TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRAH CÖNDEK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/2842) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/2842 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Muhammed Cemil KANDEM İR Başvurucu : Emrah CÖNDEK Vekili : Av. Ünal Utku TOKSÖZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında huku
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRAH CÖNDEK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/2842) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/2842 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Muhammed Cemil KANDEM İR Başvurucu : Emrah CÖNDEK Vekili : Av. Ünal Utku TOKSÖZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında hukuk kurallar ının öngörülemez biçimde yorumlanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, adli yarg ı hâkim aday ı olarak görev yapmakta iken 29/4/2017 tarihli ve 30052 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan 689 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkar ılm ıştır. Başvurucu, baro levhas ına avukat olarak yaz ılma talebiyle İstanbul Barosuna (Baro) ba şvurmuştur. Baro, ba şvurucunun talebini kabul etmemi ştir. Başvurucunun bu karara yapt ığı itiraz Türkiye Barolar Birli ğinin (TBB) 13/7/2017 tarihli karar ıyla kabul edilmi ş ve başvurucu baro levhas ına yaz ılm ıştır. 3. Söz konusu TBB karar ı, Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) taraf ından uygun bulunmayarak 21/9/2017 tarihli kararla bir daha görü şülmek üzere TBB'ye gönderilmi ştir. 4. TBB Yönetim Kurulu 20/10/2017 tarihli karar ıyla önceki karar ında ısrar ederek başvurucunun baro levhas ına yaz ılmas ına karar vermi ştir. 5. Bakanl ık, başvurucunun baro levhas ına yaz ılmas ına ilişkin TBB karar ının kesinleşmesi üzerine 20/10/2017 tarihli TBB karar ının iptali talebiyle dava açm ıştır. Başvurucu, Ankara İdare 3. Mahkemesinde (Mahkeme) görülen davada daval ı TBB yan ında müdahil olarak yer alm ıştır. 6. Mahkeme, dava konusu i şlemin iptaline karar vermi ştir. Karar ının gerekçesinde, yürütülecek kamu hizmetinin önemi ve özelli ği dikkate al ınarak ba şvurucu hakk ında Başvuru Numaras ı: 2019/2842 Karar Tarihi : 22/11/2022 3Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ına (FETÖ/PDY) üye olmak suçundan İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yürütülen 2017/70000 say ılı ceza soru şturmas ının sonucunun beklenmesinin yerinde olaca ğı belirtilmi ştir. 7. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) bu karara kar şı yap ılan istinaf ba şvurusunu gerekçeli olarak reddetmi ştir. Kararda, olgu olarak ba şvurucu hakk ında FETÖ üyeli ği iddias ıyla İstanbul 32. A ğır Ceza Mahkemesinin (A ğır Ceza Mahkemesi) 2018/67 ve 2018/74 esas numaral ı davalar ın devam ettiği ifade edilmi ş, karar gerekçesinde ise ba şvurucunun kamu görevinden ç ıkar ılm ış olmas ının da levhaya yaz ılmaya engel oldu ğu belirtilmi ştir. 8. Başvurucu nihai karar ı 24/12/2018 tarihinde ö ğrendikten sonra 23/1/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 10. Başvurucu ve di ğer baz ı kişiler hakk ında silahl ı terör örgütüne üye olmak suçundan İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yürütülen 2017/70000 say ılı soruşturmada haz ırlanan 9/5/2018 tarih ve 2018/19533 esas numaral ı iddianame kabul edilerek A ğır Ceza Mahkemesinin 2018/67 esas ına kay ıtlı dava aç ılm ıştır. Bu dosyada ba şvurucu hakk ında tefrik karar ı verilerek dosya A ğır Ceza Mahkemesinin 2018/74 esas ına kaydedilmi ştir. 11. Ağır Ceza Mahkemesi 20/3/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun 6 y ıl 3 ay hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dava Dairesi 7/7/2020 tarihli karar ıyla başvurucunun istinaf talebini reddetmi ştir. Başvurucunun bu karar ı temyiz etti ği ve karar ın kesinleşmediği anlaşılm ıştır. II. DEĞERLEND İRME A. Hakkaniyete Uygun Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 12. Başvurucu; mahkemenin iptal karar ı nedeniyle ma ğdur oldu ğunu, derece mahkemelerinin kararlar ının hukuka ayk ırı olduğunu, 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nda tahdidi olarak say ılan s ınırlay ıcı durumlar ın k ıyas yoluyla genişletilemeyece ğini ileri sürmü ştür. Bakanl ık, başvurucu hakk ında FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan aç ılan ceza davas ı sonunda 6 y ıl 3 ay hapis cezas ı verildiğini, karar ın temyi z aşamas ında oldu ğunu belirtmi ş ve yap ılacak incelemede Anayasan ın 15. maddesinin de dikkate al ınmas ının yararl ı olacağı görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu Bakanl ığın görüşüne karşı, derece mahkemelerinin kararlar ının gerekçesinin hakk ında soru şturma bulunmas ı olduğunu, 1136 say ılı Kanun'daki kovu şturma kavram ının soruşturmay ı kapsayacak şekilde yorumlanamayaca ğını, hakk ında verilen mahkûmiyet karar ının kesinle şmediğini beyan etmiştir. 13. Başvurucunun bu iddialar ının hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi uygun görülmü ştür. 14. Somut olayda mahkeme ba şvurucu hakk ında FETÖ/PDY üyeli ği suçlamas ıyla soruşturma yürütüldü ğü gerekçesiyle ba şvurucunun baro levhas ına yaz ılmas ına ilişkin işlemi hukuka ayk ırı bularak iptal etmi ştir. Bölge İdare Mahkemesi bu gerekçeye ba şvurucunun Başvuru Numaras ı: 2019/2842 Karar Tarihi : 22/11/2022 4kamu görevinden ç ıkar ılm ış olmas ını ekleyerek istinaf ba şvurusunun gerekçeli olarak reddetmiştir. Her ne kadar Bölge İdare Mahkemesi karar ının gerekçesinde yer almasa da karar ın içeriğinde başvurucu hakk ında silahl ı terör örgütüne üyelik iddias ıyla aç ılan ceza davalar ının devam etti ğinin tespitine olgusal olarak yer verildi ği görüldüğünden incelemenin her üç gerekçe yönünden yap ılmas ı uygun görülmü ştür. 15. Anayasa Mahkemesi, kamu görevinden ç ıkar ılanlar ın avukatl ık mesleğinde istihdam edilemeyece ğine ilişkin gerekçe yönünden ilkeleri M.B. ([GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020) karar ında belirlemi ş ve hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı yönünden ihlal sonucuna varm ıştır (M.B., 92-104). Somut olayda ba şvurucunun kamu görevinden çıkar ıldığına ilişkin gerekçe yönünden an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 16. Anayasa Mahkemesi, önceki kararlar ında hakk ında ceza soru şturmas ı bulunduğu gerekçesiyle ba şvurucular ın avukatl ık mesleğine kabul edilme şartlar ını taşımad ığı yolunda derece mahkemelerince ula şılan kanaatin kanun hükmünün öngörülebilir olmayan geni şletici yorumuna dayand ığı ve dolay ısıyla başvurucular ın hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şmıştır (İ.K. [GK], B. No: 2019/20904, 15/4/2021, 59-63). Somut olayda ba şvurucu hakk ında soru şturma oldu ğu gerekçesi yönünden an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 17. Başvurucu hakk ında kovu şturma bulunmas ı hususuna gelince, kovu şturma bulunmas ına dayal ı baro levhas ına yaz ılma isteminin reddine veya yaz ılma işleminin iptaline ilişkin ihlal iddialar ı Anayasa Mahkemesi taraf ından daha önce incelenmi ştir (diğer kararlar aras ından bkz. B.A.Y. [GK], B. No: 2019/19788, 5/7/2022). 18. Anayasa Mahkemesi an ılan karar ında iddianamenin kabulüyle ba şlayan kovuşturma tarihi ile TBB'nin en son karar tarihlerine vurgu yapm ıştır. Anayasa Mahkemesi, B.A.Y. karar ında başvurucunun baro kayd ının yap ılmas ı talebinin ilgili baro ve TBB taraf ından kabul edildi ği ve TBB'nin Bakanl ığın yeniden inceleme talebini reddetti ği tarihlerde ba şvurucu hakk ında kovu şturma bulunmad ığına dikkat çekmi ştir. Kararda, TBB'nin ısrar karar ı tarihi itibar ıyla başvurucu hakk ında avukatl ık yapmas ına engel suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyet karar ının veya ceza kovu şturmas ının mevcut olmad ığı hâlde TBB işleminin tesisinden sonra idare mahkemesinin kovu şturma başlatılm ış olmas ına dayanarak idari işlemin iptaline karar vermesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı belirtilerek ihlal sonucuna ula şılm ıştır. 19. Somut olayda da ba şvurucu hakk ındaki kovu şturman ın işlem tarihinden sonra başlad ığı görüldüğünden an ılan kararda ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 20. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. B. Diğer İhlal İddialar ı 21. Başvurucu; davaya müdahil olarak kat ıldığı için as ıl taraf ın yan ında yard ımc ı olarak yer ald ığını, hakk ını ancak s ınırlı bir şekilde koruyabildi ğini ileri sürerek mahkemeye erişim hakk ının ve yap ılan müdahale sebebiyle edinmesi yüksek ihtimal olan mal varl ığı Başvuru Numaras ı: 2019/2842 Karar Tarihi : 22/11/2022 5değerinden yoksun kald ığını, avukatl ık ruhsat ı alamamas ı nedeniyle gelirinde azalma meydana geldi ğini ileri sürerek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı şikâyeti yönünden ula şılan sonuç gözetildi ğinde başvurucunun bu iddialar ının ayr ıca incelenmesine gerek görülmemi ştir. III. GİDERİM 22. Başvurucu; ihlalin tespitine, yeniden yarg ılama yap ılmas ına ve manevi tazminata karar verilmesi taleplerinde bulunmu ştur. 23. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 24. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Diğer ihlal iddialar ının İNCELENMES İNE GEREK BULUNMADI ĞINA, D. Karar ın bir örne ğinin hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 3. İdare Mahkemesine (E.2017/3148, K.2018/1338) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, F. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, G. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/2842 Karar Tarihi : 22/11/2022 6H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/11/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.