TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRAH ÜZEGÜL VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/22386) Karar Tarihi: 7/6/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 18/8/2023-32283 Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucular : 1. Emrah ÜZEGÜL 2. Serkan KARA 3. Ünal YÜCE 4. Yasin ALTAY Başvurucular Vekili: Av. Göksel ÖZER
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRAH ÜZEGÜL VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/22386) Karar Tarihi: 7/6/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 18/8/2023-32283 Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucular : 1. Emrah ÜZEGÜL 2. Serkan KARA 3. Ünal YÜCE 4. Yasin ALTAY Başvurucular Vekili: Av. Göksel ÖZERKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, iş sözleşmeleri feshedilen ba şvurucular ın sendikal tazminat taleplerinin reddedilmesi nedeniyle sendika hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ayn ı mahiyetteki dosyalar konu bak ımından hukuki irtibat bulunmas ı nedeniyle bu dosya üzerinde birle ştirilmiştir. 3. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. K ısa ad ı KOOP-İŞ olan Türkiye Kooperatif, Ticaret ve Büro İşçileri Sendikas ı (Sendika) 1961 y ılında kurulmu ştur. Hâlen Türkiye İşçi Sendikalar ı Konfederasyona ba ğlı olarak ticaret, büro, e ğitim ve güzel sanatlar i ş kollar ında faaliyet göstermek üzere örgütlenen sendikad ır. Daval ı işyeri ise 1996 y ılından beri Türkiye'nin birçok ilinde hizmet veren, ev ve bahçe malzemelerinin sat ıldığı yap ı markettir. Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 37. Başvurucular 2010 y ılından beri daval ı işyerinin Bursa şubesinde çal ışmıştır. Başvurucu Ünal Yüce 18/3/2010 tarihinde KOOP- İŞ üyesi olmu ş, başvurucunun i ş sözleşmesi işyeri düzenini bozdu ğu gerekçesiyle 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin (II) numaral ı bendinin (e) ve (h) alt bentleri kapsam ında 31/8/2017 tarihinde tazminats ız olarak feshedilmi ştir. Diğer başvurucular 15/8/2017 tarihinde KOOP-İŞ Sendikas ına üye olmu ş; başvuruculardan ikisinin i ş sözleşmeleri 31/8/2017 tarihinde, di ğerinin iş sözleşmesi 7/9/2017 tarihinde feshedilmi ştir. Bu ba şvurucular ın iş sözleşmeleri de i şyeri düzenini bozduklar ı gerekçesiyle 4857 say ılı Kanun'un 25. maddesinin (II) numaral ı bendinin (e) ve (h) alt bentleri kapsam ında tazminats ız sonland ırılm ıştır. 8. Başvurucular i ş sözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildi ği iddias ıyla işe iade ve sendikal tazminat talepli dava açm ıştır. Davac ılar iş sözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildi ğini ispat edebilmek için tan ık deliline ba şvurmuştur. İlk derece mahkemelerinde dinlenen davac ı tan ıklar ının beyanlar ının ilgili k ısm ı şöyledir: Tan ık R.K: "Ben 2017 y ılında 6 ay kadar daval ı iş yerinde çal ıştım. Şubat - Ağustos dönemi diye hat ırlıyorum. Davac ı Emrah Üzegül benim ah şap bölümünde bölüm şefimdi. ...Davac ı sendikaya üye olmaktan dolay ı işten ç ıkar ıldı. Ağustos ay ı B. firmas ı aç ısından özlük haklar ının iyileştirilmesi taleplerinin yo ğun olduğu bir dönem oldu. Zira çal ışanlar ın sosyal haklar ı ödenmiyordu. Memnuniyetsizlik ve huzursuzluk vard ı. Kaç ınılmaz olarak bir sendikal süreç ba şlad ı. O dönemde 3-4 ki şi 5'er dakika arayla i şten ç ıkar ıldı. Daval ının davac ının yetersizli ği ve benzeri iddialar ı gerçeği yans ıtmıyor. Olduysa da ben görmedim. Benim kanaatim davac ının iş akdine son verilmesi Koop- İş Sendikas ı üyesi olmas ı sebebiyledir. Ben üye olmad ım. Ben d ış firma eleman ı olduğum için de üye olmay ı düşünmedim. Ayr ıca bizim B. çal ışanlar ına göre sosyal haklar ımız çok daha iyiydi. Bu nedenle de dü şünmedim. Sendikal faaliyetlerde öne ç ıkan ve lider kabul edebilece ğimiz isimleri bilmiyorum... Serkan Kara, Emrah Üzegül ve Ünal Yüce'nin sendikal faaliyetlerd e öne ç ıktığını hat ırlam ıyorum ama pe şlerine güvenlik görevlisi takt ıklar ını biliyorum. Zira bir araya geldi ğimiz zamanlarda bu mesele gündem konusu olurdu. Sendikal faaliyetten benim anlad ığım çal ışanlar ın sendikaya üye olmas ıdır. Çal ışanlar aras ında da sendikal bir propagandaya şahit olmad ım. Bu faaliyetler de zaten mesai saatleri d ışında yap ılırdı. Davac ının maaşı çok düşüktü. Sabah, ak şam ya da gece orada onu çal ışırken görürdüm. Fazla mesai ald ığını bilmem... " Tan ık S.A: "Ben daval ı iş yerinde Eylül 2014 - Eylül 2017 tarihleri aras ında çal ıştım, davac ılar Emrah Üzegül, Yasin Altay, Ünal Yüce ve Serkan Kara ile birlikte çal ıştık. Davac ı Emrah, Serkan ve Ünal benden 1 ay önce, Yasin Altay 2-3 hafta önce i şten ayr ıldı... Davac ılar Koop - İş üyesi olduklar ı için işten ç ıkar ıldı... Ağustos ay ında 10 kadar çal ışan sendika üyesi oldu. Bunlar ın 6 tanesi i şten ç ıkart ıldı. 4 tanesi sendika üyesi olmas ına rağmen işe devam ettiler. Sendikadan istifa etmediler. Davac ılar mesai saatleri d ışında sendikal faaliyetlerle ilgili bizi bilgilendiriyordu... Sendika üyesi olmam ız yasakt ı. Sendikal ı personelle diyalo ğa girilmezdi. Sendika üyesi arkada şlar yan ımıza geldiğinde yöneticiler gelip ne konu ştuğumuz konusunda soru sorarlard ı. Sendika üyesi çal ışanlar mü şteri kılığında gelen güvenlik görevlisi taraf ından her gün kontrol alt ındayd ı. İş yerinde prensi p olarak sendikal üyelik söz konusu olamazd ı. İşe girerken sorduklar ı sorulardan biri de sendika üyeli ğimizin olup olmad ığıydı. Üye olan arkada şlara ayr ılmalar ı yönünde ciddi bask ı yap ıldığını biliyorum. Ayn ı şey bize de yap ıldı. Sendika üyesi olmayal ım ve onlarla birlikte olmayal ım diye uyar ıyorlard ı. Yanlar ına çağırmak suretiyle üye olunmamas ı yönünde tavsiyede bulunuyor, şartlar ın iyileşeceği yönünde de umut veriyorlard ı. Davac ılar iyi çal ışanlard ı... biz genel olarak çok yo ğun çal ışırdık... Bu yo ğun çal ışman ın karşılığında da asgari ücrete ilaveten 100,00 - 150,00 TL ödenirdi..." Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 4Tan ık Ö.H: "... davac ı Yasin Altay' ı iş arkadaşım olmas ı nedeniyle tan ıyorum... davac ı benden 3 ay önce i şten ayr ıldı. Davac ı işveren taraf ından sendika yüzünden i şten ç ıkart ıldı. Davac ı Koop-İş Sendikas ına üyeydi, i şveren sendikal ı çal ışan istemiyordu, sendikaya giren arkadaşlar ı işten ç ıkartt ı, davac ının işten ç ıkar ıldığı gruptan 1 ay kadar önce ba şka bir grup arkadaşımız daha işten ç ıkart ıldı, bu arkada şlar ımız da sendika üyesiydi, i ş yerinde bask ı vard ı... İşveren d ışarıdan kişi tutup mü şteri gibi ma ğaza içerisinde dola ştırıyordu arkadaşlar ın sendikal ı olup olmad ığını soruyorlard ı, bana da hep ayn ı kişi bu şekilde sorular sordu... bu ki şi durmadan i şverenin odalar ına gittiği için biz bu ki şinin işveren taraf ından tutuldu ğu sonucuna ula ştık... davac ının iş yerinde herhangi bir sendika l çal ışmas ına şahit olmad ım... işveren davac ının sendika üyesi oldu ğunu öğrendikten sonra , davac ı bölüm şefi olduğu için daha çok i ş vermeye ba şlad ı, davac ı daha fazla mesai yapmaya ba şlad ı, ben davac ıyla ayn ı vardiyada çal ıştım... Son güne kadar davac ı işini yapmaya devam etti, son gün i şten ç ıkar ıldı. Bask ı üzerine Koop- İş sendikas ından istifa ede n 2 arkada şım vard ır, bu arkada şlar halen i ş yerinde çal ışmaktad ır... sendikal ı olu p çal ışmaya devam eden tan ıdığım yoktur..." Tan ık H.I: "Ben 2010-2017 y ıllar ı aras ında daval ı yan ında sat ış dan ışman ı olara k çal ıştım... Davac ı Ünal Yüce benden önce i şten ayr ıldı... Davac ı sendikaya üye oldu ğundan işten ç ıkart ıldı, ben de sendikaya üyeydim, ayn ı dönemde üye olduk, i şverene biz haber vermedik ancak sistemsel olarak haberdar olmu şlar... İş yeri haberdar olduktan sonra bize bask ı yapt ı, önceki dönemde gece çal ışmalar ımız olurdu ancak sendikaya üy e olduğumuzdan haberdar olunduktan sonraki dönemde gece çal ışmalar ımız artt ı ve farkl ı bölümlerde çal ıştırılmaya ba şland ık, işveren taraf ından d ışarıdan sivil özel güvenlik görevlileri getirildi, bu ki şiler müşteri k ılığında dola şır, müşteri gibi de bizi şikayet ederlerdi... davac ı ve sendikaya üye olan di ğer şeflere üyelik öncesi dönemde önem verilir, önemli görevler verilir, toplant ılara davet edilirlerdi ancak üyelik sonras ı d ışland ılar, toplant ılara davet edildiler ancak ili şkiler soğudu... Davac ı çal ıştığı dönemde i şine önem veren, saatlerine dikkat eden ve sorunsuz bir çal ışan idi... davac ı ile birlikte Emrah Üzegü l ve Serkan Kara isimli ki şileri de i şten ç ıkard ılar, bu ki şileri de bildirdikleri nedenler olmaks ızın işten ç ıkard ılar, sendikal faaliyet kapsam ında ilk olarak 6 ki şi, ben, Yasin, Y., Serkan, Ünal ve Emrah idik. Bu 6 ki şi sendikal faaliyet kapsam ında -iş çıkışı- çal ışan arkadaşlar ımızla toplant ılar yapt ık, bunun sonras ında sendikaya üye olan ki şi say ısı artt ı, iş veren bunu duyduktan sonra bu hareketi ba şlatan aktif 6 ki şinin işine son verdi, di ğer çal ışanlar ı da ikna etti ve sendikadan bu ki şileri ç ıkard ılar... İşveren sendikan ın markete girmesini istemezdi, bizim de sendikal ı olduğumuzu bilmelerine ra ğmen sendikada n bahsetmezlerdi... Son dönemde i ş yerinde maddi ve manevi olarak ko şullar olumsuz yönd e değişmişti, biz bunlar ı şeflerimiz arac ılığı ile işverene ilettik ancak herhangi bir düzelme olmad ı, bundan sonra sendikaya üye olduk ancak sendika üyeli ğimizin ba şlamas ından k ısa bir süre sonrada i şimize son verildi ğinden herhangi bir i şlem yapamad ık" 9.İlk derece mahkemelerinden olan Bursa 9. İş Mahkemesinin dosyas ında yer alan 18/9/2020 tarihli bilirki şi raporunun ilgili k ısm ı şöyledir: "... Sendikadan ve Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ığından talep edilen belgeler doğrultusunda ... Fesih öncesi ve sonras ı 6 ayl ık dönemde daval ı iş yerinin 10 farkl ı şubesinde, toplam 35 i şçinin Koop- İş Sendikas ına üye oldu ğu, sendika üyesi 15 i şçinin üyelikten çekildi ği, 15 işçinin iş akitlerinin sona erdi ği, üyelikten çekilen 12 i şçinin iş yerinde çal ışmaya devam etti ği anlaşılmıştır. Daval ı iş yerinin Bursa şubesi yönünden ise fesih öncesi ve sonras ı 6 ayl ık dönemde toplam 13 i şçinin Koop- İş Sendikas ına üye oldu ğu, 4 işçinin üyelikten çekildi ği, 7 işçinin iş akdinin sona erdi ği, üyelikten çekilen 3 i şçinin iş akitlerinin devam etti ği görülmü ştür." Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 510.İlk derece mahkemeleri davalar ı kabul etmi ş ve iş sözleşmelerinin feshinin sendikal sebeplere dayanmas ı nedeniyle 18/10/2012 tarihli ve 6356 say ılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvuruculara bir y ıllık brüt ücretleri tutar ında sendikal tazminat ödenmesine hükmetmi ştir. 11. Kararlar ın gerekçesinde, i şverenin ba şvurucular ın KOOP- İŞ Sendikas ına üye olmalar ından hemen sonra üst üste tutanaklar tuttu ğuna ve akabinde i ş sözleşmelerini ayn ı gerekçelerle sonland ırdığına dikkat çekilmi ştir. Kararlarda; fesih yaz ılar ında birçok eylem say ıldığı hâlde hiçbir eylem hakk ında yer, zaman, olay bildirilmedi ği, fesih nedeninin somutlaştırılmad ığı vurgulanm ıştır. Ayr ıca dinlenen tan ıklar ın beyanlar ı doğrultusund a başvurucular ın ve di ğer işçilerin yo ğun çal ışma temposu ve a ğır iş yüküne kar şın iyileştirilmeyen özlük haklar ı ve artt ırılmayan ücretlerini gerekçe göstererek ba şlatt ıklar ı sendikal örgütlenme çabas ına işverenin sert tepki gösterdi ği, öncelikle tavsiye ve telkinlerle sonuç al ınmamas ı durumunda bask ı ve tehditlerle örgütlenmeye engel olmaya çal ıştıklar ı belirtilmiştir. Gerekçeli kararlarda; i şverenin bu amaçla i şyerinde mü şteri k ılığında özel güvenlik personeli istihdam etti ği, üyelikten ayr ılmayanlar ın iş sözleşmelerini farkl ı gerekçelerle sonland ırdığı, bu şekilde işyerindeki sendikal faaliyetleri engellemeye çal ıştığı kanaatine ula şılm ıştır. 12.İlk derece mahkemesi kararlar ının istinaf yarg ı yoluna götürülmesi üzerine Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, ilk derece mahkemesi kararlar ının ortadan kald ırılmas ına ve davalar ın yeniden görülmesi için gönderilmesine karar vermi ştir. İstina f merciinin ayn ı gerekçelerle kurdu ğu hükümlerde, ilk derece mahkemelerince i ş sözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildi ği kabul edilmi ş ise de yeterli ara ştırma ve incelemenin yap ılmad ığı belirtilmi ştir. İstinaf değerlendirmesine göre daval ı şirketin fesihten önceki ve sonraki alt ı ayl ık dönem bordrolar ı istenerek i şten ç ıkar ılan ve işe al ınan işçileri n toplam say ılar ı tespit edilmeli, i şten ç ıkar ılan işçilerin sendika üyelik fi şleri ile işten ayr ılış bilgileri istenmeli, daval ı işyerinde fesih tarihi itibar ıyla çal ışanlardan kaç i şçinin sendika üyesi oldu ğu belirlenmelidir. Ayr ıca kaç işçinin üyelikten çekildi ği, üyelikten çekilenlerde n çal ışmaya devam eden i şçi bulunup bulunmad ığı, işten ç ıkar ılan işçilerin tamam ının sendika üyesi olup olmad ığı, daval ı işyerinde çal ışmas ını sürdüren sendika üyesi i şçilerin bulunup bulunmad ığı, sendikan ın yetki ba şvurusu olup olmad ığı, davac ının aktif sendikal faaliyetleri olup olmad ığı, fesihte bunlar ın etkili olup olmad ığı gibi hususlar etrafl ıca araştırılmal ı, davac ı tan ıklar ının aleyhe beyanlar ı da gözönünde tutulmal ıdır. 13. Bölge Adliye Mahkemesinin ortadan kald ırma kararlar ı üzerine ilk derece mahkemeleri yeniden yapt ıklar ı yarg ılama sonucunda davalar ın kabulü ile ba şvuruculara sendikal tazminat ödenmesine karar vermi ştir. İlk derece mahkemeleri gerekçeli kararlar ında önceki gerekçelerini tekrarlam ıştır. Bunun yan ı sıra mahkemeler; daval ıya ait işyerinde başvurucular ın iş sözleşmelerinin feshedildi ği tarihlerden önceki ve sonraki alt ı ayl ık dönemde on üç i şçinin ilgili sendikaya üye oldu ğunu, bu dönemde dört i şçinin üyelikten çekildiğini, yedi i şçinin iş sözleşmesinin sona erdi ğini, üyelikten çekilen dört i şçiden üçünün çal ışmaya devam etti ğini, diğerinin ise i ş sözleşmesinin feshedildi ğini tespit etmi ştir. İlk derece mahkemelerinin de ğerlendirmesine göre KOOP- İŞ üyeliğinin 2017 y ılının 7. ve 8. aylar ında yoğunlaştığı, on üç üyeden on ikisinin bu iki ayl ık dönemde Sendikaya üye oldu ğu, ayn ı şekilde iş sözleşmesi feshedilen yedi sendika üyesi çal ışanın da bu dönemde i ş sözleşmelerinin sona erdirildi ği görülmü ştür. Bu yedi çal ışanın biri istifa etmi ş; diğer üçünün hakl ı nedenle, kalan üçünün ise hakl ı neden bildirilmeden i şine son verilmi ştir. Başvurucular ın da Sendikaya üye olduktan k ısa bir süre sonra -her ne kadar başvuruculardan biri 2010 y ılında Sendikaya üye olmu ş ise de onun da ayn ı dönemde i şten ç ıkar ıldığı Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 6gözönünde bulundurularak- i ş sözleşmelerinin feshedildi ği dikkate al ındığında daval ı işverenin, i ş sözleşmelerini ba şvurucular ın Sendikaya üye olduklar ı ve işyerindeki sendikal örgütlenme özgürlü ğüne engel olmak için sona erdirdi ği kabul edilmi ştir. 14.İlk derece mahkemeleri taraf ından verilen bu kararlara kar şı tekrar istinaf yarg ı yoluna ba şvurulmuştur. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi ilk derece mahkemesi kararlar ının ortadan kald ırılmas ına, davalar ın işe iade yönünden kabulüne, sendikal tazminat talepleri yönünden ise reddine kesin olarak karar vermi ştir. Bölge Adliye Mahkemesi tüm davalar yönünden ayn ı gerekçelerle karar vermi ştir. Bölge Adliye Mahkemesine göre ayn ı işverene kar şı aç ılan ve sendikal tazminat taleplerinin kabul edildi ği dava dosyalar ının her biri kendi delilleriyle sonuçland ırılmal ıdır. Mahkeme, başvurucular ın işyerinde herhangi bir sendikal faaliyette bulunmad ığını söyleyen davac ı tan ıklar ının beyanlar ının soyut, genel, k ısmen duyuma ve yoruma dayal ı olduğunu, fesih tarihinden önce ve sonra sendikal ı çal ışanlar için %0,2-0,5 aral ığındaki düşüş oran ının yüksek olmad ığını, işveren taraf ından özellikle sendika üyesi i şçilerin işten ç ıkar ıldığına ilişkin bir uygulama olduğuna ve ba şvurucular ın bu nedenle i şten ç ıkar ıldığına ilişkin somut veriler elde edilemedi ğini kabul etmi ştir. Bölge Adliye Mahkemesi, ba şvurucular ın aktif bir sendikal faaliyeti oldu ğunun ispat edilemedi ğini, Sendikan ın ve üyelerinin organizasyon çerçevesinde yürütülen bir sendikal faaliyetlerinin bulunmad ığını, s ırf sendika üyeli ğinin ispata yeterli olmad ığını değerlendirmi ştir. 15. Başvurucular süresinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Mevzuat16. 4857 say ılı Kanun'un "İşverenin hakl ı nedenle derhal fesih hakk ı" kenar başlıklı 25. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Süresi belirli olsun veya olmas ın işveren, aşağıda yaz ılı hallerde i ş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: ... II- Ahlak ve iyi niyet kurallar ına uymayan haller ve benzerleri: ... e) İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, h ırsızlık yapmak, i şverenin meslek sırlar ını ortaya atmak gibi do ğruluk ve ba ğlılığa uymayan davran ışlarda bulunmas ı ... h) İşçinin yapmakla ödevli bulundu ğu görevleri kendisine hat ırlat ıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi" 17. 6356 say ılı Kanun un "Sendika özgürlü ğünün güvencesi" kenar ba şlıklı 25. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 7 (1) İşçilerin işe al ınmalar ı; belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, belli bir sendikadaki üyeli ği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmalar ı veya olmamalar ı şart ına bağlı tutulamaz. (2) İşveren, bir sendikaya üye olan i şçilerle sendika üyesi olmayan i şçiler veya ayr ı sendikalara üye olan i şçiler aras ında, çal ışma şartlar ı veya çal ıştırmaya son verilmesi bak ımından herhangi bir ayr ım yapamaz. Ücret, ikramiye, prim ve paraya ili şkin sosyal yard ım konular ında toplu i ş sözleşmesi hükümleri sakl ıdır. (3) İşçiler, sendikaya üye olmalar ı veya olmamalar ı, iş saatleri d ışında veya i şverenin izni ile iş saatleri içinde i şçi kuruluşlar ının faaliyetlerine kat ılmalar ı veya sendikal faaliyett e bulunmalar ından dolay ı işten ç ıkar ılamaz veya farkl ı işleme tabi tutulamaz. (4) İşverenin ( ) yukar ıdaki f ıkralara ayk ırı hareket etmesi hâlinde i şçinin bir y ıllık ücret tutar ından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir. (5) Sendikal bir nedenle i ş sözleşmesinin feshi hâlinde i şçi, 4857 say ılı Kanunun ( ), 20 ve 21 inci madde hükümlerine göre dava açma hakk ına sahiptir. İş sözleşmesini n sendikal nedenle feshedildi ğinin tespit edilmesi hâlinde, 4857 say ılı Kanunun 21 inc maddesine göre i şçinin başvurusu, işverenin işe başlatmas ı veya başlatmamas ı şart ına bağlı olmaks ızın sendikal tazminata karar verilir. Ancak i şçinin işe başlat ılmamas ı hâlinde, ayr ıca 4857 say ılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci f ıkras ında belirtilen tazminata hükmedilmez. İşçinin 4857 say ılı Kanunun yukar ıdaki hükümlerine göre dava açmamas ı ayr ıca sendikal tazminat talebini engellemez. (6) İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildi ği iddias ı ile aç ılacak davada, feshin nedenini ispat yükümlülü ğü işverene aittir. Feshin i şverenin ileri sürdü ğü nedene dayanmad ığını iddia eden i şçi, feshin sendikal nedene dayand ığını ispatla yükümlüdür. (7) Fesih d ışında işverenin sendikal ayr ımc ılık yapt ığı iddias ını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak i şçi sendikal ayr ımc ılık yap ıldığını güçlü biçimde gösteren bir durum u ortaya koydu ğunda, işveren davran ışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur. ... 2. Yarg ıtay İçtihad ı 18. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun sendikal fesih iddias ının değerlendirilmesi yönünden ortaya koydu ğu kriterlere dair 7/10/2009 tarihli ve E.2009/9-372, K.2009/416 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...fesih tarihine yak ın tarihlerde i şyerinde çal ışan işçi say ısı, işyerinde çal ışan sendikaya üye olan ve olmayan i şçilerin say ısı, hangi tarihlerde üye olduklar ı, üyelikten çekilen, çekilme sonras ı çal ışmaya devam eden i şçilerin olup olmad ığı, çıkar ılan işçileri n kaç ının sendikal ı olduğu, yeni işçi al ınıp al ınmad ığı ve al ınm ışsa yeni işçilerin sendikal ı olup olmad ığı, toplu iş sözleşmesi prosedürü uygulanmas ının söz konusu olup olmad ığı, işverence ekonomik veya teknolojik nedenlere dayal ı bir fesih yoluna gidilmesi halind e teknik yönden bu hususlar ın araştırılmas ı, feshin son çare olarak kullan ılıp kullan ılmad ığının değerlendirilmesi gereklidir" B. Uluslararas ı Hukuk 19. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Tek G ıda İş Sendikas ı/Türkiye (B. No: 35009/05, 4/4/2017) karar ında, işverenin sendika üyeli ğinden ayr ılma tehdidine boyun Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 8eğmeyerek sendika üyeli ğini sürdüren k ırk işçinin iş sözleşmesinin ekonomik nedenler ve mesleki yetersizlikler gerekçe gösterilerek feshedilmesini sendika özgürlü ğü yönünden incelemiştir: i. An ılan karara konu olayda mahkemeler 2004 y ılı Temmuz ile Aral ık aylar ı aras ında verdikleri kararlarda i şçilerin sendika üyeli ği sebebiyle i şten ç ıkar ıldığı sonucuna ula şmış, işçilerin işe iadelerine ya da bir y ıllık brüt ayl ıklar ına denk tazminat ın işveren taraf ından işçilere ödenmesine hükmetmi ştir. İşveren, tazminat ödeme seçene ğini tercih ederek i şçileri işe başlatmam ış; netice olarak daval ı işverene ait i şyerinde ba şvurucu sendikan ın üyesi hiçbir i şçi kalmam ıştır (Tek G ıda İş Sendikas ı/Türkiye , 17-22). ii. AİHM işçilerin ödenen tazminat ın yeterlili ğini, sendika hakk ının kullan ımına yönelik olarak i şveren taraf ından yap ılacak müdahalelerde cayd ırıcılık niteliği olup olmad ığı bak ımından incelemi ştir. Söz konusu ba şvuruda ba şvuran sendika, tazminat ın cayd ırıcı bir nitelik ta şımamas ı nedeniyle i şverenin i şe iade yerine tazminat ödeme seçene ğini tercih etti ğinden, bunun sonucunda toplu görü şme ve toplu sözle şme yapma yetkisini elde edemedi ğinden şikâyet etmi ştir (Tek G ıda İş Sendikas ı/Türkiye , 48). iii. Mahkeme; i şverenin tazminat ödeme seçene ğini tercih etmesi nedeniyle sendikas ızlaşma süreci ya şand ığını, sonuç olarak sendikan ın o işyerinde üyesinin kalmad ığını vurgulam ıştır (Tek G ıda İş Sendikas ı/Türkiye , 54). iv. AİHM bu kayb ın sendika yönünden sendikal faaliyetlerinin özünü zedeleyen bir s ınırlama mahiyetinde oldu ğunu tespit etmi ş ve ulusal mahkemeleri n müdahalenin ölçülülü ğüyle ilgili daha detayl ı gerekçeler sunmalar ı gerektiğini belirtmiştir. AİHM, somut olayda derece mahkemesinin haks ız işten ç ıkarma için kanun taraf ından müsaade edilen asgari tutarda tazminata hükmederken -örne ğin işten ç ıkar ılan işçinin ald ığı ücretin dü şüklüğünü ve i şveren şirketin ekonomik gücünün büyüklü ğünü dikkate almak suretiyle- tutar ın önleyici etkisi üzerinde titiz bir inceleme yapt ığına dair bir i şaret bulunmad ığını belirtmi ştir ( Tek G ıda İş Sendikas ı/Türkiye , 55). v. AİHM, işverenin i şten ç ıkar ılan işçilerin işe iadelerini reddetmesinin ve işverenin çal ışanlar ı haks ız yere işten ç ıkarmas ının önlenmesi bak ımından yetersiz miktarda tazminata hükmetmesinin derece mahkemelerince yorumland ığı biçimiyle kanuna ayk ırı olmad ığını not etmiştir. AİHM ilgili kanunun -derece mahkemesince uyguland ığı şekliyle- ba şvurucu sendikan ın çal ışanlar ı üyeliğe ikna etme hakk ını toplu işten ç ıkarma yoluyla bertaraf eden i şveren için cayd ırıcı etki doğuracak yeterlilikte bir ceza dayatmad ığı sonucuna ula şmıştır. AİHM'e göre sonuç olarak somut olayda ne yasama ne de mahkeme, ba şvuran sendikan ın çal ışanlar ı sendikaya üye olmaya ikna etme ve bu suretle toplu görü şme imkân ı elde etme hakk ının kullan ımının güvenceye ba ğlanmas ı pozitif yükümlülü ğünü ifa etmi ştir. Bu nedenle başvurucu sendika ile i şverenin yar ışan menfaatleri aras ında makul denge kurulamam ıştır (Tek G ıda İş Sendikas ı/Türkiye , 56). V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Anayasa Mahkemesinin 7/6/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 9A. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 21. Başvurucular; KOOP- İŞ Sendikas ına üye olduklar ını, örgütlenme çal ışmas ı yürüttüklerini, i şverenin bu durumu ö ğrenmesinin ard ından Sendikan ın toplu iş sözleşmesi yapabilmek için yetki almas ını önlemek ad ına k ısa süre içinde sendikal ı işçilerin iş sözleşmelerine son verdi ğini ileri sürmü ştür. Ayr ıca başvurucular; i şyerinde tüm i şçilere sendikal ı olunmamas ı yönünde bask ı yap ıldığını, Sendikadan istifa eden bir k ısım işçinin işyerinde çal ışmaya devam etti ğini iddia etmi ştir. Başvurucular ın iddias ına göre kendileri ile ayn ı durumda olan baz ı işçilerin açt ığı davalarda sendikal fesih olgusu kabul edilmi ş ve bu kararlar kesinle şmiştir. Başvurucular an ılan nedenlerle adil yarg ılanma hakk ı ile sendika hakk ının ihlal edildi ği iddia etmi ştir. 22. Bakanl ık görüşünde; başvurucular ın sendika hakk ının ihlal edildi ğine yönelik şikâyetleri incelenirken yarg ılama makamlar ı kararlar ının yeterli gerekçeyi içerip içermedi ği, verilen kararlardaki tespit ve sonuçlar ın kanunun uygulanmas ı niteliğinde olup olmad ığı, adaleti ve sa ğduyuyu hiçe sayan tarzda aç ık bir keyfîlik içerip içermedi ği hususlar ının dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. B. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucular ın iddialar ının özünün i ş sözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildi ğine ilişkin olduğu anlaşıldığından adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ının da bir bütün olarak sendika hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 24. Anayasa n ın Sendika kurma hakk ı kenar ba şlıklı 51. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Çal ışanlar ve i şverenler, üyelerinin çal ışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak v e menfaatlerini korumak ve geli ştirmek için önceden izin almaks ızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklar ına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayr ılmaya zorlanamaz. Sendika kurma hakk ı ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı sebepleriyle ve kanunla s ınırlanabilir. Sendika kurma hakk ının kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 25. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Genel İlkeler 26. Anayasa'n ın 51. maddesinde yer alan çal ışanlar ... üyelerinin menfaatlerini korumak için ibaresi üyelerin mesleki menfaatlerini korumak için gerçekle ştirecekleri Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 10sendikal faaliyetlerinin Anayasa taraf ından korundu ğunu aç ıkça ortaya koymaktad ır (Kristal-İş Sendikas ı [GK], B. No: 2014/12166, 2/7/2015, 54). Bu ba ğlamda sendika hakk ı, mensuplar ının menfaatlerini korumak üzere yap ılan sendikal faaliyetlere izin verilmesini de gerektirmektedir ( Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014, 31). 27. Anayasa'n ın 51. maddesinde temel bir hak olarak güvence alt ına al ınan sendika hakk ının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yaln ızca devletin müdahaleden kaç ınmas ına bağlı değildir. Sendika hakk ı, bu hakka yönelik olarak kamu gücü taraf ından gerçekleştirilen müdahalelerin yan ı sıra üyesi olduklar ı sendikalarca veya kimi durumlarda özel hukuk ki şilerince yap ılan müdahalelere kar şı da anayasal koruma sa ğlamaktad ır. Dolay ısıyla sendika hakk ı devlete, müdahalede bulunmama biçimindeki negati f yükümlülü ğün yan ı sıra üçüncü ki şilerden gelebilecek müdahalelere kar şı ilgiliye korum a sağlama şeklindeki birtak ım pozitif yükümlülükler de yüklemektedir ( Ahmet Sefa Topuz v e diğerleri, B. No: 2016/16056, 21/4/2021, 52; Bar ış Ad ıgüzel, B. No: 2016/15802, 8/9/2021, 29; An ıl P ınar ve Ömer Bilge, B. No: 2014/15627, 5/10/2017, 36). 28. Devletin sendika hakk ının korunmas ına ilişkin pozitif yükümlülükleri kayna ğını Anayasa'n ın 5. ve 51. maddelerinden almaktad ır. Bu yükümlülük devlete, üçüncü ki şilerin ve özellikle i şverenin çal ışanlar ın sendikaya üye olma ve sendikal faaliyette bulunma haklar ını kullanmay ı engelleyici davran ışlar ından kaç ınmas ına yönelik ve s ırf bu haklar ından yararland ıklar ı gerekçesiyle yapt ırıma tabi tutulmalar ını, ayr ımc ılığa maruz kalmalar ını önleyici tedbirler alma ödevi yüklemektedir. Bu çerçevede al ınacak tedbirlerin üçünc ü kişilerin ve özellikle i şverenin çal ışanlar ın sendika hakk ına müdahalede bulunmalar ı bak ımından cayd ırıcı nitelikte olmas ı gerekir. Öte yandan üçüncü ki şiler taraf ından sendika hakk ına müdahale edilmesi durumunda müdahaleye kar şı itirazlar ın öne sürülebilece ği ve müdahalenin sonuçlar ının giderilmesi aç ısından gerçek ve etkili koruma temin edecek hukuksal mekanizmalar ın oluşturulmas ı, savunma ve iddialar ını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olana ğının tan ınmas ı, gerekiyorsa tazminat ve benzeri giderimler için dav a açma imkân ının getirilmesi devletin pozitif yükümlülüklerindendir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Bar ış Ad ıgüzel, 30; An ıl P ınar ve Ömer Bilge, 37; Bekir Yaz ıcı [GK], B. No: 2013/3044, 17/12/2015, 71; Kemal K ılıç [GK], B. No: 2019/16400, 28/7/2022, 59; Muharrem Çimen [GK], B. No: 2016/5002, 23/3/2023, 39, 40). Devletin söz konusu yükümlülüklerini yerine getirip getirmedi ğinin denetimi ise yürütülen sürecin bütününe bak ılarak yap ılmal ıdır. 29. Kamu gücü kullanan makamlar ın her türlü i ş ve işlemlerinde öncelikle Anayasa hükümlerini gözetmeleri zorunludur. Nitekim Anayasa'n ın 11. maddesinde Anayasa hükümlerinin yasama, yürütme ve yarg ı organlar ını, idare makamlar ını, diğer kurulu ş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallar ı olduğu ifade edilmi ştir. Diğer taraftan Anayasa'n ın 138. maddesine göre hâkimler Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verir. Görüldü ğü üzere yarg ı organlar ının uyuşmazl ı klar ı öncelikle Anayasa hükümlerini dikkate alarak çözüme kavu şturmalar ı anayasal bir zorunluluktur. Bu bağlamda bireysel ba şvurunun ikincilli ği ilkesi Anayasa Mahkemesinin ilk elden yani doğrudan inceleme yapmamas ını ifade etti ği gibi esas itibar ıyla idari ve yarg ısal makamlar ın önlerindeki meseleleri ve uyu şmazl ıklar ı öncelikle Anayasa'ya uygun biçimde sonuca bağlamalar ı yönünden birincil derecede sorumlu olduklar ını göstermektedir. Özellikle temel kanunlarda öngörülen dürüstlük ve iyi niyet kurallar ı, hakk ın kötüye kullan ılmas ı yasağı gibi genel ilkeler ile baz ı hâllerde olay ın özelliklerine ve durumun gereklerine göre hâkime takdir yetkisi tan ınmas ı uyuşmazl ıklar ın çözümünde Anayasa'ya uygun yorum imkân ı tan ıyan söz konusu etkili hukuksal koruman ın bir gere ği olarak görülmelidir. Dolay ısıyla ister özel ki şiler Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 11aras ı isterse de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu uyuşmazl ıklar olsun her durumda hâkimin hukuk kurallar ını Anayasa'ya uygun bir biçimde yorumlamas ı ve yarg ı yetkisinin kullan ımı çerçevesinde özellikle Anayasa ile güvence alt ına al ınan temel hak ve hürriyetlerin korunmas ını gözetmesi beklenmektedir (baz ı değişikliklerle birlikte bkz. Mehmet Apayd ın, B. No: 2015/13099, 8/1/2020, 46, 47). 30. Diğer bir ifadeyle Anayasa'ya uygun yorum ilkesi hâkimin hukuk kurallar ını yorumlama serbestîsinin s ınırını oluşturmaktad ır. Dolay ısıyla hâkimin bir hukuk kural ının anlam ve kapsam ını tespit ederken Anayasa'y ı ve anayasal ilkeleri hesaba katmamas ı Anayasa'n ın normlar hiyerar şisinin tepesinde yer almas ını anlams ız hâle getirir. Bu ba ğlamda Anayasa kâ ğıt üzerinde kalan bir metin de ğil yaşayan, hukuk sistemini yönlendiren, her türlü kamusal tasarrufta gözetilmesi gereken hukuki bir belgedir ( Mehmet Fatih Bulucu [GK], B. No: 2019/26274, 27/10/2022, 76). Anayasa hükümlerinin ba ğlay ıcılığının gereği olarak hâkimin maddi hukuk hükümlerini uygularken temel hak ve hürriyetlere ili şkin s ınırlama ölçütlerini ve güvenceleri öncelikle dikkate almas ı anayasal bir gerekliliktir. 31. Bu kapsamda eldeki ba şvuruda oldu ğu gibi sendikal nedenlerle bir i ş sözleşmesinin sonland ırıldığı iddia edildi ğinde mevzuat ın gerektirdi ği hususlar ın ve ispat koşullar ının gerçekle şip gerçekle şmediğini değerlendirmek öncelikle derece mahkemelerini n görevidir. Derece mahkemelerinin olay ın koşullar ını değerlendirmek aç ısından daha avantajl ı konumda oldu ğu aç ıktır. Anayasa Mahkemesinin rolü ise bu kurallar ın yorumunun Anayasa ya uygun olup olmad ığını belirlemekle s ınırlıdır. Önemle de ğinmek gerekir ki derece mahkemeleri önündeki uyu şmazl ık ne kadar Anayasa da yer alan temel hak ve hürriyetleri ilgilendirirse Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru kapsam ında bu hak vey a hürriyete ili şkin s ınırlama ölçütlerini ve güvencelerini denetleme yetkisi o kadar artar. Anayasa Mahkemesinin temel görevi Anayasa da yer alan hükümlerin yeknesak ve do ğru bir biçimde uygulanmas ını sağlamakt ır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi, derece mahkemeleri taraf ından izlenen usulü denetlemek ve özellikle mahkemelerin Anayasa n ın 51. maddesindeki güvenceleri gözetip gözetmedi ğini belirlemekle yetinmektedir. Dolay ısıyla yap ılan incelemede, derece mahkemelerinin yeri al ınmamakta; kamusal makamlar ın süreç içindeki tutumlar ı sendika hakk ı bağlam ındaki usule ili şkin güvenceler aç ısından değerlendirilmektedir (benzer de ğerlendirmeler için bkz. Türkiye G ıda ve Şeker Sanayi İşçileri Sendikas ı, B. No: 2016/13328, 19/11/2020, 40; Türkiye Petrol, Kimya ve Lasti k Sanayi İşçileri Sendikas ı, B. No: 2016/13351, 15/12/2020, 40; Ahmet Sefa Topuz v e diğerleri, 57; Muharrem Çimen , 42). 32. Bununla birlikte sendika hakk ının gerektirdi ği pozitif yükümlülüklerin yerine getirildiğinden söz edilebilmesi için her iki taraf ın menfaatlerinin de mümkün oldu ğunca dengelenmesi ve taraflardan biri aleyhine ölçüsüz bir sonuca yol aç ılmamas ı gerekir. Menfaatler dengesinin kurulmas ında taraflardan biri aleyhine bireysel olarak a şırı ve olağan dışı bir külfetin yüklenmesi, pozitif yükümlülüklerin ihlali sonucunu do ğurabilir. Olay ın bütün ko şullar ı ve taraflara tan ınan tüm imkânlar ile taraflar ın tutum ve davran ışlar ı gözönünde bulundurularak menfaatlerin adil bir şekilde dengelenip dengelenmedi ği değerlendirilmelidir ( Faik Tari ve Sultan Tari , B. No: 2014/12321, 20/7/2017, 52; Kema l Kılıç, 61). Bu noktada Anayasa Mahkemesinin yapaca ğı inceleme, ba şvurucular ın sendikal nedenlerle i şten ç ıkar ıldıklar ı gerekçesiyle açt ıklar ı davalarda devletin poziti f yükümlülü ğünün gerektirdi ği şekilde yarg ısal bir de ğerlendirme yap ılıp yap ılmad ığına, özellikle derece mahkemelerinin kararlar ının konuyla ilgili ve yeterli gerekçe içerip içermediğine ilişkindir. Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 1233. Bilindi ği üzere 4857 say ılı Kanun'un 20. maddesi ile 6356 say ılı Kanun'un 25. maddesine göre i ş sözleşmesinin geçerli veya hakl ı nedenle feshedildi ğini ispat yükümlülü ğü işverene aittir. Buna ra ğmen iş sözleşmesinin feshinin i şverenin ileri sürdü ğü nedene dayanmad ığını iddia eden i şçi, feshin sendikal nedene dayand ığını ispatla yükümlüdür. Bu kapsamda i ş sözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildi ği iddialar ı bak ımından yarg ısal içtihatlarla baz ı ölçütler geli ştirilmiştir. Yarg ıtay, sendikal fesih iddias ı değerlendirilirken fesih tarihine yak ın tarihlerde i şyerinde çal ışan işçilerin say ısı, işyerinde sendikaya üye olan ve olmayan i şçilerin say ısı, hangi tarihlerde üye olduklar ı, üyelikten çekilen, çekilme sonras ı çal ışmaya devam eden i şçiler olup olmad ığı, ç ıkar ılan işçilerin kaç ının sendikal ı olduğu, yeni işçi al ınıp al ınmad ığı ve al ınm ışsa yeni işçilerin sendikal ı olup olmad ığı, toplu iş sözleşmesi prosedürü uygulanmas ının söz konusu olup olmad ığı gibi hususlar ın dikkate al ınmas ı gerektiğini belirlemi ştir (bkz. 18). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 34. Eldeki ba şvuruda ilk derece mahkemeleri, tan ık beyanlar ı ile bu beyanlar ı doğrulayan Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ığından ve Sendikadan al ınan bilgiler ışığında fesihlerin sendikal nedene dayand ığına kanaat getirmi ştir. İlk derece mahkemeleri kararlar ında başvurucular ın benzer gerekçelerle ve yak ın tarihlerde i şten ç ıkar ıldığına vurgu yapm ıştır. Ayr ıca daval ı işyerinde KOOP- İŞ Sendikas ına üyeliklerin 2017 y ılının 7. ve 8. aylar ında yoğunlaştığını, Sendikaya üye olan on üç ki şiden on ikisinin bu iki ayl ık dönemde üye olduğuna, yedi sendika üyesi çal ışanın da bu dönemde i ş sözleşmelerinin feshedildi ğine, sendika üyeli ğinden çekilen dört i şçiden üçünün ise daval ı işyerinde çal ışmaya devam ettiğine dikkat çekmi ştir. 35. Buna kar şın Bölge Adliye Mahkemesi, ba şvurucular ın işyerinde herhangi bir sendikal faaliyette bulunmad ığını söyleyen davac ı tan ıklar ının beyanlar ının dikkate al ınmas ı gerektiğini vurgulam ıştır. 36. Somut olayda ba şvurucular ın iş sözleşmelerinin sendikaya üye olmalar ı nedeniyle feshedildi ğini düşünen tan ıklar, başvurucular ın mesai saatleri sonras ında kendilerini sendika konusunda bilgilendirdiklerini beyan etmi ştir. Özellikle tan ıklardan H.I. başvurucular ın sendikal örgütlenmenin ba şını çektiğini, mesai sonras ı iş arkadaşlar ıyla yapt ıklar ı toplant ılar sonras ında sendikal ı say ısının artt ığını ifade etmi ştir. Tan ıklar; daval ı işyerinde çal ışanlar ın sosyal haklar ının ödenmemesi nedeniyle olu şan memnuniyetsizlik ve huzursuzluk ortam ında sendikala şman ın artt ığını, sendikaya üye olan i şçilerin güvenlik görevlisi ile takip edildi ğini, iş sözleşmelerinin ba şvurucular ın yetersizlikleri nedeniyle de ğil sendika üyesi olmalar ı nedeniyle feshedildi ğini o s ırada bildiklerini ve aralar ında konuştuklar ını ifade etmi ştir. Tan ıklar, olaylar ın meydana geldi ği tarihte i şçilerin sendikaya üye olmalar ının yasak oldu ğunu, sendikal ı personelle diyalo ğa girilmesinin yönetimce istenmedi ğini, işe al ınırken sendika üyesi olup olmaman ın önemli bir kriter oldu ğunu, sendika üyesi olan i şçilere bask ı yap ıldığını, daha fazla i ş verildiğini ve mesai yapt ırıldığını belirtmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi taraf ından yap ılan istinaf incelemesinde, aleyhe ola n tan ık beyanlar ı dikkate al ınm ış ancak lehe olan ve ilk derece mahkemesince de ğerlendirme konusu yap ılan tan ık beyanlar ına değinilmemiştir. O hâlde Bölge Adliye Mahkemesinin yeterli bir gerekçe ile tan ık beyanlar ını bütünüyle irdeleyerek karar verdi ği söylenemeyecektir. 37. Diğer yandan Bölge Adliye Mahkemesi ba şvurucular ın iş sözleşmelerinin feshedildi ği dönemde sendikal ı çal ışanlar için %0,2-0,5 aral ığında düşüş oran ı olduğunu Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 13tespit etmi ş ve bunun da i şveren taraf ından özellikle sendika üyesi i şçilerin işten çıkar ılmad ığına dayanak olarak göstermi ştir. Başvurucular ın mensubu oldu ğu KOOP- İŞ Sendikas ı bak ımından işyerinin Türkiye geneli uygulamas ına bak ıldığında fesihten önceki ve sonraki alt ı ayl ık dilimde üye olan 35 ki şiden 30'unun üyeli ğinin iş sözleşmesinin feshedilmesi ya da üyelikten çekilmesi nedeniyle sonland ığı anlaşılm ıştır. Daval ı işyeri (Bursa şubesi) yönünden ise 13 i şçiden 11'inin sendika üyeli ğinin iş sözleşmesinin feshedilmesi ya da üyelikten çekilme nedenlerinden biriyle sona erdi ği görülmü ştür. Üstelik sendika üyeli ğinden çekilenlerin önemli bir bölümünün çal ışmaya devam etti ği gözard ı edilmemelidir. Bu bak ımdan daval ı işyerinde fesih öncesi ve sonras ı alt ı ayl ık zamand a KOOP-İŞ Sendikas ının yaklaşık %85 oran ında üye kayb ı yaşadığı tespit edilmi ştir. An ılan veriler esas al ınmadan Bölge Mahkemesi karar ında " işverenin sendikal ı işçileri işten çıkartt ığına dair bir uygulaman ın bulunmad ığı" tespitinde bulunmu ştur. Bu durumda somut olayda ba şvurucular ın işlerini kaybetti ği gözönüne al ındığında ilgili ve yeterli bir gerekçe ortaya konulmaks ızın sendikal feshin gerçekle şmediği şeklindeki sonuç ba şvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan d ışı bir külfet yüklemi ştir. Dolay ısıyla işverenin menfaatleri ile başvurucular ın sendika hakk ının korunmas ı aras ında kurulmas ı gereken adil denge başvurucular aleyhine bozulmu ştur. 38. Neticede somut ba şvuruya konu davalarda ilk derece mahkemelerince ilgili delil ve olgular detayl ı bir şekilde değerlendirilmi şken Bölge Adliye Mahkemesi " başvurucular ın sendikal faaliyette bulunmad ığı" ve " işverenin sendikal ı işçileri işten ç ıkarma kast ının olmad ığı" gerekçeleriyle yetinerek gerek Yarg ıtay gerek Anayasa Mahkemesi taraf ından benimsenen kriterleri dikkate almam ıştır. Devletin pozitif yükümlülükleri, i şveren taraf ından yap ılan müdahaleyle ilgili olarak usule ili şkin güvenceler kapsam ında oluşturulan yarg ısal mekanizmalar ın etkili bir şekilde işletilmesini ve derece mahkemelerinin konuyla ilgili ve yeterli gerekçe ortaya koymas ını gerektirmektedir. İstinaf aşamas ında yeterli bir yarg ısal inceleme yap ıldığı, gerekçesinin ilgili ve yeterli oldu ğu söylenemez. Somut olay ın koşullar ı altında devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getiremedi ği sonucuna ula şılm ıştır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 51. maddesinde güvence alt ına al ınan sendika hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. c. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi 40. Başvurucular, ihlalin tespiti ile her biri için 100.000 TL maddi ve 100.000 TL manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmu ştur. 41. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 42. Öte yandan sendika hakk ının ihlal edilmesi nedeniyle yaln ızca yeniden yarg ılamaya karar verilmesiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında her bir Başvuru Numaras ı: 2020/22386 Karar Tarihi : 7/6/2023 14başvurucuya ayr ı ayr ı net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvurucular ın uğrad ığını iddia ettikleri maddi zarar talepleri yeniden yarg ılama kapsam ında giderilebilece ğinden maddi tazminat talepleri reddedilmi ştir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Sendika hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 51. maddesinde güvence alt ına al ınan sendika hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin sendika hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesine (E.2020/664, K.2020/646; E.2020/3219, K.2021/54; E.2021/688, K.2021/891; E.2021/618, K.2021/757) iletilmek üzere Bursa 7. İş Mahkemesi (E.2019/405, K.2019/685), Bursa 9. İş Mahkemesi (E.2019/766, K.2020/447) ve Bursa 16. İş Mahkemesine (E.2020/600, K.2020/170; E.2020/599, K.2020/169) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvuruculara net 18.000 TL manevi tazminat ın AYRI AYRI ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 1.909,70 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 11.809,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/6/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.