TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULGANİ DEMİR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/3072) Karar Tarihi: 16/12/2020 Başvuru Numarası : 2019/3072 Karar Tarihi : 16/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucular : Abdulgani DEMİR ve diğerleri (bkz.ekli tablonun (C) sütunu) Başvurucular Vekili : bkz. ekli tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULGANİ DEMİR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/3072) Karar Tarihi: 16/12/2020 Başvuru Numarası : 2019/3072 Karar Tarihi : 16/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucular : Abdulgani DEMİR ve diğerleri (bkz.ekli tablonun (C) sütunu) Başvurucular Vekili : bkz. ekli tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi ile delillerin değerlendir ilmesi ve hukuk kurallarının uygulanmasında hata yapılarak adil olmayan karar v erilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ 2. Ekli tabloda sıralanan başvurulara ait başvuru formu ve ekler inin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra başvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Böl üm tarafında n yapılmasına karar verilmiştir. 4. Konularının aynı olması nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaraları belirtilen başvuru dosyalarının aynı tablonun (1) numaralı satı rında yer alan 2019/3072 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve ince lemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin ( 2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğu alana ilişkin olduğu değ erlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmeden incelenmesine karar verilmiştir. Başvuru Numarası : 2019/3072 Karar Tarihi : 16/12/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili ola ylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular, başvuruya konu davalarda yargılamanın uzun sürm esi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla çeşi tli tarihlerde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Bir kısım başvurucu lar ayrıca, delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının uygulanmasında hata yap ılarak adil olmayan karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma ve diğer anayasal haklarını n ihlal edildiğini ileri sürmüştür. IV. İNCELEME VE GEREKÇE9. Mahkemenin 16/12/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başv uru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yardım Talebi Yönünden 10. Bazı başvurucular, bireysel başvuru harç ve masraflarını kar şılama imkânını n bulunmadığını belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur. 11. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ö lçüde güçleştirmeksizi n yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan ba şvurucuların açıkç a dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İdd ia 1. Başvurucuların İddiaları 12. Başvurucular, bireysel başvuru konusu yargılamaların uzun sü rmesi nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ve diğer anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlalin ortadan kaldırılması ve tazminat taleplerinde bulunmuşt ur. 2. Değerlendirme 13. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hu kuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsi fini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucuların iddialarını n bir bütün olarak Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede y argılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine ka rar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul sür ede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna kar ar verilmesi gerekir. Başvuru Numarası : 2019/3072 Karar Tarihi : 16/12/2020 4b. Esas Yönünden 15. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şe kilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anaya sa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle i lgili kararını verdiği tarih esas alınır ( Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 16. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığ ı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususl ar dikkate alınır ( Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 17. İşe iade davalarında yargılamanın uzaması her iki taraf için de hukuki belirsizliğin devamına sebep olduğundan bu davaların ivedilikle sonuçlandırılması ayrı bir öneme sahiptir. Bu durum iş sözleşmesi feshedilen fakat bir an önce eski işine dönme beklentisi taşıyan ve bu yüzden yeni bir işe başlamakta tereddü t eden işçi açısından önemli olduğu gibi sözleşmesini feshettiği işçi yerine yeni bir işçi i stihdam ederek iş organizasyonunu tamamlamak isteyen işveren açısından da önemlid ir. Dolayısıyla iş sözleşmesinin feshine ilişkin uyuşmazlıkların kısa sürede sonuç landırılması hem çalışan hem de işverenin yararınadır ( Nesrin K ılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013, 60). 18. 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu nun 20. maddesind eki sürelerin düzenleyici nitelikte süreler olduğu, yapılması gereken duruşma lar ve duruşma aralıkları, bilirkişi raporlarının beklenmesi, şahitlerin dinlenmesiyle teb ligat işlemleri gözönünde bulundurulduğunda bu sürelerin aşılabileceği görülmektedir. Bu nedenle öngörülen süreyi aşan her yargılamanın süresinin makul olmadığı ve adil yargılan ma hakkını ihlal ettiği söylenemez. Bununla birlikte işe iade davalarının başvurucu açı sından taşıdığı değer ile davanın kısa sürede bitirilmesindeki başvurucunun kişisel yarar ı gözönüne alındığında bu davaların süre yönünden diğer davalarla aynı nitelikte olduğu d a söylenemez ( Nesrin K ılıç, 67). 19. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda v erdiği kararlar dikkate alındığında ekli tablonun (G) sütununda belirtilen 2 yı l 6 ay ila 46 yıl 8 ayı bulan yargılama sürelerinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir. 20. Açıklanan gerekçelerle Anayasa nın 36. maddesinde güvence al tına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilme si gerekir. C. Diğer İhlal İddiaları 21. Bir kısım başvurucular, delillerin değerlendirilmesi ve huku k kurallarının uygulanmasında hata yapılarak adil olmayan karar verilmesi nede niyle adil yargılanma haklarının ve diğer anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucuların belirtilen şikâyetleri yönünden açık bir ihlalin bulunmadığı de ğerlendirildiğinden diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedir. Başvuru Numarası : 2019/3072 Karar Tarihi : 16/12/2020 5D. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir : (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 23. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur. 24. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. 25. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşı lığında başvuruya konu her bir davanın özel koşulları dikkate alınarak hesaplanan ekli tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminatın başvuruculara ödenm esine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmesi gerekir. 26. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucuların uğradıklarını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihl al arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Tespit edilen ihlalle maddi zarar arasında illiye t bağı bulunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 27. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen harç ve vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderlerinin başvuruculara ödenmesi ne karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle;A. Talepte bulunan başvurucuların adli yardım talebinin KABULÜNE , B. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin i ddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, C. Anayasa nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargıla nma hakkı kapsamındaki makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE, Başvuru Numarası : 2019/3072 Karar Tarihi : 16/12/2020 6D. Başvuruculara ekli tablonun (H) sütununda belirtilen tutarlar da manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE, E. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda gösterilen h arç ve vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderlerinin başvuruculara ÖDENMESİ NE, F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine v e Maliye Bakanlığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yapıl masına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine k adar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, G. Kararın bir örneğinin ekli tablonun (D) sütununda belirtilen ilgili mahkemelere GÖNDERİLMESİNE, H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 16/12 /2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIR IM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU