TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR UĞUR DAKKALI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/25583) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/25583 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Uğur DAKKALI Vekili : Av. Mahmut TANRIKULU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; kişisel verilerin güvenlik soru şturmas ına esas al ınmas ı nedeniyle özel
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR UĞUR DAKKALI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/25583) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/25583 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Uğur DAKKALI Vekili : Av. Mahmut TANRIKULU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; kişisel verilerin güvenlik soru şturmas ına esas al ınmas ı nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ındaki kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ın a ilişkindir. 2. Başvurucu, Şanl ıurfa Adli Yarg ı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanl ığı taraf ından yap ılan icra kâtipli ği s ınav ında başarılı olmas ına rağmen Adalet Bakanl ığının (Bakanl ık) 23/5/2014 tarihli karar ıyla arşiv araştırmas ının olumsu z sonuçland ığından bahisle atamas ı gerçekleştirilmemiştir. 3. Başvurucu vekili 31/7/2014 tarihinde, an ılan işlemin iptali istemiyle Ankara 6. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Mahkeme 16/1/2015 tarihinde davay ı reddetmiştir. Karar ın gerekçesinde, Siverek Sulh Ceza Hâkimli ğince 25/6/2008 tarihinde başvurucunun bili şim sistemine izinsiz girme suçundan adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ına ve hakk ında hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ına karar verildi ği, başvurucunun ar şiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığı ifade edilmi ştir. 4. Karara kar şı yap ılan temyiz ba şvurusu, Dan ıştay 12. Dairesinin (Daire) 8/6/2016 tarihli karar ı ile kabul edilmi ş ve mahkeme karar ı bozulmu ştur. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucunun yakla şık 7 y ıl önce gerçekle ştirdiği fiil nedeniyle adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ının söz konusu fiilin niteli ği ve aradan geçen süre gözönüne al ındığında hakk ında yap ılan arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçlanmas ına neden oldu ğundan söz edilemeyece ği belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/25583 Karar Tarihi : 4/10/2023 35. Mahkeme 31/3/2017 tarihinde, benzer gerekçelerle daha önceki karar ında ısrar etmiştir. Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (Kurul) 26/6/2018 tarihinde ba şvurucunun temyiz isteminin reddi ile ısrar karar ının usule ve hukuka uygun bulundu ğundan bahisle onanmas ına karar vermi ştir. Son olarak ba şvurucunun karar düzeltme talebi Kurul taraf ından 16/6/2020 tarihinde reddedilmi ştir. 6. Başvurucu, nihai hükmü 25/7/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 10/8/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 7. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 8. Başvurucu, yarg ılaman ın yaklaşık 6 y ıl sürdüğünü, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Bakanl ık görüşünde; bir yandan yarg ı organlar ının yönetmek zorunda olduklar ı iş yükünün öngörülemez bir şekilde artm ış olmas ı, diğer yandan da çok say ıda yarg ı mensubu ve personelinin Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ına (FETÖ/PDY) üyeli ği, mensubiyeti, iltisak ı veya irtibat ı nedeniyle meslekten çıkar ılm ış olmas ının da yarg ılama süreleri üzerinde ciddi bir etkiye sahip oldu ğu ifade edilmiştir. Görü şte ayr ıca başvurucunun iddialar ı ile ilgili olarak inceleme yap ılırken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi içtihatlar ı ve somut olay ın kendine özgü ko şullar ının da dikkate al ınmas ının faydal ı olacağı belirtilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında, bireysel başvuru formundaki iddialar ını tekrar etmi ştir. 9. 28/3/2023 tarihli ve 7445 say ılı Kanun'un 40. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un geçici 2. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında yer alan bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih ibaresi 9/3/2023 tarihi şeklinde değiştirilmiştir. 10. Bu ba ğlamda 6384 say ılı Kanun'un 7445 say ılı Kanun'un 40. maddesiyle değiştirilen geçici 2. maddesi uyar ınca 9/3/2023 tarihi itibar ıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı iddias ıyla ilgili bireysel başvurular ın Adalet Bakanl ığı İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenerek karara ba ğlanmas ı gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi; Ferat Yükse l (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, 27-36) karar ında Tazminat Komisyonuna ba şvuru imkân ının getirilmesine ili şkin yolu ula şılabilir olma, ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olup olmama yönünden inceleyerek Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna varm ış, başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle başvurunun kabul edilemezli ğine karar vermi ştir. 11. Somut ba şvuruda da söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/25583 Karar Tarihi : 4/10/2023 412. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Özel Hayata Sayg ı Hakk ı Kapsam ındaki Ki şisel Verilerin Korunmas ını İsteme Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 13. Başvurucu; ki şisel verilerinin ar şiv araştırmas ına esas al ınmas ı nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ındaki kişisel verilerin korunmas ını isteme, adil yarg ılanma ve kamu hizmetine girme hakk ının ihlal edildi ğini, hakk ında gerçekle ştirilen arşiv araştırmas ının kanunilik ko şulunu sağlamad ığını ileri sürmü ştür. 14. Bakanl ık görüşünde; Mahkemece dava konusu uyu şmazl ığa ilişkin olarak iddia ve savunmalar dikkate al ınarak uyu şmazl ığı çözüme kavu şturmak amac ıyla gerekli tüm araştırman ın yap ıldığı, elde edilen bilgi ve belgeler ışığında yürürlükteki mevzuat ın değerlendirildi ği, bu itibarla mahkeme karar ında aç ık bir keyfîlik bulunmad ığı ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında, bireysel ba şvuru formunda ileri sürdüğü iddialar ı tekrar etmi ştir. 15. Başvuru, özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ındaki kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 16. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ındaki kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi gerekir. 17. Anayasa Mahkemesi mevcut güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yönteminin kanunilik ko şulunu sa ğlamad ığını Fatih Saraman karar ında kabul etmi ştir. Kararda, 26/10/1994 tarihli ve 4045 say ılı Güvenlik Soru şturmas ı, Baz ı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Al ınmayanlar ın Haklar ının Geri Verilmesine ve 1402 Numaral ı S ıkıyönetim Kanununda De ğişiklik Yap ılmas ına İlişkin Kanun'un sadece hangi kamu görevleri bak ımından güvenlik soru şturmas ı yapt ırılacağını düzenledi ğini ancak konuyla ilgili temel esaslar ı, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemedi ği belirtilmiş; Kanun'un ve ilgili Yönetmelik'in ki şisel verilerin kay ıt, muhafaza ve kullan ımını içeren tedbirlerin kapsam ını, uygulanmas ını düzenleyen ve özellikle, süre, stoklama, kullan ım, üçüncü ki şilerin eri şimi, verilerin gizlili ği, bütünlü ğü ve imhas ı konusundaki usullere ili şkin, muhataplar ının yetki a şımı ve keyfîli ğe karşı yeteri kadar güvenceye sahip olmalar ını sağlayacak aç ık ve detayl ı kurallar ı içermemesi nedeniyle kanunilik şart ını sağlamad ığı sonucuna var ılm ıştır (Fatih Saraman [GK], B. No: 2014/7256, 27/2/2019, 88-90; Süleyman Akif Nazl ıgül, B. No: 2018/31982, 15/6/2021 , 33). 18. Öte yandan 1/2/2018 tarihli ve 7070 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 60. maddesi ile 657 say ılı Kanun un 48. maddesinin birinci fıkras ının (A) bendine eklenen (8) numaral ı alt bendin iptali istemiyle 114 milletvekili taraf ından 3/5/2018 tarihinde Anayasa Mahkemesinde dava aç ılm ıştır. Anayasa Mahkemesi 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ıyla başvuruya konu olayda uygulanan kural ı, Anayasa n ın 13., 20. ve 128. maddelerine ayk ırı görerek iptal etmi ştir. Karar ın gerekçesinde; güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ıyla elde edilen verilerin ki şisel veri Başvuru Numaras ı: 2020/25583 Karar Tarihi : 4/10/2023 5niteliğinde oldu ğu, bu alanda düzenleme getiren kurallar ın kamu makamlar ına hangi koşullarda ve hangi s ınırlar içinde tedbirler uygulama ve özel hayat ın gizliliğine yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildi ğini yeterince aç ık olarak göstermesi ve olas ı kötüye kullanmalara kar şı yeterli güvenceleri sa ğlanmas ı gerektiği, kuralda ise güvenlik soruşturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmas ı memurlu ğa al ımlarda genel şartlar aras ında say ılmas ına karşın güvenlik soru şturmas ına ve arşiv araştırmas ına konu edilecek bilgi ve belgelerin neler oldu ğuna, bu bilgilerin ne şekilde kullan ılacağına, hangi mercilerin soruşturma ve ara ştırmay ı yapacağına ilişkin herhangi bir düzenleme yap ılmad ığı belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi Fatih Saraman karar ında benimsedi ği bu yakla şımı norm denetiminde verdi ği iptal karar ıyla da sürdürmü ştür (Süleyman Akif Nazl ıgül, 34). 19. Somut olayda da an ılan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Sonuç olarak ba şvuruya konu müdahalenin kanunilik şart ını sağlamad ığı anlaşıldığından söz konusu müdahale aç ısından diğer güvence ölçütlerine riayet edilip edilmediğinin ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. 20. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 20. maddesinde güvence altına al ınan özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ındaki kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 21. Başvurucu; ihlalin tespit edilmesi, yarg ılaman ın yenilenmesi ile 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 22. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 23. Yeniden yarg ılama yap ılmak üzere dosyan ın yetkili yarg ı merciine gönderilmesine karar verilmesinin ihlal iddias ı aç ısından yeterli bir giderim sa ğlad ığı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ındaki kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2020/25583 Karar Tarihi : 4/10/2023 6B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ındaki kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 6. İdare Mahkemesine (E.2017/590, K.2017/1256) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 446,90 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 19.246,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 4/10/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.