TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR RAŞİT POYRAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/39219) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/39219 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Fatih HAT İPOĞLU Başvurucu : Raşit POYRAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklu olan ba şvurucunun avukat ıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı ve infaz memuru taraf ından
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR RAŞİT POYRAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/39219) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/39219 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Fatih HAT İPOĞLU Başvurucu : Raşit POYRAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklu olan ba şvurucunun avukat ıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı ve infaz memuru taraf ından görü şmenin izlenmesi nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 27/11/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4.İkinci Bölüm Birinci Komisyon taraf ından bu kararda incelenen şikâyet haricindeki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ş , bu şikâyet yönünden ise başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanlar ını Anayasa Mahkemesine sunmuştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/39219 Karar Tarihi : 9/7/2020 3A. Genel Bilgiler 8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). B. Başvurucuya İlişkin Süreç 10. Emekli emniyet müdürü olan ba şvurucu hakk ında 15 Temmuz darbe teşebbüsünden sonra Tokat Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından FETÖ/PDY'ni n hiyerarşik yap ılanmas ında yer ald ığı iddias ıyla soruşturma başlatılm ıştır. 11. Başvurucu, Ba şsavc ılığın talimat ıyla 25/7/2017 tarihinde Tokat'ta gözalt ına alınm ıştır. 12. Tokat Sulh Ceza Hâkimli ği 31/7/2017 tarihinde ba şvurucunun FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 13. Başvurucunun tutuklama karar ına yapt ığı itiraz Zile Sulh Ceza Hâkimli ğince 14/8/2017 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. 14. Başvurucunun tutukluluk durumu ve tahliye talepleri bu süreçte sulh ceza hâkimlikleri taraf ından resen veya talep üzerine de ğerlendirilmi ş ve tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. Başvurucunun tutuklulu ğun devam ı kararlar ına yapt ığı itirazla r da reddedilmi ştir. Son olarak Ankara 7. Sulh Ceza Hâkimli ği 8/11/2017 tarihinde başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. 15. Başvurucu an ılan karar ın 13/11/2017 tarihinde tebli ğ edildiğini bildirmi ştir. 16. Başvurucu 27/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 17. Tokat Cumhuriyet Ba şsavc ılığının yetkisizlik karar ı üzerine soru şturmay ı yürüten Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 16/11/2017 tarihli iddianameyle ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/39219 Karar Tarihi : 9/7/2020 418. Ankara 28. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 22/11/2017 tarihinde iddianameyi kabul etmi ş ve E. 2017/42 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 19. Mahkeme 25/4/2018 tarihinde, ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan 8 y ıl 1 ay 15 gün hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Mahkeme hükümle birlikte ba şvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına da karar vermi ştir. 20. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla istinaf mahkemesinde derdesttir. 21. Anayasa Mahkemesince Tokat T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna yaz ılan müzekkere cevab ına göre ilk olarak Tokat Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca Tokat T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda bulunan FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlardan tutuklu olan ki şiler hakk ında 23/7/2016 tarihli ve 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) bendi uyar ınca uygulama yap ılmas ı yönünde 27/7/2016 tarihinde genel bir yaz ı yaz ıldığı anlaşılmaktad ır. 22. Bu ba ğlamda an ılan müzekkere cevab ına göre sonraki süreçte ise Savc ılığın talebi üzerine Tokat Sulh Ceza Hâkimli ğinin 16/8/2017 tarihli karar ı ile FETÖ/PDY ile bağlant ılı suçlardan tutuklu ki şilerin müdafileri ile yapacaklar ı görüşmelerin 29/10/2016 tarihli ve 676 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında KHK'n ın 3. maddesi ile de ğişen 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ındaki Kanun'un 59. maddesi uyar ınca teknik cihazlarla kayda alınmas ına ve bir görevli taraf ından izlenmesine dair genel bir karar verildi ği anlaşılmaktad ır. Savc ılığın görüşmelerin k ısıtlanmas ına ilişkin karar ın süresinin üç ay uzat ılmas ına dair 21/11/2017 tarihinde yapt ığı talebin ise Tokat Sulh Ceza Hâkimli ğinin 22/11/2017 tarihli karar ı ile -itiraz yolu aç ık olmak üzere- reddedildi ği görülmektedir. IV.İLGİLİ HUKUK 23. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "İtiraz olunabilecek kararlar" kenar başlıklı 267. maddesi şöyledir: "Hâkim kararlar ı ile kanunun gösterdi ği hâllerde, mahkeme kararlar ına karşı itiraz yoluna gidilebilir." 24. 5271 say ılı Kanun'un "İtiraz usulü ve inceleme mercileri" kenar ba şlıklı 268. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı ile (3) numaral ı fıkras ının (a) bendi şöyledir: "(1) Hâkim veya mahkeme karar ına karşı itiraz, kanunun ayr ıca hüküm koymad ığı hâllerde 35 inci maddeye göre ilgililerin karar ı öğrendiği günden itibaren yedi gün içind e karar ı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutana ğa geçirilmek ko şulu ile zab ıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yap ılır. Tutanakla tespit edilen beyan ı ve imzay ı mahkeme başkan ı veya hâkim onaylar. 263 üncü madde hükmü sakl ıdır. (2) Karar ına itiraz edilen hâkim veya mahkeme, itiraz ı yerinde görürse karar ını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde, itiraz ı incelemeye yetkili olan mercie gönderir. Başvuru Numaras ı: 2017/39219 Karar Tarihi : 9/7/2020 5 (3) İtiraz ı incelemeye yetkili merciler a şağıda gösterilmi ştir: a) (De ğişik: 18/6/2014-6545/74 md.) Sulh ceza hâkimli ği kararlar ına yap ılan itirazlar ın incelenmesi, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimli ğinin bulunmas ı hâlinde, numara olarak kendisini izleyen hâkimli ğe; son numaral ı hâkimlik için bir numaral ı hâkimliğe; ağır ceza mahkemesinin bulunmad ığı yerlerde tek sulh ceza hâkimli ği varsa, yarg ı çevresinde görev yapt ığı ağır ceza mahkemesinin bulundu ğu yerdeki sulh ceza hâkimli ğine; ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerlerde tek sulh ceza hâkimli ği varsa, en yak ın ağır ceza mahkemesinin bulundu ğu yerdeki sulh ceza hâkimli ğine aittir." 25.İlgili hukuk için ayr ıca bkz. Emre Ayhan , B. No: 2016/80704, 13/2/2020, 32-57. V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 9/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 27. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak -UYAP üzerinden temin edilen ve sundu ğu belgelerden- geçimini önemli ölçüde zor duruma dü şürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan, bireysel ba şvuru tarihi itibar ıyla tutuklu olarak ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Kabul Edilebilirlik Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 28. Başvurucu, tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumunda avukat ı ile yapt ığı görüşmelerinin teknik araçlarla kayda al ınmas ı ve bu s ırada infaz memurunun görü şmeyi izlemesi nedeniyle tutuklulu ğa itiraz ba ğlam ında savunma hakk ının k ısıtland ığını ve etkili bir şekilde hukuki yard ımdan yararland ırılmad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 29. Bakanl ık görüşünde; öncelikle ba şvurucunun 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında aç ılacak tazminat davas ı yolunu tüketmeden bireysel ba şvuru yapt ığı belirtilerek başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerekti ği ileri sürülmüştür. Bakanl ık, başvurucunun 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nda öngörülen ba şvuru yollar ını tüketmedi ğini de dile getirmi ştir. 30. Bakanl ık; başvurucunun itiraza ili şkin dilekçelerini ve delillerini ilgili mercilere sunabilece ğini, buna ili şkin bir k ısıtlaman ın bulunmad ığını, keza müdafii ile aras ında belge veya dosya de ğişimine engel olundu ğuna ya da bunlara el konuldu ğuna ilişkin bir şikâyetinin bulunmad ığını, dolay ısıyla müdafii ile görü şmesinin infaz koruma memuru taraf ından izlenmesi ve kay ıt alt ına al ınmas ının tutuklulu ğun hukukili ğine itiraz hakk ına bir müdahale oluşturmad ığını ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/39219 Karar Tarihi : 9/7/2020 631. Bakanl ık ayr ıca KHK ile getirilen bu düzenlemenin yeterli güvenceleri bünyesinde ta şıdığını ve denetim mekanizmalar ını ortaya koydu ğunu, buna kar şılık başvurucunun bu yollar ı kullanmad ığını belirtmiştir. Bakanl ığa göre düzenlemenin amac ı kamu düzeninin sa ğlanmas ı ve suç i şlenmesinin önlenmesidir. Bakanl ık, başvurucunun üzerine at ılı suçun niteli ği (FETÖ/PDY üyelerinde örgütsel davran ış bilincinin yo ğunluğu ve faaliyetlerini gizli icra etmeleri) dikkate al ındığında toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye dü şürülmesi, terör örgütü veya di ğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir veya talimat verilmesi ya da yorumlar ıyla gizli, aç ık veya şifreli mesajlar iletilmesi şüphesinin varl ığı hâlinde söz konusu tedbirin uyguland ığını belirterek an ılan tedbirin etkili denetim mekanizmalar ı öngördü ğünü ve ölçülü oldu ğunu, dolay ısıyla başvurunun aç ıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez bulunmas ı gerektiğini ileri sürmü ştür. 32. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı cevab ında başvuru formundakine benzer iddialarda bulunarak yap ılan müdahalenin ölçülü olmad ığını, bu nedenle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 33. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 17). 34. Başvurucunun müdafii ile yapt ığı görüşmelerin ilk olarak Tokat Cumhuriyet Başsavc ılığının 667 say ılı KHK hükmü uyar ınca uygulama yap ılmas ı yönündeki genel yaz ısı üzerine s ınırland ırıldığı anlaşılmaktad ır (bkz. 21). 35. 4675 say ılı Kanun'un 1. maddesine göre bu Kanun, ceza infaz kurumlar ı ve tutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklular hakk ında yap ılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlere yönelik şikâyetleri incelemek, karara ba ğlamak ve kanunlarla verilen di ğer görevleri yerine getirmek üzere kurulan infaz hâkimliklerine ili şkin hükümleri kapsamaktad ır. Yine 4675 say ılı Kanun'un 5. maddesinde ceza infaz kurumlar ı ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakk ında yap ılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin kanun ya da di ğer mevzuat hükümlerine ayk ırı olduğu gerekçesiyle bu i şlem veya faaliyetlerin ö ğrenildiği tarihten itibaren on be ş gün, her hâlde yap ıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimli ğine başvurulabilece ği, infaz hâkimli ğinin verdiği karara kar şı da ağır ceza mahkemesi nezdinde itiraz edilebilece ği belirtilmi ştir. 36. Nitekim Anayasa Mahkemesi benzer şikâyetlerle ilgili olarak yapt ığı inceleme sonunda 4675 say ılı Kanun'un 5. maddesinde düzenlenen infaz hâkimli ğine şikâyet yolunun -bu kapsamda kalan iddialar ı bak ımından- başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hak arama yolu oldu ğunu belirterek ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğu sonucuna varm ıştır (İsmail Solmaz , B. No: 2017/15251, 12/2/2020, 101-107; Emre Ayhan , B. No: 2016/80704, 13/2/2020, 128-138). Somut olayda bireysel ba şvuru dosyas ı kapsam ında başvurucunun bu yola başvurduğuna ilişkin herhangi bir bilgi veya belge bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/39219 Karar Tarihi : 9/7/2020 737. Öte yandan ba şvurucunun müdafii ile görü şmelerinin 16/8/2017 tarihinden itibaren üç ay süre ile Tokat Sulh Ceza Hâkimli ğinin ayn ı tarihli karar ıyla s ınırland ırıldığı anlaşılmaktad ır (bkz. 22). Tokat Sulh Ceza Hâkimli ğinin söz konusu karar ı 5271 say ılı Kanun'un 267. ve 268. maddeleri uyar ınca itiraza tabi bir karard ır. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı cevab ında Tokat Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından al ınan k ısıtlama karar ına karşı itirazda bulundu ğuna dair herhangi bir belge sunmam ış veya bu yönde bir bilgi de vermemiştir. 38. Buna göre 4675 say ılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen infaz hâkimli ğine şikâyet yolunun ve 5271 say ılı Kanun'un 268. maddesinde öngörülen sulh ceza hâkimli ğinin karar ına karşı itiraz kanun yolunun ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz etkili hukuk yollar ı olduğu anlaşılmaktad ır. Söz konusu ola ğan hak arama yollar ı tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesi bireysel ba şvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmamaktad ır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Tutuklulu ğun hukukili ğine etkili bir şekilde itiraz edilememesi dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA, 9/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Recai AKYEL Basri BA ĞCI