TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AZİZ ŞİMŞEK VE FER İDE KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/7878) Karar Tarihi: 8/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Zeynep KARAKOÇ Başvurucular : 1. Aziz ŞİMŞEK 2. Feride KAYA Başvurucular Vekili : Av. Müslüm BARAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ölüm olay ı dolay ısıyla uğran
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AZİZ ŞİMŞEK VE FER İDE KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/7878) Karar Tarihi: 8/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Zeynep KARAKOÇ Başvurucular : 1. Aziz ŞİMŞEK 2. Feride KAYA Başvurucular Vekili : Av. Müslüm BARAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ölüm olay ı dolay ısıyla uğran ılan zarar ın tazmini istemiyle aç ılan tam yarg ı davas ının süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 21/4/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvurucular Şanl ıurfa E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) 16/6/2012 tarihinde ç ıkan yang ında yanarak ölen Taner Şimşek'in karde şleridir. Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 38. Ceza İnfaz Kurumunun C-15 ko ğuşunda ç ıkan yang ında on üç ki şinin yaşam ını yitirdiği, Şanl ıurfa Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Savc ılık) yürütülen soru şturma sonucunda 6/6/2013 tarihli kararla kovuşturmaya yer olmad ığına karar verildi ği, bu karara kar şı yap ılan itiraz ın da Ad ıyaman 1. A ğır Ceza Mahkemesinin 31/7/2013 tarihli karar ıyla reddedildi ği anlaşılmaktad ır. 9. Olayla ilgili yap ılan disiplin soru şturmas ı neticesinde görevli personel hakk ında disiplin cezas ı verilmesine yer olmad ığına karar verildi ği görülmektedir. 10. Başvurucular ölüm olay ında idarenin hizmet kusurunun bulundu ğunu belirterek 40.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat ın olay tarihinden itibaren i şletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle tam yarg ı davas ı açm ıştır. 11.Şanl ıurfa İdare Mahkemesi (Mahkeme) 12/3/2014 tarihli karar ıyla davay ı süre aşımı nedeniyle reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde, ölüm olay ının gerçekle ştiği 16/6/2012 tarihinde ba şvurucular ın bu olay ı öğrendiği kabul edilerek bu tarihten itibaren bir y ıl içinde zorunlu idari ba şvuruda bulunmas ı ve verilen cevap üzerine dava açmas ı gerekirken bu süre geçtikten sonra 6/11/2013 tarihinde idareye ba şvurduğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla idareye süresinde yap ılmayan ba şvurunun reddi üzerine aç ılan davan ın süresinde olmad ığı ifade edilmiştir. 12. Karar, Dan ıştay Onuncu Dairesinin (Daire) 9/12/2015 tarihli karar ıyla onanm ıştır. An ılan karar oyçokluğu ile al ınm ıştır. Az ınlıkta kalan ba şkan ve üyenin karşıoy gerekçesinde, on üç ki şinin hayat ını kaybettiği yang ında vefat edenlerden Yunus E şkili'nin yak ını olan Meral E şkili taraf ından Anayasa Mahkemesine yap ılan 2013/7586 say ılı bireysel başvuru sonucunda yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ve yeniden bir ceza soru şturmas ı yapılmas ı gerektiğine karar verildi ği ifade edilmi ştir. Bu şekilde eylemin idarili ğinin bulunup bulunmad ığı konusunun kovu şturmaya yer olmad ığına ilişkin kararla kesinlik kazand ığı, dolay ısıyla bir y ıllık sürenin de bu tarihten itibaren ba şlayacağı belirtilmi ştir. 13. Nihai karar 7/4/2016 tarihinde ba şvurucular ın vekiline tebli ğ edilmiştir. 14. Başvurucular karar düzeltme isteminde bulunmam ışlard ır. 15. Başvurucular 21/4/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Kanun 16. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İdari eylemlerden haklar ı ihlal edilmi ş olanlar ın idari dava açmadan önce, bu eylemleri yaz ılı bildirim üzerine veya ba şka süretle ö ğrendikleri tarihten itibaren bir y ıl ve Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 4her halde eylem tarihinden itibaren be ş yıl içinde ilgili idareye ba şvurarak haklar ının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin k ısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki i şlemin tebli ğini izleyen günden itibaren veya istek hakk ında altm ış gün içinde cevap verilmedi ği takdirde bu sürenin bitti ği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir. " 2. Dan ıştay İçtihad ı 17.İlgili Dan ıştay içtihad ı için bkz. Hasan O ğuz ve diğerleri , B. No: 2015/2700, 7/2/2018, 22, 23. B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 18. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu ş bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından davas ının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakk ına sahiptir... 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 19.İlgili Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ı için bkz. Feray Ulu ğ, B. No: 2015/11005, 10/10//2018, 34-37. V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 8/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 21. Başvurucular; ç ıkan yang ında karde şleri d ışında on iki ki şinin öldü ğünü, tazminat talebiyle 6/11/2013 tarihinde Bakanl ığa müracaat ettiklerini, kendilerine verilen cevapta atm ış gün içinde dava açabileceklerinin bildirildi ğini, idarenin hizmet kusuru nedeniyle ortaya ç ıkan zararlar ı ödemesi gerekti ğini belirtmi şlerdir. Yang ın olay ıyla ilgili yürütülen soru şturmada kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verildi ğini, yang ında vefat eden bir ki şinin yak ınlar ının bireysel ba şvuruda bulundu ğunu, Anayasa Mahkemesinin 2013/7586 say ılı bireysel ba şvuruda ya şam hakk ının ihlal edildi ğine ve soru şturman ın yeniden yap ılmas ına karar verdi ğini, bu karar ın kendilerini de etkiledi ğini ifade etmi şlerdir. Bu bağlamda ba şvurucular tam yarg ı davas ının süre a şımına uğrad ığından söz edilemeyece ğini, ceza soru şturmas ının nihayete ermemesi nedeniyle süre a şımı süresinin be ş yıl olduğunu, kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar ın 6/6/2013 tarihinde verildi ğini, bir yıllık süre aşımı süresinin bu tarihten itibaren ba şlamas ı gerektiğini, ayr ıca Dan ıştay onama karar ının gerekçesinin matbu oldu ğunu ileri sürmü şlerdir. Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 5B. Değerlendirme 22. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, Mahkemenin dav a açma süresinin ba şlang ıcını tespit etme noktas ında hukuk kurallar ını hatal ı değerlendirmesi ve uygulamas ı neticesinde uyu şmazl ığın esas ının incelenememesidir. Bu nedenle belirtilen ihlal iddialar ı mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 24. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 25. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Sözleşme'yi yorumlayan A İHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 26. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bak ımdan davan ın bir mahkeme taraf ından görülebilmesi ve ki şinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak ki şiye iddialar ını ortaya koyma imkân ının tan ınmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 27. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 28. Somut olayda tazminat istemiyle aç ılan davan ın süre aşımından reddedilerek uyuşmazl ığın esas ının incelenmemesi nedeniyle ba şvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir müdahalenin bulundu ğu görülmektedir. Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 6b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 29. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtile n sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. " 30. Anayasa'n ın 36. maddesinde, hak arama özgürlü ğü için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Özel s ınırlama nedeni öngörülmemi ş haklar ın da hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ının bulundu ğu kabul edilmektedir. Ayr ıca hakk ı düzenleyen maddede herhangi bir s ınırlama nedenine yer verilmemi ş olsa da Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak bu haklar ın s ınırland ırılmas ı da mümkün olabilir. Dava açma hakk ının kapsam ına ve kullan ım koşullar ına ilişkin bir k ısım düzenlemenin hak arama özgürlü ğünün doğasından kaynaklanan s ınırlar ı ortaya koyan ve hakk ın norm alan ını belirleyen kurallar oldu ğu aç ıktır. Ancak bu s ınırlamalar, Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan güvencelere ayk ırı olamaz ( Özkan Şen, 58; Tahir Gökatalay, B. No: 2013/1780, 20/3/2014, 39; İbrahim Can Ki şi, B. No: 2012/1052, 23/7/2014, 33). 31. Sonuç itibar ıyla mutlak olmayan ve s ınırland ırılabilen mahkemeye erişim hakk ına ilişkin müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma (me şru amaç) ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 32. Yak ınlar ının ölümü dolay ısıyla başvurucular ın uğrad ığı zarar ın tazmini istemiyle açt ığı davan ın süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesine ili şkin mahkeme karar ının 2577 say ılı Kanun'un 13. maddesine dayand ığı görülmektedir. Dolay ısıyla somut olayda başvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin kanuni dayana ğının mevcut olduğu anlaşılm ıştır. ii. Meşru Amaç 33. Dava açman ın bir süreye ba ğlanmas ının meşru amac ının ne oldu ğu hususu benzer nitelikteki ba şvurularda Anayasa Mahkemesi taraf ından müteaddit defa incelenmi ştir. Anayasa Mahkemesi bu incelemelerinde, idari i şlem ya da eylemlere kar şı aç ılacak davalarda süre koşulu öngörülmesinin en genel ifadesiyle idari istikrar ın sağlanmas ı şeklinde bir me şru amac ı bulunduğuna işaret etmiştir (daha ayr ıntılı değerlendirme için bkz. Ayşe Y ıldırım, B. No: 2014/5, 25/10/2017, 54, 55; Fatma Altuner, B. No: 2014/17714, 26/10/2017, 48, 49; Çölbeyi Lojistik Nakliyat Gümrükleme Denizcilik İnşaat Turizm Sanayii ve Ticare t Limited Şirketi , B. No: 2014/12354, 9/11/2017, 52). iii. Ölçülülük (1) Genel İlkeler 34. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde kişinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 7bir başka anlat ımla mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ınırlamalar ın mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilece ğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, 52). 35. Bu nedenle mahkemelerin usul kurallar ını uygularken yarg ılaman ın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde kat ı şekilcilikten kaç ınmalar ı gerektiği gibi kanunla öngörülmü ş usul şartlar ının ortadan kalkmas ına neden olacak ölçüde a şırı esneklikten de kaç ınmalar ı gerekir ( Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). Bu kapsamda mevzuatta öngörülen dava açma süresine ili şkin kurallar ın hukuka aç ıkça ayk ırı olarak yanl ış uygulanmas ı veya bu sürelerin hatal ı hesaplanmas ı nedenleriyle ki şilerin dava açma ya da kanun yollar ına başvuru haklar ını kullanmas ına engel olunmas ı mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., 38). 36. Bu ba ğlamda dava açma süresinin i şlemeye ba şlad ığı an da mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülülü ğü bağlam ında büyük önem ta şımaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 66). Dava açma süresinin hangi tarihte başlayacağını belirlemek ve mevzuat ı bu yönüyle yorumlamak görevi esasen derece mahkemelerine aittir. Bireysel ba şvurunun ikincillik ilkesi gere ği, dava açma süresinin ba şlatılacağı tarihin belirlenmesi noktas ında Anayasa Mahkemesinin bir görevi bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin bu hususta üstlenece ği rol, dava açma süresinin hangi tarihten itibaren başlatılmas ı gerektiğiyle ilgili derece mahkemelerinin yorumlar ının mahkemeye eri şim hakk ına etkisini somut olay ın koşullar ı ışığında incelemektir ( Ahmet Y ıldırım, B. No: 2014/18135, 20/9/2017, 46). Bu kapsamda dava açma süresinin hak sahibinin henüz dava hakk ının doğduğundan haberdar olmad ığı ve somut ko şullar çerçevesinde haberdar olduğunun kabulünü hakl ı kılan nedenlerin bulunmad ığı bir dönemde i şlemeye ba şlamas ı dava hakk ının varl ığını anlams ız k ılabileceğinden ölçülülük ilkesini zedeleyebilir ( Yaşar Çoban, 66). 37. Uğran ıldığı ileri sürülen zarar ın öğrenildiği veya ö ğrenilmesi gereken tarih hakk ında hiçbir de ğerlendirme yap ılmaks ızın dava açma süresine ili şkin baz ı kategorik kabul ve değerlendirmelerle davalar ın süre yönünden reddedilmesi mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir. Bu çerçevede eylemin idarili ğinin veya yol açt ığı zarar ın ya da illiyet ba ğının eylemden çok sonra anla şıldığı veya ortaya konulabildi ği durumlarda dava açma süresinin bu tarihlerden sonra ba şlayacağı kabul edilmelidir. Eylemin idarili ği ve doğurduğu zarar bazen eylemin gerçekle şmesinden sonra de ğişik araştırma, inceleme hatta ceza yarg ılamalar ı sonucunu ortaya ç ıkarabilmektedir. Ortaya konulacak ölüm nedeni, ço ğu zaman eylemin idariliğinin ve illiyet ba ğının varl ığının tespiti konusunda önem ta şımaktad ır (Şeyma Kayaoğlu, B. No: 2014/5491, 5/7/2017, 54, 55, 56). (2) İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 38. Başvurucular, idari ba şvuru süresinin ba şlang ıç tarihi olarak ölüm olay ının gerçekleştiği yang ın tarihinin esas al ınmas ının mahkemeye eri şim hakk ını ihlal etti ğinden şikâyet etmektedir. 39. Yukar ıda yer verilen (bkz. 17) Dan ıştay içtihad ında ortaya konuldu ğu üzere idari eylem nedeniyle u ğran ılan zarar ın tazmini istemiyle aç ılan tam yarg ı davas ında idarenin tazminle yükümlü tutulabilmesi için ortada idari eylem ve zarar olmal ı, ayr ıca zararla idari eylem aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Söz konusu eylemlerin idarili ği ve doğurduğu zarar bazen eylemin yap ılmas ıyla birlikte ortaya ç ıkarken bazen de çok sonra de ğişik araştırma, inceleme ve hatta ceza yarg ılamalar ı sonucu ortaya ç ıkabilmektedir. Bu çerçevede eylemin Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 8idariliğinin veya yol açt ığı zarar ın ya da aras ındaki illiyet ba ğının eylemden çok sonra anlaşıldığı veya ortaya konulabildi ği durumlarda dava açma süresinin bu tarihlerden sonra başlayacağı kabul edilmektedir. 40. Pozitif yükümlülükler kapsam ında devletin yetki alan ında bulunan tüm bireylerin ya şam hakk ını kamu görevlilerinin, di ğer bireylerin ve hatta ki şinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma ödevi vard ır. Devlet, öncelikle ya şam hakk ına yönelen tehdit ve risklere kar şı cayd ırıcı ve koruyucu yasal düzenlemeler yapmal ı; bununla da yetinmeyerek gerekli idari tedbirleri almal ıdır. Bu ödev ayr ıca bireyin ya şam ını her türlü tehlike, tehdit ve şiddetten koruma yükümlülü ğünü de içerir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 51). 41. Bu ba ğlamda, ceza infaz kurumlar ında ve devletin kontrolü alt ında bulunan diğer alanlarda gerçekle şen ölüm olaylar ı için de geçerli olabilecek bu yükümlülü ğün ortaya çıkmas ı için yetkililerin kendi kontrolleri alt ındaki bir ki şinin ölümünde bu neticeye personelinin hatal ı uygulamalar ının, ihmalinin ya da kast ının yol aç ıp açmad ığı, yap ılan adli ve/veya idari soru şturma sonucu ortaya ç ıkmaktad ır. Bu tip durumlarda ilgililerin kesin ölüm nedenini ve ya şanan süreci bilmeleri, takip edecekleri usul ve ba şvuracaklar ı idari ve adli mercilerin belirlenmesinde önem arz etmektedir. Bu husus, ilgililerin tam yarg ı davas ı açma iradeleri üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. 42. Söz konusu soru şturmalar kamu makamlar ınca resen yürütüldü ğünden ilgilileri n soruşturma süresinin uzunlu ğu üzerinde genellikle bir etkisi olmad ığı gibi soru şturma sonucunu beklemekten ba şka seçene ği de bulunmamaktad ır. Bu durum özellikle tam yarg ı davas ının kusur veya ihmalin varl ığına dayand ırıldığı durumlarda önem arz eder. Bu bağlamda yürütülen soru şturma sonucu kesin ölüm nedeni, ölüm olay ının meydana gelmesinde kusur veya ihmalin varl ığı ya da sürece ili şkin diğer ayr ıntılar tespit edildi ğinde ilgililerin tam yarg ı davas ı aç ılmas ı için gerekli olan ko şullar ın oluştuğundan haberdar olduğunun veya haberdar olmas ı gerektiğinin ve dava açma süresinin de bu andan itibare n başlad ığının kabulü gerekir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Mehmet Menendiz v e diğerleri , B. No: 2014/5235, 6/7/2017, 58, 59). 43. Bireysel ba şvuruya dayanak kararda Mahkemenin dava açma süresinin hesab ında ölümün gerçekle ştiği tarihi esas ald ığı ancak ba şvurucular taraf ından eylemin idariliğinin ne zaman ö ğrenildiği ya da ö ğrenilmesi gerekti ğine dair herhangi bir değerlendirme yapmad ığı görülmektedir. Somut olayda ba şvurucular ın yak ınlar ının 16/6/2012 tarihinde hayat ını kaybettiğini öğrendikleri konusunda tart ışma bulunmamaktad ır. Bununla birlikte ba şvurucular ın, ölüm olay ından önceki süreçte ceza infaz kurumunda yap ılan uygulamalara dair verilere ve bu uygulamalarda idarenin olas ı hata ya da ihmali bulunduğu iddias ına dayanak al ınabilecek teknik bilgilere, bir ba şka ifadeyle eylemin idarili k niteliğinin bulunup bulunmad ığının tespitinde esas al ınabilecek unsurlara ölüme neden ola n etkenlerin ortaya ç ıkar ılmas ı için yürütülen soru şturma tamamlan ıncaya kadar vâk ıf olamad ıklar ı aç ıktır. Öte yandan söz konusu bilgilere sahip olunmas ının idari yarg ıda dav a açılıp aç ılmamas ı yönündeki iradenin olu şmas ı noktas ında belirleyici bir etkisinin oldu ğu da yads ınamaz. 44. Buna göre Mahkemenin ba şvurucular ın eylemin idarili ğini öğrenmesine ve değerlendirmesine imkân tan ımayan olay tarihini (ölüm tarihi) esas alarak dava açma süresi belirlemesine ili şkin yorumunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik kat ı bir yorum oldu ğu Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 9ve bu yorumun ba şvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ını aşırı derecede güçle ştirdiği değerlendirilmi ştir. Dolay ısıyla bu yorumdan hareketle davan ın süre aşımından reddedilmesi suretiyle ba şvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin ölçüsüz oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 45. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 46. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 47. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve tazminat talebinde bulunmuştur. 48. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 49. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 50.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 10hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 51.İncelenen ba şvuruda ba şvurucular ın davas ının süre a şımı nedeniyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 52. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Şanl ıurfa İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 53.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 54. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Şanl ıurfa İdare Mahkemesine (An ılan Mahkemenin 12/3/2014 tarihli ve E.2014/366, K.2014/660 say ılı karar ına ait dava dosyas ı ile ilgilidir.) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucular ın tazminat talebinin REDDİNE, Başvuru Numaras ı: 2016/7878 Karar Tarihi : 8/9/2020 11E. 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL yarg ılama giderinin BA ŞVURUCUYA ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Dan ıştay Onuncu Dairesine GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş