TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OSMAN KILAVUZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/41596) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/41596 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Hüseyin MECEK Başvurucu : Osman KILAVUZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucunun ziyaretçi listesinde değişiklik yap ılmas ı talebinin redd
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OSMAN KILAVUZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/41596) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/41596 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Hüseyin MECEK Başvurucu : Osman KILAVUZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucunun ziyaretçi listesinde değişiklik yap ılmas ı talebinin reddedilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. 2. Devletin egemenli ği alt ında bulunan topraklardan bir k ısm ını devlet idaresinden ayırmaya çal ışma suçundan ceza infaz kurumunda müebbet hapis cezas ıyla hükümlü olarak bulunan ba şvurucu, 1/8/2019 tarihli dilekçe ile ziyaretçi listesinde bulunan bir ki şinin hiç ziyaretine gelmemesi nedeniyle de ğiştirilmesi için ceza infaz kurumu idare ve gözlem kurulu başkanl ığına (kurul) müracaat etmi ştir. 3. Kurul 7/8/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun talebini reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde; ziyaretçi listesinin de ğiştirilmesi için gerekli olan ölüm, a ğır hastal ık, doğal afet, hükümlü ve tutuklunun nakli ya da ziyaretçinin ziyaret olana ğını ortadan kald ıracak yerleşim yeri de ğişikliği gibi zorunlu bir hâl bulunmad ığı belirtilmi ştir. 4. Başvurucu bu karara kar şı Tekirdağ 1. İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimli ği) şikâyette bulunmu ş, İnfaz Hâkimli ği 16/9/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun talebini reddetmiştir. Karar ın gerekçesinde 17/6/2005 tarihli ve 25848 say ılı Resmî Gazete'd e yay ımlanarak yürürlü ğe giren Hükümlü ve Tutuklular ın Ziyaret Edilmelerine İlişkin Yönetmelik'in (Ziyaret Yönetmeli ği) 9. maddesinde yer alan ölüm, a ğır hastal ık, doğal afet, hükümlü ve tutuklunun nakli ya da ziyaretçinin ziyaret olana ğını ortadan kald ıracak yerle şim yeri değişikliği gibi zorunlu hâller d ışında ziyaretçi listesinin de ğiştirilemeyece ği belirtilmiştir. İnfaz Hâkimli ği, ziyaretçinin uzun süre ziyarete gelmemesinin zorunlu hâl kapsam ında değerlendirilemeyece ğini kabul etmi ştir. 5. Başvurucunun bu karara kar şı yapt ığı itiraz, Tekirda ğ 1. Ağır Ceza Mahkemesince 1/10/2019 tarihinde İnfaz Hâkimli ği karar ının usul ve kanuna uygun oldu ğu gerekçesiyle reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/41596 Karar Tarihi : 22/11/2022 36. Başvurucu, nihai karar ı 31/10/2019 tarihinde tebellü ğ ettikten sonra 27/11/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 7. Komisyonca kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 8. Bireysel ba şvuru tarihinden sonra ba şvurucu 3/9/2021 tarihinde ziyaretçi listesinde de ğişiklik yap ılmas ı için yeniden talepte bulunmu ştur. Başvurucunun bu talebi hakk ında henüz bir karar verilmemi şken 14/9/2021 tarihli ve 31598 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren düzenleme ile Ziyaret Yönetmeli ği'nin 5. maddesinin (h) fıkras ı değiştirilmiştir. Bu de ğişikliğe göre "Hükümlü ve tutuklular ... üç ziyaretçisinin aç ık kimlik ile bilmesi halinde adreslerini kuruma bildirir. İsimleri bildirilen ziyaretçiler anca k ölüm, ağır hastal ık, doğal afet, hükümlü ve tutuklular ın nakli ya da ziyaretçinin ziyaret olanağını ortadan kald ıracak yerle şim yeri de ğişikliği gibi zorunlu hallerde veya ziyaretçinin en son ziyarette bulundu ğu tarihten itibaren 6 ay içinde ziyarete gelmemesi halinde değiştirilebilir." hükümlü ve tutuklulara alt ı ay ziyarete gelmeyen ki şilerle ilgili ziyaretçi listesi değiştirme imkân ı tan ınm ıştır. Ziyaret Yönetmeli ği'ndeki bu de ğişiklik dikkate al ınarak başvurucunun talebi idare ve gözlem kurulu taraf ından 5/10/2021 tarihinde kabul edilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 9. Başvurucu; 2017 y ılında ceza infaz kurumuna verdi ği üç kişilik ziyaretçi listesinde yer alan D.A.n ın hiç ziyaretine gelmedi ğini, İsveç vatanda şı olmas ı nedeniyle kendisinden uzun süredir haber alamad ığını ifade etmi ştir. Başvurucu, kurula yapt ığı başvurunun 7/8/2019 tarihide reddedildi ğini, bu karara kar şı İnfaz Hâkimli ğine yapt ığı şikâyetin de reddedildi ğini, ziyaretçi listesinde de ğişiklik talebinin zorunlu nedenlerde n kaynakland ığını, ilgili mevzuat hükmünde yer alan "...gibi zorunlu nedenler" ifadesinin bu durumu da kapsad ığını belirterek ziyaretçi listesinin de ğiştirilmesini talep etmi ştir. 10. Bakanl ık görüşünde, başvuru tarihinden sonra ba şvurucunun ziyaretçi listesinde değişiklik talebinin idare ve gözlem kurulu taraf ından kabul edildi ğini, başvurunun değerlendirilmesinde esasl ı bir unsur olan bu konuda Anayasa Mahkemesinin bilgilendirilmemesinin ba şvuru hakk ının kötüye kullan ılmas ı anlam ına geldiği belirtilere k başvurunun reddine karar verilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Öte yandan ba şvurucunun ziyaretçi listesinde de ğişiklik isteminin ba şvuru tarihinden sonra kabul edilmesi nedeniyle başvurucunun ma ğdur s ıfat ının ortadan kalkmas ından ötürü ki şi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Bakanl ık esas hakk ında görüşünde ise süreçte verilen kararlar ın gerekçelerine ve ilgili mevzuat ile içtihada yer vermiştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı sunduğu cevap dilekçesinde; ba şvuru tarihinden yakla şık iki y ıl sonra idare ve gözlem kuruluna ziyaretçi listesinin de ğiştirilmesi için yapt ığı talebin kabul edilmesinin iki y ıl boyunca ya şadığı mağduriyeti ortadan kald ırmayacağını, başvuru hakk ını kötüye kullanmas ının söz konusu olmad ığını öne sürmüştür. 11. Başvurucunun talebinin iki y ıl sonra yapt ığı ikinci müracaat üzerine kabu l edilmesinin ba şvurucunun iki y ıl boyunca özel hayata sayg ı hakk ına yap ılan müdahaleyi geçmişe dönük olarak ortadan kald ırmayacağı aç ıktır. Bu nedenle an ılan tarihler aras ında başvurucunun ma ğdur s ıfat ının mevcut oldu ğu anlaşılm ıştır. Başvurucunun talebinin sonradan idarece kabul edildi ğine ilişkin karar ı ibraz etmemesi, ma ğdur statüsünün devam Başvuru Numaras ı: 2019/41596 Karar Tarihi : 22/11/2022 4etmesi ve Anayasa Mahkemesinin yapaca ğı değerlendirmeye bir etkisinin bulunmamas ı nedeniyle ba şvuru hakk ının kötüye kullan ılmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 12. Başvuru, özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 13. Ceza infaz kurumlar ında bulunan mahpuslar ın ziyaretçi listesinde de ğişiklik yap ılmas ına ilişkin taleplerinin Ziyaret Yönetmeli ği'nin 9. maddesinde belirtilen "...gibi zorunlu hâller" kapsam ında olup olmad ığı tart ışılmadan reddedilmesi suretiyle özel hayata sayg ı hakk ına yönelik müdahalelerin kanunili ği, meşru amac ı, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunlu ğu ve ölçülülü ğünün denetiminde gözetilmesi gereken genel ilkele r Anayasa Mahkemesince birçok kararda ayr ıntılı olarak aç ıklanm ıştır (Mehmet Zahit Şahin, B. No: 2013/4708, 20/4/2016, 33-37; Hiyam Yolcu Akyol , B. No: 2016/207, 7/11/2019, 27-34). 14. Somut olayda ba şvurucunun ziyaretçi listesinde de ğişiklik yap ılmas ına ilişkin talebinin reddedilmesi suretiyle ortaya ç ıkan müdahalenin dayana ğı olan 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 83. maddesinin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı ve ceza infaz kurumunun güvenli ğinin ve disiplinin sağlanmas ına yönelik me şru amac ın bulundu ğu aç ıktır. Bu belirlemenin ard ından müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmad ığı yönünden inceleme yap ılacakt ır (ayr ıntılı aç ıklama için Mehmet Zahit Şahin, 47-57; Hiyam Yolcu Akyol, 28, 29). 15. Kurulun ve derece mahkemelerinin somut olay ın özelliklerini ve ziyaretçi görüşüyle ilgili de ğişen koşullar ı tamamen gözard ı ederek Ziyaret Yönetmeli ği hükümlerini kat ı bir yakla şımla yorumlad ıklar ı gözetildi ğinde başvurucunun özel hayat ına sayg ı hakk ı ile kurum güvenli ğinin sağlanmas ı aras ında adil bir dengenin kuruldu ğu söylenemez. Bu durumda ba şvurucunun ziyaretçi listesinde de ğişiklik yap ılmas ına ilişkin talebinin reddedilmesi suretiyle özel hayata sayg ı hakk ına yap ılan müdahalenin ilgili ve yeterli gerekçelere dayand ırılmad ığı ve müdahalenin demokratik toplum düzeninde gerekli bir müdahale olmad ığı sonucuna var ılm ıştır (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Mehme t Zahit Şahin, 65-68; Hiyam Yolcu Akyol , 30-36). 16. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 17. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve tazminat talebinde bulunmuştur. 18. Başvurucunun ziyaretçi listesinde de ğişiklik talebinin 5/10/2021 tarihinde idare ve gözlem kurulu taraf ından kabul edildi ği anlaşıldığından ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar görülmemi ştir. 19. Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucuya manevi zararlar ı karşılığında net 5.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/41596 Karar Tarihi : 22/11/2022 5IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Başvurucuya net 5.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Tekirda ğ 1. İnfaz Hâkimli ği (E.2019/1541, K.2019/1817) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/11/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.