TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OĞUZ YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/41875) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/41875 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Yüksel GÜNARSLAN Başvurucu : Oğuz YILDIZ Vekili : Av. Selim MORAVA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedil
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OĞUZ YILDIZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/41875) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/41875 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Yüksel GÜNARSLAN Başvurucu : Oğuz YILDIZ Vekili : Av. Selim MORAVA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya uzaktan kat ılımının sağlanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/12/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, duru şmada haz ır bulunma hakk ı dışındaki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna, an ılan hakka ili şkin şikâyetin kabu l edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan yarg ılanm ıştır. İstanbul 29. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülen yarg ılamada 8/6/2017 tarihinde duru şma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutana ğı'nda duru şman ın 17/7/2017-21/7/2017 tarihleri aras ında yap ılmas ına ve ba şvurucunun birlikte yarg ıland ığı çok say ıdaki diğer tutuklu san ıklar ile birlikte duru şma gün ve saatinde duru şma salonunda haz ır edilmesinin istenmesine karar verilmi ştir. Beş gün devam eden ilk celsede mahkeme salonunda haz ır bulunan ba şvurucunun savunmas ı dosya kapsam ındaki san ık say ısının fazlal ığı nedeniyle Başvuru Numaras ı: 2019/41875 Karar Tarihi : 16/6/2022 3alınamam ış ve duruşma sonunda dosyan ın her bir san ık yönünden tefrik edilmesine kara r verilmiştir. 6. Dosyan ın tefrik edilmesinden sonra Mahkeme taraf ından ba şvurucunun yarg ıland ığı dava yönünden 10/8/2017 tarihinde duru şma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutana ğı'nda duru şman ın 17/11/2017 tarihinde yap ılmas ına ve başvurucunun duru şma tarihinde haz ır edilmesi için bulundu ğu Silivri 4 No.lu L Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğüne yaz ı yaz ılmas ına karar verilmi ştir. Başvurucunun bizzat kat ılarak isnat edilen suça ilişkin savunmas ını yapt ığı 17/11/2017 tarihli celse sonunda Mahkeme, duru şman ın 1/3/2018 tarihine ertelenmesine ve ba şvurucunun duru şma gün ve saatinde SEGB İS (Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi) arac ılığıyla haz ır bulundurulmas ı için ceza infaz kurumu müdürlüğüne yaz ı yaz ılmas ına karar vermi ştir. 7. Başvurucu müdafii celse aras ında Mahkemeye iletti ği 27/2/2018 tarihli dilekçe ile savunma hakk ının engellenmemesi için ba şvurucunun beyanlar ının SEGBİS arac ılığıyla değil doğrudan al ınmas ı gerektiğini, bu nedenle ba şvurucunun duru şmada bizzat haz ır edilmesini talep etmi ştir. Başvurucunun SEGB İS arac ılığıyla kat ıldığı 1/3/2018 tarihli celsede iddia makam ı esas hakk ında görü ş sunmuştur. Duru şma Tutana ğı'na göre başvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebi hakk ında Mahkemece herhangi bir değerlendirmede bulunulmam ıştır. Tefrik karar ı sonras ı yarg ılaman ın dört celsede tamamland ığı ve başvurucunun ilk celse haricindeki tüm celselere SEGB İS arac ılığı ile kat ılımının sağland ığı anlaşılm ıştır. Yarg ılama sonucunda ba şvurucunun an ılan suçtan hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına hükmedilmi ştir. 8. Başvurucunun duru şmalara SEGB İS arac ılığı ile kat ılımının neden gerekli görüldüğü hususunda Mahkemenin gerekçeli karar ında herhangi bir aç ıklama yer almamaktad ır. Başvurucu; celse aras ında Mahkemeye iletti ği ve duru şmada haz ır bulunma talebini içeren dilekçesinin dikkate al ınmad ığını, duruşmalarda bizzat haz ır bulundurulmamas ı nedeniyle savunma hakk ını etkili bir şekilde kullanamad ığını belirterek hükme kar şı kanun yollar ına müracaat etmi ştir. Hüküm kanun yolu denetiminden geçerek kesinleşmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 9.İlgili hukuk için bkz. Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, 38-60. V.İNCELEME VE GEREKÇE 10. Anayasa Mahkemesinin 16/6/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 11. Başvurucu; duru şmalarda haz ır edilmedi ğini, yüz yüzelik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 12. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun müdafi yard ımından da yararlanmak suretiyle herhangi bir s ınırlamaya maruz kalmadan ve teknik bir ba ğlant ı sorunu ya şamadan etkili bir şekilde savunma yapma imkân ı bulduğu ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/41875 Karar Tarihi : 16/6/2022 4B. Değerlendirme 13. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. 14. Anayasa Mahkemesi, Şehrivan Çoban ve Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020) kararlar ında duru şmada haz ır bulunma hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemiştir. Anayasa Mahkemesi bu kararlarda öncelikle ki şilerin istemine ayk ırı olarak SEGBİS yoluyla duru şmaya kat ılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit etmi ştir. Bu müdahalenin kanunilik, me şru amaç ve ölçülülük yönünden incelenece ğini ifade etmi ştir. An ılan kararlarda, 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı ve müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik meşru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır (Şehrivan Çoban , 72-104; Emrah Yayla , 58-86). 15. An ılan kararlarda ölçülülük yönünden yap ılan incelemede ise ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmedi ğinin ortaya konulmamas ı ve başvurucunun SEGB İS yoluyla kat ıldığı celselerde esasl ı işlemlerin yap ılmas ı nedeniyle müdahalenin gerekli olmad ığı değerlendirilmi ştir. Somut olayda da anılan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 16. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. C. Giderim Yönünden17. Başvurucu ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 18. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 19. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ğ i yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama işlemlerini ba şlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 20. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi Başvuru Numaras ı: 2019/41875 Karar Tarihi : 16/6/2022 5gerekir. Ayr ıca başvurucunun u ğrad ığını iddia etti ği maddi zararla ilgili bilgi ve belge sunulmad ığından maddi tazminat talebi reddedilmi ştir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ını n ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 29. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/276, K.2018/188) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/6/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Başvuru Numaras ı: 2019/41875 Karar Tarihi : 16/6/2022 6KARŞIOY 1. Mahkemenin Say ın çoğunluğu taraf ından ba şvurucunun adil yarg ılama kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ını ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucunun adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği yönündeki ço ğunluk karar ına belirtilen gerekçelerle kat ılmad ım. 2. Olay ve olgular mahkememizin gerekçeli karar ında ayr ıntılı olarak özetlenmi ştir. Başvurucu hakk ında; silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan İstanbul 29. Ağır Ceza Mahkemesine kamu davas ı aç ılm ıştır. 3. Mahkeme tensip tutana ğında başvurucunun savunmas ının SEGBİS sistemiyle alınmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvurucu SEGB İS sistemiyle mahkemede haz ır bulunarak savunmas ını yapm ıştır. Yarg ılaman ın diğer celselerine de SEGB İS arac ılığıyla kat ılm ıştır. Esas hakk ındaki savunmaya ili şkin savunmas ını da SEGB İS arac ılığıyla yapm ıştır. 5. UYAP; teknolojik geli şmeleri kullanarak Adalet Bakanl ığı merkez ve ta şra teşkilat ının, bağlı ve ilgili kurulu şlar ın, adli ve idari tüm yarg ı veya yarg ı destek birimlerinin donan ım veya yaz ılım olarak iç otomasyonunu benzer şekilde bilgi otomasyonun sistemlerini kurmuş kamu kurum ve kurulu şlar ı ile d ış entegrasyonu sa ğlayan bir bili şim sistemidir. Elektronik imza alt yap ısına uygun olarak geli ştirilmiş merkezi bir bilgi sistemi kurulmu ş bu sistemde yarg ı ve yarg ı destek birimleri aras ında fonksiyonel tam entegrasyon sa ğlanm ıştır. Sistemde elektronik imza rolleri bulunan hâkim, savc ı, avukat, zab ıt kâtibi, vatanda ş yetkileri çerçevesinde her türlü bilgi belge sisteme aktarmakta sistemde aktif ve güvenli i şleyişi sağlamaktad ır. Daha önce yaz ışma ve ara karar ı gerektiren bilgi ve belgeler e devlet sisteminden güvenli olarak do ğrudan temin edilebilmektedir. 6. UYAP ile ilgili kanuni alt yap ı başta 5271 say ılı Kanun (CMK) olmak üzere Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili bütün kanunlara ve yönetmeliklere düzenlemele r konularak sa ğlanm ıştır. Bu bağlamda CMK n ın Elektronik i şlemler kenar ba şlıklı 38/A maddesinde UYAP ile ilgili olarak (ayr ıntılı hükümler içeren) şu düzenlemeye yer verilmi ştir. (1) Her türlü ceza muhakemesi i şlemlerinde Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullan ılır. Bu işlemlere ili şkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar, UYAP vas ıtas ıyla işlenir, kaydedilir ve saklan ır. (2) Kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyalar güvenli elektronik imza kullan ılarak UYAP tan incelenebilir ve her türlü ceza muhakemesi i şlemi yap ılabilir. (3) Bu Kanun kapsam ında fiziki olarak haz ırlanmas ı öngörülen her türlü belge ve karar elektronik ortamda düzenlenebilir, i şlenebilir, saklanabilir ve güvenli elektronik imz a ile imzalanabilir. (4) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlar di ğer kişi veya kurumlara elektronik ortamda gönderilir. Güvenli elektronik imza ile imzalanarak gönderilen belge veya kararlar, gerekmedikçe fiziki olarak ayr ıca düzenlenmez ve ilgili kurum ve ki şilere gönderilmez. Başvuru Numaras ı: 2019/41875 Karar Tarihi : 16/6/2022 7(5) Elektronik imzal ı belgenin elle at ılan imzal ı belgeyle çeli şmesi halinde UYAP ta kay ıtlı olan güvenli elektronik imzal ı belge geçerli kabul edilir. (6) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlarda, mühürleme i şlemi ile kanunlarda birden fazla nüshan ın düzenlenmesini öngören hükümler uygulanmaz. (7) Zorunlu nedenlerle fiziki olarak düzenlenmi ş belge veya kararlar, yetkili ki şilerce taranarak UYAP a aktar ılır ve gerekti ğinde ilgili birimlere elektronik ortamda gönderilir. (8) Elektronik ortamdan fiziki örnek ç ıkart ılmas ı gereken hallerde tutanak veya belgenin asl ının ayn ı olduğu belirtilerek hâkim, Cumhuriyet savc ısı veya görevlendirilen yetkili kişi taraf ından imzalan ır ve mühürlenir. (9) Elektronik ortamda yap ılan işlemlerde süre gün sonunda biter. (10) Yarg ı birimlerinin ihtiyaç duydu ğu nüfus, tapu, adlî sicil kayd ı gibi d ış bilişim sistemlerinden UYAP vas ıtas ıyla temin edilen bilgi, belge ve kay ıtlar, zorunlu olmad ıkça ayr ıca fiziki olarak istenilmez. UYAP tan d ış bilişim sistemlerine gönderilen bilgi ve belgeler ayr ıca zorunlu olmad ıkça fiziki ortamda gönderilmez. (11) Ceza muhakemesi i şlemlerinin UYAP ta yap ılmas ına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanl ığı taraf ından ç ıkar ılacak yönetmelikle düzenlenir. 7. CMK n ın 147. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (h) bendinde ise ifade alma ve sorgu i şlemlerinde kayd ında teknik imkanlardan yararlan ılacağı hükmüne yer verilmi ştir. Ayn ı kanunun 196. maddesinde de San ığın duruşmadan ba ğışık tutulmas ı kenar ba şlığı altında san ığın ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle sorgusunun ve savunmas ının yap ılabileceği belirtilmi ştir. 8. SEGB İS sistemi ulusal a ğı yarg ı sisteminde ses ve görüntünün ayn ı and a elektronik ortamda iletildi ği, kaydedildi ği bir bilişim sistemidir. SEGB İS teknik özellikleri ve donan ımı itibariyle UYAP ta görüntülü kay ıt yap ıldığı takdirde duru şma salonunun bir parças ı olarak işlev görmektedir. Sistemde ifade al ınırken SEGB İS ile duru şma salonun a bağlanan kişiler duruşma salonundakileri görmekte duru şmada yap ılanlar ı takip edebilmekte konuşulanlar ı duyabilmektedir. 9. SEGB İS sistemine ili şkin esas ve usulleri düzenlemek amac ıyla ç ıkar ılan ve 29/9/2011 tarihli ve 28060 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bili şim Sisteminin Kullan ılmas ı Hakk ında Yönetmelik in 9. maddesinde görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı imkân ın varl ığı halinde kanunlardaki usul esaslar dairesinde soru şturma veya kovu şturma aşamas ındaki yap ılan her türlü işlemin SEGB İS ile kayda al ınacağı belirtilmi ştir. Ayn ı Yönetmeli ğin ceza infaz kurumunda bulunanlar ba şlığı alt ında ceza infaz kurumunda bulunan ki şinin SEGB İS ile dinlenebilece ği ve bu sistem ile duru şmaya kat ılabileceği düzenlenmi ştir. 10. Öte yandan Anayasa n ın 141. maddesinde son f ıkras ında Davalar ın az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırmas ı yarg ının görevidir. denmektedir. Bunun bir yans ımas ı olarak CMK n ın temel yakla şımı duruşman ın tekliği (tek bir celsede tamamlanmas ı) ilkesidir. UYAP ve SEGB İS sistemi teknik alt yap ısı ve sağlad ığı imkanlar ile bilgi ve belgeye ula şım kolayl ığı göz önüne al ındığında tümüyle bu sistemi sa ğlamaya Başvuru Numaras ı: 2019/41875 Karar Tarihi : 16/6/2022 8yönelik olarak tasarland ığı söylenebilir. Dolay ısıyla SEGB İS sistem olarak Anayasa n ın bu kural ına uygun ve kuralla öngörülen me şru amac ı sağlamaya yönelik olarak i şlemektedir. 11. Bu aç ıklamalar ışığında somut olay de ğerlendirildi ğinde başvurucunun duruşmaya SEGB İS yoluyla kat ılımın sağlanmas ı başlı başına adil yarg ılanma hakk ına ayk ırı bir durum de ğildir. 12. Yukar ıda belirtti ğim gerekçelerle Say ın çoğunluğun görüşüne kat ılmad ım. Üye Selahaddin MENTE Ş