TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR FERHAT AL TIN BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2018/2208) Karar Tarihi: 15/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2018/2208 : 15/11/2018 iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Muarnmer TOP AL M. ErninKUZ R1dvan GULE ; RecaiAKYEL : E refUgur SENOL : Fer hat AL TIN : Av. PembeAYDIN KURT I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle rnulkiyet hakkmm ihlal edild
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR FERHAT AL TIN BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2018/2208) Karar Tarihi: 15/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2018/2208 : 15/11/2018 iKiNCi BOLUM KARAR : Engin YILDIRIM : Muarnmer TOP AL M. ErninKUZ R1dvan GULE ; RecaiAKYEL : E refUgur SENOL : Fer hat AL TIN : Av. PembeAYDIN KURT I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle rnulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 15/1/2018 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelernesinden sonra Kornisyona sunulrnu tur . 4. Kornisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelernesinin Boliirn tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lrnasma karar verilrni tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9tiiziigii'niin (i9tiiziik) 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenrneden incelenrnesine karar verilrni tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/2208 : 15/11/2018 8. Ba vurucunun maliki oldugu ba vuruya konu ta mmaz 1/1000 ol9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vurucu, bu ta mmazm kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi tir. 9. Ba vurucu , bunun tizerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazm rayi ; bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 tu. 10. Derece mahkemelerince uyu mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma htikmedilmi tir. Kararda 7/9/2016 tarihinde ytirtirltige giren 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Htikmtinde Karamamelerde Degi iklik Yap1lmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula t1rma Kanunu'na birtakim htiktimler eklendigi vurgulanm1 tu. Bu baglamda uygulama imar planlannda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta mmazlann kamula tmlmas1 i9in ongortilen be y1lhk stirenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten itibaren ba layacag1 ve bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten once a91lan ancak hentiz karara baglanmayan veya karan kesinle meyen davalara da bu madde htiktimlerinin uygulanacag1 belirtilmi tir. 11. Ba vurucu , nihai karann tebligi tizerine bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Huseyin Ona!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK(:E 13. Mahkemenin 15/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucunun iddialan 14. Ba vurucu; ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigini, bu mtidahale sebebiyle ta mmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi tir. Ba vurucu , ta mmazmm kamula tmlmamasmm mtilkiyet hakkmm ihlaline yol a9tigm1 ifade etmi tir. Ba vurucu bunun yanmda dava stirecinde yap1lan yasal degi ikliklerin geriye ytirtittilmesi nedeniyle adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama htirriyetinin ihlal edildigini de ileri stirmti ttir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Mulkiyet hak/a"kenarba hkh 35. maddesi oyledir: "Herkes, mulkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla, kanunla sznzrlanabilir. Mulkiyet hakkznzn kullanzlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/2208 : 15/11/2018 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucu; miilkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozgtirltigtintin ihlal edildigini ileri stirmektedir. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucu tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vurucunun as1l ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki oldugu ta mmazmdan diledigi gibi yararlanamad1gma, ta mmaz1m kullanamad1gma ve ondan tasarruf edemedigine yonelik oldugu anla 1lmakla ba vurucunun btittin ikayetleri mtilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 18. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir nedeni de bulunmad1g1 anla 1lan mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Hiiseyin Ona!, 34-62). 20. Hiiseyin Ona! karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda mtilk te kil ettigi belirtilmi tir (Hiiseyin -Unal, 37). Bu ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mtidahalenin niteligi sebebiyle mtilkiyetten ban 91l yararlanmaya ili kin gene! kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Hiiseyin -Unal, 38-41 ). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu htiktimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan mtidahalenin kanunilik ol9tittinti ta 1d1gm1 degerlendirmi , aynca ta mmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mtidahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tlf (Hiiseyin -Unal, 44-50). Ol9tiltiltik yontinden yap1lan degerlendirmede ise uygulama imar planmm onaylanmasmdan itibaren be yildan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta mmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba$vurucuya $ahsi olarak a$m bir ktilfet ytikledigi kanaatine ula$1lm1$tlr. Bu sebeple ba vurucunun mtilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mtidahalenin ol9tilti olmad1g1 kabul edilmi tir (Hiiseyin -Unal, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vurucuya ait ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir stireden beri kamula tmlmad1g1 ve kendisine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 tlf. Dolay1s1yla ba vurucunun mtilkiyet hakkma yap1lan mtidahale ol9tilti degildir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/2208 : 15/11/2018 23. A91klanan gerek9elerle Anayasa'mn 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yonilnden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jhf al kararz verilmesi hdlinde ihlalin ve sonu ;larznzn ortadan kaldznlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmz sa , ihlali ve sonuc;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hdllerde ba vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava aplmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda apkladzgz ihlali ve sonuc;larznz ortadan kaldzracak ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda , ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve htirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, mtimktin oldugunca eski hale getirmenin yani ihlalden onceki duruma dontilmesinin saglanmas1dir. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1 , ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9tlg1 sonu9larm ortadan kaldmlmas1 , varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi , aynca bu baglamda uygun gortilen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9larmm nas1l giderilecegine htikmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine htikmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere htikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bakimmdan onem ta 1maktadir (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun 'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9ttiztik'tin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yapilmak tizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine htikmedilir (Mehmet Dogan, 58). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/2208 : 15/11/2018 30. Buna gore Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rak1lm1 tu. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek tizere gereken i lemleri yapmakla yiikiimliidtir (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir tern el hak veya ozgtirltigti ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgtirltige yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmaktu. Derece mahkemesi, karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucu , maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu tur. 33. Somut olayda ba vurucuya ait ta mmaz imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vurucunun a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri, dava a9ild1ktan sonra yiiriirltige giren kanun maddesini gerek9e gostererek dava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir. Sonu9 olarak mtidahalenin temeli olan ta mmazm imar planmda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir . Ba vurucunun mtilkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla ilmaktadu . Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu ttiketildikten sonra bireysel ba vurunun yapild1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yargilama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkam bulunmaktad1r. 34. Bu durumda mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapilacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapilmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata htikmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak tizere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg1lama yap1lmak tizere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercune saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL har9 ve 1.980 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.274,70 TL yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/2208 : 15/11/2018 B. Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonw;;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmak tizere Ordu idare Mahkemesine (E.2016/249, K.2016/1840) GONDERiLMESiNE, D. Ba vurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE, E. 294,70 TL har9 ve 1.980 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.274,70 TL yarg1lama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, F. Odemenin karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA , G. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 15/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Muammer TOP AL Dye R1dvan GULE ; Dye M.EminKUZ Dye RecaiAKYEL 7