TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EDİP ARAN VE HAKKI ARAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/34450) Karar Tarihi: 16/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucular : 1. Edip ARAN : 2. Hakk ı ARAN Başvurucular Vekili : Av. Resul AYDIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, t ıbbi ihmal sebebiyle gerçekle şt
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EDİP ARAN VE HAKKI ARAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/34450) Karar Tarihi: 16/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucular : 1. Edip ARAN : 2. Hakk ı ARAN Başvurucular Vekili : Av. Resul AYDIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, t ıbbi ihmal sebebiyle gerçekle ştiği iddia edilen ölüm olay ından kaynaklanan zararlar ın karşılanmamas ı ve aç ılan davan ın uzun sürmesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/9/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 38. Başvurucular, Dicle Üniversitesi T ıp Fakültesinde (Fakülte) gerçekle ştirilen tıbbi işlem sonras ında vefat eden 1936 do ğumlu A.A.n ın oğullar ıdır. A. A.A.n ın Ölümü 9. Başvurucular ın babas ı olan A.A. kar ın ağrısı şikâyetiyle Fakültenin Dahiliye Polikliniğine müracaat etmi ştir. Yap ılan tetkik sonras ında A.A.n ın hastanede yatarak tedavisine karar verilmesi üzerine 28/3/2007 tarihinde A.A. hastaneye yat ırılm ıştır. Yap ılan incelemeler sonras ında A.A.ya kolonoskopi i şlemi yap ılmas ına karar verilmi ştir. 10. Başvurucular ın iddias ına göre kolonoslopi i şlemi başvurucular ın olmad ığı bir zamanda ve yine r ızalar ı olmaks ızın yap ılm ıştır. 11. 2/4/2007 tarihinde yap ılan kolonoskopi i şleminin ard ından A.A.n ın karn ı şişmeye ve a ğrımaya başlam ış, iddiaya göre ilgili doktor taraf ından bunun sürekli kar şılaşılan bir durum oldu ğu beyan ı ile A.A.ya müdahalede bulunulmam ıştır. 12. Durumunun gittikçe kötüle şmesi üzerine A.A. genel cerrahi uzman ı taraf ından ayn ı gün içinde ancak kolonoskopi i şleminden sekiz saat sonra kontrol edilmi ştir. İlgili doktor taraf ından tutulan notta '' Hasta hepatoloji klini ğinde görüldü. Kolonoskopi sonras ı kar ın ağrısı gelişen hasta (8 saatlik) de ğerlendirildi. '' şeklinde bir kay ıt vard ır. Yap ılan tetkikler sonras ında, kolonoskopi s ıras ında A.A.n ın bağırsağında y ırtılma meydana geldi ğinin anlaşılmas ı üzerine acil olarak ameliyat yap ılm ışsa da yoğun bak ıma al ınan A.A. ameliyattan bir süre sonra 5/4/2017 tarihinde vefat etmi ştir. B. Tam Yarg ı Davas ı Süreci 13. Başvurucular idarenin hizmet kusuru bulundu ğu gerekçesiyle zararlar ının karşılanmas ı için 14/1/2008 tarihinde Dicle Üniversitesi Rektörlü ğüne (Rektörlük) müracaatta bulunmu ştur. Talebin reddi üzerine ba şvurucular Diyarbak ır 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) 5/3/2008 tarihinde her bir ba şvurucu için 20.000 TL olmak üzere toplam 40.000 TL manevi zarar ın ödenmesi için tam yarg ı davas ı açm ıştır. 14. Başvurucular dava dilekçelerinde özetle r ızalar ı al ınmaks ızın ve yokluklar ında kolonoskopi i şlemi yap ıldığını, A.A.n ın yoğun kar ın ağrısı şikâyeti bulunmas ına ve bu husus iletilmesine ra ğmen gerekli müdahalenin usulüne uygun olarak zaman ında yap ılmad ığını, sekiz saat sonra genel cerrah taraf ından yap ılan müdahele sonras ında, kolonoskopi yap ılırken bağırsağın y ırtıldığının anlaşıldığını, yap ılan ameliyat sonras ında babalar ının kalp ve akci ğer fonksiyonlar ının durmas ı nedenile öldü ğünü, idare taraf ından babalar ına usulüne uygun olarak müdahalede bulunulmad ığını, tıbbi gereklere ayk ırı olarak işlem yap ıldığını, gerekli dikkat ve özenin gösterilmedi ğini, kolonoskopide ba ğırsak y ırtılmas ı öngörülebilen bir durum olmas ına rağmen bu ihtimalin hastan ın takibi s ıras ında hiç de ğerlendirilmedi ğini, hastan ın takibinin de ihtimam ile yap ılmad ığını ileri sürmü şledir. 15. Mahkeme ölüm olay ı ile ilgili olarak ilgili kurumlardan tüm belgeleri toplad ıktan sonra '' davac ılar ın murisi [A.A.n ın] kar ın ağrısı şikayetiyle yapt ığı başvuru sonras ı daval ı idareye ba ğlı tıp fakültesi hastanesinde ad ı geçene yap ılan t ıbbi müdahale ve uygulamalarda herhangi bir kusur bulunup bulunmad ığı hususunu'' Adli T ıp Kurumuna (ATK) sormu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 416. ATK 1. İhtisas Kurulunun 3/8/2011 tarihli raporunda yap ılan işlemlerin t ıp kurallar ına uygun oldu ğuna karar vermi ştir. Raporun ilgili k ısımlar ı şöyledir: ''..04.04.2007 tarihinde kolonoskopi sonras ı rektum perforasyonu geli şen ve 05.04.2007 tarihinde öldü ğü bildirilen 1936 do ğumlu ... [A.A.] hakk ında düzenlenmi ş adli ve t ıbbi belgelerin incelenmesinde ; 1-[H.K.n ın] 02.07.2007 tarihli ifadesinde; 27.03.2007 tarihinde babas ının kar ın ağrısı şikayeti ile hastaneye yat ırıldığını, gastroenteroloji bölümünde Dr. [K.] gözetiminde tedavi gördüğünü, Dr. [K.] taraf ından kendisi ve aile bireylerinin r ızas ı olmadan kolonoskopi yap ıldığını, kolonoskopi sonras ı babas ının karn ının şişmeye ba şlad ığını, doktor a söylediğini, doktorun bu durumun normal oldu ğunu ve geçece ğini söyledi ğini, görevin i gereği gibi yapmad ığını, daha sonra babas ının kötüleşmesi üzerine kolonoskopiden sekiz saat sonra genel cerrahi taraf ından acilen ameliyata al ındığını ve babas ının öldüğünü, 2- Doç.Dr. [K.Y.nin] yaz ılı ifadesinde 28/3/2007 tarihinde kar ın ağrısı, kab ızlık, kilo kayb ı, şikayeti ile ba şvurduüu, ileri tetkik ve tedavi amac ıyla yat ırıldığı, gastrit d ışı mevcut yak ınmas ını izah edecek bulgu saptanmad ığı, kolonoskop, planland ığı, premedikasyon sonras ı ba[ğır]sak mukozas ının rahat olmad ığının saptand ığı, kal ın ba [ğır]sak temi z olmad ığından yeterli görüntülem [e] sağlanamayaca ğından işleme son verildi ği, kolonoskopi i şlemi s ıras ında herhangi bir zorlukla kar şılaşılmad ığı, rahat ve usulüne uygun işlem uyguland ığı, işlem sonras ında hastan ın yatağına yat ırıldığı, takip ve tedavisinin yap ıldığı, progresif olarak artan kar ın ağrısı ve bat ın distansiyonu geli ştiği, perforasyon şüphesi ile tetkiklerinin yap ıldığı, acil cerrahi için klini ğe sevk edildi ği, 2000 y ılından ber i gastrokopi, kolonoskopi ve karaci ğer biyopsisis olmak üzere endoskopik giri şim yapt ığını bugüne kadar herhangi bir komplikasyonla kar şılaşmad ığını, yüzlerce kez ayn ı işlemi uygulad ığını, 3.[Fakültenin] endoskopi ka ğıdında, splenik fleksuraya girildi ği, sonras ı kirl i olduğundan ilerlenemedi ği, rektumda yayg ın mavimtrak varisler mevcut oldu ğu 4.[Ana Bilim Dal ının] ...epikirizinde üç ayd ır kar ın ağrısı ve halsizli ği olan hastan ın anemisi saptanmas ı üzerine ileri tetkik amaçl ı yat ırıldığı, bat ın ve pelvik USG'de.. normal büyüklükte, intrahepatik safra yollar ı dilate, pankreas, dalak, her iki böbrek normal boyutta, endoskopi yap ıldığı, antral gastrit saptand ığı, kolonoskop, yap ıldığı, rektum perforasyonu geli şen hastan ın genel cerrahi klini ğine sevk edildi ği, 5.[O]perasyon notunda rektum perforasyonu, inguinal herni, tan ılar ı ile Pr. Sütur, loo p Sigmoidostomi ve hernipgrafi operasyonu yap ıldığı , 6.[Ana Bilim dal ının] ..epikrizinde, hepatoloji klini ğinde kolonoskopi sonras ı kar ın ağrısı ve şişlik gelişmesi üzerine genel cerrahi klini ğince konsülte edildi ği, GD iyi, şuur açık, koopere, DEF, RES (+), ADBG'de diafragmatik hava, serbest hava (+) oldu ğu, parasentezde hava gelmesi üzerin rektum perforasyonu tan ısı ile yoğun bak ıma ünitesine yat ırıldığı, acil operasyona al ındığı, post-op takiplerinde hipotansif, solunum seslerinde azalma oldu ğu, solunum deprasyonu geli ştiği, resüsitasyona cevap vermemesi üzerine 5/4/2007 tarihinde ex olarak kabul edildi ği, Sonuç: 4/4/2007 tarihinde kolonoskopi sonras ı rektum perforasyonu geli şen ve 5/4/2007 tarihinde öldü ğü bildirilen 1936 do ğumlu .. [A.A.] hakk ında düzenlenmi ş adli ve t ıbbi belgelerin incelenmesinde; Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 5Kolonoskopi endikasyonunun uygun oldu ğu, Kolonoskopi uygulamas ı s ıras ında rektumda perforasyon geli şmesinin bir komplikasyon oldu ğu, Kolonoskopi sonras ında kişinin takip edilmesi, sekiz saat sonras ı akut batun geli şmesi üzerine yap ılan ameliyat ın da tıp kurallar ına uygun oldu ğu oybirliği ile mütalaa olunur. '' 17. Başvurucular an ılan rapora şu hususlar ı ileri sürerek itiraz etmi ştir: - Operasyon s ıras ında rektum da perforasyon g elişmesinin bir komplikasyon olduğu belirtilmi ş olmas ına rağmen bunun sebepleri aç ıklanmam ıştır. Başvuruculara göre söz konusu sebep doktorlar ın hatal ı ve yanl ış uygulamalar ı iken bu nedenlere dair aç ıklama yap ılmam ıştır. - Operasyon sonras ında hastan ın takibinin usulüne uygun yap ılıp yap ılmad ığı hususlar ında izahat yoktur. Hastan ın bat ınında gelişen şişme ve di ğer şikâyetlere zaman ında müdahalede bulunulmad ığı hâlde geç müdahalenin etkileri rapord a yeterince de ğerlendirilmemi ştir. Başvurucular bu kapsamda şu sorular ın raporda hiçbir şekilde değerlendirmeye al ınmad ığını ileri sürmü ştür: a) Kolonoskopi sonras ı hastada perforasyon geli şme ihtimali dikkate al ınarak gerekli film ve görüntüleme işlemleri yap ılsayd ı bile ayn ı sonuç do ğar m ıydı? b) Kolonoskopi sonras ı yatağına alındıktan sonra hastan ın yak ınma şikâyetinin bildirildi ği de dikkate al ındığında hasta belli periyotlarla muayene edilseydi yine ayn ı sonuç do ğar m ıydı? c) Perforasyon geli şen hastaya zaman ında müdahele edilseydi sonuç farkl ı olur muydu? 18. Bu gerekçelerle ba şvurucular yeniden bilirki şi incelemesi yap ılmas ını talep etmiş ise de Mahkeme 21/12/2011 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın ilgili kısımlar ı şöyledir: ''... Olayda davac ılar ın murisi [A.A.n ın] kar ın ağrısı şikayetiyle yapt ığı başvuru sonras ı daval ı idareye ba ğlı tıp fakültesi hastanesinde ad ı geçene yap ılan t ıbbi müdahale ve uygulamalarda herhangi bir kusur bulunup bulunmad ığının ortaya konulabilmesi için dosya üzerinden bilirki şi incelemesi yapt ırılmas ına karar verilmi ş ve dava dosyas ı bilirkişi incelemesi için Adli T ıp Kurumuna gönderilmi ştir. Adli T ıp Kurumu 1. İhtisas Kurul u taraf ından yap ılan inceleme sonucunda mahkememize sunulan 3.8.2011 tarihli raporda özetle; 5.4.2007 tarihinde ölen davac ılar murisine kolonoskopi endikasyonunun uygun yap ıldığı, kolonoskopi uygulamas ı s ıras ında rektumda perforasyon geli şmesinin bir komplikasyon oldu ğu, kolonoskopi sonras ında kişinin takip edilmesi, sekiz saat sonra akut bat ın gelişmesi üzerine yap ılan ameliyat ında t ıp kurallar ına ayk ırılık bulunmad ığı belirtilmiştir. Bilirkişi raporu taraflara tebli ğ edilmiş olup bilirki şi raporuna davac ılar taraf ından yap ılan itiraz yerinde görülmemi ştir. Bu durumda; idarenin dava konusu ölüm olay ında hizmet kusurunun bulunmad ığı, manevi tazminat ödenmesini gerektiren şartlar ın oluşmad ığı anlaşıldığından davac ılar ın tazmin talebinin kabulüne olanak bulunmamaktad ır. Aç ıklanan nedenlerle, davan ın REDDİNE... [karar verilmi ştir.]'' 19. Başvurucular karar aleyhine yapt ıklar ı temyiz ba şvurular ında, bireysel başvuruda ileri sürdükleri hususlara benzer şekilde iddialarda bulunmu şlard ır. Başvurucular, Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 6dilekçelerinde özetle, ATK raporunun eksik ve yetersiz oldu ğunu, Mahkemenin bu rapora yap ılan itirazlar ı reddedip eksik ve yetersiz gerekçe ile hüküm kurdu ğunu, babalar ına yap ılan işlem sonras ında bunun komplikasyon oldu ğu şeklinde basit bir gerekçeyle izah edilmeye çal ışıldığını, raporda bu komplikasyona neden olan hususlar ın aç ıklanmad ığını, dava açma sebeplerinin tam olarak da buna ili şkin olduğunu, buna göre bu komplikasyonun do ğmas ına engel olacak gerekli ve yeterli önlemlerin al ınmad ığını, idarenin ajanlar ının kendilerinden beklenen özen ve dikkati göstermedi ğini, yak ınlar ına yap ılan işlem için kendilerinden muvafakat al ınmad ığını, kolonoskopi sonras ında hastan ın yeterince takip edilmedi ğini, hastaya en erken müdahalenin sekiz saat sonra yap ıldığını ileri sürmü şlerdir. 20. Dan ıştay Onbe şinci Dairesi 29/9/2016 tarihinde hükmü onam ıştır. Karar düzeltme ba şvurusu da reddedilen ba şvurucular, karar ın kendilerine tebli ğ edildiği 24/7/2017 tarihinden sonra 22/8/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 21. İlgili hukuk için bkz. Ali Abidin Saruhano ğlu ve diğerleri, B. No: 2014/15478, 6/12/2017, 39-42 . V. İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 16/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 23. Başvurucular; öncelikle babalar ına uygulanan kolonoskopi öncesinde r ızalar ının alınmad ığı, ayr ıca yokluklar ında işlemin uyguland ığından yak ınmaktad ır. Başvurucular, bundan sonraki t ıbbi işlemlerin t ıp kurallar ına uygun olmad ığından, kolonoskopi sonras ında yeterli takibin zaman ında yap ılmamas ı nedeniyle yak ınlar ın ölümüne sebebiyet verildi ğinden şikâyet etmektedir. Ayr ıca zararlar ın giderilmesi için açt ıklar ı tazminat davas ında, al ınan ATK raporu ölüm olay ının nedenlerine ili şkin olarak yeterli aç ıklama içermemesine ra ğmen Mahkemece hükme esas al ınmas ı, yapm ış olduklar ı itiraz ın gerekçesiz olarak reddedilmesi ve gerekli ara ştırma yap ılmadan tam yarg ı davas ının reddedilmesi nedenleriyle Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının, davan ın yaklaşık on y ıl sürmesi nedeniyle de Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğini iddia etmi ştir. 24. Başvurucular ın ihlalin tespiti ile tazminat ödenmesine karar verilmesi talepleri bulunmaktad ır. B. Değerlendirme 25. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, ya şama,..hakk ına sahiptir. Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yaz ılı haller d ışında, kişinin vücut bütünlü ğüne dokunulamaz; r ızas ı olmadan bilimsel ve t ıbbî deneylere tâbi tutulamaz. 26. Anayasa n ın 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 7 Devletin temel amaç ve görevleri, ... ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal huku k devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 1. Şikâyetlerin Nitelendirilmesi ve İncelemenin Kapsam ı Yönünden 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 28. Başvurucular ın iddialar ı ile bunlar ı ifade edi ş biçimlerinden temel olarak yak ınlar ına kolonoskopi s ıras ında uygulanan yanl ış müdahale sonucunda yak ınlar ının bağırsağında y ırtılma meydana gelmesine ra ğmen zaman ında ve yeterince gerekli t ıbbi tedavinin yap ılmad ığı iddialar ının araştırılmad ığından, uyu şmazl ığa konu temel sorunlar ına dair aç ıklama içermeyen ve ölümün basit bir komplikasyon sonucu oldu ğu gibi değerlendirme içeren yetersiz bilirki şi raporuna dayan ılarak tam yarg ı davas ının reddedildi ğinden, ayr ıca yarg ılaman ın uzun sürdü ğünden şikâyet ettikleri anla şılmaktad ır. Bu sebeple ba şvurucular ın tüm iddialar ı Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutu kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 29. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, yaşam ını kaybeden ki şi aç ısından bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ya şanan ölüm olay ı nedeniyle ölen ki şinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve di ğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba şvuru konusu olayda müteveffa, ba şvurucular ın babas ıdır. Bu nedenle başvuruda, ba şvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. 30. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurucular ın yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 31. Anayasa Mahkemesi, ya şam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetleri devletin negatif ve pozitif yükümlülüklerini dikkate alarak maddi ve usul boyutlar ı bak ımından ayr ı ayr ı incelemektedir. Devletin negatif yükümlülü ğü, kamusal bir yetkiyle güç kullanan görevlilerin, kas ıtlı ve hukuka ayk ırı bir şekilde hiçbir bireyin ya şam ına son vermeme ödevini (öldürmeme yükümlülü ğü) içerirken pozitif yükümlülük hem her türlü tehlikeye kar şı bireylerin ya şam hakk ını korumay ı (yaşam ı koruma yükümlülü ğü) hem de do ğal olmayan her ölüm olay ının tüm yönleriyle ortaya konulmas ına, sorumlu ki şilerin belirlenmesine ve gerektiğinde bu ki şilerin cezaland ırılmas ına imkân tan ıyan bir soru şturma yapmay ı (etkili soruşturma yükümlülü ğü) içermektedir. Ya şam hakk ının maddi boyutu, negatif yükümlülük ile yaşam ı koruma yükümlülü ğünü kapsamakta iken ya şam hakk ının usul boyutu, poziti f yükümlülü ğün bir ba şka unsuru olan etkili soru şturma yükümlülü ğünden ibarettir (benzer değerlendirme için bkz. Aziz Biter ve di ğerleri , B. No: 2015/4603, 19/2/2019, 58). Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 832. Devletin söz konusu pozitif yükümlülük kapsam ında -ister kamu isterse özel sağlık kuruluşlar ı taraf ından yerine getirilsin- sa ğlık hizmetlerini hastalar ın yaşamlar ının korunmas ına yönelik gerekli tedbirlerin al ınabilmesini sa ğlayacak şekilde düzenleme yapmak şeklindeki görevinin ( Nail Artuç , B. No: 2013/2839, 3/4/2014, 35) yan ında söz konus u yükümlülü ğün usule ili şkin yönünde devletin olay ın niteliğine bağlı olarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soru şturmalarla yerine getirilebilece ği, ölüm olay ının meydana gelmesinden sonra ortaya ç ıkan ve şüpheli ölüm olay ını ayd ınlığa kavuşturabilecek etkili bir yarg ısal sistem kurma yükümlülü ğü bulunmaktad ır. (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 54). Kasten sebebiyet verilen ölüm olaylar ından farkl ı olarak etkili bir yarg ısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülü ğün her olayda mutlaka ceza davas ı aç ılmas ını gerektirmeyece ğini kabul eden Anayasa Mahkemesine göre, ayn ı ilkelerin t ıbbi hata sonucu meydana geldi ği ileri sürülen ölüm olaylar ında da uygulanabilecektir. Bununla birlikte bu şekildeki bir kabul, bu tür olaylarda yürütülen ceza soru şturmalar ının Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilmeyece ği anlam ına da gelmemekte ancak ilke olarak t ıbbi hatalara ili şkin şikâyetler konusunda temel ba şvuru yolu, hukuki sorumlulu ğu tespit ad ına takip edilecek olan hukuk veya idari tazminat davas ı yolu oldu ğu bir kez daha vurgulanmaktad ır. (Zeki Kartal, B. No: 2013/2803, 21/1/2016, 78; Nail Artuç , 38). 33. Yaşam hakk ı kapsam ında yürütülecek ceza soru şturmalar ının yan ı sıra hukuki sorumlulu ğu ortaya koymak ad ına adli ve idari yarg ıda aç ılacak tazminat davalar ında da makul derecede ivedilik ve özen şart ının yerine getirilmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu tür olaylara ili şkin olarak yürüttükleri yarg ılamalarda Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yap ıp yapmad ıklar ının ya da ne ölçüde yapt ıklar ının da Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilmesi gerekmektedir. Zira derece mahkemeleri taraf ından bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yarg ı sisteminin daha sonra ortaya ç ıkabilecek benzer ya şam hakk ı ihlallerinin önlenmesinde sahip olduğu önemli rolün zarar görmesine engel olacakt ır (Cemil Dan ışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 110 ; Filiz Aka , 33). 34. Bununla birlikte derece mahkemelerinin özen yükümlülü ğü, yaşam hakk ı ile ilgili her davada mutlaka ma ğdurlar lehine bir sonuca var ılmas ını garanti alt ına almamaktad ır (Aysun Okumu ş ve Aytekin Okumu ş, B. No: 2013/4086, 20/4/2016, 73). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 35. T ıp alan ında, doktorlar ın bu mesle ğin icras ı sıras ında gerek özel hukuktan gerekse de kamu hukukundan kaynaklanan birçok ödev, yükümlülük ve sorumlulu ğunun bulunduğu muhakkakt ır. Bu kapsamda, baz ı diğer meslek gruplar ında olduğu gibi, devletin vermiş olduğu ruhsatla görevlerini ifa eden doktorlar ın en önemli sorumluluklar ından birisi de özen yükümlülü ğüdür. Bu anlamda doktorlar ın, hasta oldu ğu iddia ve beyan ıyla ilgili özel ve kamu sa ğlık kuruluşlar ına başvuran kişilere karşı tıbbi müdahaleler öncesinde hastal ığın hikayesinin al ınmas ı, muayene edilerek hastal ığının teşhisinin yap ılmaya çal ışılmas ı, bir hastal ığın bulundu ğu kanaatine veya verilere ula şılmas ı hâlinde ise t ıbbi tekniklerle muayene edilmesi gibi ödev ve yükümlülükleri bulunmaktad ır. Bunun yan ında, ayn ı şekilde, bu süreç sonras ında ameliyat ve benzeri faaliyetlerin icra edilmesi hâlinde ise yap ılan bu t ıbbi müdahaleler sonras ı oluşan veya olu şabilecek karma şık ve/veya olumsuz durumlar ın takibi ve yönetiminden de doktorlar ın sorumlulu ğunun bulundu ğu kuşkusuzdur. 36. Yap ılan t ıbbi müdahaleler s ıras ında sonuçlar ı tıbbi kural ve ilkelere göre öngörülemeyen ve arzu edilmeyen bu tür olumsuz ve/veya karma şık durumlar ın ortaya Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 9çıkmas ından bağıms ız olarak, doktorlar ın ayn ı zamanda, özen yükümlülü ğünün bir parças ı olarak bu mahiyetteki ya şanmas ı muhtemel olan karma şık ve/veya olumsuz durumlara kar şı önleyici tedbirlerin al ınmas ı ve bu tedbirler ile zaman ında müdahalede bulunulmas ı ödevleri de bulunmaktad ır. Bu kapsamda, t ıbbi müdahalelerin icras ı sıras ında bu tür olumsuz, arz u edilmeyen ve karma şık sonuçlar ın meydana gelmemesi için ya da bu nitelikteki sonuçlar ın ortaya ç ıkmas ı hâlinde ise zarar ın bir bütün olarak ortadan kald ırılmas ı veya s ınırlanmas ı veya azalt ılmas ı için tedbirlerin al ınmas ı bu sorumlulu ğun bir parças ının kabul etmek gerekir. 37. Bu aç ıklamalar sonras ında, somut ba şvuruda oldu ğu gibi, Anayasa Mahkemesinin bu ve benzer iddialar ın yer ald ığı ve t ıp hukuku alan ına giren hususlarda görevi, Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede derinlik ve özenle Mahkeme taraf ından incelenip incelenmedi ğini belirlemektir. Bu incelemenin yap ılmas ında ise Anayasa Mahkemesinin tam yarg ı davas ının sonucunun ne olmas ı gerektiğine dair bir tespit içermediğini özellikle ve önemle vurgulamak gerekir. 38. Başvurunun incelenmesi neticesinde Mahkeme öncelikle kusur bulunup bulunmad ığı hususunda ATK'dan rapor al ınmas ına karar vermi ştir (bkz. 16). ATK raporunda ise ba şvurucular ın baştan beri hastaya geç müdahale edildi ği ve yap ılan bu müdahalenin t ıp kurallar ına uygun olmad ığı iddias ına ilişkin olarak bir de ğerlendirmenin ise yap ılmad ığı tespit edilmi ştir. Genel cerrahi uzman ının ilk gözlem notunda belirtti ği üzere, söz konusu y ırtılmaya ba ğlı olarak A.A.n ın durumunun kötüle ştiğinin ancak sekiz saat sonra anlaşıldığı, buna göre söz konusu y ırtılman ın da ancak bu müdahale sonras ı ortaya ç ıktığı anlaşılmas ına rağmen yap ılan bu işlemin sonuçlar ı üzerine, yukar ıda yap ılan tespitlerde belirtildiği şekilde ( 35-37), ATK raporunda veya Mahkeme karar ında bir değerlendirmenin yap ılmad ığı görülmüştür. 39. Başvurucular ın bahse konu iddialar ının tam yarg ı davas ındaki uyu şmazl ığın çözümü için esasl ı bir unsur te şkil etmedi ğini söylemek mümkün de ğildir. Bu aç ıdan A.A.n ın durumunun kötüle şmeye başlamas ından ancak sekiz saat sonra ba ğırsakta y ırtık olduğunun anlaşıldığı ve ameliyata acil olarak al ındığı fakat yoğun bak ımda ameliyattan bir gün sonra öldüğü gözetildi ğinde, müdahale sonras ında ortaya ç ıkan olumsuz ve karma şık sonuçlarla ilgili olarak hastan ın takip edilmesi, muhtemel risklerin öngörülebilirli ği ve mümkünse ortadan kald ırılabilirliği veya azalt ılmas ına ilişkin başvurucular ın söz konusu iddialar ının Mahkeme taraf ından araştırılmas ından sonra ayr ı ve aç ık bir yan ıt verilmek suretiyle etkili bir şekilde kar şılanmas ı gerektiği hâlde söz konusu esasl ı iddialar Mahkeme taraf ında tart ışılıp gerekçeli kararda etkili bir şekilde kar şılanmam ıştır. 40. Başvurucular ın yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle haklar ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ına bak ıldığında 5/4/20007 tarihinde meydana gelen ölüm üzerine 14/1/2008 tarihinde Rektörlü ğe yap ılan başvuru ve 5/3/2008 tarihinde aç ılan dava ile ba şlayan yarg ısal süreç ancak 13/6/2017 tarihinde karar düzeltme talebinin reddi karar ı ile sona ermi ştir. 41. Başvuruya konu olayda daval ı sadece Rektörlük olup dava dilekçesinde ileri sürülen iddialara göre davan ın aşırı bir karma şıklık içermemesi ve ba ştan itibaren ileri sürülen iddialar ın bütünlük arz etti ğinin değerlendirilmesi kar şısında 9 y ıl 3 ay süren davan ın süresinin makul olmad ığı kanaatine var ılm ıştır. Bu makul olmayan gecikme nedeniyle yetkili mercilerin hukuk sisteminin cayd ırıcı etkisinin ve ya şama hakk ı ihlallerinin önlenmesinde oynamas ı gereken rolün zay ıflat ılmamas ı için Anayasa'n ın 17. maddesi ile öngörülen dikkatli ve özenli inceleme şart ını yerine getirdikleri söylenemeyecektir. Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 1042. Tüm bu de ğerlendirmeler sonras ında ortaya ç ıkan durumun hukukun üstünlüğüne olan inanc ın korunmas ı ilkesiyle aç ıkça bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 43. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 4. 6216 say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 44. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 45. Başvurucular, ihlalin tespiti ve toplam 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuşlard ır. 46. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 47. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 48.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. Maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 11kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla kendisine böyle bir karar ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), 57-59, 66, 67). 49. Mevcut ba şvuruda ölüm olay ı hakk ında aç ılan tam yarg ı davas ında başvurucular ın esasa etkili itirazlar ı bilirkişi raporunda ve mahkeme karar ında karşılanmadan davan ın reddine karar verilmesi nedeniyle Anayasa n ın 17. maddesi kapsam ında yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Buna göre ihlalin adli makamlar ının işlem ve eylemlerinden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 50. Bu durumda ya şam hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Diyarbak ır 1. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 51. Bunun yan ında başvuruda makul sürede yarg ılama yap ılamad ığının ve bu durumun Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun ayr ıca ihlaline sebebiyet vermesi nedeniyle ba şvuruculara mü ştereken net 40.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesi gerekir. 52. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğrad ıklar ını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar aras ında illiyet ba ğı bulunmad ığından başvurucular ın maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 53. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine kara r verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının usul boyutunun İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Yaşam hakk ının usul boyutunun ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin Diyarbak ır 1. İdare Mahkemesine (E.2008/920) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/34450 Karar Tarihi : 16/9/2020 12D. 40.000 TL manevi tazminat ın başvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. 257,50 harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 T L yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş