TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURHANETT İN YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30046) Karar Tarihi: 15/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/30046 Karar Tarihi : 15/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Burhanettin YILDIZ Vekili : Av. Vedat KARADUMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, uyu şmazl ığın esas ına yönelik talebin karara ba ğlanmam
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURHANETT İN YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30046) Karar Tarihi: 15/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/30046 Karar Tarihi : 15/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Burhanettin YILDIZ Vekili : Av. Vedat KARADUMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, uyu şmazl ığın esas ına yönelik talebin karara ba ğlanmamas ı nedeniyle karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 3/9/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Diyarbak ır'ın Hani ilçe Belediyesinden emekli olduktan sonra bir kısım işçi alacaklar ının tahsiline karar verilmesi istemiyle 5/3/2015 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde di ğer alacaklar ın yan ı sıra y ıllık izin alaca ğı için 3.000 TL talep etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/30046 Karar Tarihi : 15/6/2021 39. Hani Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) i ş mahkemesi s ıfat ıyla bakm ış olduğu davada ba şvurucunun alacaklar ının hesaplanmas ı için bilirki şi incelemesi yapt ırm ış ve 23/2/2016 tarihli bilirki şi raporunda ba şvurucunun hak etti ği y ıllık izin alaca ğı 13.726,53 TL olarak hesaplanm ıştır. Başvurucu da y ıllık izin alaca ğı talebini 3/6/2017 tarihli ıslah dilekçesi ile 13.726,53 TL'ye ç ıkar ılm ıştır. 10. Mahkeme 16/11/2017 tarihinde davay ı kısmen kabul etmi ştir. Kararda fazla mesai ücreti, ikramiye alaca ğı, ulusal bayram ve genel tatil ücreti (UGBT) alaca ğı, asgari geçim indirimi (AG İ) ücreti, sorumluluk zamm ı ücreti ile giyim ve koruyucu e şya, öğrenim, giyim ve do ğum yard ımı ve diğer sosyal haklar alaca ğına yer verilmesine kar şın y ıllık izin alacağına ilişkin herhangi bir hüküm kurulmam ıştır. 11. Başvurucu, karara kar şı 15/1/2018 tarihinde istinaf yoluna ba şvurmuştur. Dilekçede y ıllık izin ücreti talep edilmesine ra ğmen Mahkemece bu hususta hüküm kurulmad ığı belirtilmi ştir. 12. Daval ı Belediye de istinaf yoluna ba şvurmuştur. Dilekçede davac ının ikramiye ve ilave tediye alaca ğına hak kazand ığı dönemlerde ödemenin yap ıldığı, toplu i ş sözleşmesine göre hak etti ği tüm hak ve alacaklar ının kendisine ödendi ği ve davac ının Belediyeyi ibra etti ği ifade edilmi ştir. 13. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 29/6/2018 tarihinde istinaf taleplerini kesin olarak reddetmi ştir. Kararda yaln ızca daval ı taraf ın istinaf taleplerine yer verilmi ş, başvurucunun istinaf talebinden bahsedilmemi ş ve y ıllık izin alaca ğına ilişkin herhangi bir hüküm kurulmam ıştır. 14. Nihai karar ba şvurucuya 8/8/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 3/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 15. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yap ılamayacak i şlemler" kenar başlıklı 357. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde kar şı dava aç ılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz, davan ın ıslah ı ve 166 nc ı maddenin birinci f ıkras ı hükmü sakl ı kalmak üzere davalar ın birleştirilmesi istenemez, bölge adliye mahkemesince resen göz önünde tutulacaklar d ışında, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmala r dinlenemez, yeni delillere dayan ılamaz. ... (3) İlk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildi ği hâlde incelenmeden reddedilen veya mücbir bir sebeple gösterilmesine olanak bulunmayan deliller bölge adliye mahkemesince incelenebilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Mahkemenin 15/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2018/30046 Karar Tarihi : 15/6/2021 4A. Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 17. Başvurucu, dava dilekçesinde ve istinaf kanun yoluna ba şvuru dilekçesinde yıllık izin ücretini talep etmesine ra ğmen Mahkemenin ve Bölge Adliye Mahkemesinin talebine yönelik herhangi bir karar vermedi ğini belirterek gerekçeli karar hakk ının ve mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 18. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: ''Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının özü y ıllık izin alaca ğı konusunda derece mahkemelerince de ğerlendirme yap ılmak suretiyle olumlu ya da olumsu z bir karar verilmemi ş olmas ıdır. Bu itibarla belirtilen ihlal iddialar ı mahiyeti itibar ıyla karar hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden20. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 21. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak hakk ın kapsam ı düzenlenmemi ştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına "ile adil yarg ı lanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesinde herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu ibaresinin eklenmesinin amac ının Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nde (Sözleşme) düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 22). Başvuru Numaras ı: 2018/30046 Karar Tarihi : 15/6/2021 522. Anayasa n ın 36. maddesinin ikinci f ıkras ında ise hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaç ınamayaca ğı belirtilmi ştir. Bu ba ğlamda Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ı, kişilere davan ın görüldü ğü mahkemeden uyuşmazl ığa ilişkin bir karar verilmesini isteme güvencesini de sa ğlar (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Filiz F ırat, B. No: 2014/10305, 5/12/2017, 28). 23. Adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkeme hakk ı; mahkemeye eri şim hakk ı, karar hakk ı ve karar ın icras ı haklar ını içerir. Karar hakk ı genel itibar ıyla mahkeme önüne getirilen uyu şmazl ığın karara ba ğlanmas ını isteme hakk ını ifade eder. Bununla birlikte karar hakk ı bireylerin sadece yarg ılama sonucunda şeklî anlamda bir karar elde etmelerini güvence alt ına almaz. Bu hak ayn ı zamanda dava konusu edilen uyuşmazl ığa ilişkin esasl ı taleplerin yarg ı merciince bir sonuca ba ğlanmas ını da gerektiri r (Filiz F ırat, 29). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 24. Başvurucu açm ış olduğu davas ında y ıllık izin ücreti dâhil olmak üzere i şçi alacaklar ının ödenmesine karar verilmesini istemi ştir. Mahkeme alacaklar ın hesaplanmas ı konusunda bilirki şi incelemesi yapt ırm ış ve düzenlenen raporda ba şvurucunun hak etti ği yıllık izin ücretinin 13.726,53 TL oldu ğu hesaplanm ıştır. 25. Mahkeme ba şvurucunun davas ını kısmen kabul etmi ş ve fazla mesai ücreti, ikramiye alaca ğı, UGBT alaca ğı, AGİ ücreti, sorumluluk zamm ı ücreti ile giyim ve koruyucu eşya, öğrenim, giyim ve do ğum yard ımı ve diğer sosyal haklar alacaklar ına ilişkin hüküm kurmuştur. Kararda ba şvurucunun y ıllık izin ücreti talebi hakk ında herhangi bir değerlendirme yap ılmam ıştır. 26. Başvurucu, karara kar şı istinaf yoluna ba şvurmuş ve dilekçesinde bilirkişi raporu ile tespit edilen y ıllık izin ücreti hakk ında karar verilmedi ğini vurgulam ıştır. Karara karşı daval ı Belediye de istinaf yoluna ba şvurmuştur. Bölge Adliye Mahkemesi yaln ızca daval ı taraf ın istinaf sebeplerini de ğerlendirerek talebi reddetmi ştir. Kararda ba şvurucunun istinaf talebine -y ıllık izin ücretine- ili şkin herhangi bir de ğerlendirme yer almam ıştır. 27. Mahkemelerden beklenen, uyu şmazl ığın esas ına yönelik bir talep hakk ında değerlendirme yap ılmak suretiyle olumlu ya da olumsuz bir karar verilerek bu talebin bir sonuca ba ğlanmas ıdır. Başvuruya konu olayda ise derece mahkemelerinin kararlar ında, başvurucuya atfedilebilecek herhangi bir kusur bulunmaks ızın, y ıllık izin ücret talebi konusunda olumlu ya da olumsuz herhangi bir karar verilmedi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda ba şvurucunun y ıllık izin ücreti talebi hakk ında karar elde etme hakk ından yoksun bırak ıldığı sonucuna ula şılm ıştır. 28. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 29. Başvurucunun karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin olarak kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/30046 Karar Tarihi : 15/6/2021 6C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 30. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 31. Başvurucu; ihlalin tespitine, yeniden yarg ılama yap ılmas ına ve 13.726,83 TL maddi tazminat ile 10.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 32. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 33. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 34.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). Başvuru Numaras ı: 2018/30046 Karar Tarihi : 15/6/2021 735.İncelenen ba şvuruda, mahkemelerce esasa yönelik talep hakk ında değerlendirme yap ılmayarak bir karar verilmemesi nedeniyle ba şvurucunun karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 36. Bu durumda karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 37.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 38. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç tutar ı ile 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Hani Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2015/51, K.2017/193) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ile 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/30046 Karar Tarihi : 15/6/2021 8G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN