TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ANDAÇ KESK İN BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/4586) Karar Tarihi: 18/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/4586 Karar Tarihi : 18/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Andaç KESK İN Vekili : Av. Gürbüz EJDER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklu kal ınan dönemde maa ştan yap ılan kesintilerin de ğer kayb ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ANDAÇ KESK İN BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/4586) Karar Tarihi: 18/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/4586 Karar Tarihi : 18/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Andaç KESK İN Vekili : Av. Gürbüz EJDER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklu kal ınan dönemde maa ştan yap ılan kesintilerin de ğer kayb ına uğrat ılarak ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/2/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görü şünü bildirmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu 1975 do ğumlu olup İzmir'de ikamet etmektedir. 6. Başvurucu, Türk Silahlar ı Kuvvetleri (TSK) bünyesinde binba şı olarak görev yapmakta iken askerî casusluk soru şturmas ı kapsam ında 13/5/2012 tarihinde tutuklanm ış ve 27/1/2014 tarihinde tahliye edilmi ştir. Yarg ılamay ı yapan İzmir 5. A ğır Ceza Mahkemesi 26/2/2016 tarihinde ba şvurucunun beraatine karar vermi ş ve bu karar Yarg ıtay 16. Ceza Dairesince 21/10/2016 tarihinde onanarak kesinle şmiştir. Başvurucunun tutuklu kald ığı dönem için maa şının 1/3'ü kesilmi ştir. 7. Beraat karar ı sonras ında başvurucuya tutuklu kald ığı süreye ili şkin maaş farklar ı Kara Kuvvetleri Komutanl ığının 7/11/2016 tarihli emri gere ğince 16/11/2016 tarihinde ödenmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/4586 Karar Tarihi : 18/10/2022 38. Başvurucunun tutuklu kald ığı dönemde ödenmeyen maa ş farklar ının faizi ile birlikte ödenmesi talebiyle 13/3/2017 tarihinde yapt ığı başvuru ise 17/3/2017 tarihinde reddedilmi ştir. 9. Başvurucu 27/3/2017 tarihinde, maa ş kesintilerinin yap ıldığı aylardan itibare n ödemenin yap ıldığı tarihe kadar ayl ık yasal faiz uygulanmas ı istemiyle Millî Savunma Bakanl ığı (Savunma Bakanl ığı) aleyhine Ankara 7. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Başvurucu, dava dilekçesinde beraat karar ı sonras ı ödenen alaca ğına geç kavuştuğunu belirterek al ım gücündeki azalman ın karşılanmas ı gerektiğini ileri sürmü ştür. 10. Mahkeme 19/2/2018 tarihinde, TSK bünyesinde görev yapanlar ın tutuklanmalar ı hâlinde 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun 141. maddesi uyar ınca 2/3 oran ında ayl ık alacaklar ının düzenlendi ği, 27/7/1967 tarihli ve 926 say ılı Türk Silâhl ı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 65. maddesinin (f) bendinde beraat gibi nedenlerle tutukluluk hâllerinin sonlanmas ı durumunda k ısmi ödenen maa ş tutarlar ının ödeneceğinin belirtildi ği ve ödenen tutara yasal faiz i şletilmesini gerektiren bir düzenlemeye yer verilmedi ği gerekçesiyle davay ı reddetmi ştir. 11. Başvurucunun istinaf ba şvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) taraf ından 21/11/2018 tarihinde ba şvurucunun görevden uzaklaştırıldığı sürede kesilen ayl ıklar ının beraat karar ı üzerine ba şvurucuya gecikmeksizin ödendiği, ödeme konusunda temerrüte dü şmeyen idarece ba şvurucudan yap ılan kesintilere yasal faiz ödenmesinin hukuken mümkün bulunmad ığı gerekçesiyle reddedilmi ştir. 12. Nihai karar 21/1/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 13. 657 say ılı Kanun'un "Görevden uzakla ştırılan veya görevinden uzak kalan memurlar ın hak ve yükümlülü ğü" kenar ba şlıklı 141. maddesinin birinci f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Görevden uzakla ştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmas ın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözalt ına al ınan memurlara bu süre içinde ayl ıklar ının üçte ikisi ödenir." 14. 926 say ılı Kanun'un "Aç ığa ç ıkar ılan, tutuklanan veya firar ve izin tecavüzünde bulunan, cezas ı infaz edilmekte olan subaylar hakk ında yap ılacak işlem" kenar ba şlıklı 65. maddesinin birinci f ıkras ının (f) bendinin ilgili k ısm ı şöyledir: "f) Aç ığa al ınan ya da tutuklananlar; ... 2. (Değişik birinci cümle: 18/7/2011 KHK-647/1 md.) Aç ığa al ınanlara v e tutuklulara (hakim subaylar dahil), bu süreler içinde 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanununun 141 inci maddesinin birinci f ıkras ının birinci cümlesi hükmüne göre ayl ık ödenir. Ancak, bu gibilerden haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına, muhakemenin menine, beraate, her ne sebeple olursa olsun kamu davas ının düşmesine veya ortadan Başvuru Numaras ı: 2019/4586 Karar Tarihi : 18/10/2022 4kald ırılmas ına karar verilenlerin ödenmeyen veya noksan ödenen her türlü özlük haklar ı ödenir. (Ek cümle: 18/7/2011 KHK-647/1 md.) Türk Silâhl ı Kuvvetlerinin yurtd ışı kadrolar ında görevliyken aç ığa al ınan veya tutuklananlara da yurtiçinde bir kadroya atan ıncaya kadar, bu alt bent uyar ınca yurtd ışı ayl ığı ödenir." B. Uluslararas ı Hukuk 15. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ü n "Mülkiyetin korunmas ı" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 16. Para alacaklar ının değer kayb ına uğrat ılarak ödenmesi nedeniyle mülkiye t hakk ının ihlal edildi ği iddialar ı ile ilgili Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi kararlar ı için bkz. Ferda Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017, 25-31; ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017, 39-43; Vildan Utku Atalay , B. No: 2015/4812, 7/2/2019, 25-28. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 18/10/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 18. Başvurucu; maa şından yap ılan kesintilerin yasal faiz i şletilmeden ödenmesi nedeniyle alaca ğının enflasyon kar şısında değer kayb ına uğrat ıldığını, istinaf mahkemesinin karar gerekçesinin do ğru olmad ığını ve yetersiz oldu ğunu belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 19. Bakanl ık görüşünde; 657 say ılı Kanun ile 926 say ılı Kanun'da faiz ödenmesini gerektiren bir hükmün bulunmad ığını, idarenin gecikmeksizin ödeme yapt ığını, bu nedenle temerrüde dü şmediğini belirten mahkeme kararlar ı ile Savunma Bakanl ığından temin edilecek bilgi ve belgelerin dikkate al ınmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. B. Değerlendirme 20. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. Başvuru Numaras ı: 2019/4586 Karar Tarihi : 18/10/2022 521. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucu, Bölge İdare Mahkemesinin karar gerekçesinin yetersiz oldu ğundan da şikâyet emekte ise de başvurucunun temel şikâyetinin alaca ğının değer kayb ına uğrat ılarak ödenmesine ili şkin olduğu anlaşıldığından şikâyetlerinin mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 23. Başvuruya konu olayda görevinden aç ığa al ınan başvurucunun tutuklu kald ığı dönemde maa şında kesinti yap ılm ış ve ceza davas ında beraat etmesi üzerine söz konusu kesintiler ba şvurucuya 16/11/2016 tarihinde ödenmi ştir. Başvurucu, kesinti tutarlar ının hak ediş tarihlerinden fiilen ödemenin yap ıldığı tarihe kadar i şlemiş olan yasal faizlerinin de ödenmesini talep etmi ştir. Başvurucunun talebi, 926 say ılı Kanun'da eksik ödenen bedele faiz işletilmesini mümkün k ılan hüküm bulunmad ığı ve idarenin derhal ödeme yapmas ı nedeniyle temerrüde dü şmediği gerekçesiyle reddedilmi ştir. Başvurucu, alaca ğının değer kayb ına uğrat ılarak ödenmesinden şikâyet etmektedir. 24. Başvurucuya ödenen maa ş farklar ına konu para alaca ğının Anayasa'n ın 35. maddesi kapsam ında mülk teşkil ettiği kuşkusuzdur. Ba şvuruya konu olayda uygulanacak ilkeler Anayasa Mahkemesinin Ferda Ye şiltepe (ayn ı kararda bkz. 45-76) ile Vildan Utku Atalay (ayn ı kararda bkz. 34-42) kararlar ında belirtilmi ştir. Anayasa Mahkemesi dah a önce değer kayb ına ilişkin şikâyetleri mülkiyetten bar ışçıl yararlanma ya ilişkin birinci kural çerçevesinde incelemi ştir (Ferda Ye şiltepe, 51; ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti., 57). Somut olayda da farkl ı bir durum söz konusu olmad ığından müdahale, belirtilen genel ilke çerçevesinde incelenmi ştir. 25. Anayasa Mahkemesi, kamu kurum ve kurulu şlar ından olan çe şitli para alacaklar ının değer kayb ına uğrat ılarak ödenmesine ili şkin şikâyetleri daha önce incelemi ş; buna göre kamu makamlar ının para borçlar ını makul olmayan bir gecikme ile ödedikleri durumlarda para alaca ğında meydana gelen de ğer aşınmalar ının başvurucular üzerinde şahsi olarak aşırı bir yük olu şturmas ı hâlinde müdahale ölçülü olmad ığından mülkiyet hakk ının ihlaline karar vermi ştir (kamula ştırma bedeli yönünden bkz. Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013; Ali Şimşek ve diğerleri , B. No: 2014/2073, 6/7/2017; bir sosyal güvenlik ödemesi yönünden bkz. Ferda Yeşiltepe ; ihale alaca ğı yönünden bkz. ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti.; vergi iadesi alaca ğı yönünden bkz. Akel G ıda San. ve Tic. A. Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015; deprem nedeniyle tazminat yönünden bkz. Abdulhalim Bozbo ğa, B. No: 2013/6880, 23/3/2016; aç ığa al ınan memurun maa ş farklar ının iadesi yönünden bkz. Vildan Utku Atalay ). 26.İdare hukuku çerçevesinde hangi alacaklara faiz i şletileceği, faiz oran ının ne olacağı, faizin i şletilme tarihinin belirlenmesi gibi hususlar derece mahkemelerinin takdirindedir. Bununla birlikte mülkiyet hakk ı kapsam ında görülen bir alaca ğın kamu Başvuru Numaras ı: 2019/4586 Karar Tarihi : 18/10/2022 6makamlar ınca hakl ı olmayan bir gerekçeyle geç ödenmesi durumunda bu alaca ğın enflasyo n karşısında makul olmayacak bir oranda de ğer kayb ına uğrat ılmas ı mülk sahibine şahsi olarak aşırı bir külfet yükleyecektir ( Vildan Utku Atalay, 37). 27. Somut olayda ba şvurucunun tutuklu oldu ğu dönemde maa şının 1/3'ünden kesinti yap ılm ış, söz konusu kesintiler 16/11/2016 tarihinde ba şvurucuya iade edilmi ştir. Bununla birlikte kesintilerin gerçekle ştirildiği tarihten ödemenin yap ıldığı tarihe kadar geçen süreç için ba şvurucuya herhangi bir faiz ödemesi yap ılmam ıştır. Hâlbuki Türkiye İstatisti k Kurumu (TÜ İK) verilerine göre ba şvurucunun tutukland ığı 2012 y ılı May ıs ay ındaki 100 TL'nin ödemenin yap ıldığı 2016 y ılı Kas ım ay ındaki kar şılığı 139,30 TL olup arada geçen sürede gerçekle şen enflasyon oran ı % 39,30'dur. Yine TÜ İK verilerine göre ba şvurucunun tutukluluk hâlinin sona erdi ği 2014 y ılı Ocak ay ındaki 100 TL'nin ödemenin yap ıldığı tarihteki kar şılığı 123,54 TL olup enflasyon oran ı % 23,54'tür. 28. Tutukluluk hâli sona eren ba şvurucuya maa ş kesintilerinin ödenmesi gerekti ği idare taraf ından kabul edilmi ş bir olgudur. Bununla birlikte ba şvurucunun maa şından kesintilerin yap ıldığı tarihlerden ödemenin yap ıldığı tarihe kadar geçen süre dikkate alındığında başvurucunun mülkiyet hakk ı kapsam ında olan kesintiye konu tutar, enflasyon karşısında makul görülemeyecek bir oranda de ğer kayb ına uğrat ılarak başvurucuy a ödenmiştir. Buna kar şın alacaktaki de ğer kayb ını giderebilecek herhangi bir faiz ödemesi başvurucuya yap ılmam ış, faiz ödenmesi yönündeki ba şvurucunun talebi de idari ve yarg ısal makamlarca reddedilmi ştir. 29. Bu durumda somut olayda alaca ğının enflasyon kar şısında değer kayb ına uğrat ılmas ı, başvurucuya şahsi olarak a şırı ve olağan d ışı bir külfet yüklemi ştir. Dolay ısıyla söz konusu müdahalenin kamunun yarar ı ile başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ında kurulmas ı gereken adil dengeyi ba şvurucu aleyhine bozdu ğu sonucuna var ılm ıştır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. Giderim Yönünden 31. Başvurucu; ihlalin tespitini, yeniden yarg ılama yap ılmas ını ve 10.000 TL maddi tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 32. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 33. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Başvuru Numaras ı: 2019/4586 Karar Tarihi : 18/10/2022 734. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 7. İdare Mahkemesine (E.2017/877, K.2018/267) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu ş an toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/10/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.