönünde bulundurulmas ını d ışlayan kat ı yorumu nedeniyle başvurucular ın taşınmaz ının değerinin %7'sine tekabül eden zararlar ının karşılanamad ığını belirtmi ş ve bunun da kamu yarar ı ile bireysel yarar aras ındaki adil dengeyi bozdu ğunu ifade ederek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şmıştır (Kahyaoğlu ve diğerleri/Türkiye, 33-40). 38.Kutlu ve di ğerleri/Türkiye (B. No: 51861/11, 13/12/2016) karar ında da kamulaştırılan bir ta şınmaz ın bilirkişi raporunda objektif de ğer art ış oran ının %40 olarak belirtilmesine ra ğmen derece mahkemelerince %25 olarak belirlenmesi mülkiyet hakk ı bağlam ında incelenmi ştir. AİHM; derece mahkemelerinin bilirki şi raporundaki sonuçlar ın gözard ı edilmesinin nedenlerini somut ve yeterli gerekçelerle aç ıklamas ı gerektiğini, somut olayda ise gözönünde bulundurulacak ölçütlerin basit bir anlat ımının -mahkemece de ğer düşüklüğü oran ının %25 ile s ınırland ırılmas ına yol açan kriterlerin neden ve nas ıl dikkate alındığı belirtilmedi ği için- yeterli bir gerekçe olarak kabul edilemeyece ğini ifade etmi ştir. AİHM; sonuç olarak yeterli bir gerekçe gösterilmeden %25 olarak belirlenerek daha a z tazminata hükmedilmesi adil dengeyi bozdu ğu için bu durumun mülkiyet hakk ının ihlaline yol açt ığını kabul etmi ştir (Kutlu ve di ğerleri/Türkiye , 62-76). V.İNCELEME VE GEREKÇE 39. Anayasa Mahkemesinin 20/12/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 40. Başvurucular; yüksek gerilim enerji hatlar ının taşınmaz ın tamam ında önemli bir değer kayb ına yol açmas ına rağmen irtifak sebebiyle olu şabilecek de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet de ğerinin arazilerde %35'ini, arsalarda %50'sini geçemeyece ğine ilişkin Yarg ıtay içtihad ı nedeniyle gerçek kamula ştırma bedeline hükmedilmemesinden yak ınmaktad ır. 41. Öte yandan ba şvurucular, ta şınmazlar ın arsa ve arazi s ınıfland ırılmas ı kriterleri ile kamula ştırma bedelinin belirlenmesine yönelik kamula ştırma kanunundaki düzenlemelerin Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 13ve Yarg ıtay içtihatlar ının mülkiyet hakk ını kısıtlad ığını öne sürmektedir. Ba şvurucular ayr ıca dava tarihindeki arazilerde ürün mübadele sistemi üzerinden bedel tespiti yap ılmas ının ve resmî sat ış sözleşmelerinde gerçek sat ış değerinin gösterilmemesinin ta şınmaz ın gerçek değerinin alt ında kamula ştırma bedelinin belirlenmesine neden oldu ğunu ileri sürmektedir. 42. Bununla birlikte ba şvurucular, fazladan ödenen bedelin faiziyle iadesine dair hükümde paran ın çekildiği tarihten itibaren idare lehine mevduat faizine karar verilmi şken kamulaştırma bedeline ili şkin olarak lehlerine verilen hükümde karar tarihine kadar yasal faize karar verilmesinin e şitlik ilkesine ayk ırı olduğunu iddia etmi ştir. 43. Sonuç olarak ba şvurucular bu gerekçelerle e şitlik ilkesi ile adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. B. Değerlendirme 44. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 45. Anayasa'n ın "Kamulaştırma" kenar başlıklı 46. maddesi şöyledir: "Devlet ve kamu tüzelki şileri; kamu yarar ının gerektirdi ği hallerde, gerçek karşılıklar ını peşin ödemek şart ıyla, özel mülkiyette bulunan ta şınmaz mallar ın tamam ını veya bir k ısm ını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamula ştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme ba ğlanan art ırım bedeli nakden ve pe şin olara k ödenir. Ancak, tar ım reformunun uygulanmas ı, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekle ştirilmesi, yeni ormanlar ın yetiştirilmesi, k ıyılar ın korunmas ı ve turiz m amac ıyla kamula ştırılan topraklar ın bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebilece ği bu hallerde, taksitlendirme süresi be ş yılı aşamaz; b u takdirde taksitler e şit olarak ödenir. Kamulaştırılan topraktan, o topra ğı doğrudan do ğruya işleten küçük çiftçiye ai t olanlar ının bedeli, her halde pe şin ödenir. İkinci f ıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemi ş kamulaştırma bedellerinde kamu alacaklar ı için öngörülen en yüksek faiz uygulan ır. " 46. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın şikâyetinin özünün kamula ştırma bedelinin miktar ına ilişkin olduğu gözetildi ğinde şikâyetlerin tümünün mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 141. Değer Kayb ının İrtifaktan Etkilenen Alan ın Mülkiyet De ğerinin Arazilerde %35'ini, Arsalarda %50'sini Geçemeyece ği Kural ına İlişkin Şikâyet Yönünden a. Kabul Edilebilirlik Yönünden47. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Mülkün Varl ığı ile Müdahalenin Varl ığı ve Türü 48. Başvuru konusu olayda ilgili ta şınmaz, ba şvurucular ad ına tapuda kay ıtlı olduğundan mülkün varl ığında bir tereddüt bulunmamaktad ır. Bu taşınmaz ın enerji nakil hatt ı geçirilen 3.474,31 m² yüz ölçümlük k ısm ı üzerinde TE İ AŞ lehine daimî irtifak hakk ı tesisiyle tapuya tesciline karar verildi ğinden müdahalenin mülkten yoksun b ırakmaya ili şkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir ( Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32; AYM, E.1988/34, K.1989/26, 21/6/1989; E.2011/58, K.2012/70, 17/5/2012). ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 49. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 50. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). (1) Kanunilik51. Kamula ştırman ın usul ve esaslar ı 2942 say ılı Kanun'da düzenlenmi ştir. Somut olayda, kamula ştırma sürecinin 2942 say ılı Kanun a göre sürdürülerek tamamland ığı görülmektedir. Bu durumda mülkiyetten yoksun b ırakman ın kanuni dayana ğının bulundu ğu anlaşılmaktad ır. (2) Meşru Amaç 52. Başvuruya konu ta şınmazdan enerji nakil hatt ı geçirilmesinde kamu yarar ı amac ının bulundu ğu aç ıktır. Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 15(3) Ölçülülük (a) Genel İlkeler 53. Ölçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2012/102, K.2012/207, 27/12/2012; E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2013/32, K.2013/112, 10/10/2013; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 38). 54. Mülkiyet hakk ından yoksun b ırakma biçimindeki müdahalelerde, hedeflenen kamu yarar ı ile malikin bireysel yarar ı aras ında gözetilmesi gereken adil denge ancak malike tazminat ödenmek suretiyle sa ğlanabilir. Di ğer bir ifadeyle mülkten yoksun b ırakmalarda malike tazminat ödenmesi, müdahaleyle malike yüklenen a şırı külfetin telafi edilmesini temin eden temel bir araçt ır. Anayasa'n ın 46. maddesi uyar ınca kamula ştırma yoluyla maliki n mülkiyet hakk ının sona erdirildi ği hâllerde malike ödenmesi gereken tazminat, ta şınmaz ın gerçek bedelidir. Bu itibarla ta şınmaz ın gerçek bedelinin ödenmedi ği durumlarda somut olay ın koşullar ı da gözetilerek müdahalenin orant ılı olmad ığı sonucuna ula şılabilir ( Cevat Aydın, B. No: 2014/13886, 4/10/2017, 59). 55. Anayasa'n ın 46. maddesinin birinci f ıkras ında kamula ştırman ın taşınmaz ın gerçek kar şılığının ödenmesi şart ıyla kullan ılabilecek bir yetki oldu ğu hükme ba ğlanm ıştır. Gerçek kar şılığının ödenmesi Anayasa'n ın 46. maddesiyle maliklerin lehine getirilen özel bir güvence mahiyetindedir. Dolay ısıyla taşınmaz ın gerçek kar şılığı ödenmeden yap ılan kamulaştırma işlemleri Anayasa'n ın 46. maddesinin birinci f ıkras ındaki gerçek kar şılığın ödenmesi güvencesine ayk ırı olacakt ır. 56. Öte yandan gerçek kar şılığın ödenmesi ayn ı zamanda ölçülülük ilkesinin de bir gereğidir. İdari irtifak kurulmak suretiyle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelerde, hedeflenen kamu yarar ı ile malikin bireysel yarar ı aras ında gözetilmesi gereken adil denge ancak malike tazminat ödenerek sa ğlanabilir. Di ğer bir ifadeyle idari irtifak kurulma k suretiyle mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulan durumlarda malike tazminat ödenmesi, müdahaleyle malike yüklenen a şırı külfetin telafi edilmesini temin eden temel bir araçt ır. Anayasa'n ın 46. maddesinin birinci f ıkras ında, gerek kamula ştırmada gerekse idari irtifak kurulmas ında taşınmaz ın gerçek kar şılığının ödeneceği hükme ba ğlanmakla kamu yarar ı ile malikin menfaatleri aras ındaki dengeyi kuracak bedelin ta şınmaz ın gerçek kar şılığı olduğu ifade edilmi ştir. İdari irtifak kurulan hâllerde gerçek kar şılık, idari irtifak kurulmas ı nedeniyle taşınmaz ın değerinde meydana gelen azalmay ı karşılayan tutard ır. Bu itibarla idari irtifak kurulmas ı nedeniyle ta şınmaz ın değerinde meydana gelen azalmay ı karşılayacak düzeyde bir tazminat ın ödenmedi ği durumlarda somut olay ın koşullar ı da gözetilerek müdahalenin orant ılı olmad ığı sonucuna ula şılabilir (baz ı farklarla birlikte bkz. Saadet Esin , B. No: 2014/18103, 26/10/2017, 35). 57. Bununla birlikte bilirki şinin bilimsel veya teknik uzmanl ık gerektiren ve objektif olarak bak ıldığında mahkemenin vâk ıf olmad ığı meselelerde görü ş beyan etti ği dikkate al ındığında mahkemenin bilirki şi raporunu yetersiz görmesi durumunda bunun Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 16gerekçesini ortaya koymas ı gerekir. Mahkemenin gerekçesini aç ıklamadan bilirki şi raporunu hükme esas al ınamaz bulmas ı, raporun lehine oldu ğu kişi aç ısından yarg ılama adaletini olumsuz yönde etkileyebilece ği gibi kamula ştırma veya idari irtifak bedelinin tespit edildi ği davalarda ta şınmaz ın gerçek bedelinin veya ta şınmazda meydana gelen de ğer kayb ının gerçek miktar ının tespit edilmesini de engelleyebilir ( Saadet Esin, 47; benzer di ğer değerlendirmeler için bkz. Mukadder Sa ğlam ve di ğerleri , B. No: 2019/2511, 22/1/2015, 49; Abdülkerim Çakmak ve di ğerleri , B. No: 2014/1964, 23/2/2017, 52). 58. Mülkiyet hakk ının usule ili şkin güvenceleri hem özel ki şiler aras ındaki mülkiyet uyu şmazl ıklar ında hem de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu durumlarda geçerlidir. Bu ba ğlamda mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ilişkin güvencelerin somut olayda sa ğland ığından söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Ayr ıca belirtme k gerekir ki bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etkili esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde de ğerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir ( Kamil Darbaz ve Gmo Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, 53). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 59. Başvurucular aleyhine aç ılan irtifak kamula ştırmas ı bedelinin tespiti ve tescili davas ında Mahkeme, 10.100 m² yüz ölçümündeki ta şınmaz ın 3.474,31 m²lik k ısm ı yönünden daimî irtifak hakk ı tesisine ve idare ad ına tapuya tesciline hükmetmi ştir. Ayr ıca Yarg ıtayca verilen üç bozma karar ı doğrultusunda be ş bilirkişi raporu ald ırıldıktan sonra irtifak kamulaştırma bedelinin 42.420 TL olarak tespitine karar verilmi ştir. 60. Başvurucular, tüm yarg ılama aşamalar ında yüksek gerilim enerji hatlar ının taşınmaz ın tamam ının önemli bir de ğer azal ışına sebebiyet vermesine ra ğmen irtifak sebebiyle olu şabilecek de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet de ğerinin arazilerde %35'ini, arsalarda %50'sini geçemeyece ğine ilişkin Yarg ıtay içtihad ı nedeniyle gerçek kamula ştırma bedeline hükmedilmemesinden yak ınmaktad ır. 61. Acele elkoyma davas ında ald ırılan bilirki şi raporunda, ta şınmaz ın tarla vasf ında olduğu kabul edilerek ve aç ıklama k ısm ında ifade edilmemi ş ise de hesap k ısm ında irtifak kamulaştırmas ı bedelinin irtifaka konu sahan ın arazilerde %35'ini geçemeyece ği yönündeki içtihat nazara al ınarak hesaplama yap ıldığı anlaşılmaktad ır (bkz. 11). 62. Başvuru konusu davada Mahkemece ald ırılan 29/6/2010 tarihli bilirkişi raporunda ta şınmaz ın arsa vasf ında olduğu kabul edilerek ve irtifak kamula ştırmas ı bedeli, irtifaka konu sahan ın arsalarda %50'sini geçemeyece ği yönündeki içtihat nazara al ınarak hesaplanm ıştır. Söz konusu içtihat benimsenerek verilen karar, ta şınmaz ın arsa de ğil arazi olduğu belirtilerek bozulmu ştur. Mahkemece bozma ilam ı doğrultusunda ald ırılan 20/3/2012 tarihli raporda ta şınmaz ın arazi oldu ğu kabul edilmi ş ancak irtifaka konu sahan ın arazilerde %35'ini geçemeyece ği yönündeki içtihat dikkate al ınmam ıştır. Buna mukabil Mahkeme gerekçesinde; hem ta şınmaz ın arazi de ğil arsa vasf ında olduğu hem de bilirki şi raporund a hesaplamada dikkate al ınmamas ına rağmen irtifak kamula ştırmas ı bedelinin irtifaka konu sahan ın arsalarda %50'sini geçemeyece ği yönündeki içtihat esas al ınarak kamula ştırma bedelinin hesapland ığı belirtilmi ştir. Taraflarca temyiz edilen karar, ta şınmaz ın niteliğine uygun kullan ımını önemli ölçüde etkileyen özel bir durum söz konusu olmamas ı hâlinde Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 17arazilerde irtifak nedeniyle olu şabilecek de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet değerinin %35'ini a şmamas ı gerektiği belirtilerek bozulmu ştur. Mahkemece bozma ilam ı doğrultusunda ald ırılan 12/12/2013 tarihli ek bilirki şi raporunda enerji nakil hatt ının araziyi ortadan bölüp geçti ği izah edilmi ş, arazideki de ğer kayb ı oran ı %35 kabul edilerek hesaplam a yap ılm ıştır. Bu rapora göre verilen karar da tar ım verilerine, objektif de ğer art ışına ve faize ilişkin sebeplerle bozulmu ştur. Neticede bir kez daha bozma ilam ına uyularak enerji nakil hatt ının araziyi ortadan bölerek geçmesi nedeniyle arazideki de ğer kayb ı oran ının %35 olduğu kabul edilerek irtifak kamula ştırma bedeline hükmedilmi ştir (bkz. 12-24). 63. Kamula ştırma bedelini s ınırland ıran söz konusu kural nedeniyle irtifak kamulaştırma bedellerinin hesab ında arazilerde en az %65, arsalarda ise en az %50 oran ında bedel indirimi yap ılmaktad ır. Buna göre derece mahkemesi kararlar ına esas te şkil eden mezkûr kural ın doğrudan kamula ştırma bedelinin tespitiyle ilgili oldu ğunu ve kuralla getirilen s ınırlama nedeniyle kamula ştırma bedelinde yüksek oranda indirim yap ıldığını vurgulamak gerekir. 64. Hâlbuki kamula ştırman ın anayasal ögelerinden biri gerçek kar şılık olduğundan kamulaştırılan taşınmaz ın bedeline dair yasal düzenlemelerin Anayasa da öngörülen gerçe k karşılık ölçütüne uygun olmas ı gerekmektedir. Buna göre kamula ştırılan taşınmaz ın gerçek bedelinin malike ödenmesi, Anayasa n ın 13. ve 35. maddeleri kapsam ında mülkiyet hakk ına yönelik s ınırland ırmalar bak ımından ölçülülük ilkesinin de bir gere ğidir. 65. Anayasa Mahkemesi, olay ve olgular ı somut ba şvuru ile benzer nitelikte olan Saadet Esin ile Celal Afşin ve diğerleri (B. No: 2015/18943, 19/9/2018) ve Ahmet Koca ve diğerleri (B. No: 2018/17345, 19/10/2021) kararlar ında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede söz konusu kararlarda, kamula ştırma bedelinin tespitinde kamulaştırman ın anayasal ögelerinden biri olan gerçek kar şılığa ulaşılmas ını sağlayan objektif de ğer art ışına ilişkin olarak bilirki şi raporundaki somut tespitlere yönelik herhangi bir eleştiri getirilmeden, soyut olarak objektif de ğer art ışının belli bir oran ı geçemeyece ğinin kabul edilmesinin ta şınmaz ın gerçek de ğerinin belirlenmesini engelledi ği gerekçesiyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şmıştır. 66. Nitekim objektif de ğer art ışı oran ına ilişkin benzer bir üst s ınırlama getiren 2942 say ılı Kanun un 11. maddesinin birinci f ıkras ının ( ı) bendinde yer alan arazi bedelinin yar ısını geçmemek ve ibaresi, Anayasa Mahkemesince Anayasa ya ayk ırı bulunarak 10/4/2019 tarihli ve E.2018/156, K.2019/22 say ılı kararla iptal edilmi ştir. Kararda esasen objektif de ğer art ışı uygulamas ıyla taşınmaz ın değerinde %50'yi a şan oranlarda art ış yap ılmas ını gerektiren durumlara uygulamada s ıklıkla rastlanmas ına rağmen bu oran ın %50 ile s ınırland ırılmas ının gerçek kamula ştırma bedelinin tam olarak tespitini ve malike ödenmesini engelleyece ği ifade edilmi ştir (bkz. 31). 67. Başvuru konusu olayda uygulama alan ı bulan ve arazilerde kamula ştırma bedelinin tespitinde arazilerde irtifak nedeniyle olu şabilecek de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet de ğerini %35 ile s ınırland ıran mezkûr kural ın kamu yarar ı amac ıyla gerçekleştirilen projelerde kamula ştırma maliyetlerinin azalt ılmas ı, yat ırım bedellerinin düşürülmesi ve bu suretle idarenin kaynaklar ının korunmas ı amac ıyla düzenlendi ği ve kam u yarar ı amac ına dönük oldu ğu anlaşılmaktad ır. Arazilerde kamula ştırma bedelinin tespitinde asli değer biçme yönteminin ta şınmaz mal veya kayna ğın mevkiine ve şartlar ına göre ve olduğu gibi kullan ılmas ı hâlinde getirece ği net gelir üzerinden bilimsel olarak hesaplam a yap ılmas ı olduğu gözetildi ğinde bu şekilde belirlenecek bedel üzerinden de ğer kay ıp oran ının Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 18makul, belirli ve öngörülebilir bir seviyede tutulabilmesi ile kamula ştırma maliyetlerinin azalt ılmas ı bak ımından bir üst s ınır getirilmesinin mezkûr kural ın amac ını gerçekleştirmeye elverişli olduğu söylenebilir (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. AYM, E.2018/156, K.2019/22, 10/4/2019, 35, 36). 68. Kamula ştırma sebebiyle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelerde ta şınmaz ın gerçek bedelinin ödenmesi gerekti ği ancak somut olayda, derece mahkemelerince ilgili ve yeterli gerekçe gösterilmeden irtifak kamula ştırma bedeli olarak kabul edilen de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet de ğerinin irtifaka konu sahan ın arazilerde % 35'ini geçemeyece ği yönündeki Yarg ıtay içtihad ına at ıf yapmakla yetinilmi ştir. Diğer bir deyi şle kamulaştırma bedelinin tespitinde kamula ştırman ın anayasal ögelerinden biri olan gerçek karşılığa ulaşılmas ını engelleyen, mülkiyet hakk ının ölçüsüz biçimde s ınırland ırılmas ına neden olan ve ba şvuru konusu davada uygulama alan ı bulan mezkûr s ınırlaman ın gereklili ği ve dayana ğı ile somut olay ın özellikleri yönünden bir de ğerlendirme yap ılmam ıştır. 69. Bu durumda mahkeme kararlar ının başvurucunun davan ın sonucuna etkili olabilecek mahiyette olan iddia ve itirazlar ına cevap verecek nitelikte yeterli bir gerekçe içermediği anlaşılmaktad ır. Nihayetinde ba şvuruya konu davada ba şvurucular, mezkûr kural sebebiyle gerçek kamula ştırma bedelinin ödenmemesinin Anayasa ve Sözle şme'ye ayk ırı olduğunu öne sürmü ş ancak mahkemelerin kararlar ında başvurucular ın iddia ve itirazlar ının dayand ığı olgular kar şılanmam ıştır. 70. Sonuç olarak ba şvuruya konu yarg ısal sürecin bütününe bak ıldığında mülkiye t hakk ının korunmas ında usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirilmedi ği, hükmedilen tazminat ın hesaplanma yöntemi itibar ıyla taşınmazda meydana gelen de ğer kayb ının kamula ştırılan taşınmaz ın gerçek kar şılığı olup olmad ığı hususunun ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulamad ığı kanaatine var ılm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 46. maddesinin birinci f ıkras ında yer alan gerçek kar şılık güvencesi çerçevesinde ve Anayasa'n ın 13. ile 35. maddelerinin gerektirdi ği mülkiyet hakk ının korunmas ı gerekliliği ile müdahalenin dayand ığı kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge ba şvurucular aleyhine bozulmu ş olup mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçüsüzdür. 71. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 2. Diğer Şikâyetler Yönünden 72. Öte yandan yarg ısal sürecin bütününe bak ıldığında irtifak kamula ştırma bedeli olarak kabul edilen de ğer kayb ının irtifaktan etkilenen alan ın mülkiyet de ğerinin %35'i ile sınırland ırılmas ı yönündeki içtihada ili şkin olarak mülkiyet hakk ının korunmas ında usule ilişkin güvencelerin somut olayda yerine getirilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiğine karar verildi ğinden diğer ihlal iddialar ı yönünden bu a şamada de ğerlendirme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 3. Giderim Yönünden 73. Başvurucular ihlalin tespiti, yarg ılaman ın yenilenmesi ve tazminat a hükmedilmesi taleplerinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/3936 Karar Tarihi : 20/12/2022 1974. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Öte yandan mülkiyet hakk ı yönünden ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Dörtyol 3. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2015/119, K.2016/162) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 589,40 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.489,40 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 20/12/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.