TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR (:APAN TURKOGLU VE HANRESTORANT TURiZM iNSAAT SANAYi TiCARET LTD. STi. BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/7208) Karar Tarihi: 20/3/2019 R.G. Tarih ve Say1: 10/4/2019-30741 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 R1dvan GULEC:: Recai AKYEL Yild1z SEFERiNOGLU E refUgur SENOL 1. C::apan TURKOGLU 2. Han Restorant Turizm in aat Sanayi Ticaret
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR (:APAN TURKOGLU VE HANRESTORANT TURiZM iNSAAT SANAYi TiCARET LTD. STi. BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/7208) Karar Tarihi: 20/3/2019 R.G. Tarih ve Say1: 10/4/2019-30741 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 R1dvan GULEC:: Recai AKYEL Yild1z SEFERiNOGLU E refUgur SENOL 1. C::apan TURKOGLU 2. Han Restorant Turizm in aat Sanayi Ticaret Ltd. Sti. : Av. Ahmet SAG LAM I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, belediye tarafmdan kiralanan, denizden doldurularak elde edilen ta mmaz iizerindeki yapilann y1kim1 sebebiyle miilkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir . II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 27/4/2015 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden soma Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: A. Ba vuru Konusu Olaym Arka Plam 7. Mersin'in Adnan Menderes Bulvan'nda bulunan ve denizden doldurularak elde edilen ta mmaz, yap-i let-devret modeliyle lokanta olarak i letilmek iizere 17/5/1995 tarihinde G.T. isimli ahsa kiralanm1 tu. Soz konusu i letmeye ba vurucu C::apan Tiirkoglu ve 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 M.Y. isimli ah1s ortak olmu sa da G.T. 19/9/1995 tarihinde ortakhktan aynlm1 tir . Bunun tizerine 16/2/1996 tarihinde Mersin Btiyuk ehir Belediyesi (Belediye) ile ba vurucu ve M.Y. isimli ah1s arasmda bir y1lhk kira sozle mesi akdedilmi tir. 8. Belediye tarafmdan 17/4/1996 tarihinde amlan i letme i9in yap1 ruhsatI ve yap1 kullanma izni verilmi tir. M.Y.nin 12/8/1996 tarihinde vefatI ve miras91lannm da ortakhktan aynlmalan tizerine ba vurucu 10/3/1997 tarihinde yeni bir sozle me yap1lmas1 talebinde bulunmu tur. Talep, Belediye tarafmdan aym tarihli i lem ile reddedilmi tir. B. Hazine Tarafmdan Belediye ve Ba vurucu Aleyhine A Ilan Miidahalenin Men'i ve Y1k1m Davas1 9. Hazine tarafmdan 5/6/1996 tarihinde Belediye ile Belediyeyle kira sozle mesi akdeden ba vurucu ;apan Ttirkoglu ve diger ki iler (S.Y., E.B., A.G. ve N.T.) aleyhine hakem s1fat1yla Mersin 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Hakem) mtidahalenin men'i ve y1k1m davas1 a91lm1 tlr. Hazine, dava dilek9esinde usulune uygun olarak denizden doldurulan alanlann ozel mulkiyete konu yapilamayacagm1 belirtmi tir. 4/4/1990 tarihli ve 3621 say1h K1y1 Kanunu'nun 5. maddesi uyannca sahil eritlerinde yapilacak yap1lann kiy1 kenar 9izgisine en az 50 metre yakla 1larak in a edilebilecegi , yakla ma mesafesi ile k1y1 kenar 9izgisi arasmda kalan bolumtin ise ancak yaya yolu, gezinti, dinlenme , seyir ve rekreaktif ama9larla kullamlabilecegine dikkat 9eken Hazine, bu htiktimlere aykm yapilan yap1lann y1k1lmas1 gerektigini savunmu tur. 10. Hazine tarafmdan ba vurucu aleyhine Mersin 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde 13/11/1996 tarihinde ayn bir mtidahalenin men'i ve y1k1m davas1 a91lm1 tir. Bu dava da hakem s1fat1yla Mersin 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde aplan davayla birle tirilmi ve hakem tarafmdan gorulmti tur. 11. Hakem 30/12/1998 tarihli kararla ba vurucunun i lettigi ta mmaz tizerinde bulunan 2329 m21ik kullamm alam ile bu alan tizerindeki restoran, mutfak, depo ve WC alamyla ilgili olarak Belediye ve ba vurucu tarafmdan yap1lan mtidahalenin men'ine ve bu bolumde bulunan yapilann y1ktmlmasma karar vermi tir. Karann gerek9esinde, ba vurucu tarafmdan i letilen Han Restoranm kiy1 kenar 9izgisinin gtineyinde ve denize biti ik alanda yer ald1g1 ifade edilmi tir. Gerek9enin devammda aynca ilgili mevzuat uyannca dolgu alanlanna ili kin in aat ruhsatmm Maliye Bakanhg1 ile Turizm Bakanhg1 tarafmdan verilmesi gerektigi halde Han Restoran i9in boy le bir ruhsatm verilmedigi a91klanm1 tlr. 12. Hakem s1fatiyla verilen karara kar 1 ba vurucu, aym Mahkemede temyiz yoluna ba vurmu tur. Temyiz istemi aym Mahkeme (Hakem) tarafmdan incelenmi ve 5/8/1999 tarihinde reddedilmi tir . C. irket Tarafmdan A Ilan Tespit Davas1 13. Ba vurucu ;apan Ttirkoglu, 12/2/1999 tarihinde kayda giren dilek9e ile i letmeyi ba vurucu Sirkete devrettigini Belediyeye bildirmi tir. Bunun tizerine Belediye ile Sirket arasmda 15/2/1999 tarihinde bir yilhk kira sozle mesi yapilm1 tlr. 14. Ba vurucu Sirket tarafmdan, Belediye ile Milli Emlak Mtidtirltigtinden hangisinin ta mmazm kiraya verilmesi hususunda yetkili oldugunun tespiti istemiyle Mersin 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde dava a91lm1 tir. Amlan Mahkeme 14/12/1999 tarihli kararla 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 davanm reddine karar vermi tir. Karann gerek9esinde , Hakem tarafmdan 30/12/1998 tarihli kararla miidahalenin men'ine ve yapmm y1k1mma karar verildiginden Belediye ile Sirket arasmda 15/2/1999 tarihinde yap1lan kira sozle mesinin muvazaah ve hiikiimsiiz oldugu vurgulanm1 tu . D. Belediye Tarafmdan Tesis Edilen Ruhsat iptali, Y1k1m ve idari Para Cezas1 Uygulanmasma ili kin i Ieme Kar Sirket Tarafmdan Ac;Ilan idari Dava 15. Belediye Enciimeninin 16/6/1999 tarihli karanyla , 17/4/1996 tarihli yap1 ruhsat1 iptal edildigi i9in ta mmaz iizerinde bulunan yapilann ruhsata baglanmas1 miimkiin olmad1gmdan y1kilmasma karar verilmi ; aynca yap1 maliklerine 500.000.000 TL (500 TL) idari para cezas1 uygulanm1 tlr. Bu i lemlere kar 1 a91lan davada Adana 1. idare Mahkemesi 24/12/1999 tarihinde; yetkili idarenin il9e belediyesi oldugu, Belediyenin yetkisinin bulunmad1g1 gerek9esiyle ruhsat iptaline, y1kim ve idari para cezas1 kesilmesi hakkmdaki i lemin iptaline karar vermi tir. Ancak Dam tay Altmc1 Dairesi 21/12/2000 tarihinde , ta mmazm bulundugu alanm Belediyenin yetki alamna girip girmediginin yeterince ara tmlmad1g1 gerek9esiyle hiikmii bozmu tur. 16. Adana 1. idare Mahkemesince yeniden yap1lan yargilama sonucu ta mmazm il9e belediyesinin yetki alanmda bulundugu kanaatine ula 1larak 30/4/2002 tarihli kararla idari i lemin y1k1m ve para cezasma ili kin k1sm1 iptal edilmi , ruhsat iptaline ili kin k1sm1 yoniinden ise davanm reddine karar verilmi tir. Davanm reddine ili kin kis1m (ruhsat iptaline ili kin k1s1m) temyiz edilmeksizin kesinle mi tir. Karann idari i lemin y1k1m ve para cezasma ili kin k1smmm iptaline ili kin hiikiim fikras1, Dam tay Altmc1 Dairesinin 26/4/2004 tarihli karanyla bozulmu tur. Karann gerek9esinde, ta mmazm bulundugu bolgenin Belediyenin yetki alanmda oldugu vurgulanm1 ve davanm reddinin gerektigi ifade edilmi tir. 17. Bozma karanndan sonra dava dosyas1 24/9/2004 tarihli yetkisizlik karanyla yeni kurulan Mersin 1. idare Mahkemesine gonderilmi tir. Mahkeme 20/7/2005 tarihinde eksik posta avansmm yatmlmad1g1 gerek9esiyle davanm a9ilmam1 say1lmasma karar vermi tir. E. Ta mmazm Uzerinde Bulunan Yapdarm Y1kdmas1 ve Kanun Yararma Bozma Siireci 18. Ta mmazm iizerinde bulunan yap1lar, Hazine tarafmdan 1cra marifetiyle 16/4/2002 tarihinde y1ktmlm1 tir. 19. Ba vurucu 30/12/1998 tarihli hakem karannm kanun yaranna bozulmas1 amac1yla 26/6/2002 tarihinde Adalet Bakanhgma (Bakanhk) ba vurmu tur . Bakanhk , talebi yerinde gorerek kanun yaranna bozma ba vurusunda bulunmu tur. 20. Bakanhgm kanun yaranna bozma istemini inceleyen Yarg1tay 1. Hukuk Dairesi 25/2/2003 tarihinde istemi kabul etmi , ozel ki iler aleyhine a91lan davanm tefrik edilmeyerek 29/6/1938 tarihli ve 3533 say1h Umumi Miilhak ve Hususi Biit9elerle idare Edilen Daireler ve Belediyelerle Sermayesinin Tamami Devlete veya Belediye veya Hususi idarelere Aid Daire ve Miiesseseler Arasmdaki ihtilaflann Tahkim Y olu ile Halli Hakkmda Kanun'da say1lan kurulu lara miinhasu k1lman hakem usuliiyle goriilmesinin usule aykm oldugu gerek9esiyle hakem hiikmiiniin kanun yaranna bozulmasma karar vermi tir . 4 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 21. Kanun yaranna bozma karan uzerine uyu$mazhga bakan Mersin 1. Asliye Hukuk Mahkemesi davanm Belediye aleyhine a91lan hakem s1fatiyla gorulmesi gereken bolumu ile ki$ilere kar$I a91lan bolumunu birbirinden tefrik etmi$tir. Hakem s1fatiyla bak1lan davada 3/11/2004 tarihinde karar verilmi$ ise de karann ne yonde verildigine ili$kin dosyada herhangi bir bilgi ve belge bulunmamaktadu. 22. Mahkeme 9/5/2005 tarihinde, ki$ilere kar$I a91lan davada Hakem tarafmdan verilen 3/11/2004 tarihli karara atifla A.G. yonunden davanm reddine, ba$vurucu ve diger davahlar yonunden ise yapilann y1kilm1$ olmas1 nedeniyle konusuz kalan dava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi$tir. Karar, Yarg1tay 1. Hukuk Dairesince 15/11/2005 tarihinde bozulmu$tur. Karann gerek9esinde , ihtilafm k1y1 kenar 9izgisinin belirlenmesinden kaynakland1g1 vurguland1ktan sonra hakemin hukmun verildigi tarih itibanyla gorevsiz oldugu gibi hukmun de henuz kesinle$medigi ifade edilmi$, gorevsiz mahkemece kurulan ve henuz kesinle$meyen karara atifla hukum kurulmasmm dogru olmad1g1 a91klanm1$tlf. Yarg1tay 1. Hukuk Dairesi, i$in esasmm incelenmesi gerektigini belirtmi$tir. Mahkeme 18/9/2006 tarihli kararla ilk karannda 1srar etmi$ ise de bu karar Yarg1tay Hukuk Genel Kurulunun 7/2/2007 tarihli karanyla bozulmu$tur. 23. Bozma karan uzerine Mahkemece ke$if yap1ld1ktan sonra 13/12/2010 tarihinde A.G.nin kullammmda bulunan ta$mmazm kiy1 kenar 9izgisinin i9inde kald1g1 gerek9esiyle bu ki$i yonunden davanm kabulu ile vaki mudahalenin men'ine ve ta$mmaz uzerinde bulunan yapmm y1k1lmasma, ba$vurucu ve diger davac1lar yonunden ise yap1lann y1k1lm1$ olmas1 nedeniyle konusuz kalan dava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar verilmi$tir. Yarg1tay 8. Hukuk Dairesi 12/11/2013 tarihinde bu karan onam1$, karar duzeltme istemi de aym Dairenin 13/5/2014 tarihli karanyla reddedilmi$tir. F. Tazminat Davas1 Siireci 24. Ba$vurucular ticari faaliyette bulunduklan i$yerinin y1kilmas1 nedeniyle 436.222,30 TL tazminat, 60.000 TL mahrum kalman kar ve 50.000 TL manevi tazminat olmak uzere 546.222,30 TL anapara alacag1 ile y1k1m tarihi olan 16/4/2002 tarihinden itibaren i$leyecek 1.356.808,97 TL avans faizi alacagmm toplam1 olan 1.903.031,27 TL'nin tazmini amac1yla 13/4/2009 tarihinde Mersin 1. idare Mahkemesinde (Mahkeme) Belediye, Hazine ve Bakanhk aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1$lardu. 25. Mahkeme 1/7/2011 tarihinde Hazine ve Belediyeye kar$1 a9ilan davanm reddine, Bakanhga kar$I a91lan davanm gorev yonunden reddine karar vermi$tir. Karann gerek9esinde , ba$vurucuya verilen 17/4/1996 tarihli in$aat ruhsatmm iptali, yap1lann y1kim1 ve para cezas1 uygulanmasma yonelik Belediye Encumen karannm iptali istemiyle a9ilan davada, Adana 1. idare Mahkemesince verilen 30/4/2002 tarihli kararla yap1 ruhsatmm iptal edilmesi isteminin reddine karar verildigi ve bu karann temyiz edilmeksizin kesinle$tigi ifade edilmi$tir. Davanm y1kim ve para cezasma ili$kin kism1 yonunden ise davanm a9ilmam1$ say1lmasma karar verildigine ve bu karann da kesinle$tigine deginilmi$tir. 26. Diger taraftan karann gerek9esinde tazminat talebine konu tesislerin yap-i$let-devret modeli uygulanmak suretiyle yap1lan sozle$me 9er9evesinde ilk olarak bir yilhgma Belediyeden kiraland1g1 , dolay1s1yla denizden dolgu alam uzerinde in$a edilen tesislerin mulkiyetinin yap1lan sozle$me dogrultusunda ba$vurucularla bir ilgisinin kalmad1g1 belirtilmi$tir. Aynca i$letim hakkmm devrine yonelik Belediye ile ba$vurucu Sirket arasmda duzenlenen kira sozle$mesinin de yarg1 karanyla muvazaah oldugu gerek9esiyle yok hukmunde oldugunun tespit edildigi vurgulanm1$tir. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 27. Mahkeme belirtilen gerek9elerle, uyu mazhk konusu tesislerin y1k1m1 nedeniyle Hazine ile Belediyenin hizmet kusurunun bulunmad1g1 kanaatine varm1 tlr. Bakanhga kar 1 a9ilan dava yontinden ise ugramld1g1 iddia olunan zarann adli yarg1 yerince verilen karara yonelik yarg1lama faaliyetinden dogdugu, dolay1s1yla bu haliyle idari davaya konu edilmesinin hukuken olanakh olmad1g1, davanm bu k1sm1 yontinden adli yargmm gorevli oldugu sonucuna ula m1 tu. 28. Dam tay Ondordtincti Dairesi 6/6/2013 tarihinde davanm esastan reddine ili kin k1smm onanmasma karar vermi tir. Ote yandan Daire, idarelerce yarg1 karannm uygulanmas1 baglammda hizmet kusurunun bulunup bulunmad1g1 hususunun irdelenmesine ili kin davanm idari yarg1 mercilerinde goriilmesi gerektigi gerek9esiyle davanm Bakanhga kar 1 olan k1smma ili kin verilen gorevsizlik karannm bozulmasma htikmetmi tir. Aym Daire tarafmdan karar dtizeltme istemi 11/2/2015 tarihinde reddedilerek tazminat istemi yontinden htiktim kesinle mi tir. 29. Nihai karar, ba vurucular vekiline 27/3/2015 tarihinde teblig edilmi tir. 30. Ba vurucular 27/4/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu lardu. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 31. 13/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imarKanunu'nun 32. maddesi oyledir: "Bu Kanun hiikiimlerine gore ruhsat alznmadan yapzlabilecek yapzlar harir;; ruhsat alznmadan yapzya ba$landzgz veya ruhsat ve eklerine aykzrz yapz yapzldzgz ilgili idarece tespiti, Jenni mesulce tespiti ve ihbarz veya herhangi bir $ekilde bu duruma muttali olunmasz iizerine, belediye veya valiliklerce o andaki in$aat durumu tespit edilir. Yapz miihiirlenerek in$aat derhal durdurulur. Durdurma, yapz tatil zaptznzn yapz yerine aszlmaszyla yapz sahibine teblig edilmi$ sayzlzr. Bu tebligatzn bir niishaszda muhtara bzrakzlzr. Bu tarihten itibaren en r;ok bir ay ir;inde yapz sahibi, yapzsznz ruhsata uygun half. getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten miihiiriin kaldzrzlmasznz ister. Ruhsata aykzrzlzk olan yapzda, bu aykzrzlzgzn giderilmi$ oldugu veya ruhsat alzndzgz ve yapznzn bu ruhsata uygunlugu, inceleme sonunda anla$zlzrsa, miihiir, belediye veya valilikr;e kaldzrzlzr ve in$aatzn devamzna izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykzrz veya ruhsatszz yapzlan bina, belediye enciimeni veya il idare kurulu kararznz miiteakip, belediye veya valilikr;e yzktzrzlzr ve masrafi yapz sahibinden tahsil edilir. " 32. 3194 say1h Kanun 'un 42. maddesinin ilgili k1s1mlan oyledir: "Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatzna aykzrzlzk le$kil eden fiil ve hallerin tespit edildigi tarihten itibaren on i$ giinii ir;inde ilgili idare enciimenince sorumlular hakkznda, iistlenilen her bir sorumluluk ir;in ayrz ayrz olarak bu maddede belirtilen idari miieyyideler uygulanzr. 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 Ruhsat alznmakszzzn veya ruhsata, ruhsat eki etilt ve projelere veya imar mevzuatzna aykzn olarak yapzlan yapznzn sahibine, yapz muteahhidine veya aykmlzgz altz iJ gilnil ir;indE idareye bildirmeyen ilgili Jenni mesullere yapzmn mulkiyet durumuna, bulundugu alanzn ozelligine, durumuna , niteligine ve sznifzna, yerleJmeye ve r;evreye etkisine, can ve ma, emniyetini tehdit edip etmedigine ve aykznlzgzn buyuklugune gore, beJyilz Turk Liraszndan az olmamak ilzere, aJagzdaki Jekilde hesaplanan idari para cezalan uygulamr : 33. 3621 say1h Kanun'un 5. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: "Sahil Jeritlerinde yapzlacak yapzlar kzyz kenar r;izgisine en fazla 50 metre yaklaJabilir. YaklaJma mesafesi ve kzyz kenar r;izgisi arasznda kalan alanlar, ancak yaya yolu, gezinti, dinlenme, seyir ve rekreaktif amar;la kullamlmak ilzere duzenlenebilir. " 34. 3621 say1h Kanun'un 7. maddesi oyledir: "Kamu yararznzn gerektirdigi hallerde, uygulama imar plam karan ile deniz, gal w akarsularda ekolojik ozellikler dikkate alznarak doldurma ve kurutma suretiyle arazi elde edilebilir. Bu gibi yerlerde doldurma veya kurutmayz yapacak ilgili idarenin valilige iletilen teklifi, valilik gorilJil ile birlikte ;evre ve $ehircilik Bakanlzgzna gonderilir. Bakanlzk, konusuna gore ilgili kuruluJlarzn gorilJilnil de almak suretiyle teklifi inceler. Uygun bulunmasz halinde ilgili idare tarafindan uygulama imar plam hazzrlamr. Bu yerler ir;in yapzlacak plantar hakkznda 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayzlz jmar Kanunu hukumleri uygulamr. Ancak bu plantar ;evre ve Sehircilik Bakanlzgz tarafindan; 12/3/1982 tarihli w 2634 sayzlz Turizmi TeJvik Kanunu kapsamznda kalan alanlardaki plantar, amlan Kanunun 7 nci maddesine gore ve 4737 sayzlz Kanun kapsamznda kalan alanlardaki plantar ise amlan Kanunun 4/A, 4/C ve 41 ; maddelerine gore tasdik edilir. Doldurma ve kurutma iJlemleri yururlukteki mevzuat hukumlerine gore yapzlzr. Bu araziler Devletin hukum ve tasarru/14 altzndadzr, ozel mulkiyet konusu olamaz. Bu alanlar ilzerinde 6 ncz maddede belirtilen yapzlar ile yol, ar;zk otopark, park, yeJil alan ve r;ocuk bahr;eleri gibi teknik ve sosyal altyapz alanlan duzenlenebilir. " 35. 3621 say1h Kanun'un 8. maddesinin ilgili k1s1mlan oyledir: "Uygulama imar plam bulunmayan alanlardaki sahil Jeritlerinde, 4 uncil maddede belirtilen mesafeler ir;inde hir; bir yapz ve tesis yapzlamaz. Ancak bu alanlarda; uygulama imar plam karanyla altz ve yedinci maddede belirtilen yapz ve tesislerle birlikte toplum yaranna ar;zk olmak Jartzyla konaklama harir; gilnil birlik turizm yapz ve tesisleri yapzlabilir. " 36. 3621 say1h Kanun'un 11. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: "Bu Kanun hukumlerine gore, kzyzda ve doldurma ve kurutma yoluyla kazamlan araziler ilzerinde yapzlmasz mumkun olan yapz ve tesislerin yapzlabilmesi ir;in, ;evre VE Sehircilik Bakanlzgzndan gerekli iznin alznmasz zorunludur. " 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 37. 3621 say1h Kanun'un 14. maddesi oyledir: "Bu Kanun kapsamznda kalan alanlarda ruhsatszz yapzlar ile ruhsat ve eklerine aykzrz yapzlar hakkznda 3194 sayzlz jmar Kanununun ilgili hiikiimleri uygulanzr. " 38. 3621 say1h Kanun'un 15. maddesinin ilgili kism1 oyledir: "Kzyzda ve uygulama imar planz bulunan sahil $eritlerinde duvar, ;it, parmaklzk, tel orgii, hendek, kazzk ve benzeri engelleri olu$turanlara ikibin Tiirk Liraszndan onbin Tiirk Liraszna kadar idarf para cezasz verilir. Ayrzca olu$turulan engellerin be$ giinden fazla olmamak iizere belirlenen siire zarfinda kaldzrzlmaszna karar verilir. Bu siire zarfinda engellerin ilgililer tarafindan kaldzrzlmamasz halinde, masrafi yiizde yirmi zammzyla birliktE kendilerinden kamu alacaklarznzn tahsili usuliine gore tahsil edilmek iizere kamu giicii kullanzlmak suretiyle derhal kaldzrzlzr. Kabahatin tekrarz halinde, ceza iist sznzrdan verilir." B. Uluslararas1 Hukuk 39. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'ne (Sozle me) ek 1 No.lu Protokol'tin "Miilkiyetin korunmasz" kenar ba hkh 1. maddesi oyledir: "Her ger ;ek ve tiizel kiJinin mal ve miilk dokunulmazlzgzna saygz gosterilmesini isteme hakkz vardzr. Bir kimse, ancak kamu yararz sebebiyle ve yasada ongoriilen ko$ullara ve uluslararasz hukukun gene! ilkelerine uygun olarak mal ve miilkiinden yoksun bzrakzlabilir. Yukarzdaki hiikiimler, devletlerin, miilkiyetin kamu yararzna uygun olarak kullanzlmasznz diizenlemek veya vergilerin ya da ba$ka katkzlarzn veya para cezalarznzn odenmesini saglamak i ;in gerekli gordiikleri yasalarz uygulama konusunda sahip olduklar, hakka hale! getirmez. " 40. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM) benzer nitelikteki Tiryakioglu /Tiirkiye (B. No: 24404/02, 13/5/2008) karannda, askeri gtivenlik bolgesi i9inde ruhsats1z olarak yapilan binanm y1kimma ili kin ikayeti incelemi tir. AiHM ozellikle bu alanda bina yap1lamayacagma dair dtizenlemenin ongortilebilir olduguna, nitekim binanm yap1mmdan k1sa bir sure sonra da y1k1m ile ilgili idare tarafmdan i lemler yap1ld1gma vurgu yapm1 tlr. AiHM, bu alanda kamu makamlanna tanman geni takdir yetkisi de dikkate almd1gmda ba vurucuya ahsi olarak a m bir ktilfet ytiklenmedigini belirterek mtidahaleyi ol9tilti bulmu tur. V. iNCELEME VE GEREK ;E 41. Mahkemenin 20/3/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucularm iddialan 42. Ba vurucular, y1kima ili kin davanm Hakem tarafmdan gortilmesinin usule aykm oldugu gerek9esiyle hakem s1fatiyla verilen karann Yarg1tay 1. Hukuk Dairesince bozulmasma ragmen y1k1m i leminin ger9ekle tirilmesinden yakmm1 lard1r. Ba vurucular, Belediye ve Defterdarhk arasmda dtizenlenen protokol kapsammda denizden doldurulmak suretiyle kazamlan yerlerin kullammmm ve kiraya verilmesinin Belediye tarafmdan 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 yapilacagmm kararla tmld1gm1 ifade etmi lerdir. Y 1kim i leminden sonra Belediye bunyesinde kurulan imar Ltd. ti. tarafmdan aym yerde tesisler yap1hp i letildigini vurgulam1 lardu. Ba vurucular sonrn; olarak y1k1m i lemine ragmen zararlannm kar ilanmamas1 nedeniyle maddi ve manevi varhgm korunmas1 ve geli tirilmesi ile adil yarg1lanma haklannm ihlal edildigini ileri surmu lerdir. B. Degerlendirme 43. Anayasa'nm 35. maddesi oyledir: "Herkes, mulkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla, kanunla szmrlanabilir. Miilkiyet hakkzmn kullamlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 44. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vuruculann yap1lann y1k1mma ragmen bu nedenle olu an zararlannm kar ilanmad1gma yonelik ikayetleri mulkiyet hakk1 ile ilgili oldugundan ba vuruculann butun ikayetleri mulkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 45. Ba vuru konusu olayda y1k1lan yapmm kullamm1 yonunden ba vuruculann Anayasa'nm 35. maddesi uyannca mulkiyet hakk1 kapsammda korunmas1 gereken bir menfaatlerinin oldugu ku kusuzdur. 46. Ba vuruya konu olayda y1k1m i lemi yarg1 karannm icra edilmesi kapsammda ger9ekle tirilmi tir. Dolay1s1yla kamu makamlannca ba vuruculann mulkiyet hakkma yonelik bir mudahale soz konusudur. Anayasa Mahkemesi daha once benzeri ikayetleri mulkiyetten ban c;zl yararlanma hakkma saygzya ili kin genel kural 9er9evesinde incelemi tir arJan Oztekin, B. No: 2014/19140, 5/12/2017, 47; Rifat Algan, B. No: 2014/19138, 22/2/2018, 53; Mehmet Memi , B. No: 2015/5380, 30/10/2018, 38). Somut olayda da bu ilkeden aynlmay1 gerektirir bir durum bulunmad1gmdan mudahale belirtilen genel kural 9er9evesinde incelenmi tir. 47. Anayasa'nm 35. maddesinde mulkiyet hakk1 smus1z bir hak olarak duzenlenmemi , bu hakkm kamu yaran amac1yla ve kanunla sm1rlandmlabilecegi ongorulmu tur. Mulkiyet hakkma mudahalede bulunulurken temel hak ve ozgurluklerin smulandmlmasma ili kin genel ilkeleri duzenleyen Anayasa'nm 13. maddesinin de gozonunde bulundurulmas1 gerekmektedir. Dolay1s1yla mulkiyet hakkma yonelik mudahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi i9in mudahalenin kanuna dayanmas1, kamu yaran amac1 ta 1mas1 ve aynca ol9ululuk ilkesi gozetilerek yap1lmas1 gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). 48. Mulkiyet hakkma yonelik mudahalelerde ilk incelenmesi gereken ol9ut kanuna dayah olma ol9utudur. Mudahalenin kanuna dayah olmas1, mudahaleye ili kin yeterince ula 1labilir , belirli ve ongorulebilir kanun hukumlerinin bulunmasm1 gerektirmektedir (Turkiye j Bankasi A.$. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44; Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49; Necmiye ;ific;i ve digerleri, B. No: 2013/1301, 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 30/12/2014, 55). Ba vuru konusu olayda y1kim i leminin 3194 say1h Kanun ve 3621 say1h Kanun 'un ilgili htiklimlerine dayandmld1g1 gortilmektedir. Bu itibarla ula 1labilir, ongortilebilir ve belirli oldugu a91k olan soz konusu Kanun htiktimlerine dayanan mtidahalenin kanunilik 6l9tittinti ta 1d1g1 degerlendirilmi tir. 49. Anayasa'nm 13. ve 35. maddeleri uyannca mtilkiyet hakk1 ancak kamu yaran amac1yla sm1rlandmlabilmektedir (Nusrat Kiilah, B. No: 2013/6151, 21/4/2016, 53, 56; Yunis Aglar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, 28, 29). 50. Anayasa'nm 56. maddesinde , herkesin saghkh ve dengeli bir 9evrede ya ama hakkma sahip oldugu dtizenlenmi ; 9evreyi geli tirmenin, 9evre saghgm1 korumanm ve 9evre kirliligini onlemenin devlet ve vatanda lann odevi oldugu belirtilmi tir. in a edilecek yap1lann imar mevzuatma uygun olarak yap1lmasmm saglanmas1 ve bu kapsamda ilgili mevzuat htiktimleri uyannca ruhsat almmadan yapilabilecegi a91k9a dtizenlenen yapilar hari9 diger yapilann ruhsata baglanmas1 suretiyle yapila manm fen, saghk ve 9evre artlanna uygun olarak te ekklilti; saghkh, gtivenli, kaliteli ve ekonomik ya am 9evrelerinin olu turulmas1 bakimmdan onem te kil etmektedir. Bu bakimdan yapila manm fen, saghk ve 9evre artlanna uygunlugunun saglanmasmda ve buna ili kin dtizenlemelerde kamu yaran bulundugu kabul edilmelidir (Osman Yiicel, B. No: 2014/4874, 15/6/2016, 82-84). 51. Somut olayda kiyilann korunmas1 ve sahil eritlerinde yapila manm engellenmesi baglammda y1k1m i leminin ger9ekle tirilmesinin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu ku kusuzdur. 52. Son olarak kamu makamlannca ba vuruculann mtilkiyet hakkma yap1lan mtidahaleyle ger9ekle tirilmek istenen ama9 ile bu amac1 ger9ekle tirmek i9in kullamlan ara9lar arasmda makul bir 6l9tiltiltik ili kisinin olup olmad1g1 degerlendirilmelidir. 53. Ol9tiltiltik ilkesi elveri:Jlilik, gereklilik ve orantzlzlzk olmak tizere ti ; alt ilkeden olu maktad1r. Elveri:Jlilik 6ng6rtilen mtidahalenin ula 1lmak istenen amac1 ger9ekle tirmeye elveri li olmasm1, gereklilik ula 1lmak istenen ama9 bak1mmdan mtidahalenin zorunlu olmasm1 yani aym amaca daha hafif bir mtidahale ile ula 1lmasmm mtimktin olmamasm1, orantzlzlzk ise bireyin hakkma yapilan mtidahale ile ula 1lmak istenen ama9 arasmda makul bir dengenin gozetilmesi gerekliligini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016, 18; Mehmet Akdogan ve digerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 54. Orantihhk ilkesi geregi ki ilerin mtilkiyet hakkmm s1mrlandmlmas1 halinde elde edilmek istenen kamu yaran ile bireyin haklan arasmda adil bir dengenin kurulmas1 gerekmektedir . Bu adil denge, ba vuruculann ahsi olarak a m bir ytike katland1gmm tespit edilmesi durumunda bozulmu olacaktir. Mtidahalenin orantihhg1m degerlendirirken Anayasa Mahkemesi; bir taraftan ula 1lmak istenen me ru amacm onemini, diger taraftan da mtidahalenin niteligini, ba vuruculann ve kamu otoritelerinin davram lanm gozontinde bulundurarak ba vuruculara ytiklenen klilfeti dikkate alacakt1r (Arif Giiven, B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 58, 60; Osman Ukav, B. No: 2014/12501, 6/7/2017, 71). 55. Somut olayda 3621 say1h Kanun ve ilgili yonetmelik htiklimlerine gore ruhsata baglanmalannm mtimklin olmad1g1 tespit edilen yap1lann y1k1m1 yontindeki mtidahalenin elveri!j[i oldugu, daha uygun ba ka bir aracm bulundugu da gosterilemediginden gerekli oldugu ku kusuzdur. Bu sebeple mtidahalenin orantzlzlzgznzn tart1 ilmas1 gerekmektedir. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 56. Bu baglamda oncelikle Anayasa Mahkemesinin idari i lemlerin -kural olarak hukuka uygun olup olmad1gm1 degerlendirme gibi bir gorevi bulunmad1gm1 da belirtmek gerekir. Bu gorev apk ;;a keyfi veya bariz bir takdir hatas1 i ;;erecek bir sonuca vanlmamas1 kayd1yla derece mahkemelerine aittu. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba vuru kapsammdaki gorevi ise yapmm y1k1m1 yoniindeki mtidahale bak1mmdan somut olayda ba vuruculann mtilkiyet hakkmm korunmasmm gerekliklerinin yenne getirilip getirilmedigini belirlemekten ibarettir. 57. Anayasa Mahkemesi daha onceki benzer bir karannda , ruhsats1z olan ve ;;evre a ;;ismdan tehlike arz etmesi nedeniyle ruhsata baglanmas1 mtimktin olmayan binanm y1kim1 sebebiyle tazminat odenmemesinin ba vuruculara ahsi olarak a m bir ktilfet ytiklemedigi sonucuna varm1 ve mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm a ;;1k ;;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle kabul edilemez olduguna karar vermi tir (Mehmet Memi , 34-55). 58. Ba vuru konusu olayda ba vurucular tarafmdan restoran olarak i letilen bina ve eklerine ili kin olarak 17/4/1996 tarihinde Belediye tarafmdan in aat ruhsat1 verilmi ancak yalmzca yakla 1k iki ay sonra 5/6/1996 tarihinde Hazine tarafmdan iptali i ;;in dava a ;;1lm1 tu. Bu dava sonunda verilen yarg1 karanna dayah olarak da Belediye Enctimeni tarafmdan 16/6/1999 tarihli kararla soz konusu ruhsat iptal edilmi tir. Dolay1s1yla kamu makamlannm ruhsata aykmhgm tespit edilerek y1k1m1 konusunda ivedilikle hareket ettikleri soylenebilir. 59. Ote yandan ba vurucular tarafmdan amlan idari i lemlerin iptali istemiyle dava a ;;1lm1 , derece mahkemelerince ruhsat iptaline ili kin dava reddedilerek karar kesinle mi tir. Derece mahkemelerinin aksi ispat da edilemeyen kabultine gore uyu mazhga konu sabit nitelikteki binalann 3621 say1h Kanun'un ilgili htiktimleri geregi ruhsata baglanmalan mtimktin degildir. Buna gore ba vuruculann ruhsata baglanmas1 mtimktin olmayan boyle bir binanm y1kilabilecegini ongorebilecek durumda olduklannm kabulti gerekir. Bu nedenle somut olayda yukanda belirtilen ilkelerden aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktadu . 60. Sonu ;; olarak ba vuru konusu olayda kiy1 mevzuatma aykm olarak in a edilen ruhsats1z binamn y1kihp y1kilmayacag1 noktasmda belirsiz veya ongortilemez bir durumdan soz edilemez. Bu alanda kamu makamlanna tanman takdir yetkisi gozetildiginde ve bu ekildeki bir binanm y1k1lmasmm dayand1g1 kamu yaran amacmm aguhg1 ile kar 1la tmld1gmda mtilkiyet hakkma yap1lan mtidahale ba vuruculara a m bir ktilfet ytiklememektedir . Dolay1s1yla mtidahalenin belirtilen kamu yaran amac1 ile ba vuruculann mtilkiyet hakkmm korunmas1 arasmda olmas1 gereken adil denge bozulmam1 olup mtidahale ol ;;tiltidtir. Ba vuruculann mtilkiyet hakkmm ihlal edilmedigi a ;;1ktir. 61. A ;;1klanan gerek ;;elerle ba vurunun ac;zkc;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A ;;1klanan gerek ;;elerle; A. Mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ac;zkc;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7208 : 20/3/2019 B. Y argilama giderlerinin ba vurucular iizerinde BIRAKILMASINA 20/3/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM -Oye RecaiAKYEL -Oye Recep KOMURC-0 -Oye -Oye R1dvan GULE ;:: Y1ld1z SEFERiNOGLU 12