TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR EBRU ÇITLAK VE FAZ İLET DEM İRBAŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/37573) Karar Tarihi: 2/12/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 16/2/2021-31397 Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucular : 1. Ebru ÇITLAK 2. Fazilet DEM İRBAŞ Başvurucular Vekili: Av. Mustafa ŞİNİKÇİ I. BAŞVURUNUN KON
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR EBRU ÇITLAK VE FAZ İLET DEM İRBAŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/37573) Karar Tarihi: 2/12/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 16/2/2021-31397 Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucular : 1. Ebru ÇITLAK 2. Fazilet DEM İRBAŞ Başvurucular Vekili: Av. Mustafa ŞİNİKÇİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ceza yarg ılamas ının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının, ceza yarg ılamas ında lehe hükmedilen manevi tazminat ve vekâlet ücreti alaca ğının tahsili için ba şlatılan icra takibinin ceza davas ının düşme karar ı ile sonuçland ığı gerekçesiyle iptal edilmesi nedeniyle de kararlar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/11/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesini n birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucular İstanbul'da ikamet etmektedir. 8. 2004-2005 y ıllar ında yaşanan olay nedeniyle ba şvurucular ile H. İ.K. ve A. İ. aleyhine yaralama, hakaret ve tehdit suçlar ından cezaland ırılmalar ı istemiyle Kartal Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından dava aç ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 39. Kartal 3. Asliye Ceza Mahkemesi (Asliye Ceza Mahkemesi) 16/12/2011 tarihinde, ba şvurucu Ebru Ç ıtlak hakk ında verilen beraat karar ı temyiz edilmeden kesinleştiğinden, ba şvurucu Fazilet Demirba ş hakk ında yaralama ve san ık H.İ.K. hakk ında tehdit suçlar ından verilen hükümlerle ilgili Yarg ıtay taraf ından düşme karar ı verildiğinden yeniden hüküm kurulmas ına yer olmad ığına, başvurucular ın hakaret ve tehdit suçlar ından beraatine, san ık A.İ.nin başvurucu Fazilet Demirba ş'ı, san ık H.İ.K.n ın da başvurucu Ebru Çıtlak' ı yaralad ıklar ı gerekçesiyle san ıklar ın cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Karard a ayr ıca bu eylemler nedeniyle 1.000 TL manevi tazminat ın san ık H.İ.K.dan al ınarak başvurucu Ebru Ç ıtlak'a verilmesi, 1.500 TL manevi tazminat ın san ık A.İ.den al ınarak başvurucu Fazilet Demirba ş'a verilmesi ve 1.100 TL vekâlet ücretinin san ıklar H.İ.K. ve A.İ.den al ınarak başvuruculara verilmesi hükme ba ğlanm ıştır. 10. Karar ın temyizi üzerine Yarg ıtay 3. Ceza Dairesi (Yarg ıtay Ceza Dairesi) 3/10/2012 tarihinde 1/3/1926 tarihli ve 765 say ılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 102. ve 104. maddelerinde öngörülen zamana şımı süresinin doldu ğu gerekçesiyle karar ı bozmuş ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin (8) numaral ı fıkras ı uyar ınca kamu davas ının düşürülmesine karar vermi ştir. 11. Başvurucular, Asliye Ceza Mahkemesi karar ında lehlerine verilen tazminatlar ile vekâlet ücretinin tahsili için 2014 y ılı içinde İstanbul 26. İcra Müdürlü ğünde H.İ.K. ve A.İ. aleyhine icra takibi ba şlatm ıştır. 12. H.İ.K. ve A. İ., şikâyet yoluyla icra takibinin iptaline karar verilmesi istemiyle 8/1/2015 tarihinde İstanbul 15. İcra Hukuk Mahkemesinde ( İcra Hukuk Mahkemesi) dava açm ıştır. H.İ.K. ve A.İ. bu davada, Yarg ıtay Ceza Dairesinin dü şme karar ı vermesiyle birlikte ortada icra takibine konu bir alacak kalmad ığını ileri sürmü ştür. 13.İcra Hukuk Mahkemesi 15/1/2015 tarihinde davay ı kabul etmi ş ve icra takibini n iptaline temyiz yasa yolu aç ık olarak karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; dü şme karar ının davay ı bütün sonuçlar ı ile birlikte ortadan kald ırdığı, manevi tazminat ve ilam vekâlet ücreti alacağının da ortadan kalkt ığı ifade edilmi ştir. 14. Karar, ba şvurucular taraf ından temyiz edilmi ştir. Yarg ıtay 8. Hukuk Dairesi (Yarg ıtay Hukuk Dairesi) 13/6/2017 tarihinde, temyize konu de ğer 5.980 TL'yi geçmediğinden İcra Hukuk Mahkemesi karar ının kesin nitelikte oldu ğu gerekçesiyle temyiz dilekçesinin reddine karar vermi ştir. 15. Yap ılan karar düzeltme istemi ise Yarg ıtay Hukuk Dairesi taraf ından 20/9/2017 tarihinde reddedilmi ştir. Nihai karar ba şvuruculara 17/10/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucular 14/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A.İlgili Mevzuat 17. Ceza davas ının aç ıldığı tarihte yürürlükte bulunan 765 say ılı mülga Kanun'un 110. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 4 Hukuku amme davas ının düşmesi emval istirdad ı ve uğran ılan zarar ın tazmini için ikame olunan hakk ı şahsi davas ına halel vermez. 18. 765 say ılı mülga Kanun'un 120. maddesi şöyledir: Ceza hükümlerinin sukutu hukuku şahsiye ve istirdad ı emval ve tazminat ve masari fi muhakemeye müteallik hükümlere halel vermez. Ancak umumi aftan ne şet eden sukut masarifi muhakemenin tahsili hakk ında hazinenin mütalebe hakk ını dahi iskat eder 19. Ceza davas ının aç ıldığı tarihte yürürlükte bulunan 4/4/1929 tarihli ve 1412 say ılı mülga Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun ''Şahsi davan ın aç ılmas ı'' kenar başlıklı 350. maddesi şöyledir: (Değişik: 21/5/1985 - 3206/70 md.) Şahsi dava, bu hususta bir tutanak düzenlenme k üzere zab ıt katibine yap ılacak bir beyan ile veya suçun niteli ğine göre sulh veya asliy e hakimine verilecek bir dilekçe ile aç ılır. Beyan ve dilekçenin 163 üncü maddenin ikinci fıkras ında gösterilen şartlara uygun olmas ı gerekir. Dilekçe san ık say ısından bir fazla olarak verilir. Beyan ve dilekçede, istenen şahsi hakk ın neden ibaret oldu ğu gösterilir. 20. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun ''Dava veya cezan ın düşmesinin etkisi'' kenar başlıklı 74. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ... (2) Kamu davas ının düşmesi, mallar ın geri al ınmas ı ve uğran ılan zarar ın tazmini için açılan şahsi hak davas ını etkilemez. (3) Cezan ın düşmesi şahsi haklar, tazminat ve yarg ılama giderlerine ili şkin hükümler i etkilemez. Ancak, genel af halinde yarg ılama giderleri de istenemez. B. Yarg ı Kararlar ı 21. Yarg ıtay Hukuk Dairesinin 18/6/2013 tarihli ve E.2013/5137, K.2013/9373 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Borçlu vekili İcra Mahkemesi'ne ba şvurusunda; takibe konu ilam ın zamana şımına uğrad ığını Yarg ıtay 15. Ceza Dairesi'nce bozularak, dü şme karar ı verildiğinden tüm sonuçlar ıyla hükümsüz kald ığını aç ıklayarak, icra emrinin iptaline ve alacakl ı hakk ında % 20'den az olmamak üzere tazminata hükmedilmesini istemi ştir. Mahkemece, şikayetin kabulüne, icra emrinin iptaline karar verilmesi üzerine, hüküm alacakl ı vekili taraf ından temyiz edilmi ştir. Ceza muhakemesindeki özel şahıslar hakk ında hükmedilmi ş tazminata ve geri verilece k eşyaya ilişkin hüküm f ıkras ının, İİK da yaz ılı esaslar dairesinde infaz ı mümkün oldu ğunda n ilam ın tazminat ve vekalet ücretine ili şkin bölümü geçerli olup, İİK nun 39. maddesinde ilama dayal ı takipler için düzenlenen zamana şımı süresi geçmedi ğinden şikayetin reddi yerine yaz ılı gerekçe ile takibin iptaline karar verilmesi isabetsizdir. ...'' Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 522. Yarg ıtay Hukuk Dairesinin 16/12/2014 tarihli ve E.2014/3054, K.2014/22347 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Mahkemece, şikayete konu Elaz ığ 2. İcra Müdürlü ğü'nün ... esas say ılı takibine kon u yap ılan ceza ilam ının takip tarihinden önce zamana şımı nedeni ile ortadan kald ırıldığı gerekçesiyle davac ı N.U. yönünden takibin iptaline karar verilmesi üzerine, hüküm alacakl ı vekili taraf ından temyiz edilmi ştir. Ceza muhakemesindeki özel şahıslar hakk ında hükmedilmi ş tazminata ve geri verilece k eşyaya ilişkin hüküm f ıkras ının, İİK da yaz ılı esaslar dairesinde infaz ı mümkün oldu ğunda n ilam ın tazminat ve vekalet ücretine ili şkin bölümü geçerli olup, İİK nun 39. maddesinde ilama dayal ı takipler için düzenlenen zamana şımı süresi geçmedi ğinden an ılan şikayetin reddi ile borçlunun di ğer itiraz nedenlerinin incelenmesi gerekirken yaz ılı gerekçe ile takibin iptaline karar verilmesi isabetsizdir. ...'' 23. Yarg ıtay Hukuk Dairesinin 22/6/2015 tarihli ve E.2014/12674, K.2015/13683 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Borçlu vekili İcra Mahkemesi'ne ba şvurusunda; takibe konu ilam ın zamana şımına uğrad ığını Yarg ıtay 3. Ceza Dairesi'nce bozularak, dü şme karar ı verildiğinden tüm sonuçlar ıyla hükümsüz kald ığını aç ıklayarak takibin iptaline karar verilmesini istemi ştir. Mahkemece, şikayetin kabulü ile takibin iptaline karar verilmesi üzerine, hüküm alacakl ı vekili taraf ından temyiz edilmi ştir. Ceza muhakemesindeki özel şahıslar hakk ında hükmedilmi ş tazminata ve geri verilece k eşyaya ilişkin hüküm f ıkras ının, İİK'da yaz ılı esaslar dairesinde infaz ı mümkün oldu ğunda n ilam ın tazminat ve vekalet ücretine ili şkin bölümü geçerli olup, İİK nun 39. maddesinde ilama dayal ı takipler için düzenlenen zamana şımı süresi geçmedi ğinden itiraz ın reddi yerine yaz ılı gerekçe ile takibin iptaline karar verilmesi isabetsizdir. ...'' 24.İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesinin 10/12/2019 tarihli ve E.2019/757, K.2019/2500 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... İlk derece mahkemesi; İstanbul 8. A ğır Ceza Mahkemesinin ... say ılı ilam ının Yarg ıtay 7.Ceza Dairesi'nin ... say ılı ilam ı ile esastan bozuldu ğu ve san ık hakk ındaki kamu davas ının zamanaşımı nedeniyle dü şürülmesine karar verildi ği, bozma karar ı verildikten sonra takip başlat ıldığı gerekçesiyle şikayetin kabulü ile takibin iptaline karar vermi ştir. ... Takibe dayanak İstanbul 8. A ğır Ceza Mahkemesi nin ... say ılı ilam ı ile borçl u aleyhine hapis cezas ı ve tazminata karar verildi ği, karar ın temyiz edilmesi üzerine Yarg ıtay 7. Ceza Dairesi'nin ... say ılı karar ı ile san ık hakk ındaki kamu davas ının zamana şımı Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 6nedeniyle dü şürülmesine karar verildi ği, borçlu aleyhine A ğır Ceza Mahkemesinin ilam ına dayal ı olarak ilamda hükmedilen tazminat, vekalet ücreti ve yarg ılama giderlerinin tahsili için takip ba şlat ıldığı görülmüştür. Ceza mahkemesindeki özel şahıslar hakk ında hükmedilmi ş tazminata ve geri verilece k eşyaya ilişkin hüküm f ıkras ı, İİK'da yaz ılı esaslar dairesinde infaz ı mümkün oldu ğundan , ilam ın tazminat ve vekalet ücretine ili şkin bölümü geçerli olup, İİK nun 39. maddesinde ilama dayal ı takipler için düzenlenen 10 y ıllık zamana şımı süresi geçmediğinden, mahkemece şikayetin reddi yerine yaz ılı gerekçe ile takibin iptaline karar verilmesi isabetsizdir. ...'' V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 2/12/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Ceza Davas ında Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 26. Başvurucular, ceza yarg ılamas ının uzun sürdü ğünden şikâyet etmektedir. 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği bireysel ba şvurunun başvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. 28. Somut olayda Asliye Ceza Mahkemesinin 16/12/2011 tarihli karar ı temyiz edilmiş, Yarg ıtay Ceza Dairesi 3/10/2012 tarihinde zamana şımı süresinin doldu ğu gerekçesiyle karar ı bozmuş ve kamu davas ının düşürülmesine karar vermi ştir. Başvurucular ın Yarg ıtay Ceza Dairesinin 3/10/2012 tarihli nihai karar ını en geç İcra Hukuk Mahkemesi karar ını temyiz ettikleri 4/3/2015 tarihinde ö ğrendikleri anla şılmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucular ın nihai karar ı 4/3/2015 tarihinde ö ğrendikleri, bu tarihten itibaren otuz günlük yasal süre içinde bireysel ba şvuruda bulunmalar ı gerekirken 14/11/2017 tarihinde yapt ıklar ı bireysel ba şvuruda süre a şımı olduğu sonucuna var ılm ıştır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B.İcra Hukuk Mahkemesi Karar ına İlişkin İhlal İddialar ı 1. Kararlar ın İcras ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin a. Başvurucular ın İddialar ı 30. Başvurucular; İcra Hukuk Mahkemesinin yetki a şımı yaparak Asliye Ceza Mahkemesi karar ındaki tazminat ve vekâlet ücretine ili şkin hükmü ortadan kald ırdığını, emsal Yarg ıtay içtihatlar ına ayk ırı olarak verilen bu karar ın öngörülemez oldu ğunu ve bariz Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 7takdir hatas ı yap ıldığını, mülga ve yürürlükteki ceza kanunlar ının aç ık hükümleri ile çelişecek şekilde karar verildi ğini belirterek hukuk devleti ile temel hak ve hürriyetleri n korunmas ı ilkelerinin, hak arama hürriyeti ile adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. b. Değerlendirme 31. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 32. Anayasa n ın "Mahkemelerin ba ğıms ızlığı" kenar ba şlıklı 138. maddesinin son fıkras ı şöyledir: "Yasama ve yürütme organlar ı ile idare, mahkeme kararlar ına uymak zorundad ır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlar ını hiçbir suretle de ğiştiremez ve bunlar ın yerine getirilmesini geciktiremez." 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın şikâyetlerinin özünün, Ceza mahkemesince lehlerine hükmedilen tazminat ve vekâlet ücreti alacaklar ının tahsili için başlatt ıklar ı icra takibi sonras ı İcra Hukuk Mahkemesinin nihai hükmü ortadan kald ıracak şekilde takibin iptaline karar vermesine ili şkin olduğu anlaşıldığından iddialar ının kararlar ın icras ı hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Başvurucular, lehlerine hükmedilen 2.500 TL manevi tazminat ile 1.100 TL vekâlet ücretinden ibaret toplamda 3.600 TL'nin tahsili için icra takibi ba şlatm ıştır. 35. 6216 say ılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında anayasal aç ıdan önem taşımayan ve ba şvurucunun önemli bir zarara u ğramad ığı başvurular ın esasta n incelenmeksizin reddedilebilece ği hüküm alt ına al ınm ıştır. 36. 6216 say ılı Kanun da anayasal ve ki şisel önemden yoksun ba şvurular ın kabul edilemez bulunabilmesi için iki ko şul öngörülmü ştür. Anayasal önem olarak adland ırılabilecek olan birinci ko şul başvurunun Anayasa n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi aç ısından önem ta şımamas ı, kişisel önem olarak adland ırılabilecek olan ikinci ko şul ise başvurucunun önemli bir zarara uğramamas ıdır (K.V. [GK] , B. No: 2014/2293, 1/12/2016, 57). 37. Somut olayda toplamda 3.600 TL'nin ba şvurucular aç ısından önemli bir zarar oluşturmad ığı ileri sürülebilecek ise de kesinle şmiş ve icra edilebilir bir mahkeme karar ının başka bir mahkeme taraf ından yorum yoluyla ortadan kald ırılmas ına ilişkin olduğu anlaşılan şikâyetin Anayasa n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve sınırlar ının belirlenmesi aç ısından önem ta şıdığı aç ıktır. Dolay ısıyla aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 8bulunmad ığı anlaşılan kararlar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabu l edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yönünden(1) Genel İlkeler 38. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı veya daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı, bir temel hak niteli ği taşıman ın ötesinde di ğer temel hak ve özgürlüklerde n gereken şekilde yararlan ılmas ını ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa'n ın yasama ve yürütme organlar ı ile idarenin mahkeme kararlar ına uyma zorunlulu ğunu ve mahkeme kararlar ının değiştirilemeyece ğini, uygulanmas ının geciktirilemeyece ğini ifade eden 138. maddesinin de adil yarg ılanma hakk ının kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Arman Mazman, B. No: 2013/1752, 26/6/2014, 57). 39. Anayasa n ın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlü ğü ve adil yarg ılanma hakk ı, sadece yarg ı mercileri önünde davac ı ve daval ı olarak iddiada ve savunmada bulunma hakk ını değil yarg ılama sonunda hakk ı olan ı elde etmeyi de kapsaya n bir hakt ır (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010). 40. Adil yarg ılanma hakk ının unsurlar ından biri de mahkemeye eri şim hakk ıdır. Mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne götürme ve ayn ı zamanda mahkemece verilen karar ın uygulanmas ını isteme haklar ını da kapsar. Mahkeme kararlar ının uygulanmas ı yarg ılaman ın d ışında olmakla birlikte onu tamamlayan ve yarg ılaman ın sonuç vermesini sa ğlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yarg ılaman ın da bir anlam ı olmayacakt ır. Bu nedenle yarg ı kararlar ının uygulanmas ı mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında değerlendirilmektedir. Buna göre yarg ılama sonucunda mahkemenin bir kara r vermiş olmas ı yeterli de ğildir, ayr ıca bu karar ın etkili bir şekilde uygulanmas ı da gerekir. Hukuk sisteminde, nihai mahkeme kararlar ını taraflardan birinin aleyhine sonuç do ğuracak şekilde uygulanamaz hâle getiren düzenlemeler bulunmas ı veya mahkeme kararlar ının icras ının herhangi bir şekilde engellenmesi hâllerinde mahkemeye eri şim hakk ı da anlam ını yitirecektir ( Ahmet Y ıldırım, B. No: 2012/144, 2/10/2013, 28). 41. Davaya taraf olan ki şinin etkin korunmas ı ve hukuka uygunlu ğun sağlanmas ı, idarenin kendisi hakk ında verilebilecek nihai yarg ı kararlar ına uymas ını gerektirmektedir. İdareler yarg ı karar ını uygulamay ı reddediyor, ihmal ediyor ya da onu uygulamay ı geciktiriyorsa bu durumda davada taraf olan ki şinin davan ın safahat ı süresince yararland ığı Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin 6. maddesinde öngörülen teminatlar, her türlü varl ık nedenini kaybedecektir. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, bu yorumuyla yarg ı yerine ulaşma hakk ının sadece teorik olarak tan ınmas ını değil ayn ı zamanda o yarg ı yerinden al ınan nihai karar ın icras ına yönelik me şru bir beklentiyi de korudu ğunu kabul etmektedir ( Arman Mazman , 60). 42. Anayasa'n ın 138. maddesinde mahkeme kararlar ına uyma, bu kararlar ı değiştirmeksizin yerine getirme hususunda yasama ve yürütme organlar ı ile idare makamlar ı lehine herhangi bir istisna kurala yer verilmemi ştir. Yarg ı kararlar ının ilgili kamu otoritelerince zaman ında yerine getirilmedi ği bir devlette, bireylerin yarg ı karar ıyla Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 9kendilerine sa ğlanan hak ve özgürlükleri tam anlam ıyla kullanabilmesi mümkün olmaz. Dolay ısıyla devlet; yarg ı kararlar ının zaman ında yerine getirilmesini sa ğlayarak bireyle r aleyhine olu şabilecek hak kay ıplar ını engellemekle, bu yolla bireylerin kamu otoritelerine ve hukuk sistemine olan güven ve sayg ılar ını korumakla yükümlüdür. Bu sebeple hukukun üstünlüğünün geçerli oldu ğu bir devlette, bireylerin kamu otoritesine ve hukuk sistemine olan güven ve sayg ılar ını koruma ad ına vazgeçilemez bir görev ifa eden yarg ı kararlar ının zaman ında yerine getirilmeyerek sonuçsuz b ırak ılmas ı kabul edilemez ( Arman Mazman , 61). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 43. Somut olayda Asliye Ceza Mahkemesi A. İ.nin başvurucu Fazilet Demirba ş'ı, H.İ.K.n ın da başvurucu Ebru Ç ıtlak' ı yaralad ığı gerekçesiyle cezaland ırılmalar ına karar vermiştir. Kararda ceza hükmü yan ında 1.000 TL manevi tazminat ın H.İ.K.dan al ınarak başvurucu Ebru Ç ıtlak'a, 1.500 TL manevi tazminat ın da A.İ.den al ınarak başvurucu Fazilet Demirbaş'a verilmesi ve 1.100 TL vekâlet ücretinin H. İ.K. ve A. İ.den al ınarak başvuruculara verilmesi şeklinde şahsi dava niteli ğindeki istemler de hükme ba ğlanm ıştır. Karar ın temyizi üzerine Yarg ıtay Ceza Dairesi, 765 say ılı mülga Kanun'un 102. ve 104. maddelerinde öngörülen zamana şımı süresinin doldu ğu gerekçesiyle karar ı bozmuş ve 5271 say ılı Kanun'un 223. maddesinin (8) numaral ı fıkras ı uyar ınca kamu davas ının düşürülmesine kara r vermiştir. Ancak Yarg ıtay Ceza Dairesinin bozma karar ında, hükmedilen manevi tazminatlar ile vekâlet ücreti alaca ğı hususunda bir hükme yer verilmemi ştir. 44. Başvurucular, manevi tazminat ve vekâlet ücreti alacaklar ının tahsili için icra takibi başlatm ıştır. Ancak H. İ.K. ve A. İ. takibin iptali istemiyle şikâyet yoluyla İcra Huku k Mahkemesine ba şvurmuştur. İcra Hukuk Mahkemesi dü şme karar ının davay ı bütün sonuçlar ı ile birlikte ortadan kald ırdığı, manevi tazminat ve ilam vekâlet ücreti alaca ğının da ortadan kalkt ığı gerekçesiyle davay ı kabul etmi ştir. Karar ın miktar yönünden kesin olmas ı nedeniyle başvurucular ın kanun yolu incelemesi talebi de reddedilmi ştir. 45. Yukar ıda yer verilen kanun hükümleri ve yarg ı içtihatlar ı incelendi ğinde ceza davas ının düşmesinin u ğran ılan zarar ın tazmini için aç ılan şahsi hak davas ını etkilemeyece ği, karardaki tazminat ile vekâlet ücretine ili şkin bölümün geçerli oldu ğu, 9/6/1932 tarihli ve 2004 say ılı İcra ve İflas Kanunu'nda yaz ılı esaslara göre infaz ının mümkün oldu ğu anlaşılmaktad ır (bkz. 17-24). 46. Bu durumda ba şvurucular, kararlar ın icras ı hakk ı kapsam ında ceza karar ında lehlerine verilen tazminat ve vekâlet ücretine ili şkin k ısm ın etkili bir şekilde uygulanmas ını ve kesin hüküm ile kesin hükmün sonuçlar ına sayg ı duyulmas ını isteme hakk ına sahiptir. 47. Ancak Asliye Ceza Mahkemesi karar ında şahsi hak davas ı niteliğindeki tazminat ve vekâlet ücretine ili şkin k ısım geçerli oldu ğu ve Yarg ıtay Ceza Dairesince bu hükümleri ortadan kald ıracak şekilde bir karar verilmedi ği hâlde İcra Hukuk Mahkemesi yorum yoluyla mahkeme karar ındaki tazminat ve vekâlet ücretine ili şkin bölümün de ortadan kalkt ığını ifade etmi ştir. 48. Bu durumda İcra Hukuk Mahkemesi kesinle şmiş bir mahkeme karar ını hükümsüz k ılm ıştır. Kesinle şmiş bir mahkeme karar ının başka bir mahkeme taraf ından -kanunlarda öngörülen yarg ılaman ın yenilenmesi ve benzeri yollar ın işletilmesi gibi durumlar hariç- hükümsüz k ılınmas ı Anayasa'n ın sözü ve ruhuyla aç ık çelişki oluşturman ın yan ında bir Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 10mahkeme karar ının bu şekilde ortadan kald ırılmas ının kanuni bir temeli de bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla başvurucular ın kararlar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılmaktad ır. 49. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan kararlar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 2. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ği İddialar ı Yönünden 50. Başvurucular ın kararlar ın icras ı haklar ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden temyiz istemlerinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetlerinin bu a şamada incelenmesine gerek görülmemi ştir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 51. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 52. Başvurucular ihlalin tespit edilmesi ile yeniden yarg ılama yap ılmas ını istemiş ve 10.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 53. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B.No:2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 54. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 55.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 11örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 56.İncelenen ba şvuruda Asliye Ceza Mahkemesi karar ında şahsi hak davas ı niteliğindeki tazminat ve vekâlet ücretine ili şkin k ısm ı ortadan kald ıracak şekilde karar verilmesi nedeniyle kararlar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 57. Bu durumda kararlar ın icras ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 15. İcra Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 58.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. 59. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Ceza davas ında makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ı nın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2.İcra hukuk mahkemesi karar ı nedeniyle kararlar ın icras ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan kararlar ın icras ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin kararlar ın icras ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 15. İcra Hukuk Mahkemesine (E.2015/9, K.2015/29) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/37573 Karar Tarihi : 2/12/2020 12D. Başvurucular ın manevi tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 2/12/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU