TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATİH MEHMET HARMANCI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/33439) Karar Tarihi: 10/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Fatih Mehmet HARMANCI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATİH MEHMET HARMANCI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/33439) Karar Tarihi: 10/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Fatih Mehmet HARMANCI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya kat ılımının sağlanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 39. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzat ılm ıştır. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi ştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 10. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 11. Niğde İl Emniyet Müdürlü ğü bünyesinde e ğitim şube müdürü olarak görev yapmakta olan ba şvurucu -FETÖ/PDY'ye yönelik yürütülen idari soru şturma kapsam ında- 18/7/2016 tarihinde görevden uzakla ştırılm ıştır. Başvurucu daha sonra 1/9/2016 tarihli ve 29818 (mükerrer) say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 672 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden ç ıkar ılm ıştır. 12. Niğde Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Başsavc ılık) aralar ında başvurucunun da bulunduğu baz ı emniyet mensuplar ı hakk ında FETÖ/PDY üyesi olma suçundan soru şturma başlatılm ıştır. 13. Soruşturma kapsam ında 23/7/2016 tarihinde silahl ı terör örgütü üyesi olma ve anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etme suçlar ından gözalt ına al ınan başvurucu, 24/7/2016 tarihinde tutuklanarak Ni ğde E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna sevk edilmi ştir. 14. Soruşturma sonucunda Ba şsavc ılığın 15/2/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahl ı terör örgütü üyesi olma suçundan cezaland ırılmas ı talebiyle kamu davas ı aç ılm ıştır. Öte yandan anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etme suçunun işlendiğine dair yeterli delil bulunmad ığı gerekçesiyle Ba şsavc ılık taraf ından başvurucu hakk ında bu suçtan ek kovu şturmaya yer olmad ığına 16/2/2017 tarihinde karar verilmi ştir. 15.İddianamede ba şvurucunun ad ına kay ıtlı ve kendisi taraf ından kullan ıldığı anlaşılan 505...78 numaral ı hat üzerinden ByLock uygulamas ının 11/8/2014 tarihinde kullan ılmaya ba şlan ıldığı, telefonunda Fetullah Gülen'in koltukta oturmu ş şekildeki fotoğraf ının bulunduğu, ayr ıca terör örgütü üyeleri taraf ından kullan ıldığı tespit edilen Psiphon Pro ve Kakao Talk isimli uygulamalar ın da telefonunda kay ıtlı olduğunun anla şıldığı iddialar ına yer verilmi ştir. 16. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla yap ılan incelemede başvurucunun tutuklu olarak bulundu ğu Niğde E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumundan zorunlu nedenlerle nakil kapsam ında 29/1/2017 tarihinde Keskin T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna ( İnfaz Kurumu) nakledildi ği anlaşılm ıştır. Bununla birlikte ba şvurucunun ba şka bir infaz kurumuna nakledilmesini zorunlu k ılan nedene ili şkin herhangi bir bilgi vey a belgeye ula şılamam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 417. Niğde 2. A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülen yarg ılamada Mahkemece 17/2/2017 tarihinde duru şma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutana ğı'nda duruşman ın 20/4/2017 tarihinde yap ılmas ına ve ba şvurucunun duru şma tarihinde Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) arac ılığı ile duruşmaya kat ılımının sağlanmas ı hususund a tutuklu bulundu ğu İnfaz Kurumuna müzekkere yaz ılmas ına karar verilmi ştir. Başvurucunun Mahkemenin yarg ı çevresi d ışındaki bir infaz kurumuna nakledilmi ş olduğu gözetilerek İnfaz Kurumundan duru şma salonuna transfer nedeniyle olu şabilecek gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılaman ın h ızland ırılmas ı amac ıyla video konferans yöntemine ba şvurulduğu anlaşılm ıştır. 18. Yarg ılaman ın 20/4/2017 tarihli ilk celsesine SEGB İS arac ılığı ile kat ılan başvurucu, müdafiinin de haz ır bulunmas ıyla savunma yapm ıştır. Duruşma tutana ğına göre başvurucunun SEGB İS arac ılığı ile duruşmaya kat ılmak istemedi ği veya duru şmada bizzat haz ır bulunmak istedi ği yönünde herhangi bir beyanda bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Mahkemece ba şvurucunun bir sonraki duru şmada haz ır edilmesinin İnfaz Kurumundan istenilmesine karar verilerek duru şma 3/7/2017 tarihine ertelenmi ştir. 19. 3/7/2017 tarihli duru şmaya da SEGB İS arac ılığıyla kat ılan başvurucu, SEGB İS arac ılığı ile duruşmaya kat ılmak istemedi ği veya duru şmada bizzat haz ır bulunmak istedi ği yönünde herhangi bir beyanda bulunmaks ızın dosyadaki delillere kar şı savunma yaparak tahliye talebinde bulunmu ştur. Duruşma tutana ğına göre Mahkeme, ba şvurucunun bir sonraki celsede haz ır edilmesinin İnfaz Kurumundan istenilmesine karar vererek duru şmay ı 21/9/2017 tarihine ertelemi ştir. 20. Başvurucu 18/9/2017 tarihinde Mahkemeye gönderdi ği dilekçesinde duruşmalara fiziki olarak kat ılmak istedi ğini beyan etmi ş olmas ına rağmen duru şmalara kat ılımının SEGBİS arac ılığı ile yap ılmas ının adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ğini, ayr ıca duruşmalarda yapt ığı savunmalar ın ve taleplerinin tümünün SEGB İS çözüm tutanaklar ında yer almad ığını ileri sürmü ştür. 21. Duru şma tutana ğına göre yarg ılaman ın 21/9/2017 tarihli celsesinde SEGB İS bağlant ısı kurulamad ığından başvurucu duru şmada haz ır bulundurulmam ıştır. Duruşmada savc ılık taraf ından esas hakk ında mütalaa sunulmu ştur. Başvurucu müdafii esas hakk ındaki mütalaaya kar şı savunma yapmak üzere süre talebinde bulunmu ş, Mahkemece talep kabu l edilerek duru şman ın 26/10/2017 tarihine ertelenmesine karar verilmi ştir. 22. Başvurucu, Mahkemeye gönderdi ği 5/10/2017 tarihli dilekçesinde -di ğer itira z ve taleplerinin yan ı s ıra- İnfaz Kurumu idaresine 21/9/2017 tarihinde duru şmas ının bulunduğunu hat ırlatm ış olmas ına rağmen kendisine herhangi bir gerekçe gösterilmeden duruşma tarihinde SEGB İS odas ına çağrılmad ığını ve bu nedenle duru şmaya kat ılamad ığını ileri sürmü ştür. 23. Başvurucu, yarg ılaman ın 26/10/2017 tarihli son celsesine de SEGB İS arac ılığı ile kat ılm ıştır. Son celsede ba şvurucunun daha önce dava dosyas ına gönderdi ği dilekçelerde ileri sürdü ğü tahkikat ın genişletilmesine ve ByLock deliline ili şkin talepleri reddedilerek hüküm aç ıklanm ıştır. 24. Mahkemenin 26/10/2017 tarihli karar ı ile başvurucunun at ılı suçtan 6 y ıl 3 ay hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına hükmedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 525. Başvurucunun istinaf talebi, Adana Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin 29/12/2017 tarihli karar ı ile esastan reddedilmi ştir. 26. Başvurucu 22/1/2018 tarihli temyiz dilekçesinde -di ğerlerinin yan ı s ıra- duruşmalara SEGB İS arac ılığı ile kat ılmak istemedi ğini belirtmi ş olmas ına rağmen talebinin Mahkemece dikkate al ınmad ığını, müdafii ile duru şmada ayn ı anda bulunma ve savunma yapma imkân ından faydalanamad ığını, yüz yüze yarg ılama ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürerek temyiz talebinde bulunmu ştur. Başvurucu temyiz dilekçesinde ayr ıca, tutuklu bulunduğu İnfaz Kurumu ile yarg ılaman ın görüldü ğü Mahkemenin ayn ı ilde bulunmalar ına rağmen yarg ılama devam ederken hiçbir gerekçe gösterilmeden ba şka bir ildeki infaz kurumuna nakledilmesi suretiyle duru şmalara bizzat kat ılma hakk ının elinden al ındığını belirtmiştir. 27. Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin 2/7/2018 karar ı ile hüküm düzeltilerek onanm ıştır. 28. Başvurucu müddetnamenin tebli ğ edildiği 16/10/2018 tarihinde nihai karardan haberdar oldu ğunu beyan ederek 6/11/2018 tarihinde ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 29.İlgili hukuk kaynaklar ı için bkz. Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020. V.İNCELEME VE GEREKÇE 30. Mahkemenin 10/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 31. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Duru şmada Haz ır Bulunma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 32. Başvurucu; savunmas ını mahkeme huzurunda yapmak istedi ğine ilişkin yaz ılı ve sözlü taleplerinin dikkate al ınmad ığını, tüm duru şmalara SEGB İS arac ılığı ile kat ılmak zorunda b ırak ıldığını, duruşma salonunda haz ır bulunan avukat ı ile yüz yüze görü şme imkân ından faydalanamad ığını ve avukat ından hukuki destek alamad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 33. Bakanl ık başvurunun bu k ısm ı ile ilgili görü ş bildirmemi ştir. 2. Değerlendirme 34. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 6"Herkes, me şrû vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 35. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 36. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 37. Anayasa Mahkemesi ayn ı mahiyetteki şikâyetleri Şehrivan Çoban (ayn ı kararda bkz. 72-104) karar ında incelemi ş olup an ılan karardaki ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Anayasa Mahkemesi Şehrivan Çoban karar ında Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının duruşmada haz ır bulunma hakk ını da kapsad ığını belirterek ceza adaletinin hakkaniyete uygun şekilde gerçekleşebilmesi için san ığın mahkemenin huzuruna ç ıkar ılmas ının büyük önem arz etti ğini vurgulam ıştır (Şehrivan Çoban, 73, 74). Anayasa Mahkemesi, an ılan kararda san ığın ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit ederek bu müdahalenin Anayasa'n ın 36. maddesini ihlal edip etmedi ğine ilişkin değerlendirmenin ise kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama koşullar ı yönünden yap ılacak inceleme sonucunda belirlenebilece ğini ifade etmi ştir (Şehrivan Çoban, 78-81). Buna göre san ığın SEGBİS arac ılığıyla duruşmaya kat ılımının sağlanmas ı şeklindeki müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için kanuni bir temelinin bulunmas ı, meşru bir amaca dayal ı ve ölçülü olmas ı gerekmektedir ( Şehrivan Çoban, 82-88). 38. Anayasa Mahkemesi Şehrivan Çoban karar ında söz konusu müdahalenin ölçülü bir müdahale olarak kabul edilebilmesi için gerekli olan genel ilkeleri de ortaya koymu ştur (Şehrivan Çoban, 89-95). Bu genel ilkelere göre san ığın duruşmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü bir müdahale olup olmad ığı ölçülülük ilkesinin alt ilkeleri olan elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık ilkeleri yönünden yap ılacak değerlendirmenin sonucuna göre belirlenebilecektir. Buna göre duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ı, ulaşılmak istenen amaç bak ımından gerekli olduğunun gösterilmesi ve orant ılılık yönünden bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede özellikle g ereklilik ilkesi uyar ınca suç isnad ına ilişkin yarg ılamalarda duru şmada haz ır bulunma hakk ını sınırlayan herhangi bir tedbirin öncelikle gerekli olduğunun gösterilmesi gerekir. Bu çerçevede san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ını zorunlu k ılan bir olgunun varl ığı derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmal ıdır (Şehrivan Çoban, 89-93). 39. Müdahalenin gerekli olduğunun ortaya konuldu ğu hâllerde ise san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ının yarg ılaman ın adilliğine bir bütün hâlinde zarar verip Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 7vermediği orant ılılık aç ısından incelenmelidir. Bu kapsamda duru şmada bizzat haz ır bulundurulmayan taraf ın diğer tarafça ileri sürülen görü şler ve kan ıtlar hakk ında bilgi sahibi olup olamad ığı veya bunlara yorum yap ıp yapamad ığı, dezavantajl ı duruma dü şürülmeksizin davaya etkili kat ılımının sağlanmas ında makul bir f ırsata sahip olup olmad ığı hususlar ı detayl ı bir incelemeye tabi tutulmal ıdır. Orant ılılık aç ısından yap ılacak değerlendirmede, yokluğunda gerçekle ştirilen işlemin san ığın duruşmada fiziken haz ır bulunmas ını gerektiren (esasl ı) nitelikte bir i şlem olup olmad ığına da bak ılmal ıdır (Şehrivan Çoban, 94). 40. Somut olayda, ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır bulunma talebinin Mahkemece reddedilmesi 4/12/2004 ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (4) numaral ı f ıkras ına dayand ığından an ılan müdahale kanunilik ölçütünü karşılamaktad ır. 41. Başvurucunun duru şmaya bizzat kat ılma talebinin kabul edilmemesinin gerekçesi derece mahkemesi kararlar ından anla şılamamaktad ır. Diğer taraftan Anayasa'n ın 141. maddesinde yarg ıya davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı görevi verilmi ştir. Bu görevin a ğır iş yükü alt ında yerine getirilmesi zorla ştıkça uyuşmazl ıklar ın çözümü için alternatif yöntemlerin ya şama geçirilmesi, yarg ıya ilişkin anayasal kurallar ın etkililiğinin sağlanmas ı bak ımından gerekli görülebilir ( Şehrivan Çoban , 88). Buna göre somut olayda tutuklu veya hükümlülerin ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transferleri nedeniyle olu şan gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın hızland ırılmas ı sebebiyle duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik olarak me şru bir amaca dayand ığı sonucuna ulaşılm ıştır. 42. Ölçülülük ilkesi aç ısından ilk olarak müdahalenin elverişli olup olmad ığı incelenmelidir. Somut olayda ba şvurucunun SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılımının sağlanmak istenmesinin amac ı Mahkemenin makul sürede yarg ılama yapmak istemesidir. Buna göre yarg ılaman ın uzun sürmemesi gibi me şru bir amaca a ğırlık verilerek duru şmada haz ır bulunma hakk ına s ınırlama getirilmesi anla şılabilir bir durumdur. Ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin makul sürede yarg ılama yap ılmas ı amac ına ulaşılmas ı bak ımından elverişli bir araç oldu ğu söylenebilir. 43.İkinci olarak müdahalenin gerekli olup olmad ığı incelenmelidir. Ölçülülük denetiminde gereklilik ölçütü, müdahalede bulunulurken en hafif arac ın seçilmesi anlam ına gelmektedir ( Şehrivan Çoban, 90). Gereklilik ölçütü yönünden duru şmada haz ır bulunma hakk ı ancak olay ın koşullar ının zorunlu k ıldığı durumlarda s ınırlanabilecektir ( Şehrivan Çoban, 91). Bu çerçevede san ığın duruşmada haz ır bulunmamas ını zorunlu k ılan bir olgunun varl ığı derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmal ıdır. Başvuru konusu olayda, terör örgütü üyeli ği gibi nitelikli bir suçtan yarg ılanan başvurucu, Mahkemenin bulundu ğu ildeki infaz kurumunda tutuklu olarak bulunmas ına rağmen soru şturma devam ederken zorunlu nakil nedenlerine dayan ılarak Mahkemenin yarg ı çevresi d ışındaki bir ceza infaz kurumuna sevk edilmi ştir (bkz. 16). Bununla birlikte an ılan nedenler kararda gösterilmemi ştir. Dahas ı yarg ı organlar ı ile İnfaz Kurumu idaresinin başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ının gerekliliklerinin sa ğlanmas ına uygun şekilde planlama yap ıp yapmad ıklar ına ilişkin bir veriye de ula şılamam ıştır. Somut olayda ilk derece mahkemesince ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmedi ğinin somut ve olaya özgü bir gerekçeyle ortaya konulduğundan söz etmek mümkün gözükmemektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 844. Başvurucunun yoklu ğunda Cumhuriyet savc ısı esas hakk ındaki görü şünü bildirmiş ve Mahkemece hüküm verilmi ştir. Diğer bir ifadeyle esas hakk ındaki mütalaan ın okunduğu ve başvurucu hakk ında hüküm verildi ği yani esasl ı işlemlerin yap ıldığı tüm oturumlarda ba şvurucu duru şmada haz ır bulunamam ıştır. Buna göre terör örgütü üyeli ği suçundan yarg ılanan başvurucunun esasl ı işlemlerin yap ıldığı oturumlar ın hiçbirinde haz ır bulundurulmamas ı yarg ılaman ın adilliğine zarar vermi ştir. 45. Bu çerçevede derece mahkemelerince di ğer alternatifler de ğerlendirilmeden ve olaya özgü somut gerekçeler sunulmadan do ğrudan başvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebinin reddedilmesi, en uygun arac ın seçilmemesi sebebiyle müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna yol açmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucunun esas hakk ında işlemlerin yap ıldığı duruşmada haz ır bulunma talebinin reddedilmesinin zorunlu olduğu derece mahkemelerince somut bir biçimde ortaya konulamad ığı için müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 46. Müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna var ıldığından ölçülülük aç ısından ayr ıca orant ılılık incelemesi yap ılmam ıştır. 47. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. C. Diğer İhlal İddialar ı 48. Başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verildiğinden adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında ileri sürdü ğü şikâyetleri ile di ğer şikâyetleri hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 49. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 50. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesi ve tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 951. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 52. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 53.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 54.İncelenen ba şvuruda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 55. Bu durumda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ni ğde 2. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 56.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 10VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE Selahaddin MENTEŞ'in karşı oyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, D. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ni ğde 2. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/121, K.2017/233) GÖNDER İLMESİNE, E. Tazminata ili şkin taleplerin REDD İNE, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/2/2021 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 11KARŞIOY 1. Mahkemenin Say ın çoğunluğu taraf ından ba şvurucunun adil yarg ılama kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ını ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucunun adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği yönündeki ço ğunluk karar ına belirtilen gerekçelerle kat ılmad ım. 2. Olay ve olgular mahkememizin gerekçeli karar ında ayr ıntılı olarak özetlenmi ştir. Başvurucu hakk ında; terör örgütü üyesi olma suçundan dolay ı Niğde 2. Ağır Ceza Mahkemesi ne kamu davas ı aç ılm ıştır. 3. Mahkeme tensip tutana ğında başvurucunun savunmas ının SEGBİS sistemiyle alınmas ına karar verilmi ştir. 4. Niğde 2. Ağır ceza mahkemesince 20.04.2017 tarihinde SEGB İS sistemi üzerinden ba şvurucu savunmas ını yapm ıştır. Savunma s ıras ında ya da öncesinde savunmas ını SEGBİS üzerinden yapmak istemedi ğine dair talep de bulunmam ıştır. 5. Başvurucu ilerleyen celselerde mahkemeye gelmek istedi ğini SEGB İS üzerinden savunma yapmak istemedi ğine dair talep de bulunmu ştur. Bu talebi kabul edilmemesine ra ğmen SEGB İS sistemi üzerinden duru şmaya kat ılmayarak esas hakk ındaki mütalaaya kar şı savunmaya yapt ığı anlaşılm ıştır. 6. Başvurucu hakk ında örgüt üyeli ği suçundan kurulan hüküm istinaf ve Yarg ıtay denetiminden geçerek kesinle şmiştir. 7. UYAP; teknolojik geli şmeleri kullanarak Adalet Bakanl ığı merkez ve ta şra teşkilat ının, bağlı ve ilgili kurulu şlar ın, adli ve idari tüm yarg ı veya yarg ı destek birimlerinin donan ım veya yaz ılım olarak iç otomasyonunu benzer şekilde bilgi otomasyonun sistemlerini kurmuş kamu kurum ve kurulu şlar ı ile d ış entegrasyonu sa ğlayan bir bili şim sistemidir. Elektronik imza alt yap ısına uygun olarak geli ştirilmiş merkezi bir bilgi sistemi kurulmu ş bu sistemde yarg ı ve yarg ı destek birimleri aras ında fonksiyonel tam entegrasyon sa ğlanm ıştır. Sistemde elektronik imza rolleri bulunan hâkim, savc ı, avukat, zab ıt kâtibi, vatanda ş yetkileri çerçevesinde her türlü bilgi belge sisteme aktarmakta sistemde aktif ve güvenli i şleyişi sağlamaktad ır. Daha önce yaz ışma ve ara karar ı gerektiren bilgi ve belgeler e devlet sisteminden güvenli olarak do ğrudan temin edilebilmektedir. 8. UYAP ile ilgili kanuni alt yap ı başta 5271 say ılı Kanun (CMK) olmak üzere Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili bütün kanunlara ve yönetmeliklere düzenlemele r konularak sa ğlanm ıştır. Bu ba ğlamda CMK n ın Elektronik i şlemler kenar ba şlıklı 38/A maddesinde UYAP ile ilgili olarak (ayr ıntılı hükümler içeren) şu düzenlemeye yer verilmi ştir. (1) Her türlü ceza muhakemesi i şlemlerinde Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullan ılır. Bu işlemlere ili şkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar, UYAP vas ıtas ıyla işlenir, kaydedilir ve saklan ır. Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 12(2) Kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyalar güvenli elektronik imza kullan ılarak UYAP tan incelenebilir ve her türlü ceza muhakemesi işlemi yap ılabilir. (3) Bu Kanun kapsam ında fiziki olarak haz ırlanmas ı öngörülen her türlü belge ve karar elektronik ortamda düzenlenebilir, i şlenebilir, saklanabilir ve güvenli elektronik imza ile imzalanabilir. (4) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlar di ğer kişi veya kurumlara elektronik ortamda gönderilir. Güvenli elektronik imza ile imzalanara k gönderilen belge veya kararlar, gerekmedikçe fiziki olarak ayr ıca düzenlenmez ve ilgili kurum ve ki şilere gönderilmez. (5) Elektronik imzal ı belgenin elle at ılan imzal ı belgeyle çeli şmesi halinde UYAP ta kay ıtlı olan güvenli elektronik imzal ı belge geçerli kabul edilir. (6) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlarda, mühürleme işlemi ile kanunlarda birden fazla nüshan ın düzenlenmesini öngören hükümler uygulanmaz. (7) Zorunlu nedenlerle fiziki olarak düzenlenmi ş belge veya kararlar, yetkili kişilerce taranarak UYAP a aktar ılır ve gerekti ğinde ilgili birimlere elektroni k ortamda gönderilir. (8) Elektronik ortamdan fiziki örnek ç ıkart ılmas ı gereken hallerde tutanak veya belgenin asl ının ayn ı olduğu belirtilerek hâkim, Cumhuriyet savc ısı veya görevlendirilen yetkili ki şi taraf ından imzalan ır ve mühürlenir. (9) Elektronik ortamda yap ılan işlemlerde süre gün sonunda biter. (10) Yarg ı birimlerinin ihtiyaç duydu ğu nüfus, tapu, adlî sicil kayd ı gibi d ış bilişim sistemlerinden UYAP vas ıtas ıyla temin edilen bilgi, belge ve kay ıtlar, zorunlu olmad ıkça ayr ıca fiziki olarak istenilmez. UYAP tan d ış bilişim sistemlerine gönderilen bilgi ve belgeler ayr ıca zorunlu olmad ıkça fiziki ortamda gönderilmez. (11) Ceza muhakemesi i şlemlerinin UYAP ta yap ılmas ına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanl ığı taraf ından ç ıkar ılacak yönetmelikle düzenlenir. 9. CMK n ın 147. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (h) bendinde ise ifade alma ve sorgu i şlemlerinde kayd ında teknik imkanlardan yararlan ılacağı hükmüne yer verilmi ştir. Ayn ı kanunun 196. maddesinde de San ığın duruşmadan ba ğışık tutulmas ı kenar ba şlığı altında san ığın ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle sorgusunun ve savunmas ının yap ılabileceği belirtilmi ştir. 10. SEGB İS sistemi ulusal a ğı yarg ı sisteminde ses ve görüntünün ayn ı and a elektronik ortamda iletildi ği, kaydedildi ği bir bilişim sistemidir. SEGB İS teknik özellikleri ve donan ımı itibariyle UYAP ta görüntülü kay ıt yap ıldığı takdirde duru şma salonunun bir parças ı olarak işlev görmektedir. Sistemde ifade al ınırken SEGB İS ile duru şma salonun a bağlanan kişiler duruşma salonundakileri görmekte duru şmada yap ılanlar ı takip edebilmekte konuşulanlar ı duyabilmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/33439 Karar Tarihi : 10/2/2021 1311. SEGB İS sistemine ili şkin esas ve usulleri düzenlemek amac ıyla ç ıkar ılan ve 29/9/2011 tarihli ve 28060 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bili şim Sisteminin Kullan ılmas ı Hakk ında Yönetmelik in 9. maddesinde görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı imkân ın varl ığı halinde kanunlardaki usul esaslar dairesinde soru şturma veya kovu şturma aşamas ındaki yap ılan her türlü işlemin SEGB İS ile kayda al ınacağı belirtilmi ştir. Ayn ı Yönetmeli ğin ceza infaz kurumunda bulunanlar ba şlığı alt ında ceza infaz kurumunda bulunan ki şinin SEGB İS ile dinlenebilece ği ve bu sistem ile duru şmaya kat ılabileceği düzenlenmi ştir. 12. Öte yandan Anayasa n ın 141. maddesinde son f ıkras ında Davalar ın az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırmas ı yarg ının görevidir. denmektedir. Bunun bir yans ımas ı olarak CMK n ın temel yakla şımı duruşman ın tekliği (tek bir celsede tamamlanmas ı) ilkesidir. UYAP ve SEGB İS sistemi teknik alt yap ısı ve sağlad ığı imkanlar ile bilgi ve belgeye ula şım kolayl ığı göz önüne al ındığında tümüyle bu sistemi sa ğlamaya yönelik olarak tasarland ığı söylenebilir. Dolay ısıyla SEGB İS sistem olarak Anayasa n ın bu kural ına uygun ve kuralla öngörülen me şru amac ı sağlamaya yönelik olarak i şlemektedir. 13. Bu aç ıklamalar ışığında somut olay de ğerlendirildi ğinde başvurucunun duruşmaya SEGB İS yoluyla kat ılımın sağlanmas ı başlı başına adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı bir durum de ğildir. 14. Niğde 2. Ağır ceza mahkemesince ba şvurucunun savunmas ının SEGBİS sistemi üzerinden al ınacağı tensip ara karar ında belirtilmi ştir. Başvurucu taraf ından bu karara itirazda bulunulmam ıştır savunmas ını da yapm ıştır. Mahkemeye getirilme talebi kabul edilmemesine rağmen SEGB İS den duru şma salonuna ba ğlanarak esas hakk ındaki mütalaaya kar şı da savunmas ını yapm ıştır. 15. Başvurucu yukar ıda belirtilen gerekçelerle duru şma salonunun bir parças ı olan SEGBİS ile savunmas ını ve esas hakk ındaki mütalaaya kar şı beyanlar ını sunmas ı nedeniyle adil yarg ılanma kapsam ında duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılamaz. 16. Bu aç ıklamalar ışığında somut olay ı değerlendirildi ğinde başvurucunun duruşmaya SEGB İS yoluyla kat ılımının sağlanmas ı başlı başına adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı bir durum olmad ığından say ın çoğunluğun görüşüne kat ılmad ım. Üye Selahaddin MENTE Ş