TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR V.Ç. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/39693) Karar Tarihi: 18/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/39693 Karar Tarihi : 18/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : V.Ç. Vekili : Av. Ayşe Sümeyye BEKLEYEN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; gözalt ı tedbiri dolay ısıyla ödenen tazminat ın yeter
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR V.Ç. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/39693) Karar Tarihi: 18/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/39693 Karar Tarihi : 18/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : V.Ç. Vekili : Av. Ayşe Sümeyye BEKLEYEN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; gözalt ı tedbiri dolay ısıyla ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının, adli kontrol tedbirine dayal ı tazminat talebinin değerlendirilmemesi nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Görev yapt ığı kurum taraf ından Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) üyesi oldu ğuna ilişkin ihbarda bulunulmas ı üzerine ba şvurucu hakk ında soruşturma başlatılm ıştır. 3. Ba şvurucu bu soru şturma kapsam ında 18/10/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış, silahl ı terör örgütüne üye olma suçlamas ı ile 18/10/2016 ile 4/11/2016 tarihleri aras ında 17 gün gözalt ında kalm ıştır. Başvurucu; yurt d ışına ç ıkmama, karakola giderek imza atma şeklinde adli kontrol tedbirlerine tabi tutularak 4/11/2016 tarihinde serbest b ırak ılm ıştır. Bu adli kontrol tedbirleri 13/11/2017 tarihinde kald ırılm ıştır. 4. Yap ılan soruşturma sonucunda Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı vermiştir. Kararda; ba şvurucu hakk ındaki ihbar ın somut bir olay veya olguya dayanmad ığı, yer, zaman ve ki şi bağlant ısı içermedi ği, başvurucunun FETÖ/PDY'ye mensubiyeti ya da bu örgütle iltisak ı, irtibat ı olduğuna dair hakk ında kamu davas ı aç ılmas ını gerektiren yeterli şüphe bulunmad ığı belirtilmi ştir. 5. Kovu şturmaya yer olmad ığı karar ının kesinleşmesi üzerine ba şvurucu, hukuka ayk ırı gözalt ı tedbiri dolay ısıyla tazminat davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde başvurucu; gözalt ı süresinin uzun oldu ğunu, gözalt ı işlemine kar şı başvuru imkânlar ından yararland ırılmad ığını, gözalt ı işleminin hukuka ayk ırı olduğunu, kendisine hangi delile dayal ı olarak gözalt ına al ındığının söylenmedi ğini belirterek 2.160 TL maddi, 10.000 TL manevi tazminat talep etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/39693 Karar Tarihi : 18/10/2022 36. Mahkeme; ba şvurucu hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verildiğini, bu karar ın kesinle ştiğini, haks ız olarak gözalt ında kald ığı süre yönünden manevi zarara uğrad ığını belirtmiş ve başvurucuya 3.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermi ştir. Maddi tazminat yönünden ise Mahkeme, ba şvurucunun o dönemde çal ışmamas ı nedeniyle asgari ücret üzerinden yap ılan hesaplama sonucunda ba şvurucuya 706,50 TL maddi tazminat ödenmesine hükmetmi ştir. 7. Başvurucu, manevi tazminat ın oldukça dü şük olduğunu belirterek istina f talebinde bulunmu ştur. Bölge Adliye Mahkemesi istinaf ba şvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermi ştir. 8. Başvurucu nihai karar ı 7/12/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 25/12/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 10. Başvurucu, hukuka ayk ırı ve uzun süren gözalt ı tedbiri nedeniyle açt ığı tazminat davas ında hükmedilen manevi tazminat miktar ının düşük olduğunu belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Bakanl ık; ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihatlar ı ile somut olay ın kendine özgü ko şullar ı gözönüne al ınarak değerlendirme yap ılmas ı gerekti ğini belirtmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne kat ılmad ığını belirtmiş ve ihlal iddialar ını yinelemi ştir. Ayr ıca başvurucu, isminin kamuya açık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmu ştur. 11. Başvurucunun şikâyetinin Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü, be şinci ve dokuzuncu f ıkralar ı kapsam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden incelenmesi gerekir. 12. Başvurucu, tazminat davas ı açarken salt hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verilmesine dayanmam ış; gözalt ının neden hukuka ayk ırı olduğuna ilişkin açıklamalarda bulunmu ştur. Başvurucu açt ığı tazminat davas ını sadece 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendine dayand ırmam ıştır. Başvurucu tazminat davas ı açarken uzun gözalt ı süresi bağlam ında 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendine (kanuni gözalt ı süresi içinde hâkim önüne ç ıkar ılmamay ı düzenleyen) de at ıfta bulunmu ştur. Bu nedenle ba şvuru yollar ının tüketildi ği sonucuna var ılm ıştır. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 13. Anayasa Mahkemesi tazminat davas ı yolu tüketildikten sonra Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü f ıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu f ıkras ının ihlal edildi ği iddias ıyla yap ılan başvurularda nas ıl bir inceleme yap ılacağının ilkelerini Hicret Aksoy (B. No: 2021/2107, 13/4/2022, 48-51) karar ında ortaya koymu ştur. Buna göre Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ının uygulanabilmesi için ba şvurucunun an ılan maddenin di ğer fıkralar ında belirtilen esaslar d ışında bir i şleme tabi tutulup tutulmad ığının derece Başvuru Numaras ı: 2020/39693 Karar Tarihi : 18/10/2022 4mahkemelerince ya da Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi gerekir. Ki şinin Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu derece mahkemeleri taraf ından tespit edilmi şse Anayasa Mahkemesinin yapaca ğı inceleme tazminat miktar ının yeterli olup olmad ığını belirlemekle s ınırlı olacakt ır. Derece mahkemesince bir tespit yap ılmam ışsa bu tespit Anayasa Mahkemesince yap ılacak, var ılan sonuca göre tazminat hakk ının ihlal edilip edilmedi ği incelenecektir. Gözalt ının hukukili ğinin değerlendirmesinde dikkate al ınacak genel ilkeler ise Hasan Akbo ğa ([GK], B. No: 2016/10380, 27/3/2019, 43-56) karar ında ortaya konulmu ştur. Buna göre gözalt ının kanun taraf ından öngörülme, suç i şlendiğine dair somut belirtinin varl ığı, hâkim karar ı olmadan yakalanma söz konusuysa suçüstü hâlinin veya gecikmesinde sak ınca bulunan hâlin varl ığı, anayasal aç ıdan meşru bir amaca dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. Gözalt ı süresinin makullü ğünün değerlendirilmesinde dikkate al ınacak ilkeler de Emre Soncan (B. No: 2016/73490, 11/3/2020, 54-61) karar ında ortaya konulmu ştur. 14. Somut olayda derece mahkemesi, hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verildiği için 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi gereğince başvurucuya tazminat ödenmesine karar vermi ştir. Başvurucunun iddialar ı karşısında kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verilmesi dolay ısıyla gözalt ı tedbirinin haks ız olduğu şeklinde bir tan ımlama, tedbirin hukuka ayk ırı olduğu anlam ına gelmemektedir. Buna karşın derece mahkemesince gözalt ının hukuka uygun olup olmad ığı yönünde bir belirlemede bulunulmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Bu durumda ba şvurucu hakk ındaki gözalt ı tedbirinin Anayasa'n ın 19. maddesindeki esaslara uygun olup olmad ığının Anayasa Mahkemesince değerlendirilmesi gerekmektedir. 15. Başvurucu hakk ında uygulanan gözalt ı tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. Gözalt ı tedbirinin ön ko şulu olan ba şvurucunun suç i şlediğine dair somut belirtilerin bulunup bulunmad ığının irdelenmesi gerekir. Somut olayda ba şvurucunun gözalt ına al ınmas ına dayanak olu şturan olgunun çal ıştığı kurum taraf ından yap ılan ihbar olduğu görülmektedir. Kovu şturmaya yer olmad ığı karar ından anla şılacağı üzere bu ihbar somut bir olay veya olguya dayanmamakta; yer, zaman ve ki şi bağlant ısı içermemektedir. Bunun haricinde ba şvurucunun FETÖ/PDY üyesi oldu ğuna ilişkin başka bir delil de ortaya konulmam ıştır. Bu itibarla gözalt ı tedbirinin uygulanmas ı için gerekli olan suç şüphesini doğrulayan olgular ın bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Ayr ıca suç işlendiğine dair somut belirtinin varl ığı gözalt ının devam ettirilmesinin de olmazsa olmaz bir şart ı olduğundan böyle bir belirtinin olmamas ı hâlinde gözalt ı süresinin makul oldu ğundan bahsedilemeyecek ve Anayasa'n ın 19. maddesinin be şinci f ıkras ı ihlal edilmi ş olacakt ır. Gözalt ı tedbirine konu suçlama ola ğanüstü hâlin ilan ına neden olan olguyla ba ğlant ılı olsa da ba şvurucunun suç işlediğine dair belirti bulunmadan gözalt ına al ınmas ı olağanüstü hâlin gerektirdi ği bir tedbir olarak kabul edilemeyecektir. Bu nedenle 17 günlük gözalt ı işleminin hukuki olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 16. Somut olayda ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü ve be şinci fıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu sonucuna var ıldığından Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı somut olayda uygulanabilir niteliktedir. 17. Ancak derece mahkemesi, ba şvurucuya Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü ve beşinci f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu gerekçesiyle ve hukuka ayk ırı bu işlemin kar şılığı olarak bir tazminat ödememi ştir. Derece mahkemesi taraf ından hükmedilen tazminat ın başvurucu hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verilmesine istinaden verildi ği ve başvurucunun gözalt ına al ınmas ının hukuka ayk ırılığına yönelik Başvuru Numaras ı: 2020/39693 Karar Tarihi : 18/10/2022 5herhangi bir tespit içermedi ği görülmektedir. Sonuç olarak somut olayda ba şvurucuya ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlali için bir tazminat imkân ı sağlanmam ıştır. 18. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü ve be şinci fıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Selahaddin MENTE Ş bu görüşe kat ılmam ıştır. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 19. Başvurucu; tazminat davas ında adli kontrol tedbiri konusunda herhangi bir değerlendirme yap ılmad ığını, kendisine herhangi bir tazminat ödenmedi ğini, bu talebi hakk ında karar verilmedi ğini belirterek gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Bakanl ık, yeterli gerekçe ile karar verildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne kat ılmad ığını belirtmiş ve ihlal iddialar ını yinelemiştir. 20. Başvuru adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 21. Anayasa Mahkemesi Yahya Çevik (B. No: 2018/15454, 17/11/2021) başvurusunda 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde imza atmak suretiyle adli kontrol altında kalma nedeniyle olu ştuğu iddia edilen zararlara kar şılık aç ık bir yasal dayana ğın bulunmad ığını, kanun taraf ından aç ıkça veya dolayl ı olarak kabul edilmi ş bir hakk ın varl ığından söz edilemeyece ğini, yarg ısal uygulamalar ın da söz konusu taleplere ili şkin olarak savunulabilir medeni nitelikte bir hakk ın kabul edilmesine dayanak olu şturabilecek ve imkân verecek düzeyde olmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ı aç ısından konu bak ımından yetkisizlik karar ı vermiştir (Yahya Çevik , 28-43). Somut ba şvuru yönünden anılan kararda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 23. Başvurucu 30.000 TL manevi, 20.000 TL maddi tazminat talebinde bulunmuştur. 24. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 25.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ının yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. Ba şvurucu, ilk derece mahkemesi karar ının maddi tazminata ili şkin k ısm ına yönelik istinaf talebinde bulunmad ığından yeniden yarg ılaman ın sadece manevi tazminat yönünden yap ılmas ı gerekir. Somut olayda ba şvurucuya ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlali için Başvuru Numaras ı: 2020/39693 Karar Tarihi : 18/10/2022 6bir tazminat imkân ı sağlanmam ıştır. Derece mahkemesince yeniden yap ılacak yarg ılamada hukuka ayk ırılığın tespit edilmesi ve Anayasa Mahkemesinin benzer olaylarda verdi ği tazminat miktar ı gözetilerek bir manevi tazminat miktar ı belirlenmesi gerekmektedir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 1. Gözalt ının hukuka ayk ırılığının incelenmemesi ve hukuka ayk ırı olmas ına rağmen tazminat ödenmemesi nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü ve be şinci fıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzuncu f ıkras ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA Selahaddin MENTE Ş'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, C. Gözalt ının hukuka ayk ırı olmas ına rağmen tazminat ödenmemesi nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin -üçüncü ve be şinci f ıkras ıyla bağlant ılı olarak- dokuzunc u fıkras ının İHLAL ED İLDİĞİNE Selahaddin MENTE Ş'in karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, D. Karar ın bir örne ğinin kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara Bat ı 2. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2018/154, K.2018/317) GÖNDER İLMESİNE, E. Tazminata ili şkin taleplerin REDD İNE, F. 446,90 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.346,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, G. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/10/2022 tarihinde karar verildi. Başvuru Numaras ı: 2020/39693 Karar Tarihi : 18/10/2022 7KARŞIOY GEREKÇES İ Mahkememiz ço ğunluğu, gözalt ına al ınan ve sonras ında hakk ında kovu şturm a yap ılmas ına yer olmad ığına karar verilen ba şvurucuya ödenen manevi tazminat miktar ının düşük olmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ının kabul edilebilir oldu ğuna ve an ılan hakk ın ihlal edildi ğine karar vermi ştir. Söz konusu şikâyete ili şkin olarak verilen kabul edilebilirlik yönündeki karara a şağıda yer alan gerekçeler do ğrultusunda kat ılmamaktay ım: 1. Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilebilmesi için ba şvurucunun an ılan maddenin ilk sekiz f ıkras ında belirtilen esaslar d ışında bir işleme tabi tutulmas ı ve buna ra ğmen kendisine bir tazminat ödenmemesi veya ödenen tazminat ın başvurucunun zarar ını gidermekten uzak olmas ı gerekmektedir. 2. Başvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında yer alan esaslara ayk ırı bir işleme tabi oldu ğu derece mahkemelerince ve Anayasa Mahkemesince tespit edilmeden, ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı bağlam ında tazminat hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılamaz (bkz. 36). Yine kararda yer alan " Kişinin başvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında belirtilen esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğu derece mahkemeleri taraf ından tespit edilmi şse Anayasa Mahkemesinin yapaca ğı inceleme tazminat miktar ının yeterli olup olmad ığını belirlemekle s ınırlı olacakt ır." (bkz. 37) şeklindeki değerlendirme ilke olarak do ğrudur. 3. Ancak ço ğunluğun somut olayda derece mahkemesinin ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ında yer alan esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutulduğunu tespit etti ği yönündeki de ğerlendirmesi (bkz. 39) derece mahkemesinde dava dosyas ı ve an ılan mahkemenin tazminat karar ının içeriği ile bağdaşmamaktad ır. 4. Somut olayda ba şvurucu, bir soru şturma kapsam ında gözalt ına al ınm ış ve on yedi gün süreyle gözalt ında tutulmu ştur. Sonras ında başvurucu hakk ındaki soru şturmad a kovuşturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir. Başvurucu, bunun üzerine 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi kapsam ında ağır ceza mahkemesinde "koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davas ı" açm ış ve bu davada gözalt ına al ınmas ından sonra hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığına karar verildi ğini belirterek tazminat talebinde bulunmuştur. 5. Bununla birlikte ba şvurucunun an ılan davada hakk ındaki gözalt ı tedbirinin hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmesi söz konusu de ğildir. Bu nedenle derece mahkemesi başvurucu hakk ında uygulanan gözalt ı tedbirinin hukuka uygun olup olmad ığını incelemeksizin yaln ızca başvurucu hakk ındaki soru şturman ın kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı ile sonuçlanmas ından hareket ederek ba şvurucu lehine tazminata hükmetmi ştir. Başvurucu taraf ından sunulan istinaf dilekçesinde de ba şvurucunun gözalt ına al ınmas ının hukuki olmad ığı yönünde bir iddian ın dile getirildi ği ortaya konulmam ıştır. 6. Dolay ısıyla başvurucunun 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi kapsam ında tazminat talep etti ği ve derece mahkemesinin de bu yönde bir inceleme yaparak tazminata hükmetti ği görülmektedir. Nitekim mahkeme karar ında bu husus Başvuru Numaras ı: 2020/39693 Karar Tarihi : 18/10/2022 8"...Davac ının gözalt ında geçirdi ği suç nedeniyle kovu şturma yap ılmas ına yer olmad ığına karar verildi ğinden özgürlü ğünün haks ız olarak k ısıtland ığı, gözalt ında kald ığı sür e içerisinde çal ışamamaktan do ğan maddi kayb ının bulundu ğu, duydu ğu ac ı ve elemin CMK'n ın 141/1-e maddesi gere ğince tazminat ödenerek giderilmesi gerekti ği anlaşılmıştır..." denilerek aç ıkça ifade edilmi ştir. An ılan bentte; suç soru şturmas ı veya kovu şturmas ı sıras ında kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen ki şiler yönünden de tazminat hakk ının bulunduğunu belirtirmi ştir. Bu kapsamdaki tazminat hakk ı Anayasa'daki güvencelerden ayr ı olarak Kanundan kaynaklana bir imkand ır. 7. Bu durumda derece mahkemesinin ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin ilk sekiz f ıkras ındaki esaslara ayk ırı bir işleme tabi tutuldu ğunu tespit etti ğini söylemek mümkün de ğildir. Yukar ıda da ifade edildi ği üzere ba şvurucunun dava ve istina f aşamalar ında bu yönde bir iddias ı bulunmamaktad ır. 8. Anayasa Mahkemesinin yerle şik hâle gelen içtihad ında da ifade edildi ği üzere Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Yeşilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 17). 9. Buna göre hakk ındaki soru şturma süreci kovu şturmaya yer olmad ığı karar ıyla sonuçlanan ba şvurucunun 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca tazminat isteminde bulunma hakk ının yan ı sıra an ılan f ıkran ın (a) bendi uyar ınca bu tedbirin kanuna ayk ırı olduğu iddias ıyla tazminat talep etme imkân ı da mevcuttur (bkz. Ertuğrul Raşit Benal , B. No:2016/25245, 17/7/2018). Nitelim de ğinilen (a) bendinde "Kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan ve tutuklulu ğu devam ettirilen " kişilerin tazminat hakk ının bulundu ğunu ifade etmi ştir. Bu durumdaki ki şilerin Anayasa'n ın 19. maddesinde yer alan esaslar d ışında bir muameleye tabi k ılındıklar ı konusunda şüphe bulunmamaktad ır. 10. Anayasa Mahkemesi ancak ba şvurucunun, gözalt ı tedbirinin kanuna ayk ırı olduğunu dile getirmesi ve bu iddian ın derece mahkemesince kabul edilmesi durumund a hükmedilen tazminat miktar ının başvurucunun zarar ını telafi etmeye yeterli olup olmad ığı yönünde bir inceleme yapabilir. Somut olayda ba şvurucunun bu yönde bir iddiay ı derece mahkemeleri önünde dile getirmeden do ğrudan bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesinde ileri sürdü ğü anlaşılmaktad ır. 11. Bu nedenle ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine yönelik iddias ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmas ı gerektiği düşüncesindeyim. Üye Selahaddin MENTE Ş