TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Ş.B. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/30993) Karar Tarihi: 1/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Melek ŞAHAN Başvurucu : Ş.B. Vekili : Av. Nazmi GÖKÇE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Ş.B. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/30993) Karar Tarihi: 1/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Melek ŞAHAN Başvurucu : Ş.B. Vekili : Av. Nazmi GÖKÇE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/8/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca 8/10/2019 tarihinde tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyeti dışındaki iddialar yönünden k ısmi kabul edilemezlik karar ı verilmi ş; başvurunun tutuklaman ı n hukukili ğine ilişkin k ısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına, ayr ıca başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 38. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzat ılm ıştır. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. Başvurucu, en son Say ıştay uzman denetçisi olarak görev yapm ıştır. 11. Darbe te şebbüsü sonras ında Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından başlatılan soruşturma kapsam ında başvurucu 19/10/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Başvurucunun ilk ifadesi 26/10/2016 tarihinde Ankara Emniyet Müdürlü ğünde alınm ıştır. Başvurucunun ifade alma i şlemi s ıras ında müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu ifadesinde özetle ilkokulu ve ortaokulu memleketi olan Erzurum'da devlet okulunda okudu ğunu, başarısı nedeniyle Yamanlar Kolejinde ücretsiz okuma ve burs teklifi ald ığını, maddi durumu kötü oldu ğundan teklifi kabul etti ğini, bu s ırada kolejin cemaat okulu olduğunu bilmedi ğini, okurken bu durumu ö ğrendiğini, kolejin kendisini zorunlu olarak Körfez Dershanesine yazd ırdığını, derece ö ğrencisi oldu ğu için dershanenin kendisine burs verdiğini söylemi ştir. Başvurucu; üniversite e ğitimi dönemine ili şkin ise 1998 y ılında Boğaziçi Üniversitesi Uluslararas ı İlişkiler Bölümünü kazand ığını, Başbakanl ıktan, okudu ğu üniversiteden ve özel şirketlerden burslar kazand ığını, okuduğu sürece okulunun yurdunda kald ığını, cemaatin kendi yurtlar ında kalmas ına yönelik teklifte bulundu ğunu ancak ald ığı burslardan dolay ı kimseye ihtiyac ı kalmad ığından teklifi reddetti ğini, cemaate ihtiyac ı olmad ığından cemaatle ba ğının kalmad ığını, 2002 y ılında mezun oldu ğunu dile getirmi ştir. Başvurucu ayr ıca mezun olduktan bir süre sonra Say ıştay s ınav ını kazand ığını, 2007 y ılında Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsünde yüksek lisansa, 2012 y ılında ise ayn ı Enstitüde doktoraya ba şlad ığını, hâlen burada ö ğrenci oldu ğunu, 2013 y ılında Say ıştay taraf ından NATO Savunma Kolejine gönderildi ğini beyan etmi ştir. Başvurucu son olarak kazand ığı s ınavlar ı kendi bilgi ve çabas ıyla kazand ığını, kimsenin kendisine yard ım etmediğini, işe yerleşme sürecinde örgütün bir ilgisi olmad ığını, himmet ya da ba şka bir isimle para vermedi ğini, para toplamad ığını, herhangi bir örgüt toplant ısına kat ılmad ığını, herhangi bir görsel ve yaz ılı yay ınlara aboneli ğinin bulunmad ığını, FETÖ/PDY'ye ait herhangi bir banka ya da finans kurulu şuyla ilgisi ve irtibat ı olmad ığını, yak ın ve uzak akrabalar ından bu örgütle ilgili i şlem yap ılan kimse olmad ığını, darbe giri şimine ilişkin haberleri televizyondan ö ğrendiğini, FETÖ/PDY ile hiçbir ba ğlant ısının olmad ığını ve suçlamalar ı kabul etmedi ğini ifade etmi ştir. 13. Başvurucu, Savc ılık taraf ından üzerine at ılı silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı istemiyle 27/10/2016 tarihinde Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 414. Başvurucunun sorgusu Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimli ğince 27/10/2016 tarihinde yap ılm ıştır. Sorgu s ıras ında başvurucunun müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucunun sorgudaki ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bar ış Kartal ı projesini ben denetliyordum. Suç duyurusu bulunmas ı gereken unsurlara rastlad ım. Bu projede ikinci teklifi veren firma teknoloji transferi vermesine rağmen o zaman ın Genelkurmay Ba şkan ı 2. Başkan ı olan Y.B.nin bask ısı ile B. firmas ına verilmiştir, bu ülkemizin zarar ına olmuştur, ben bunu üzerine gittim, burada bulunmam ı buna bağlıyorum. Benim suç duyurum Saykep pro ğram ı çal ışıyor ise orada duruyor olmas ı laz ım, ancak bildi ğim kadar ıyla Say ıştay Başkanl ığı bunu işleme koymad ı. Ben görevimi e n iyi şekilde yapmaya çal ışıyordum, bir k ısım etkin ki şileri rahats ız etmiş olmal ıyım ki buray a gelmeme sebep oldu. Hastay ım. Sürekli tedavi alt ında olmam gerekmektedir. İlaçlarla gezmekteyim. Tutuklu olmam halinde hastal ığım daha yüksek seviyeye ç ıkacakt ır. Kaçma şüphem yoktur. Sabit ikametim vard ır. Vatan ıma ihanet etmedim. Elimden geldi ği kadar b u vatana hizmet ettim. Suçsuzum. Serbest b ırak ılmak istiyorum." 15. Başvurucu, Hâkimlikçe yap ılan sorgusunun ard ından 27/10/2016 tarihinde silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanm ıştır. Tutuklama karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "CMK'n ın 100 ve devam ı maddeleri gere ğince suçun niteli ği, mevcut delil durumu , kuvvetli suç şüphesinin varl ığını gösteren somut olgular ın bulunmas ı, şüphelilerin kaçma şüphesi alt ında olduğunu gösteren somut olgular ın bulunmas ı, delilleri yok etme gizleme değiştirme ihtimalini gösteren olgular ın bulunmas ı ve süphelilere isnat edilen suçun niteliği, at ılı suçun CMK'n ın 100/3 maddesinde öngörülen suçlardan olu şu ve at ılı suç il e tutuklama tedbirinin orant ılı bir tedbir niteli ğini taşımas ı dikkate al ınarak şüpheliler ... ve [Ş.B.'ye] isnat edilen silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan ayr ı ayr ı tutuklanmas ına... [karar verildi.] " 16. Başvurucu an ılan karara itiraz etmi ş, itiraz ı inceleyen Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimliği 9/11/2016 tarihinde itiraz ın reddine karar vermi ştir. 17. Soru şturma süresi içinde de ğişik tarihlerde farkl ı hâkimliklerce tutukluluk durumu de ğerlendirilen ba şvurucunun son olarak Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 12/5/2017 tarihli karar ıyla tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ş ve bu karara kar şı başvurucu taraf ından yap ılan itiraz, Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ğince 13/7/2017 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. Başvurucu karardan 20/7/2017 tarihinde haberdar oldu ğunu belirtmiştir. 18. Başvurucu 7/8/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 19. Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ği 21/9/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. Tahliye karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Soruşturman ın geldiği aşama, Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı'nın şüphelinin Bylock kullanmad ığına dair yaz ısı, Masak raporuna göre FETÖ/PDY ba ğlant ılı vak ıf, dernek üyeliğinin ve Bank Asyada hesab ının bulunmamas ı, dosya kapsam ı itibariyle aleyte beyan olmamas ı, mevcut delil durumu, şüphelinin sa ğlık durumu da dikkate al ınarak tutuklama tedbirinin devam ının art ık gereksiz oldu ğu kanaatine var ılmakla Ankara Cumhuriyet Başsavc ılığı'nın 21/9/2017 tarih ve 2016/115532 soru şturma say ılı talebinin kabulü ile; Şüpheli [Ş.B.] hakk ındaki at ılı TCK 314/2 maddesi uyar ınca silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan Ankara (Kapat ılan) 8. Sulh Ceza Hakimli ği'nin 27/10/2016 tarih ve 2016/494 sorgu Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 5say ılı tutuklama karar ının kald ırılarak şüpheli ba şka suçtan tutuklu ya da hükümlü de ğilse atılı suçtan serbest b ırak ılmas ına, Şüpheli [Ş.B.nin] adli kontrol alt ına al ınmas ı gerekli ve yeterli görüldü ğünden CMK 109/3-a maddesi uyar ınca soru şturma süresince adli kontrol alt ına al ınmas ına, Şüpheli [Ş.B.nin] CMK 109/3-a maddesi uyar ınca soruşturma süresince yurt d ışına ç ıkışının yasaklanmas ına ... [karar verildi.] " 20. Başvurucu hakk ındaki soru şturma bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığında devam etmektedir. IV.İLGİLİ HUKUK 21.İlgili hukuk için bkz. Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, 33-48; A.L., B. No: 2016/63999, 9/1/2020, 33-35. V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 1/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 23. Başvurucu; somut bir delil olmaks ızın gerekçesiz bir kararla tutuklanmas ına karar verildi ğini, tutuklama karar ında tutuklama nedenlerinin bulundu ğunun somut gerekçelerle aç ıklanmad ığını, tüm bu nedenlerle tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 24. Bakanl ık görüşünde, tutuklama karar ında kuvvetli suç şüphesinin ortaya konulduğu ileri sürülerek tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel koşullar ı ile sulh ceza hâkimlikleri taraf ından verilen kararlar ın içeriği birlikte değerlendirildi ğinde başvurucu yönünden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin olmad ığının söylenemeyece ği belirtilmi ştir. 25. Bakanl ık görüşünde ayr ıca soruşturma konusu suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi de gözönünde tutuldu ğunda başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu ve adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı sonucuna var ılmas ının keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğı ileri sürülmü ştür. Bakanl ık görüşünde, bu hususlar dikkate al ınarak başvurucunun tutuklanmas ında herhangi bir keyfiyetin bulunmad ığı hususuna vurgu yap ılm ış ve tutuklaman ın hukuki olmad ığına dair şikâyetin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilmez bulunmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. B. Değerlendirme 26. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 627. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ...Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu itibarla ba şvurucunun tutuklaman ın hukuki olmad ığına yönelen bu bölümdeki iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 1. Uygulanabilirlik Yönünden 29. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir. Buna göre ola ğanüstü bir durumun bulunmas ı ve bunun ilan edilmesinin yan ı sıra bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin ola ğanüstü durumla bağlant ılı olmas ı hâlinde inceleme Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacakt ır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 187-191). 30. Soruşturma mercilerince ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklama tedbirine konu olan suçlama, ba şvurucunun darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY üyesi oldu ğu iddias ıdır. Anayasa Mahkemesi, an ılan suçlaman ın olağanüstü hâ l ilan ını gerekli k ılan olaylarla ilgili oldu ğunu değerlendirmi ştir (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 57). 31. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının incelenmesi Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında yap ılacakt ır. Bu inceleme sıras ında öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının başta Anayasa'n ın 13. ve 19. maddeleri olmak üzere di ğer maddelerinde yer alan güvencelere ayk ırı olup olmad ığı tespit edilecek, ayk ırılık saptanmas ı hâlinde ise Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlerin bu ayk ırılığı meşru kılıp k ılmad ığı değerlendirilecektir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 193-195, 242; Selçu k Özdemir , 58). 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Başvurucu, 27/10/2016 tarihinde tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu ve bu tutukluluk halinin ba şvuru tarihi itibar ıyla devam etti ğini belirterek ilk tutuklaman ın hukuka ayk ırı olduğundan yak ınmaktad ır. Devam eden tutuklulu ğun hukuka ayk ırı olduğu iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurularda şikâyetlerin temel amac ı, tutuklulu ğun hukuka ayk ırı olduğunun ya da devam ını hakl ı kılan sebep veya sebeplerin bulunmad ığının tespitidir. Bu tespit yap ıldığı takdirde buna ba ğlı olarak ilgilinin tutukluluk halinin devam ına gerekçe Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 7olarak gösterilen hukuki sebeplerin varl ığı sona erecek ve böylece ki şinin serbest kalmas ının yolu aç ılabilecektir. Dolay ısıyla belirtilen nedenlerle ve serbest b ırak ılmay ı temin edebilecek bir karar alma amac ıyla yap ılacak bireysel ba şvurular ın, olağan kanun yollar ı tüketilmek şart ıyla, tutukluluk hali devam etti ği sürece yap ılabilmesi mümkündür (Korcan Pulatsü, B. No: 2012/726, 2/7/2013, 30). Bu itibarla tutuklulu ğun devam ına ilişkin karara kar şı itiraz yolu tüketildikten sonra süresi içinde yap ılan bireysel ba şvuruda tutuklulu ğun makul süreyi aştığı iddias ının yan ı sıra tutuklaman ın hukuki olmad ığı iddias ının da ileri sürülmesi mümkündür. Bu nedenle ba şvurunun süresinde yap ıldığı kabul edilmelidir. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan bu iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 33. Genel ilkeler için bkz. Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, 99-104. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 34. Başvurucu, darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY mensubu oldu ğu iddias ıyla yürütülen soru şturma kapsam ında silahl ı terör örgütü üyesi olma suçlamas ıyla 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesi uyar ınca tutuklanm ıştır. Dolay ısıyla başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. 35. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı ve ölçülülü ğü incelenmeden önce tutuklaman ın ön ko şulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekir. Bu kapsamda ba şta ilk tutuklama karar ı olmak üzere ve tutuklulu ğa ilişkin kararlarda de ğinilen olgular ın yan ı s ıra soruşturma mercilerince gönderilen belgeler ve ba şvurucunun ifade tutanağında yer alan aç ıklamalar temelinde bir inceleme yap ılacağı belirtilmelidir. 36. Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimli ğinin tutuklama karar ında başvurucu yönünden kuvvetli suç şüphesini olu şturan somut olgular ın bulundu ğuna değinilmiş ancak bu somut olgular ın neler oldu ğu konusunda herhangi bir ayr ıntıya yer verilmemi ştir. 37. Başvurucu hakk ında verilen tutuklulu ğa ilişkin diğer kararlarda veya soru şturma mercilerince gönderilen belgelerde de yakla şık dört y ıldır devam eden soru şturmad a başvurucu yönünden suçlamaya esas al ınan ve kuvvetli suç belirtisi olu şturan olgular ın içeriğine ilişkin somut bir belirleme yap ılmad ığı, bir değerlendirmeye gidilmedi ği tespit edilmiştir. 38. Son olarak ba şvurucunun ifadesinde geçen (1994-1998 y ıllar ına tekabül eden) lise döneminde FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı olan bir özel okulda ve dershanede ö ğrenim görmesinin kuvvetli suç belirtisi olu şturup olu şturmayaca ğı değerlendirilmelidir. Anayasa Mahkemesi kararlar ında (benzer yönde de ğerlendirme için bkz. A.L., 60) FETÖ/PDY'nin gerçek yüzünü ortaya koyan operasyonlara ba şland ığı, bu yap ının kamuoyu ve medya taraf ından tart ışılır hâle geldi ği, üst düzey Hükûmet yetkilileri ve kamu görevlileri taraf ından yap ılan aç ıklamalarda paralel yap ı veya terör örgütü olduğuna ilişkin tespitler ve uyar ılar ın Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 8yap ıldığı, Millî Güvenlik Kurulu taraf ından da ayn ı değerlendirmelerin payla şıldığı, süreçten önce icra edilen faaliyetlerin nitelik, içerik ve mahiyeti itibar ıyla silahl ı terör örgütünün amac ına hizmet etti ğinin somut delil ve olgularla ortaya konulmad ıkça örgütsel faaliyet kapsam ında kabul edilemeyece ği değerlendirilmi ştir. Kald ı ki Anayasa Mahkemesi FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı bir okulda bir süre ö ğrenim görmü ş olman ın, örgütsel bir ili şki çerçevesinde gerçekle ştirildiğine dair olgular ortaya konulmadan kuvvetli suç belirtisi olarak kabulünün mümkün olmayaca ğına karar vermi ştir (İhsan Yalç ın, B. No: 2017/8171, 9/3/2020, 49). Somut olayda ba şvurucunun belirtilen tarihten çok öncesi bir tarihte FETÖ/PDY'ye ait özel e ğitim kurumlar ında öğrenim görmesi d ışında gerek bu tarihten önce gerekse bu tarihten sonra herhangi bir örgütsel faaliyette bulundu ğuna ilişkin bir delil ortaya konulamam ıştır. 39. Bu itibarla somut olay ın koşullar ında soruşturma belgelerinde yer alan tespit ve değerlendirmeler kapsam ında somut olayda suç i şlendiğine dair kuvvetli belirtinin soruşturma mercileri taraf ından yeterince ortaya konulamad ığı sonucuna var ılm ıştır. 40. Var ılan bu sonuç kar şısında tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad ığına ve tutuklaman ın ölçülü olup olmad ığına ilişkin ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gere k görülmemi ştir. 41. Aç ıklanan gerekçelerle suç i şlediğine dair kuvvetli belirtiler ortaya konulmadan başvurucu hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak ola ğan dönemde Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu sonucuna var ılm ıştır. 42. Bununla birlikte an ılan tedbirin ola ğanüstü dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında meşru olup olmad ığının incelenmesi gerekir. 4. Anayasa'n ın 15. Maddesi Yönünden 43. Anayasa Mahkemesi daha önceki pek çok karar ında olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesinin suç i şlendiğine dair belirtilerin varl ığı ortaya konulmadan gerçekleştirilen tutuklamalar ı meşru k ılmad ığına, suç i şlendiğine dair belirti oldu ğu ortaya konulmadan tutuklama tedbirinin uygulanmas ının durumun gerektirdi ği ölçüde bir müdahale olmad ığına karar vermi ştir (Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 152-157; Turhan Günay [GK], B. No: 2016/50972, 11/1/2018, 83-89; Mustafa Bald ır, B. No: 2016/29354, 4/4/2018, 83-88). 44. Somut olayda bu kararlardan ayr ılmay ı gerektiren bir yön bulunmamaktad ır. Bu nedenle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde de- Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 45. Aç ıklanan gerekçelerle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde de- ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 95. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 46.30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya d a edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 47.Başvurucu, 20.000.000 TL maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 48. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 49. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 50. Başvuruda, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucu hakk ında yürütülen soru şturmada 21/9/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar verilmi ş ve başvurucunun tutukluluk hâli sona ermi ştir. 51. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. 52. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/30993 Karar Tarihi : 1/7/2020 1053. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 19. maddesinde güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (2017/184870) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.