TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KARATA Ş DEMİR ÇELİK SANAY İ VE TİCARET LTD. ŞTİ. VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/15518) Karar Tarihi: 21/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/15518 Karar Tarihi : 21/9/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : Karataş Demir Çelik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve diğerleri [bkz. ekli tablonun (C) sütunu] Başvur
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KARATA Ş DEMİR ÇELİK SANAY İ VE TİCARET LTD. ŞTİ. VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/15518) Karar Tarihi: 21/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/15518 Karar Tarihi : 21/9/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : Karataş Demir Çelik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve diğerleri [bkz. ekli tablonun (C) sütunu] Başvurucular Vekilleri: Bkz. ekli tablonun (E) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ihalenin feshi davas ında aleyhe hükmedilen para cezas ı nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2019/15518 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/15518 Karar Tarihi : 21/9/2022 29. Başvurucular taraf ından ekli tablonun (D) sütununda belirtilen Mahkemelerde ihalenin feshi davas ı aç ılm ıştır. Başvurucular ın bir k ısm ı hakk ında ilk derece mahkemelerince davan ın reddine ve ihale bedelinin %10'u oran ında para cezas ına hükmedilmi şken bir k ısm ı hakk ında ise Bölge Adliye Mahkemelerince istinaf incelemesinde bu karar verilmi ştir. 10. Temyiz ba şvurular ı ve karar düzeltme ba şvurular ı reddedilen ba şvurucular süresi içinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 11.İlgili hukuk için bkz. Y ıldız Eker [GK], B. No: 2015/18872, 22/11/2018, 17-23; Cumhuriyetçi E ğitim ve Kültür Merkezi Vakf ı, B. No: 2016/738, 4/7/2019, 26-31. V.İNCELEME VE GEREKÇE 12. Anayasa Mahkemesinin 21/9/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 13. Başvurucular, mahkemelerce ihale bedelinin %10'u oran ında para cezas ına mahkûm edilmelerinin mahkemeye eri şim haklar ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden14. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 15. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 16. Hak arama özgürlü ğüne yap ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko ş ullara (kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama) uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Ba şvurucular hakk ında uygulanan para cezas ının 9/6/1932 tarihli ve 2004 say ılı İcra ve İflas Kanunu'nun 134. maddesinin ikinci f ıkras ına dayand ığı görülmektedir. Bu kapsamda somut olayda ba şvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin kanuni dayana ğının mevcut oldu ğu anlaşılm ıştır. İhalenin feshi davas ının reddedilmesi nedeniyle hükmedilen para cezas ının bir borcun ödenmesinde ya şanabilecek gecikmeleri n önlenmesine, alacakl ının alacağına zaman ında kavuşabilmesine ve ihale al ıcısının haklar ının korunmas ına yönelik me şru bir amac ı olduğu da anla şılm ıştır. Başvurucular ın mahkemeye Başvuru Numaras ı: 2019/15518 Karar Tarihi : 21/9/2022 3erişimine getirilen s ınırlaman ın ölçülü olup olmad ığı ve başvuruculara a ğır bir yük getirilip getirilmedi ği hususlar ının değerlendirilmesi gerekmektedir ( Yıldız Eker 54-62). 17. Anayasa Mahkemesi benzer yöndeki ba şvurular ı değerlendirmi ş ( 11); başvurulara konu ihalenin feshi davalar ında mahkemelerin 2004 say ılı Kanun hükümlerine göre ihalenin feshi şartlar ının oluşmad ığını belirterek Kanun'da öngörülen ihale bedelinin %10'una tekabül eden para cezalar ına hükmetti ğini ifade etmi ştir. Kanun'da öngörülen par a cezas ında herhangi bir üst s ınır öngörülmedi ği gibi ihalenin feshi talebinin esasta n reddedilmesi hâlinde mahkemece do ğrudan uygulanma zorunlulu ğunun bulundu ğu, ayr ıca cezan ın tatbikinde somut olay ın koşullar ını gözönüne alarak hâkime herhangi bir takdir yetkisi kullanma imkân ının tan ınmad ığı, ülke koşullar ına göre hükmedilen para cezas ının da tutar itibar ıyla az ımsanmayacak ölçüde yüksek oldu ğunu tespit etmi ştir. Bu ba ğlamda her bir somut olay ın koşullar ı gözönüne al ındığında hükmolunan yüksek tutardaki para cezalar ının başvurucularda a ğır bir yüke sebep oldu ğu, başvurucular ın katlanmak zorunda kald ığı külfetin hedeflenen me şru amaçla orant ısız olduğu, dolay ısıyla müdahalenin ölçülü olmad ığı sonucuna ula şmış, mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir. 18. Somut ba şvurularda daha önceden verilen kararlardan ayr ılmay ı gerektirir bir husus bulunmamaktad ır. Bu nedenle ba şvurucular ın Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 19. Başvuruculardan bir k ısm ı, mahkemeye eri şim hakk ının yan ı sıra Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 20. Başvurucular ın iddialar ı, Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru inceleme yetkisine girdi ği ölçüde ve sunulan belgeler çerçevesinde de ğerlendirildi ğinde, temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ın aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu, 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'da düzenlenen di ğer kabul edilebilirlik kriterlerini de kar şılamad ığı anlaşılm ıştır. 21. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının kabul edilebilirlik kriterlerin i karşılamamas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmektedir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 22. 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. Başvuru Numaras ı: 2019/15518 Karar Tarihi : 21/9/2022 423. Başvurucular; ihlalin tespit edilmesi, yeniden yarg ılama yap ılmas ına hükmedilerek ihlalin giderilmesi ve tazminat ödenmesi talebinde bulunmu ştur. 24. 6216 say ılı Kanun un 49. maddesinin (6) numaral ı fıkras ına göre esas inceleme kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edilip edilmedi ği ve varsa ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı belirlenmektedir. Ayn ı Kanun un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ise ihlal karar ı verilmesi hâlinde gerekli görüldü ğü takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. Buna göre ihlal sonucuna var ıldığında ilgili temel hak ve hürriyetin ihlal edildi ğine karar verilmesinin yan ında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağının belirlenmesi , diğer bir ifadeyle ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yapılmas ı gerekenlere hükmedil [mesi] de gerekir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54). 25. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hak ve hürriyetin ihlal edildi ğine kara r verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için teme l kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle devam eden ihlalin durdurulmas ı, ihlale konu karar ın veya işlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin alınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55). 26.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilmeden önce ihlalin kayna ğının belirlenmesi gerekir. Buna göre ihlal; idari eylem ve işlemler, yarg ısal işlemler veya yasama i şlemlerinden kaynaklanabilir. İhlalin kayna ğının belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak ımından önem ta şımaktad ır (Mehmet Do ğan, 57). 27.İhlal, idari makamlar ın veya derece mahkemelerinin Anayasa ya uygun yorum yapmalar ına imkân vermeyecek aç ıklıktaki bir kanun hükmünü uygulamalar ı nedeniyle ortaya ç ıkm ışsa bu ihlal kanunun uygulanmas ından de ğil doğrudan kanunda n kaynaklanmaktad ır. Bu durumda ihlalin bütün sonuçlar ıyla giderilebildi ğinden söz edilebilmesi için kural olarak yarg ılaman ın yenilenmesi yerine yeterli bir giderim sa ğlayan ve somut olay ın özelliğine uygun, telafi edici birtak ım tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir. 28. Başvuruya konu olayda Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği ve ihlali n doğrudan 2004 say ılı Kanun'un 134. maddesinden kaynakland ığı sonucuna var ılm ıştır. Diğer bir deyişle Kanun hükmü hâkime somut uyu şmazl ığın özelliklerine uygun herhangi bir değerlendirme veya takdir yetkisi tan ımamaktad ır. Söz konusu hüküm, davan ın reddinin bir sonucu olarak nispi oranda para cezas ını zorunlu k ılmakta ancak belirli nitelikteki bu nispi oran her olay için ayn ı şekilde mutlak olarak uygulanmaktad ır. 29. Somut ba şvurularda yarg ılaman ın yenilenmesi imkân ı bulunmamaktad ır. Bu durumda ma ğduriyete neden olan mahkeme karar ının sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ba şvurucular ın maddi zarar ının giderilmesi gerekmektedir. Ba şvuruculara ekli tablonun (F) sütununda belirtilen miktarlarda para cezas ı verilmiştir. Dosya kapsam ında para cezas ının tahsil edildi ğine ilişkin bir bilgi ve belge bulunmad ığı gibi ba şvurucular taraf ından bu hususta yap ılan bir bildirim de bulunmamaktad ır. Bu itibarla Mahkemece düzenlenen harç tahsil müzekkeresinin ilgili vergi Başvuru Numaras ı: 2019/15518 Karar Tarihi : 21/9/2022 5dairesince yerine getirilmesini önleyecek şekilde iptali ve mahkemesine iadesi yeterli bir giderim sa ğlayacakt ır. Yeterli giderim imkân ı sağland ığı düşünülerek başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 30. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının kabul edilebilirlik kriterlerini kar şılamamas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı amac ıyla harç tahsil müzekkeresinin iptali ve ilgili kurumdan geri çekilmesi için ekli tablonun (D) sütununda dosya bilgileri belirtilen Mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, D. Tazminat talebinde bulunan ba şvurucular ın taleplerinin REDD İNE, E. Ekli tabloda gösterilen harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin başvuruculara ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 21/9/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.