2022/1185770 İhale Kayıt Numaralı "Çayırhan Tüneli ve Bağlantı Yolları Elektrik, Elektronik, Mekanik ve Çeşitli Kontrol Sistemlerinin Yapılması İşi" İhalesi
Toplantıya Katılan Üyeler BAŞVURU SAHİBİ: Kırtur Turizm İnşaat Taahhüt Elekt. San. ve Tic. Ltd. Şti. , İHALEYİ YAPAN İDARE: Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü , BAŞVURUYA KONU İHALE: 2022/1185770 İhale Kayıt Numaralı “ Çayırhan Tüneli ve Bağlantı Yolları Elektrik, Elektronik, Mekanik Ve Çeşitli Kontrol Sistemlerinin Yapılması İşi ” İhalesi KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME: Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü tarafından 27.12.2022 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “ Çayırhan Tüneli ve Bağlantı Yolları Elektrik, Elektronik, Mekanik ve Çeşitli Kontrol Sistemlerinin Yapılması İşi ” ihalesine ilişkin olarak Kırtur Turizm İnşaat Taahhüt Elekt. San. ve Tic. Ltd. Şti .nin 17.04.2023 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 19.04.2023 tarihli yazısı ile üzerine, başvuru sahibince 28.04.2023 tarih ve 91006 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 28.04.2023 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur. Başvuruya ilişkin olarak 2023/586 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir. KARAR: Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi. İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, 1) İdarelerin işlemlerini 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar ile ihale konusu işin yapılmasını düzenleyen diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak yapmaları gerektiği, kamu kaynağının harcanmasında görevli olan ihale komisyon üyeleri ve ihale sürecindeki görevlilerin vermiş oldukları kararlardan bireysel olarak sorumlu oldukları, zira kararlar oy çokluğu ile alındığı, kamu kaynaklarının mevzuata uygun olarak harcanıp harcanmadığı ve bu süreçteki işlemlerin mevzuata uygun olup olmadığının Sayıştay Başkanlığı tarafından denetlendiği, ihale komisyon görevlilerinin kararlarının mevzuata uygun olmadığı durumlarda bu yanlış kararlarının doğuracağı sonuçlardan bireysel olarak sorumlu olduklarına dair Sayıştay Başkanlığı kararlarının bulunduğu, Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikâyet bedelleri yüksek olduğundan şikâyetin Kamu İhale Kurumuna taşınmadığı zaman, idarenin bu yanlış kararla baş başa kalacağı ve kararını düzeltme fırsatı da bulamayacağı, tüm işlemler ve ödemelerin de mevcut yanlış karar doğrultusunda gerçekleşeceği, idare adına oluşacak kamu zararının 9 milyon 750 bin TL olacağı, bu işlemden birinci derecede sorumlunun, ihale yetkilisi ve ihale komisyonu üyelerinin olduğu, netice itibarıyla; emsal Sayıştay Başkanlığı kararları gereğince ihalede en düşük teklif olan tekliflerinin kamu yararı da gözetilerek değerlendirmeye alınması ve düzeltici işlem ile ihale işlemlerine devam edilerek ihalenin kendi üzerinde bırakılması gerektiği, oluşan bu kamu zararının ihalenin iptaline sebebiyet verdiği, 2) Aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata uygun olduğu ve tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasını gerektirecek bir durum bulunmadığı, şöyle ki; a) İdarenin “İmza sirküleri ve Faaliyet belgeleri yok” olarak belirttiği Eles Ltd. Şti., Elmak A.Ş. ve Devol Ltd. Şti. firmalarının söz konusu belgelerinin idareye teslim edildiği, b) İdarece yeterlik aşamasında dahi bilgi tamamlatma mümkün iken, aşırı düşük teklif açıklanması aşamasında kanuna aykırı olarak davranılması yerinde olmadığı, mevzuat hükümleri ve yargı kararları gereği aşırı düşük teklif açıklaması aşamasında eksikliklerin bilgi eksikliği kapsamında tamamlatılması gerektiği, bu anlamda Signasystems Ltd. Şti. için idareye verilen proforma fatura ve tespit tutanaklarını vekâleten imzalayan Hasan Aktan’ın imza beyannamesi olmadığını iddia edilmiş ise de idareye verilen imza sirkülerinde Hasan Aktan’ın vekâletnamesinin bulunduğu, bu husus ile ilgili olarak idare tarafından ilgili beyannamenin taraflarından istenilmesi gerektiği, c) Kamu İhale Genel Tebliği'nde yer alan açıklamalara göre, isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında sundukları analizlerde açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstermeleri gerekmekle birlikte, açıklama istenilen analiz girdilerinin her biri için birim fiyatın gösterilmesi zorunlu iken, açıklama istenmeyen analiz girdilerinin her biri için birim fiyat belirlenmesinin zorunlu olmadığı, İhale komisyonu kararında belirtilmiş olan ve 0,00 TL fiyat teklif edildiği gerekçesi ile, aşırı düşük teklif açıklamalarının geçersiz sayılmasına neden olan, “Su bazlı mat iç cephe boyası”, “Su bazlı yarı mat iç cephe boyası”, “Sentetik esaslı boya”, “Akrilik esaslı su bazlı dış cephe boyası”, “Su bazlı epoksi boya”, “Su bazlı boyası astarı”, “Demir-çelik yüzey koruyucu astar (antipas)”, analiz girdilerinin güncel olmadığı ve idare tarafından ilgili analizlerde özel poz tanımlaması yapılmadan, güncel olmayan girdilerin kullanılmasının tereddüte yol açtığı, ilgili girdilerin geçtiği tüm analizlerin incelenmesi neticesinde, açıklama istenmeyen diğer analiz girdilerinin tamamına bir bedel belirlendiğinin görüleceği, güncel olmayan ve idarece özel poz tanımlaması yapılmayan, analiz girdileri ile ilgili olarak yalnızca fiyat teklifi alınarak bir bedel belirlenebileceği, ilgili girdilerin açıklama istenilmeyen analiz girdisi olarak belirlenmiş olması ve özel poz tanımlaması yapılmamış olması ve kamu rayiç fiyatının bulunmaması 0,01 TL bir bedelle fiyat teklifinin alınmasının da, hayatın olağan akışına uygun olmaması nedeni ile, ilgili analiz girdileri poz analizlerinde 0,00 TL olarak gösterildiği, Buna göre birim fiyatı ve tutarı 0,00TL olarak gösterilen söz konusu analiz girdilerine ilişkin bedelin "Kar ve Genel Masraf" olarak ifade edilen tutar kapsamında yer alıp almadığının değerlendirilmesi gerektiği, bir başka deyişle birim fiyatı ve tutarı 0,00TL olarak gösterilen söz konusu analiz girdilerine ilişkin maliyetin "Kar ve Genel Masraf" olarak ifade edilen değerlerden karşılanabilir olup olmadığının idarece değerlendirilmesi gerektiği, idarece ilgili açıklama istenmeyen söz konusu analiz girdilerine ilişkin bedelin "Kar ve Genel Masraf" olarak ifade edilen tutar kapsamında yer alıp almadığı değerlendirilmesi yapılmaksızın tekliflerinin bu gerekçe ile değerlendirme dışı bırakılmasının Kamu İhale Genel Tebliği’nin ilgili maddelerine aykırılık teşkil ettiği, 3) Ayrıca ihalesi yapılan Çayırhan Tüneli bağlantı yolları miktarlarının, elektromekanik işleri ile ilgili besleme ve enerji temini, inşaat işleri statik ve mimari projelerine göre fazla olduğu, bu açıdan da ihalenin yaklaşık maliyetinde hesaplamalarda yanlışlık olduğu ve iptalinin gerektiği, %6,19 luk orana karşılık olarak bakım işlerinin personel araç teçhizat gibi detaylarının olmadığı ve bu oranın işletme kavramı açısından çok daha düşük maliyetlere yapılabileceği, bakım işleri detaylarının şartnamedeki eksikliği nedeni ile ihalenin iptalinin ayrıca gerektiği iddialarına yer verilmiştir. A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir. Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 37’nci maddesinde “ İhale komisyonunun talebi üzerine idare tekliflerin incelenmesi, karşılaştırılması ve değerlendirilmesinde yararlanmak üzere net olmayan hususlarla ilgili isteklilerden yazılı olarak tekliflerini açıklamalarını isteyebilir. Ancak bu açıklama, hiçbir şekilde teklif fiyatında değişiklik yapılması veya ihale dokümanında yer alan şartlara uygun olmayan tekliflerin uygun hale getirilmesi amacıyla istenilmez ve yapılmaz. Tekliflerin değerlendirilmesinde, öncelikle belgeleri eksik olduğu veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmadığı 36 ncı maddeye göre ilk oturumda tespit edilen isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilir. Ancak, teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla, belgelerde bilgi eksikliği bulunması halinde idarece belirlenen sürede isteklilerden bu eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir. Belirlenen sürede bilgileri tamamlamayan istekliler değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatları gelir kaydedilir. Bu ilk değerlendirme ve işlemler sonucunda belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçilir. Bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır. ” hükmü, Anılan Kanun’un “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “ İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu; a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması, b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır. ” hükmü, Aynı Kanun’un “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ıncı maddesinde “ 37 ve 38 inci maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır. Ekonomik açıdan en avantajlı teklif, sadece fiyat esasına göre veya fiyat ile birlikte işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer gibi fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirlenir. Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirleneceği ihalelerde, ihale dokümanında bu unsurların parasal değerleri veya nispi ağırlıkları belirlenir. Bu Kanunun 63 üncü maddesine göre ihale dokümanında yerli istekliler lehine fiyat avantajı sağlanacağı belirtilen ihalelerde, bu fiyat avantajı da uygulanmak suretiyle ekonomik açıdan en avantajlı teklif belirlenerek ihale sonuçlandırılır. En düşük fiyatın ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak değerlendirildiği ihalelerde, birden fazla istekli tarafından aynı fiyatın teklif edildiği ve bunların da ekonomik açıdan en avantajlı teklif olduğu anlaşıldığı takdirde, ikinci fıkrada belirtilen fiyat dışındaki unsurlar dikkate alınmak suretiyle ekonomik açıdan en avantajlı teklif belirlenerek ihale sonuçlandırılır. İhale komisyonu gerekçeli kararını belirleyerek, ihale yetkilisinin onayına sunar. Kararlarda isteklilerin adları veya ticaret unvanları, teklif edilen bedeller, ihalenin tarihi ve hangi istekli üzerine hangi gerekçelerle yapıldığı, ihale yapılmamış ise nedenleri belirtilir. İhale yetkilisi, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal eder. İhale; kararın onaylanması halinde geçerli, iptal edilmesi halinde ise hükümsüz sayılır. ” hükmü, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Elektronik ihale” başlıklı 60/A maddesinde “ (9) İhale dokümanında belirtilen geçici teminat mektubu, katılım belgeleri ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin değerlendirme, istekliler tarafından beyan edilen bilgi ve belgelerden; EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanarak temin veya teyit edilebilenler için, sorgulama sonucunda elde edilen bilgiler; belirtilen yöntemle temin veya teyit edilemeyenler için ise yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgiler esas alınarak yapılır. Bu değerlendirme sonucunda ihalede öngörülen şartları sağlamadığı anlaşılan teklifler değerlendirme dışı bırakılır. Yeterlik sertifikası üzerinden yeterlik tespiti yapılan ihalelerde ise, ihale dokümanında belirtilen katılım belgeleri ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin değerlendirme, yeterlik sertifikası kapsamındaki geçerlik süresi dolan belgeler dahil yeterlik sertifikası üzerindeki bilgiler; yeterlik sertifikası üzerinden değerlendirme yapılamayan her belge veya kriter için ise yeterlik bilgileri tablosunda istekliler tarafından beyan edilen bilgi ve belgeler esas alınarak yapılır. Bu değerlendirme sonucunda ihalede öngörülen şartları sağlamadığı anlaşılan veya yeterlik sertifikasının geçerlik süresi ihale tarihinden önce dolan teklifler değerlendirme dışı bırakılır. (10) İhale komisyonu tarafından 60 ıncı madde kapsamında seçilen yönteme bağlı olarak ekonomik açıdan en avantajlı teklifin tespitinde aşağıdaki esaslar dikkate alınır: … b) Aşırı düşük teklif açıklamasının isteneceği ihalelerde, teklif fiyatı sınır değerin altında olan tüm isteklilerden; aşırı düşük teklif açıklamaları ile birlikte yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettikleri bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayanlara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları istenir. Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeleri tevsik edici belgeleri veya aşırı düşük teklif açıklamasını sunmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır. ” hükmü, İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “ 2.1. İhale konusu işin/alımın; a) Adı: Çayırhan Tüneli ve Bağlantı Yolları Elektrik, Elektronik, Mekanik ve Çeşitli Kontrol Sistemlerinin Yapılması İşi b) Türü: Yapım işleri c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): 2015E04-208281 ( - Beypazarı-Nallıhan) d) Kodu: e) Miktarı:1278 metre uzunluğundaki Çayırhan Tüneli ve Bağlantı Yolları Elektrik, Elektronik, Mekanik ve Çeşitli Kontrol Sistemleri. Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır. f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Çayırhan Tüneli ve Bağlantı Yolları ” düzenlemesi, Anılan Şartname’nin “İhalenin karara bağlanması” başlıklı 36’ncı maddesinde “ 36.1.1. Aşırı düşük teklif sorgulamasının yapıldığı ihalelerde, aşırı düşük teklif sahibi tüm isteklilerden; aşırı düşük teklif açıklamaları ile birlikte yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettikleri bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayanlar ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları ve ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermeleri/kurulumlarını yapmaları istenir. Beyan edilen bilgi/belgeler ve teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmayan istekliler ile numune ve/veya demonstrasyon işlemlerine ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmeyen veya aşırı düşük teklif açıklaması sunmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır. Sunulan bilgi ve belgeler ile aşırı düşük teklif açıklamaları çerçevesinde, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin şartları sağlamadığı anlaşılan veya numune ve/veya demonstrasyon değerlendirmesi başarısız sonuçlanan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır. Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin şartları sağladığı anlaşılan ve numune ve/veya demonstrasyon değerlendirmesi uygun görülen isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamaları incelenir ve açıklamaları uygun görülmeyenlerin teklifleri reddedilir. Aşırı düşük tüm tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması veya reddedilmesi halinde, teklif fiyatı aşırı düşük bulunmayan ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olması öngörülen teklif sahiplerine ilişkin olarak 36.1. inci maddedeki esaslar çerçevesinde değerlendirme yapılır. Aşırı düşük teklifler arasından geçerli en az iki teklif kalması ve bu tekliflerin ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olarak belirlenmesinin öngörülmesi halinde, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeler ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları veya ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermeleri/kurulumlarını yapmaları yeniden istenmeksizin ihale işlemlerine devam edilir. Aşırı düşük teklifler arasından tek geçerli teklif kalması ve bu teklif sahibinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenmesinin öngörülmesi halinde bu istekliden yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeler ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunması veya ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermesi/kurulumlarını yapması yeniden istenmez. İhalede ayrıca ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin belirlenmesinin öngörülmesi halinde ise, bu isteklinin tespitinde 36.1. inci maddedeki esaslar uygulanarak ihale işlemlerine devam edilir. Bu işlemlere, ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve belirlenecek ise ikinci teklif sahibi tespit edilinceye kadar devam edilir. ” düzenlemesi yer almaktadır. Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri ile ihale dokümanında yer alan düzenlemelerden; e-teklif alınmak suretiyle yapılan ihalelerde, Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliği’nin ekinde bulunan “Yeterlik Bilgileri Tablosu Sunulan ve Tekliflerin Elektronik Ortamda Alındığı İhalelerde Uygulanacak Tip İdari Şartname” ve ilgili Yönetmeliklerin ekinde bulunan diğer standart formların kullanılacağı, bu doğrultuda teklif mektubunun eklerinden biri olan yeterlik bilgileri tablosunun da EKAP üzerinden isteklilerce hangi belgeler esas alınarak ihaleye katılım sağlanmış ise o belgelere ilişkin tarih, sayı, yevmiye numarası gibi bilgiler ile istenen kriterlere ve açıklamalara ilişkin belgelerde yer alan gerekli bilgilerin eksiksiz olarak açık ve anlaşılır bir şekilde belirtilmek suretiyle, ihale dokümanı ekinde verilen standart forma uygun şekilde doldurulacağı, İhale dokümanında belirtilen geçici teminat mektubu, katılım belgeleri ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin değerlendirmenin, istekliler tarafından beyan edilen bilgi ve belgelerden; EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanarak temin veya teyit edilebilenler için sorgulama sonucunda elde edilen bilgiler; belirtilen yöntemle temin veya teyit edilemeyenler için ise yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgiler esas alınarak yapılacağı, bu değerlendirme sonucunda ihalede öngörülen şartları sağlamadığı anlaşılan tekliflerin değerlendirme dışı bırakılacağı, Aşırı düşük teklif açıklamasının isteneceği ihalelerde, teklif fiyatı sınır değerin altında olan tüm isteklilerden; aşırı düşük teklif açıklamaları ile birlikte yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettikleri bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayanlara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları isteneceği, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeleri tevsik edici belgeleri veya aşırı düşük teklif açıklamasını sunmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılacağı anlaşılmaktadır. İdare tarafından başvuru sahibine EKAP üzerinden 31.01.2023 tarihinde gönderilen “Beyan edilen bilgileri tevsik eden belgelerin sunulması ve/veya numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerinin verilmesi/kurulumların yapılması/aşırı düşük teklif açıklamalarının sunulması” başlıklı yazı ile aşırı düşük teklif açıklamasının ve yeterlik bilgileri tablosunda vekaletname bilgilerine yer verilen Yavuz Küçük’e ait vekaletnamenin sunulmasının talep edildiği görülmüştür. Söz konusu yazıya istinaden başvuru sahibinin 17.02.2023 tarihinde aşırı düşük teklif açıklamasını sunduğu ancak sunulan belgeler içerisinde Yavuz Küçük’e ait vekaletnamenin sunulmadığı idare tarafından tespit edilmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve ihale dokümanı düzenlemelerine göre ihalede tekliflerin nasıl değerlendirileceğinin net bir şekilde ifade edildiği, bu şartları sağlamayan isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılacağı, başvuru sahibi tarafından itirazen şikayet başvurusunda yer verilmeyen ancak ihale komisyonu kararında ve şikayet başvurusuna verilen cevap yazısında açıkça ifade edilen başvuru sahibi Kırtur Tur. İnş. Taah. Elekt. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayan vekaletnamenin sunulmaması hususunun söz konusu isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasını gerektirdiği, 07.04.2023 onay tarihli ihale komisyonu kararına göre Sette Yapı Bilişim A.Ş.nin teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlendiği, şikayet başvurusuna verilen cevap yazısında bahse konu isteklinin teklifinin yaklaşık maliyete göre daha düşük olduğunun ifade edildiği, dolayısıyla teklif fiyatı düşük olduğu ve kamu yararı gözetilmesi gerektiği gerekçesiyle mevzuat hüküm ve açıklamalarına uygun olmayan bir teklif üzerinde ihalenin bırakılmasının mevzuata uygun olmadığı ve ihalenin iptal edilmesini gerektirecek bir durum olmadığı anlaşıldığından, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır. 2) Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 37’nci maddesinde “ İhale komisyonunun talebi üzerine idare tekliflerin incelenmesi, karşılaştırılması ve değerlendirilmesinde yararlanmak üzere net olmayan hususlarla ilgili isteklilerden yazılı olarak tekliflerini açıklamalarını isteyebilir. Ancak bu açıklama, hiçbir şekilde teklif fiyatında değişiklik yapılması veya ihale dokümanında yer alan şartlara uygun olmayan tekliflerin uygun hale getirilmesi amacıyla istenilmez ve yapılmaz. Tekliflerin değerlendirilmesinde, öncelikle belgeleri eksik olduğu veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmadığı 36 ncı maddeye göre ilk oturumda tespit edilen isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilir. Ancak, teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla, belgelerde bilgi eksikliği bulunması halinde idarece belirlenen sürede isteklilerden bu eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir. Belirlenen sürede bilgileri tamamlamayan istekliler değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatları gelir kaydedilir. Bu ilk değerlendirme ve işlemler sonucunda belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçilir. Bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır. ” hükmü, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Sınır değer tespiti ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 45’inci maddesinde “ 45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir. Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir. Tutarı, kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyecektir. Aynı girdinin yaklaşık maliyeti oluşturan birden fazla iş kalemi/grubunun analizinde yer alması halinde bu girdinin oranı her analiz için ayrı ayrı değerlendirilerek analiz toplamının % 3’ünün altında kalıp kalmadığına göre işlem yapılır. Herhangi bir analizdeki oranı %3’ün üstünde olan analiz girdisi için açıklama istenilecektir. Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz. 45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir. İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir. … 45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında; a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri, … sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir. Anahtar teslimi götürü bedel teklif alınan ihalelerde istekli tarafından sunulacak hesap cetvelinde, sorgulamaya tabi tutulmayan iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının her biri için miktar ve birim fiyatların ayrı ayrı gösterilmesi zorunlu olmayıp, sorgulanmayan iş kalemlerinin tamamı için teklif edilen toplam bedelin gösterilmesi yeterlidir. 45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında; … b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği, (Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir. İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır. Kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar ile uyumlu olmayan iş kalemleri (özel iş kalemleri) ile idarelerce tasarlanan ve birden fazla iş kalemini ihtiva eden iş kalemleri (paçal iş kalemi) için bu iş kalemlerinde bulunan analiz girdileri ve miktarlarının gösterildiği analiz formatlarının, ihale dokümanı kapsamında veya aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazı ekinde verilmesi gerekmektedir. Ancak idarece niteliği gereği analiz formatı hazırlanamayan iş kalemlerine ilişkin isteklilerin açıklamaları kapsamında analiz sunmalarına gerek olmayıp, anılan iş kalemlerine ilişkin açıklamalar 45.1.13 maddesi uyarınca yapılabilir. 45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına da gerek bulunmamaktadır. … 45.1.6.Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaralarını da belirtmek suretiyle liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına gerek bulunmamaktadır. 45.1.7. İstekliler tarafından, inşaat iş kalemleri/iş grupları dışında yer alan sıhhi tesisat, kalorifer tesisatı, müşterek tesisat, havalandırma, brülör, asansör, elektrik tesisatı vb. iş kalemleri/iş gruplarına ait analiz sunulması yerine bu iş kalemi/iş gruplarına ait malzeme ve montaj bedelini ayrı ayrı gösterecek şekilde açıklama yapılması kabul edilecektir. 45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir. 45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz. … 45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada, sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir. İsteklilerin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler; a. Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri, b. Çimento ve demir ürünleri için ilan edilmiş üretici fiyat tarifeleri, c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri, ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mal veya hizmetlere ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar, d. Ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanakları, e. Stoğunda bulunan mallara ilişkin stok tespit tutanakları, f. İdarece istenmesi durumunda yardımcı analizler v.b. dir. İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları açıklamaları kapsamında sunacaklardır. … 45.1.13.1. Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacaktır. Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir. Mala ilişkin fiyat teklifi verilebilmesi için ayrıca fiyat teklifini veren kişi tarafından son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen fiyat teklifi konusu mal miktarının en az 1/20’si kadar alım yapılmış olması gerekir. Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için öncelikle fiyat teklifini veren kişi tarafından son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen fiyat teklifi konusu mamul/mal/hizmet miktarının en az 1/20’si kadar satış yapılmış olması, teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir. Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir. Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir. … 45.1.14. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 - 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları idarece tanımlanan yapım şartlarına uymayan veya teknik şartnameye aykırı hususlar içeren isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir… ” açıklaması, Tebliğ’in ekinde yer alan “Satış Tutarı Tespit Tutanağı”nda “ Ek: 1 ) Mükellef Adına Tutanağı İmzalayanın İmza Beyannamesi ile Mükellefe Ait Temsile Yetkili Olunduğunu Gösterir Ticaret Sicil Tasdiknamesi veya Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinin Aslı ya da Sureti 2) Meslek Mensubuna Ait Faaliyet Belgesinin Aslı ya da Sureti ” açıklaması yer almaktadır. Yukarıda yer verilen Tebliğ açıklamalarına göre isteklilerin, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri gösterecekleri anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri sunacakları, sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyeceği, yine anahtar teslimi götürü bedel teklif alınan ihalelerde istekli tarafından sunulacak hesap cetvelinde, sorgulamaya tabi tutulmayan iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının her biri için miktar ve birim fiyatların ayrı ayrı gösterilmesinin zorunlu olmadığı, sorgulanmayan iş kalemlerinin tamamı için teklif edilen toplam bedelin gösterilmesi yeterli olacağı anlaşılmaktadır. Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağının (Ek-O.6) düzenleneceği, tutanakların fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenleneceği ve aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacağı, tutanağa ek olarak mükellef adına tutanağı imzalayanın imza beyannamesi ile mükellefe ait temsile yetkili olunduğunu gösterir Ticaret Sicil Tasdiknamesi veya Ticaret Sicili Gazetesinin aslı ya da suretinin ve meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin aslı ya da suretinin sunulması gerektiği, üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Başvuruya konu ihalede 17 adet ihale dokümanı indirildiği, 27.12.2022 tarihinde yapılan ihaleye 6 isteklinin katıldığı, bir isteklinin yeterlik bilgileri tablosunu doldurmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, teklifi sınır değer altında kalan 3 istekliye “Beyan edilen bilgileri tevsik eden belgelerin sunulması ve/veya numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerinin verilmesi/kurulumların yapılması/aşırı düşük teklif açıklamalarının sunulması” konulu yazının gönderildiği, açıklama sunmayan iki isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, söz konusu yazıya istinaden sadece başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklaması sunduğu, ancak başvuru sahibinin de teklifinin de teklifi imzalayan kişiye ait vekaletnameyi sunmadığı ve sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının da mevzuata uygun olmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı ve ihalede Sette Yapı Bilişim A. Ş.nin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi, Savronik Elektronik San. ve Tic. A. Ş.nin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli olarak belirlendiği görülmüştür. İdarece 31.01.2023 tarihinde EKAP üzerinden sınır değerin altında teklif sunan isteklilere “Beyan edilen bilgileri tevsik eden belgelerin sunulması ve/veya numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerinin verilmesi/kurulumların yapılması/aşırı düşük teklif açıklamalarının sunulması” konulu yazının gönderildiği, ilgili yazıda “ …Çayırhan Tüneli ve Bağlantı Yolları Elektrik, Elektronik, Mekanik ve Çeşitli Kontrol Sistemlerinin Yapılması İşi işine ait ihalede tekliflerin değerlendirmesi sürecine geçilmiş olup, beyan ettiğiniz bilgi ve belgeleri tevsik eden ve EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayan aşağıdaki belgeleri ekleri ile birlikte, İdari Şartnamenin 7.9. maddesine uygun olarak, 14.02.2023 tarihine kadar İdaremize sunmanız ve aşırı düşük teklif açıklamalarınızı 14.02.2023 tarihine kadar sunmanız gerekmektedir.” ifadesine yer verildiği görülmüştür. Söz konusu yazı ekinde açıklama istenecek iş kalemlerine ilişkin listenin ve açıklama istenilmeyecek analiz girdilerinin ve açıklama istenilecek özel iş kalemlerinin yer aldığı tespit edilmiştir. Başvuru sahibi Kırtur Tur. İnş. Taah. Elekt. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından açıklamalarının idarece uygun bulunmadığı “Özel-12 Ana Dağıtım Panosu -Form 4b- Baralar, iletkenler, klemensler, ikaz lambaları dahili kablaj ve diğer tüm gerekli ek malzemeler dahil. (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-14 UPS Aydınlatma Panosu-Form 2b-Baralar, iletkenler, klemensler, ikaz lambaları dahili kablaj ve diğer tüm gerekli ek malzemeler dahil. (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-15 Kompanzasyon Panosu-Form 2b-Baralar, iletkenler, klemensler, ikaz lambaları dahili kablaj ve diğer tüm gerekli ek malzemeler dahil. (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-16 Havalandırma Panosu-Form 2b-Baralar, iletkenler, klemensler, ikaz lambaları dahili kablaj ve diğer tüm ek gerekli malzemeler dahil. (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-17 Otomatik Transfer ve Dağıtım Panosu-Form 2b-Baralar, iletkenler, klemensler, ikaz lambaları dahili kablaj ve diğer tüm gerekli ek malzemeler dahil. (Malzeme+Montaj Dahil)” iş kalemleri için Eles Endüstriyel Elektrik Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti.den fiyat teklifi aldığı, fiyat teklifleriyle birlikte satış tutarı tespit tutanaklarının, mükellef adına tutanağı imzalayanın imza sirküsü ile mükellefe ait temsile yetkili olunduğunu gösterir Ticaret Sicili Gazetesi’nin suretinin, firmaya ait faaliyet belgesinin, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin suretinin ve imza sirkülerinin sunulduğu, “Özel-92 Tünel Dışı Değişken Mesaj İşareti Taşıyıcı fi Konstrüksiyon (>25m) (Kazı, temel, yeniden doldurma ve gerekli her türlü malzeme dahil) (Malzeme+Montaj Dahil)” ve “Özel-237 Sis Aydınlatma Armatür Direği (Sıcak Daldırma Galvaniz)(Malzeme+Montaj Dahil)” iş kalemleri için Devol Enerji Ltd. Şti.den fiyat teklifi aldığı, fiyat teklifi ile birlikte satış tutarı tespit tutanaklarının, mükellef adına tutanağı imzalayanın imza sirküsünün, mükellefe ait temsile yetkili olunduğunu gösterir Ticaret Sicili Gazetesi’nin suretinin, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin suretinin ve imza beyannamesinin sunulduğu, “Özel-147 Kuplaj PLC (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-148 Master PLC (Veri Yolu veya optik saha veri yoluna bağlı PLC leri denetlemek için, gerekli yazılım, arayüzler ve gerekli tüm yardımcı donanım dahil) (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-149 Havalandırma PLC (gerekli tüm yardımcı donanım dahil) (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-150 Aydınlatma PLC (gerekli tüm yardımcı donanım dahil) (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-151 SCADA Yazılımı (Tüm arayüzler dahil) (Malzeme+Montaj Dahil)” iş kalemleri için Elmak Kontrol Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.den fiyat teklifi aldığı, fiyat teklifleriyle birlikte satış tutarı tespit tutanaklarının, mükellef adına tutanağı imzalayanın imza sirküsü ile mükellefe ait temsile yetkili olunduğunu gösterir Ticaret Sicili Gazetesi’nin suretinin, firmaya ait faaliyet belgesinin, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin suretinin ve imza sirkülerinin sunulduğu, “Özel-25 Giriş Bölgesi Counter Beam - Asimetrik - 150VV-350 W LED Armatür (Gövde, optik ve diğer malzemeler dahil komple armatür) (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-26 Giriş Bölgesi Counter Beam - Asimetrik - 50VV-149 W LED Armatür (Gövde, optik ve diğer malzemeler dahil komple armatür) (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-27 İç Bölge Simetrik Led Armatür 30-100 W (Gövde, optik ve diğer malzemeler dahil komple armatür)-(Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-83 Değişken Hız Limit İşareti Tünel İçi (80,60,40, I, off) - (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-84 Değişken Şerit Kontrol İşareti Tünel İçi (4 yönlü) (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-87 VTS Kontrol Kabineti ile gerekli tüm malzeme ve ekipman dahil (Malzeme+Montaj Dahil)”, “Özel-90 Tünel Dışı Değişken Mesaj İşareti (Değişken mesajlı çok renkli grafik tabanlı işaret tespit parçası ile gerekli tüm teçhizat ve montaj dahil)” iş kalemleri için Signasystems Elektronik San. Tic. Ltd. Şti.den fiyat teklifi aldığı, fiyat teklifleriyle birlikte satış tutarı tespit tutanaklarının, mükellef adına tutanağı imzalayanın imza sirküsü ile mükellefe ait temsile yetkili olunduğunu gösterir Ticaret Sicili Gazetesi’nin suretinin, Hasan Aktan’a ait vekaletnamenin, firmaya ait faaliyet belgesinin, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin suretinin ve imza sirkülerinin sunulduğu görülmüştür. Başvuru sahibi tarafından “Özel-251 Elektrik Dağıtım Binası -1 İnşaat İşleri / AG ve UPS odaları yükseltilmiş döşemeleri, odaları arası yangın durdurucu malzemeler, transformatör ve OG odaları kablo kanalları, kapılar ve havalandırma panjurları, tretuvar düzenlemesi, dış cephe kaplaması, gerekli izolasyon ve her türlü inşaat işleri dahil (Malzeme+Montaj Dahil)” iş kalemi içerisinde yer alan açıklama istenilmeyen “Su bazlı epoksi boya” , “Demir-çelik yüzey koruyucu astar (antipas)”, “Su bazlı yarı mat iç cephe boyası” , “Su bazlı boya astarı” , “Su bazlı mat iç cephe boyası”, “Akrilik esaslı su bazlı dış cephe boyası” , “Sentetik esaslı boya” analiz girdileri için 0,00 TL fiyat teklifi verdiği, “Özel-252 Elektrik Dağıtım Binası - 2 İnşaat İşleri AG ve UPS odaları yükseltilmiş döşemeleri, odaları arası yangın durdurucu malzemeler, transformatör ve OG odaları kablo kanalları, kapılar ve havalandırma panjurları, tretuvar düzenlemesi, dış cephe kaplaması, gerekli izolasyon ve her türlü inşaat işleri dahil (Malzeme+Montaj Dahil)” iş kalemi içerisinde yer alan açıklama istenilmeyen “Su bazlı epoksi boya”, “Demir-çelik yüzey koruyucu astar (antipas)”, “Su bazlı yarı mat iç cephe boyası”, “Sentetik esaslı boya”, “Su bazlı mat iç cephe boyası”, “Akrilik esaslı su bazlı dış cephe boyası” analiz girdileri için 0,00 TL fiyat teklifi verdiği, “Özel-255 Su Deposu İnşaat İşleri -Tünel Dışı (120 m3)-tünel dışı su deposuna ait gömülü tip depo için gerekli inşai düzenlemenin yapılması, kapılar ve havalandırma panjurları, tretuvar düzenlemesi, dış cephe kaplaması, gerekli izolasyon ve her türlü inşaat işleri dahil (Malzeme+Montaj Dahil)” iş kalemi içerisinde yer alan açıklama istenilmeyen “Su bazlı boya astarı”, “Akrilik esaslı su bazlı dış cephe boyası”, “Su bazlı mat iç cephe boyası”, “Demir-çelik yüzey koruyucu astar (antipas)”, “Sentetik esaslı boya” analiz girdileri için 0,00 TL fiyat teklifi verdiği görülmüştür. Başvuru sahibi tarafından Özel-251, Özel-252 ve Özel-255 poz numaralı iş kalemleri içerisinde yer alan “Su bazlı epoksi boya”, “Demir-çelik yüzey koruyucu astar (antipas)”, “Su bazlı yarı mat iç cephe boyası”, “Sentetik esaslı boya”, “Su bazlı mat iç cephe boyası”, “Akrilik esaslı su bazlı dış cephe boyası” analiz girdileri için 0,00 TL bedel öngördüğü, açıklama istenilmeyecek analiz girdileri için isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında söz konusu girdileri tevsik etmeleri gerekmediği, ancak açıklama istenilmeyecek analiz giderlerine ilişkin giderlere ilişkin bir bedel öngörmeleri gerektiği, bu haliyle söz konusu istekliye ait aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata uygun olmadığı, Başvuruya konu fiyat tekliflerine ilişkin olarak Eles Endüstriyel Elektrik Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti.den alınan fiyat teklifleri birlikte satış tutarı tespit tutanaklarının, mükellef adına tutanağı imzalayanın imza sirküsü ile mükellefe ait temsile yetkili olunduğunu gösterir Ticaret Sicili Gazetesi’nin suretinin, firmaya ait faaliyet belgesinin, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin suretinin sunulduğu, Devol Enerji Ltd. Şti.nin teklife konu alanda faaliyet gösterdiğinin unvanından anlaşıldığı, Elmak Kontrol Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.nin faaliyet belgesinin açıklama kapsamında sunulduğu, dolayısıyla idarenin bu gerekçeyle yapılan açıklamayı uygun bulmamasının yerinde olmadığı, Signasystems Elektronik San. Tic. Ltd. Şti.den alınan fiyat teklifleri birlikte satış tutarı tespit tutanaklarının, mükellef adına tutanağı imzalayanın imza sirküsü ile mükellefe ait temsile yetkili olunduğunu gösterir Ticaret Sicili Gazetesi’nin suretinin, Hasan Aktan’a ait vekaletnamenin, firmaya ait faaliyet belgesinin, meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin suretinin ve imza sirkülerinin sunulduğu, ancak fiyat teklifinde yer alan imza ile firma yetkilisine ait imza sirkülerindeki imzanın birbiriyle uyuşmadığı, vekaletnamesi sunulan Hasan Aktan’a ait imza beyannamesinin de sunulmadığı, söz konusu uyuşmazlığın başvuru sahibi tarafından da kabul edilerek imza beyannamesinin kendilerinden istenilmesi gerektiğinin ifade edildiği, ancak bu hususun bilgi eksikliği olarak değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla yapılan açıklamanın bu yönüyle de uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 3) Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tekliflerin alınması ve açılması” başlıklı 36’ncı maddesinde “ Teklifler ihale dokümanında belirtilen ihale saatine kadar idareye verilir. İhale komisyonunca ihale dokümanında belirtilen saatte kaç teklif verilmiş olduğu bir tutanakla tespit edilerek, hazır bulunanlara duyurulur ve hemen ihaleye başlanır. İhale komisyonu teklif zarflarını alınış sırasına göre inceler. 30’uncu maddenin birinci fıkrasına uygun olmayan zarflar bir tutanak ile belirlenerek değerlendirmeye alınmaz. Zarflar isteklilerle birlikte hazır bulunanlar önünde alınış sırasına göre açılır. İsteklilerin belgelerinin eksik olup olmadığı ve teklif mektubu ile geçici teminatlarının usulüne uygun olup olmadığı kontrol edilir. Belgeleri eksik veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmayan istekliler tutanakla tespit edilir. İstekliler ile teklif fiyatları ve yaklaşık maliyet tutarı açıklanır. Bu işlemlere ilişkin hazırlanan tutanak ihale komisyonunca imzalanır. Bu aşamada; hiçbir teklifin reddine veya kabulüne karar verilmez, teklifi oluşturan belgeler düzeltilemez ve tamamlanamaz. Teklifler ihale komisyonunca hemen değerlendirilmek üzere oturum kapatılır. ” hükmü, 4734 sayılı Kanun’un “İhalelere yönelik başvurular” başlıklı 54’üncü maddesinde; “İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilirler. Şikayet ve itirazen şikayet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır… Aynı kişi tarafından birden fazla ihaleye, birden fazla kişi tarafından ise aynı ihaleye tek dilekçe ile başvuruda bulunulamaz. Başvuruların ihaleyi yapan idare veya Kurum dışındaki idari mercilere ya da yargı mercilerine yapılması ve başvuru dilekçelerinin bu merciler tarafından ilgisine göre idareye veya Kuruma gönderilmesi hâlinde, dilekçelerin idare veya Kurum kayıtlarına girdiği tarih, başvuru tarihi olarak kabul edilir… ” hükmü, Anılan Kanun’un “İdareye şikayet başvurusu” başlıklı 55’inci maddesinde “Şikayet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar… İdare, şikayet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli bir karar alır. Alınan karar, şikayetçi ile diğer aday veya istekliler ile istekli olabileceklere karar tarihini izleyen üç gün içinde bildirilir. İlan ile ihale veya ön yeterlik dokümanına yönelik başvurular dışında istekli olabileceklere bildirim yapılmaz. Belirtilen süre içinde bir karar alınmaması durumunda başvuru sahibi tarafından karar verme süresinin bitimini, süresinde alınan kararın uygun bulunmaması durumunda ise başvuru sahibi dahil aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından idarece alınan kararın bildirimini izleyen on gün içinde Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilir… ” hükmü, Aynı Kanun’un “Kuruma itirazen şikayet başvurusu” başlıklı 56’ncı maddesinde “ İdareye şikayet başvurusunda bulunan veya idarece alınan kararı uygun bulmayan aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından 55 inci maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen hallerde ve sürede, sözleşme imzalanmadan önce itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilir. İhalenin iptaline ilişkin işlem ve kararlardan, sadece şikayet ve itirazen şikayet üzerine alınanlar itirazen şikayete konu edilebilir ve bu kararlara karşı beş gün içinde doğrudan Kuruma başvuruda bulunulabilir. Kurum itirazen şikayet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikayet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açılarından inceler. İdare tarafından şikayet veya itirazen şikayet üzerine alınan ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı yapılacak itirazen şikayet başvuruları ise idarenin iptal gerekçeleriyle sınırlı incelenir…” hükmü, İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in “Başvuru süreleri” başlıklı 6’ncı maddesinde “(1) İdareye şikâyet süresi; ihale sürecindeki şikâyete konu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihi izleyen günden itibaren Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelere yönelik başvurularda beş gün, diğer hallerde on gündür…” hükmü, Anılan Yönetmelik’in “Sürelerle ilgili genel esaslar” başlıklı 7’nci maddesinde “(1) Süreler; … c) İdarenin işlem veya eylemlerine karşı yapılacak başvurularda şikayete yol açan durumun farkına varıldığı yahut farkına varılmış olması gerektiği tarihi, … izleyen günden itibaren başlar...” hükmü, Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliği’nin “e-tekliflerin açılması” başlıklı 23’üncü maddesinde “E-teklifler, aynı günün mesai saatleri içerisinde istekliler ve hazır bulunanlar önünde ihale komisyonu tarafından EKAP üzerinde açılır. e-anahtarının bozuk olması veya e-teklifin virüs içermesi gibi nedenlerle EKAP tarafından açılamayan e-teklifler tespit edilerek açılamama gerekçeleri belirtilmek suretiyle EKAP üzerinden Ek-1’de yer alan “Açılamayan e-tekliflere İlişkin İhale Komisyonu Tutanağı” düzenlenir. İhale komisyonunca ihale dokümanında belirtilen saatte kaç teklif verilmiş olduğu hazır bulunanlara duyurulur. İsteklilerin belgelerinin eksik olup olmadığı ve teklif mektubu ile geçici teminatlarının usulüne uygun olup olmadığı kontrol edilir. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca alınan geçici teminat mektuplarının değerlendirilmesi, geçici teminat tutarının teklif bedelinin yüzde üçünü karşılayıp karşılamadığının ve geçici teminat mektubu geçerlilik süresinin EKAP tarafından kontrol edilmesi suretiyle yapılır. EKAP üzerinden Ek-1’de yer alan “e-teklif Açma ve Belge Kontrol Tutanağı” düzenlenir. İstekliler ile teklif fiyatları ve yaklaşık maliyet açıklanır ve EKAP üzerinden Ek-1’de yer alan “İsteklilerce Teklif Edilen Fiyatlara İlişkin Tutanak” hazırlanır. Hazırlanan bu tutanaklar durum izleme ekranında ihaleye katılan istekliler tarafından görülebilir ve EKAP üzerinde kayda alınır. Bu tutanakların çıktısı ihale komisyonu üyeleri tarafından imzalanır. Bu aşamada; hiçbir teklifin reddine veya kabulüne karar verilemez, teklifi oluşturan belgeler düzeltilemez ve tamamlanamaz. Teklifler ihale komisyonunca hemen değerlendirilmek üzere ilk oturum kapatılır. ” hükmü yer almaktadır. 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinde, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabileceklerin şikâyet veya itirazen şikâyet başvurusunda bulunabilecekleri düzenlenmiş olup; anılan Kanun’un 55 ve 56’ncı maddelerinde ise bu başvuruların hukuka aykırı işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihten itibaren anılan Kanun’un 21 inci maddesinin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır. İhale sürecinde gerçekleşen işlem veya eylemler sebebiyle herhangi bir isteklinin hak kaybına veya zarara uğramasının muhtemel olduğu durumlarda, bu idare işleminin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla mevzuatta öngörülen süreler içerisinde şikayet başvurusuna konu edilmesi gerektiği, başvuru sürelerine ilişkin yukarıda aktarılan Kanun hükümleri çerçevesinde şikayet başvuru süresinin iddia konusu işlem veya eylemin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihten itibaren işlemeye başlayacağı, bir diğer ifadeyle ihale tarihi itibarı ile isteklilere açıklanan ve tutanağa bağlanarak isteklilere bildirilen hususlar bakımından hak kaybı veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden isteklilerin ihale komisyonu kararının tebliğ edilmesini beklemeden şikayet hakkını kullanması gerektiği; Kanun’un 55 inci maddesinde, şikayet başvuru süresinin başlaması için “tebligat yapılması” veya “tebliğ edilmesi” şartının aranmadığı, idarelerce ihale sürecinde gerçekleştirilen veya gerçekleştirilmeyen işlem ve eylemler sebebiyle hak kaybına veya zarara uğraması muhtemel isteklilerin şikayet hakkını kullanabilecekleri hususları birlikte dikkate alındığında, ihale mevzuatı gereği ihale komisyonu tarafından gerçekleştirilmesi için kurallar konulmuş olan ve bu kurallara uygun bir şekilde ihale süreci içerisinde aşamaları belirli eylemler için ayrıca bir tebligat olmadan da bu işlemlerin gerçekleşebildiği, nitekim ihalenin birinci oturumunda ihale komisyonu tarafından gerçekleştirilmesi gereken işlemlerin mevzuatta düzenlendiği, bu işlem veya eylemler istekliler dahil herkese açık olarak gerçekleştirildiğinden, anılan işlemlere ilişkin olarak isteklilerce şikayet başvurusuna konu edilebilmesinde farkına varıldığı tarih veya farkına varılmış olması gereken tarih olarak işlem tarihinin esas alınması gerektiği; Kanun’un aktarılan maddelerinde şikayet başvuru süresinin başlamasının sadece tebligatın yapılması şartına bağlanmadığı, kanunun lafzının “işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen” şeklinde olduğu, anılan madde hükmü “işlemlerin tebliğ edildiği veya eylemlerin farkına varıldığı tarihi izleyen” şeklinde olmadığından ihale sürecindeki tüm idare işlemleri için tebligat şartının aranmasının uygun olmayacağı, bu itibarla, kanun koyucu tarafından ihale sürecinin özelliği ve isteklilerin bu süreçteki saikleri dikkate alınarak tebligat yapılması beklenilmeden de başvuru süresini başlatmak üzere “farkına varma” veya” farkına varılmış olması gerekme” şeklindeki olgulara yer verildiği; Farkına varma tarihinden itibaren işleyen şikayet başvuru süresinin tebligat üzerine yeniden işlemeye başlamasına, öncesinde şikayet süresi dolmuş ise ihale komisyonu kararının tebliği ile isteklinin şikayet başvuru hakkının yeniden doğacağına ve sürenin tekrar başlayacağına yönelik bir kuralın da mevzuatta bulunmadığı anlaşılmaktadır. 4734 sayılı Kanun’un 36’ncı maddesi uyarınca ihale günü ilk oturumda isteklilerin teklif fiyatları ve yaklaşık maliyet tutarının açıklanması suretiyle yaklaşık maliyetin alenileştiği, diğer taraftan ikincil mevzuatın yukarıda yer verilen ilgili hükümleri gereğince de yaklaşık maliyetin güncelliğini kaybetmesi halinde en geç ihale tarihine kadar güncellenebileceği, bu çerçevede istekliler tarafından ihale günü öğrenilen yaklaşık maliyet bilgisinin ihale komisyonu kararının taraflarına tebliğ tarihindeki yaklaşık maliyet bilgisinden farklılık arz etmeyeceği açık olduğundan, yaklaşık maliyetin hesaplanması işlemlerinin hukuka aykırılığını iddia eden istekliler için farkına varıldığı tarih veya farkına varılmış olması gereken tarihin, yaklaşık maliyetin mevzuat gereği tüm isteklilere açıklandığı, ihale tarihi olarak dikkate alınması gerektiği, Elektronik ortamda gerçekleştirilen ihalelerde de, yaklaşık maliyetin mevzuat gereği ihaleye katılan tüm isteklilerce EKAP üzerinden ihale durum izleme ekranından görülebildiği, yaklaşık maliyetin hatalı olduğunu ve bu nedenle hak kaybına uğramasının muhtemel olduğu hakkında şikayet başvurusunda bulunacak istekliler için bu durumun farkına vardığı tarihin veya farkına varılmış olması gereken tarihin de ilk oturumun gerçekleştiği ihale tarihi olduğu, diğer bir anlatımla, ilk oturumda açıklanan yaklaşık maliyet tutarı sebebiyle teklifinin uygun görülmeme ve dolayısıyla zarara uğrama ihtimali bulunduğunu düşünen isteklilerce, yaklaşık maliyetin hukuka aykırılığı iddiasıyla idareye şikayet başvurusu süresinin de bu tarihten itibaren başlatılması gerektiği açıktır. Bu itibarla, başvuru sahibi isteklinin yaklaşık maliyete ilişkin iddialarına yönelik olarak, 4734 sayılı Kanun’un 36’ncı maddesine göre isteklilere yaklaşık maliyetin ihale tarihinde açıklandığı dikkate alındığında, başvuru sahibinin yaklaşık maliyete ilişkin bilgileri ihale tarihinde öğrendiği ve 07.04.2023 tarihinde isteklilere tebliğ edilen kesinleşen ihale kararında ilk oturumda açıklanan yaklaşık maliyette bir değişiklikte bulunulmadığı, dolayısıyla yaklaşık maliyete yönelik iddialarına ilişkin olarak şikâyet süresinin yaklaşık maliyetin açıklandığı 27.12.2022 tarihinden itibaren başlaması gerektiği, başvuru sahibinin 27.12.2022 tarihinden itibaren 10 gün içinde olmak üzere en geç 06.01.2023 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunması gerekirken, anılan iddiaya bu süre geçtikten sonra 28.04.2023 tarihinde itirazen şikâyet başvuru dilekçesinde yer verildiği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının süre yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Diğer taraftan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendinde “ Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez. Bu fıkranın (1) numaralı bendi uyarınca tahsil edilen bedel hiçbir durumda iade edilmez. ” hükmü yer almaktadır. Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddialarının tamamında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin, iddialarının tamamında haklı bulunmadığı anlaşıldığından başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanunun öngördüğü şekilde "başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması" koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı anlaşılmıştır. B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda herhangi bir aykırılık tespit edilmemiştir. Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere, Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine, Oybirliği ile karar verildi.