TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERGÜN ARIBALI VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/2916) Karar Tarihi: 20/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/2916 Karar Tarihi : 20/10/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Ergün ARIBALI 2. Gülsevil ARIBALI3. Jale ARIBALI T İFTİK Başvurucular Vekili : Av. P ınar DURMU Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ima
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERGÜN ARIBALI VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/2916) Karar Tarihi: 20/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/2916 Karar Tarihi : 20/10/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Ergün ARIBALI 2. Gülsevil ARIBALI3. Jale ARIBALI T İFTİK Başvurucular Vekili : Av. P ınar DURMU Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın uzun süre kamulaştırılmamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ı ndan yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular 22/10/2017 tarihinde vefat eden A.A.n ın mirasç ılar ıdır. Başvurucular ın murisi ad ına kay ıtlı olan İstanbul ili Avc ılar ilçesi Mustafa Kemal Pa şa Mahallesi'nde kâin 43 pafta 7945 parsel numaral ı 350 m² yüz ölçümlü ta şınmaz 3/2/1982 tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ında ''orta öğretim tesis alan ı'' olarak ayr ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/2916 Karar Tarihi : 20/10/2021 39. Başvurucular ın murisi ta şınmaz üzerindeki hukuki k ısıtlaman ın uzun sürmesi sebebiyle Millî E ğitim Bakanl ığı ve Avc ılar Belediye Ba şkanl ığı aleyhine İstanbul 8. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) tam yarg ı davas ı açm ıştır. 10. Mahkeme 28/12/2016 tarihinde uyu şmazl ığın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına hükmetmi ştir. Karar ın gerekçesinde 7/9/2016 tarihinde yürürlü ğe gire n 20/8/2016 tarihli ve 6745 say ılı Yat ırımlar ın Proje Baz ında Desteklenmesi ile Baz ı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamula ştırma Kanunu'na birtak ım hükümler eklendi ği aç ıklanm ıştır. Mahkeme bu ba ğlamda uygulama imar planlar ında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayr ılan taşınmazlar ın kamula ştırılmas ı için öngörülen be ş yıllık sürenin 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. madde gere ğince bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren başlayacağını ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten önce aç ılan ancak henüz karara bağlanmayan veya karar ı kesinleşmeyen davalara da bu madde hükümlerinin uygulanaca ğını belirtmiştir. 11. Başvurucular ın murisi, mahkeme karar ına karşı istinaf ba şvurusunda bulunmuştur. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesince 15/5/2017 tarihinde karar ın usul ve hukuka uygun oldu ğunu belirterek istinaf ba şvurusu reddedilmi ştir. An ılan karar Dan ıştay Alt ıncı Dairesince 11/10/2017 tarihinde onanm ıştır. Nihai karar 4/1/2018 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. 12. Başvurucular 15/1/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 13.İlgili hukuk için bkz. Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Anayasa Mahkemesinin 20/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 15. Başvurucular, imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle taşınmazlar ını kullanamad ıklar ını ve be ş y ıllık süreye ra ğmen ta şınmaz ın kamulaştırılmad ığını belirtmi şlerdir. Ba şvurucular, dava sürecinde yap ılan yasal değişikliklerin geriye yürütüldü ğünü ifade etmi ştir. Başvurucular bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. B. Değerlendirme 16. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2018/2916 Karar Tarihi : 20/10/2021 417. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular, mülkiyet hakk ı ile birlikte adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. Bununla birlikte başvurucular ın imar uygulamas ı sonucunda ta şınmaz üzerindeki kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisinin kısıtland ığına dair şikâyetinin esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ği anlaşıldığından başvurunun mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 18. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 19. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili benzer şikâyeti daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Hüseyin Ünal, 34-62). 20.Hüseyin Ünal karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın başvurucu adına tapuda kay ıtlı olmas ı dolay ısıyla Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmi ştir (Hüseyin Ünal, 37). Uygulama imar plan ında bu ta şınmaz ın kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilmi ş, söz konusu müdahalenin niteli ği sebebiyle mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Hüseyin Ünal, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri ile 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddeye dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığını değerlendirmi ş, ayr ıca taşınmaz ın kamu hizmetine tahsis edilmesine yönelik müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğunu aç ıklam ıştır (Hüseyin Ünal, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say ılı karar ı ile an ılan madde iptal edilmi ştir. Bu çerçevede ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede ise uygulama imar plan ının onaylanmas ından itibaren be ş yıldan fazla süre geçmesine ra ğmen imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın kamulaştırılmamas ı ve herhangi bir tazminat da ödenmemesinin ba şvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yükledi ği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozulduğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı kabul edilmi ştir (Hüseyin Ünal, 51-62). 22. Somut ba şvuruda da ba şvuruculara ait ta şınmaz ın 1982 tarihli uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ına rağmen beş y ılı aşkın süreden beri kamulaştırılmad ığı ve başvuruculara herhangi bir tazminat da ödenmedi ği dikkate al ındığında bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülü de ğildir. 23. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/2916 Karar Tarihi : 20/10/2021 5"(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 25. Başvurucular, ihlalin tespiti ile yarg ılaman ın yenilenmesine hükmedilmesi talebinde bulunmu şlard ır. 26. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 27. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 28.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 29. Somut olayda kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın uzun süre kamula ştırılmamas ı sebebiyle aç ılan davan ın esas ının incelenmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/2916 Karar Tarihi : 20/10/2021 630. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hükmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktar ının belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla şmış derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 8. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 31. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 8. İdare Mahkemesine (E.2015/1366, K.2016/1805) GÖNDER İLMESİNE, D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 20/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN