TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAFTUNA SOLIEVA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/1562) Karar Tarihi: 15/5/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/1562 Karar Tarihi : 15/5/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Recai AKYELYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucular : Maftuna SOLIEVA ve di ğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : Av. Ferdi AMCA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; idari gözetim alt ında t
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAFTUNA SOLIEVA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/1562) Karar Tarihi: 15/5/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/1562 Karar Tarihi : 15/5/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Recai AKYELYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucular : Maftuna SOLIEVA ve di ğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : Av. Ferdi AMCA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; idari gözetim alt ında tutman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının, tutulma ko şullar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının, idari gözetim karar ına itiraz kabul edildi ği hâlde lehe vekâlet ücretine hükmedilmemesi nedeniyle de adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonlarca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvurucular, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkânlar ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 5. Ekli tabloda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle 2016/1562 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR6. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/1562 Karar Tarihi : 15/5/2020 37. Çeşitli ülkelerin vatanda şı olan ba şvurucular, farkl ı tarihlerde idari gözetim altına al ınm ış ve farkl ı geri gönderme merkezlerine konulmu şlard ır. 8. Baz ı başvurucular idari gözetim kararlar ına karşı yetkili sulh ceza hâkimliklerinde itiraz yoluna ba şvurmuşlard ır. Yetkili sulh ceza hâkimliklerince bu itirazlardan baz ılar ı kabul edilmi ş ve ilgili ba şvurucular ın sal ıverilmelerine karar verilmi ştir. Ancak itiraz ı kabul edilen bu ba şvurucular lehine vekâlet ücretine hükmedilmemi ştir. 9. Tüm ba şvurucular muhtelif tarihlerde geri gönderme merkezlerinden sal ıverilmiştir. IV. İLGİLİ HUKUK 10.İlgili hukuk için bkz. T.T., B. No: 2013/8810, 18/2/2016, 22-25; B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-38. V. İNCELEME VE GEREKÇE 11. Mahkemenin 15/5/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talepleri Yönünden 12. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın başvuru giderlerini karşılayabilecek ölçüde mal varl ıklar ının bulunmad ığı ve taleplerinin dayanaktan yoksu n olmad ığı anlaşılm ış olup 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 334. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım taleplerinin kabulü ile yarg ılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmalar ına karar verilmesi gerekir. B. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ı ile Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 13. Anayasa Mahkemesi B.T. başvurusunda idari gözetim alt ında tutulma yerlerinin yönetim, denetim ve i şletilmesinin İçişleri Bakanl ığı taraf ından yürütülen bir kamu hizmeti olduğunu, 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari i şlem ve eylemlerden dolay ı kişisel hakk ı doğrudan etkilenenlerin idari yarg ıda tam yarg ı davas ı açabilece ğini, teorik düzeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun -s ırf bilgi eksikliği nedeniyle- fiiliyatta hiç i şletilmemesinin etkisiz oldu ğu biçiminde yorumlanamayaca ğını belirtmi ş ve yabanc ının sal ıverilmesi hâlinde etkili hukuk mekanizmas ının tam yarg ı davas ı olduğunu ifade etmi ştir (B.T., 45-58). 14. Anayasa Mahkemesi ayn ı başvuruda, idari gözetimi sona erdirilen başvurucular ın hukuka ayk ırı olarak idari bir kararla özgürlüklerinden yoksun b ırak ılmalar ı nedeniyle u ğrad ıklar ını öne sürdükleri maddi ve manevi zararlar ının karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma, yeterli giderim sa ğlama kapasitesini haiz ve ula şılabilir oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yap ılan başvurular ın incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna varm ıştır (B.T., 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). Başvuru Numaras ı: 2016/1562 Karar Tarihi : 15/5/2020 415. Anayasa Mahkemesi R.M. ve di ğerleri (B. No: 2015/19133, 17/4/2019) başvurusunda bir kez daha yukar ıda yer verilen ilkelere ba ğlı kald ığını vurgulam ıştır (ayn ı kararda bkz. 31). Ba şvurucular ın geri gönderme merkezinde tutulmalar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğı ile kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ı bak ımından açıklanan ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 16. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 17. Bununla birlikte bu a şamada olu şan durum nedeniyle mevcut ba şvurular yönünden i şbu karar ın ard ından aç ılmas ı muhtemel idari davan ın süresine ili şkin olarak bir hususun aç ıklığa kavuşturulmas ı zorunlulu ğu has ıl olmuştur. 18. Öncelikle vurgulanmal ıdır ki idari yarg ı yerlerinde aç ılacak davalar ın süresine ilişkin koşullar ı incelemek ve idari davalar ın süresinde aç ılıp aç ılmad ığını değerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir. Öte yandan inceleme konusu ba şvuruda oldu ğu gibi B.T. karar ındaki içtihat de ğişikliğinin Resmî Gazete'de yay ımland ığı 16/2/2018 tarihinden önce tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden, do ğrudan Anayasa Mahkemesine yap ılan müracaatlar ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmas ını müteakip aç ılacak davalarda dava açma süresinin derece mahkemelerince bu ki şilerin mahkemeye eri şim haklar ının ihlaline neden olmayacak biçimde de ğerlendirilmesi gerekti ğine de i şaret edilmelidir ( B.T., 59). 19. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile kötü muamele yasa ğı yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmemesine istinaden kabul edilemezlik karar ı verildiğinden an ılan yasak ve hakla bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildiği iddias ının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemi ştir. C. Lehe Vekâlet Ücretine Hükmedilmedi ğine İlişkin İddia 20. Bir k ısım başvurucu, sulh ceza hâkimliklerince idari gözetim karar ına itirazlar ının kabul edilmesine ra ğmen lehlerine vekâlet ücretine hükmedilmemesi nedeniyle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında, anayasal aç ıdan önem taşımayan ve ba şvurucunun önemli bir zarara u ğramad ığı başvurular ın esastan incelenmeksizin reddedilebilece ği hüküm alt ına al ınm ıştır. 22. An ılan hükümle anayasal ve ki şisel önemden yoksun ba şvurular ın esasta n incelenmemesine imkân tan ıyan ek bir kabul edilebilirlik kriteri getirilmi ştir. Dolay ısıyla diğer tüm kabul edilebilirlik kriterlerini ta şısa hatta esas hakk ında incelemeye geçildi ğinde ihlal karar ı verilebilecek nitelikte olsa bile kanunda belirtilen nitelikteki bir ba şvuru kabul edilemez bulunabilecektir ( K.V. [GK], B. No: 2014/2293, 1/12/2016, 55). 23. Somut olayda ba şvurucular ın bir k ısm ı, Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre lehlerine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekti ğini ileri sürmü ştür. Başvurucular ın iddias ının özü mahkemeye eri şim ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğine yönelik olup başvurucular taraf ından dile getirilen şikâyetlere benzer şikâyetlerin Anayasa Mahkemesince daha önce incelendiği ve ilgili Anayasa kurallar ının yorumland ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2016/1562 Karar Tarihi : 15/5/2020 524. Takdir edilmeyen vekâlet ücreti nedeniyle ba şvurucular ın içinde bulundu ğu kişisel koşullara göre kendilerine ciddi anlamda zarar verdi ği ve kendileri için ne denli önemli oldu ğu hususunda herhangi bir aç ıklamalar ının olmad ığı da gözetildi ğinde önemli bir zarar oldu ğu kanaatine ula şılamam ıştır (benzer bir de ğerlendirme için bkz. Dayg ınat Magomedzham ılova ve diğerleri, B. No: 2015/516, 20/3/2019, 41). 25. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın yorumlanmas ı ve uygulanmas ı aç ısından önem taşımad ığı gibi başvurucular ın da önemli bir zarara u ğramad ığı sonucuna var ıldığından anayasal ve ki şisel önemden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurunun bu k ısm ının diğer kabu l edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın taleplerinin KABULÜNE, B. 1. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 2. Lehe vekâlet ücretine hükmedilmedi ğine ilişkin iddian ın anayasal ve ki şisel önemden yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyete neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucular ın yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMALARINA, D. Diğer başvurucular taraf ından yap ılan yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 15/5/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Recai AKYEL Y ıldız SEFERİNOĞLU