TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR BEFRİN DÜRSÜN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/80373) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mustafa ARI Başvurucular : 1. Befrin DÜRSÜN 2. Botan DÜRSÜN 3. Filiz DURSUN 4. Gökhan DÜRSÜN 5. Hatice DÜRSÜN 6. Polat DÜRSÜN 7. Serhat DURSUN Vekili : Av. Hesin DURS
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR BEFRİN DÜRSÜN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/80373) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mustafa ARI Başvurucular : 1. Befrin DÜRSÜN 2. Botan DÜRSÜN 3. Filiz DURSUN 4. Gökhan DÜRSÜN 5. Hatice DÜRSÜN 6. Polat DÜRSÜN 7. Serhat DURSUN Vekili : Av. Hesin DURSUN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, güvenlik güçlerine kar şı yap ılan terör sald ırısında yaralananlara müdahale etmek üzere yola ç ıkan ambulans şoförünün çat ışma aras ında kalarak hayat ını kaybettiği olayda devletin ya şam ı koruyucu tedbirleri almamas ı ve bu olayla ilgili olarak etkili ceza soru şturmas ı yürütülmemesi nedenleriyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/12/2016 tarihinde yap ılm ışt ır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla temin edilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular ın yak ını olan Ş.D. 1956 do ğumlu olup olay tarihinde Beytü şşebap Devlet Hastanesinde ambulans şoförü olarak görev yapmaktad ır. 9. 25/9/2015 tarihinde saat 05.40 s ıralar ında bölücü terör örgütü mensuplar ı taraf ından Beytü şşebap ilçesi Kaymakaml ık binas ına, İlçe Emniyet Amirli ğine ve İlçe Jandarma Komutanl ığına eşzamanl ı olarak uzun namlulu silahlar ve roketatarlarla sald ırı düzenlenmi ş, bunun üzerine terör örgütü mensuplar ı ile emniyet güçleri aras ında çat ışmalar yaşanm ıştır. 10. Çat ışmalar s ıras ında yaralanan emniyet personeline ilk ve acil müdahalenin yap ılabilmesi için İlçe Emniyet Amirli ği binas ına 112 Acil Servis arac ılığıyla ambulans çağrılm ıştır. 11. Beytü şşebap Devlet Hastanesinden saat 08:00 s ıralar ında yola ç ıkan ambulans İlçe Emniyet Müdürlü ğü binas ına yaklaştığı sırada devam eden çat ışman ın aras ında kalm ış ve ateşli silahla yaralanan ambulans şoförü Ş.D. hayat ını kaybetmi ştir. A. Olayla İlgili Ceza Soru şturmas ı Süreci 12. Olayla ilgili olarak Beytü şşebap Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından derhâl soru şturma başlatılm ıştır. 13. Yürütülen soru şturma kapsam ında müşteki s ıfat ıyla Başsavc ılık taraf ından alınan ifadesinde ba şvurucu Polat Dürsün özetle; 25/9/2015 tarihinde bölücü terör örgütü mensuplar ı taraf ından ilçeye e şzamanl ı olarak sald ırı yap ıldığını, olay günü babas ı Ş.D.nin yaralanan polislere müdahale etmek amac ıyla hastaneden İlçe Emniyet Amirli ğine gelmek üzere yan ında iki acil t ıp teknisyeni oldu ğu hâlde yola ç ıktığını, fakat ilçe merkezine ulaşamadan, çat ışmalar ın ortas ında kalarak ate şli silah mermisi isabet etmesi sonucu hayat ını kaybettiğini, babas ını öldüren ki şilerden şikâyetçi oldu ğunu beyan etmi ştir. 14. Olay tarihinde Beytü şşebap Devlet Hastanesi Acil Servisinde acil t ıp teknisyeni olarak çal ışan E.S., talimat yoluyla Mu ş Cumhuriyet Ba şsavc ılığında tan ık s ıfat ıyla al ınan ifadesinde özetle; 25/9/2015 tarihinde saat 05.00 s ıralar ında ilçe merkezinden çat ışma sesleri duyulduğunu, kurşunlar ın hastanenin bulundu ğu alana kadar geldi ğini, yaral ılar için emniyet ana binas ına gitmelerinin söylenmesi üzerine saat 08.05 s ıralar ında ambulans şoförü Ş.D. ve doktor M. İ.Y ile yola ç ıktıklar ını, üç dört dakika kadar ambulansla yol ald ıktan sonra polis noktas ına yaklaşık 10 metre kala teröristler taraf ından ambulansa ate ş aç ıldığını, o esnada ambulans şoförü Ş.D.nin yaraland ığını fark ettiklerini, ilk merminin ona isabet etti ğini düşündüğünü, ambulans ın durmas ının ard ından M.İ.Y. ile birlikte ambulanstan inerek sa ğ tarafa, tepenin bulundu ğu yere do ğru, yokuş yukar ı kaçmaya ba şlad ıklar ını, taştan bir evin balkonunda üzerinde le şker k ıyafeti olan, ellerinde Kala şnikof marka silah bulunan iki terörist görüp onlara "Siz ne yapt ınız, adam ı öldürdünüz" diye bağırdığını, ard ından içinde teröristlerin bulundu ğunu anlad ığı bir eve kendini att ığını, bir yandan da teröristlere ambulans şoförünü niye öldürdüklerini sormaya devam etti ğini, maskeli olan şahs ın kendisine "Şoförü polis vurdu, bunu böyle bil" dediğini, söyleyi ş tarz ından şahs ın resmî Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 4makamlar taraf ından soruldu ğunda bu yönde beyan vermesini istedi ğini anlad ığını, yine evi n içindeyken "Ambulans imha edildi, o bayan ı öldürün" diye bir konu şma duydu ğunu, ambulans şoförü Ş.D.nin tam olarak kim taraf ından ve nereden gelen mermi ile öldürüldü ğünü bilmedi ğini, ancak ölüme teröristlerin neden oldu ğunu düşündüğünü beyan etmiştir. 15. Olay tarihinde Beytü şşebap Devlet Hastanesinde 112 Acil Servis görevlisi olarak çal ışan M.İ.Y., Başsavc ılık taraf ından tan ık s ıfat ıyla al ınan ifadesinde; olay günü İlçe Emniyet Amirli ğinde yaral ı polis oldu ğunu öğrenmeleri yola ç ıktıklar ını, polis noktas ına yaklaşık 40-50 metre kadar mesafede bir anda ambulans ın durduğunu, yoğun çat ışma aras ında üzerine kan s ıçrad ığını ve ambulans şoförü Ş.D.nin vurulmu ş olduğunu gördü ğünü, E.S. ile tepeye do ğru koşarak ambulanstan uzakla ştıklar ını, taştan bir eve girdiklerini, evde leşker k ıyafetli, ellerinde Kala şnikof marka uzun namlulu silah ve roketatar bulunan, yüzleri kapal ı beş alt ı teröristin oldu ğunu, E.S.nin teröristlere "Arkadaşımızı neden vurdunuz?" diye bağırdığını, yüzü maskeli teröristlerden birinin E.S.ye "Şoförü polis vurdu, bunu böyle bileceksin, sana sorarlarsa da böyle söyleyeceksin" dediğini, ambulansa isabet eden kurşunlar ın durduklar ı konuma göre sol taraftan geldi ğini, ön taraftan ate ş edildiğini görmediğini beyan etmi ştir. 16. Başsavc ılık otopsi s ıras ında cesetten ç ıkar ılan mermi çekirdekleri, gömlek parças ı, iki adet nüve ile olay an ında polis noktas ında bulunan ve görevli polis memurlar ı taraf ından kullan ılan silahlar ı tespit ettirerek kriminal incelemeye esas olmak üzere Va n Jandarma Kriminal Laboratuvar Amirli ğine göndermi ştir. 17. Van Jandarma Kriminal Laboratuvar Amirli ği yapt ığı inceleme sonucu düzenledi ği 17/2/2016 tarihli uzmanl ık raporunda şu tespitlere yer verilmi ştir: i. Suç konusu dört adet mermi çekirde ği ve gömlek parças ında çarpma, sürtünme, bükülme ve k ırılmadan dolay ı aşırı deformasyon sebebiyle te şhis ve mukayeseye elveri şli yeterli karakteristik iz bulunmamaktad ır. ii. Nüveler at ıldıklar ı silah ve silahlara ait karakteristik izleri üzerinde taşımayacağından gönderilen nüve üzerinde, at ıldığı silah ı tespit etme yönünde herhangi bir inceleme yap ılmam ıştır. iii. Tetkik için gönderilen iki adet metal parçan ın; laboratuvarda yap ılan fiziki incelemesi neticesinde çarpma, sürtünme, ezilme ve kopma sonucu a şırı deformasyona u ğrad ığı, bu nedenle üzerinde ate şli silahla at ıldığına veya gömlek parças ı, tekli kur şun, şevrotin, saçma tanesi ve benzeri oldu ğuna dair herhangi bir karakteristik iz ve şekilsel benzerlik bulunmad ığı görülmüştür. 18. Başsavc ılık olay gününe ait tüm kamera ve MOBESE görüntüleri ile 25/9/2015 tarihinde saat 05.30 ile 12.30 saatleri aras ındaki telsiz görü şmelerinin temin edilere k çözümlerinin yap ılmas ını istemiş, ancak çat ışma esnas ında elektrik hatlar ı ile telsiz role sisteminin zarar görmesi nedeniyle eksik bir şekilde elde edildi ği belirtilen veriler üzerinde çözümleme i şlemi yap ılarak Başsavc ılığa gönderilmi ştir. 19. 30/12/2015 tarihli Görüntü İnceleme Tutana ğında, İlçe Emniyet Amirli ği kısm ını gören 1 No.lu kameran ın saat 05.46'dan sonra, 2 No.lu kameran ın ise 06.01'den sonra kayd ının olmad ığı, emniyet d ışındaki kay ıtlar ın da benzer şekilde sald ırı an ından itibare n Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 5kay ıtlar ının olmad ığı belirtilmi ş; bu tutanakta kay ıtlardaki eksiklik nedeniyle ambulans ın çat ışma alan ına girdiği an ve sonras ına ilişkin bir incelemeye rastlanmam ıştır. 20. Başsavc ılığın yürüttü ğü soruşturma neticesinde verdi ği 26/9/2016 tarihli ek kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar ın (takipsizlik) sonuç k ısm ı şöyledir: "...Müşteki ifadeleri, tan ık beyanlar ı, kriminal rapor, olay yeri inceleme tutana ğı, ölü muayene ve otopsi tutanaklar ı ile tüm soru şturma evrak ı kapsam ı birlikte değerlendirildi ğinde; 25 Eylül 2015 tarihinde sabah saat 05:35 s ıralar ında çok sayıda PKK/KCK bölücü terör örgütü mensuplar ı taraf ından eş zamanl ı olarak ilçe emniyet amirliği, TOKİ polis lojmanlar ı, Şehit Necmettin Evin Polis Noktas ı, ilçe jandarma komutanl ığı, 8. jandarma komando alay komutanl ığı ve alay komutanl ığına bağlı üs bölgelerine sald ırı düzenlendi ğini ve sald ırı sıras ında örgüt mensuplar ınca uzun namlul u silah, roketatar ve el bombas ı gibi tahrip ve öldürücü niteli ği yüksek silahlar ın kullan ıldığı, çat ışma s ıras ında ilçe emniyet amirli ği binas ında bulunan polis ve özel hareket personelini n yaralanmas ı sebebiyle sa ğlık mensuplar ınca müdahalede bulunulmas ı maksad ıyla 112 aci l servis hizmetlerine haber verilerek saat 08:00 civarlar ında ambulans talep edildi ği, mak[tu]l [Ş]nin sevk ve idaresinde olan 73 AH 219 plaka say ılı ambulans ın içinde tan ıklar [E] ve [M.İ.] olduğu halde ilçe devlet hastanesinden ilçe emniyet amirli ği binas ına gelme k üzere hareket etti ği, ilçemiz giri şinde bulunan Şehit Polis Necmettin Evin Polis Noktas ı'na yaklaşık 30 metre mesafe kala ambulans ın durduğu, ambulans ın durmas ını müteakibe n mak[tu]l [Ş]nin yaşanan çat ışma s ıras ında vücuduna isabet eden mermiler nedeniyl e yaraland ığı ve bilahare hayat ını kaybetti ği, meydana gelen ölüm olay ı kapsam ında müştekiler vekillerinin talepleri çerçevesinde polis noktas ında görev yapan kollu k görevlileri yönünden yürütülen soru şturmada ilçemiz Şehit Polis Necmettin Evin Polis Noktas ı'nda olay günü ve saatinde görev yapan polis memurlar ının sald ırı sıras ında kulland ıklar ı silahlar ının seri numaralar ı kay ıt alt ına al ınm ış ve mak [tu]l [Ş]nin cesedinden elde edilen mermi çekirdekleri ile kriminal kar şılaştırılmas ı yap ılarak netice elde edilme k istenilmişse de, mak [tu]l [Ş]nin cesedinden elde edilen mermi çekirdekleri kriminal incelemeye matuf nitelikte olmad ıklar ı için kriminal ve balistik inceleme mümkün olmamakla birlikte ya şanan terör sald ırısı kapsam ında ilçemizde gerçekle şen elektrik kesintisi ve sair nedenlerle güvenlik kameras ı kay ıtlar ının da bulunmad ığı, bu itibarl a mak[tu]l [Ş]nin yan ında bulunan sa ğlık görevlileri [E] ve [M.İ.]nin birbirlerini do ğrulaya n beyanlar ı ile [E] ve [M.İ.]nin anlat ımlar ını kısmen de olsa do ğrulayan di ğer tan ıklar [A] ve [K]n ın beyanlar ıyla birlikte olay günü ilçede ya şanan kapsaml ı terör sald ırısı ve emniye t amirliğinde yaral ı polis memurlar ının bulunmas ı dikkate al ındığında, Şehit Necmettin Evin Polis Noktas ı'nda görev yapan kolluk görevlilerinin kendi meslekta şlar ının yaralanmas ı nedeniyle emniyet amirli ğine intikal etmeye çal ışan sağlık mensuplar ına yönelik ate ş etme yönündeki ortaya koyacaklar ı bir iradenin hayat ın olağan ak ışına ayk ırı olduğu, öte yandan mak[tu]l [Ş]'nin ve tan ıklar [E] ve [M.İ.]nin arac ın ön k ısm ında yan yana oturduklar ı ve polis noktas ının ise tam kar şılar ında bulundu ğu dikkate al ındığında gerek tan ık [E] ve gerekse tan ık [M.İ.]nin yaklaşık 30 metre mesafe uzakl ıkta bulunan polis noktas ından aç ılan ateşle yaralanmamalar ının mümkün olmad ığının değerlendirildi ği, diğer taraftan tan ık [E]nin açık kimlik bilgileri tespit edilemeyen ve yüzü maskeyle kapal ı terörist ile mak [tu]l [Ş]'nin öldürülmesi nedeniyle ya şadığı konuşmalar ile yine örgüt mensuplar ının kendisini de vurmak istediklerine dair anlat ımlar ı ve tüm soru şturma evrak ı kapsam ından mak [tu]l [Ş]'nin PKK/KCK bölücü terör örgütü mensuplar ının vurarak şehit ettiğinin anlaşıldığı, bu çerçevede olay tarihi ve saatinde Şehit Necmettin Evin Polis Noktas ı'nda görev yapan polis memurlar ı hakk ında mak [tu]l [Ş]'nin öldürülmesi nedeniyle kamu davas ı aç ılmas ını gerektirir herhangi bir delil bulunmad ığı anlaşılmakla..." Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 621. An ılan karara ba şvurucular taraf ından yap ılan itiraz ı inceleyen Şırnak Sulh Ceza Hâkimliği 24/10/2016 tarihli kararla itiraz ın reddine vermi ş olup bu nihai karar 15/12/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 22. Başvurucular 30/12/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. 23. Ayr ıca Başsavc ılık takipsizlik karar ının yan ı s ıra bölücü terör örgütü mensuplar ınca gerçekle ştirilen sald ırılarda şehit olanlar ın faillerinin tespiti için soru şturmaya devam etmi ş ve aralar ında ambulans şoförü Ş.D.nin de ölümüne neden oldu ğu belirtilen toplam yirmi bir şüpheli hakk ında Şırnak 1. A ğır Ceza Mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. Şırnak 1. A ğır Ceza Mahkemesi 24/9/2019 tarihli karar ıyla baz ı san ıklar ın at ılı suçlardan mahkûmiyetine, baz ı san ıklar ın ise beraatine karar vermi ş olup karara kar şı istinaf yoluna başvurulduğundan hüküm henüz kesinle şmemiştir. Başvuru formu ve eklerinde soruşturman ın kamu davas ına konu olan k ısm ı ile ilgili herhangi bir ihlal iddias ı ileri sürülmemi ştir. B. Olayla İlgili Olarak Aç ılan Tam Yarg ı Davas ı Süreci 24. Başvurucular ölüm nedeniyle u ğrad ıklar ı zararlar ın tazmini amac ıyla idare aleyhine 25/10/2016 tarihinde Mardin 2. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) maddi ve manevi tazminat talebiyle tam yarg ı davas ı açm ışlard ır. 25.İdare Mahkemesi ba şvurucular ın destekten yoksun kalma zararlar ının hesaplanmas ı için bilirki şi incelemesi yapt ırm ıştır. 31/3/2019 tarihli bilirki şi raporunun sonuç kısm ında başvurucular ın karşılanmam ış bakiye destekten yoksun kalma alacaklar ının bulunmad ığı belirtilmi ştir. 26.İdare Mahkemesi 14/5/2019 tarihli karar ıyla; i. 31/3/2019 tarihli bilirki şi raporu uyar ınca başvurucular ın karşılanmam ış bakiye destekten yoksun kalma alacaklar ı bulunmad ığından maddi tazminat taleplerinin reddine, ii. Başvurucular ın duyduğu elem ve ızdırab ın bir nebze dindirilmesi amac ıyla manevi tazminat istemlerinin k ısmen kabulü ile ba şvurucu Hatice Dürsün için takdiren 50.000 TL, di ğer başvurucular için ise ayr ı ayr ı olmak üzere takdiren 15.000 TL manevi tazminat ın idareye ba şvuru tarihinden itibaren i şletilecek yasal faiziyle birlikte daval ı idare taraf ından davac ılara ödenmesine karar vermi ştir. 27. An ılan karara kar şı idare ve ba şvurucular taraf ından istinaf talebinde bulunulmu ş olup bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla istinaf incelemesi Gaziantep 3. İdari Dava Dairesinde devam etmektedir. IV.İLGİLİ HUKUK 28.İlgili hukuk için bkz. Mehmet Menendiz ve di ğerleri, B. No: 2014/5235, 6/7/2017, 17-21. Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 7V.İNCELEME VE GEREKÇE 29. Mahkemenin 26/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 30. Başvurucular; kamu makamlar ı taraf ından yaşam ı koruyucu herhangi bir önlem alınmadan yak ınlar ının yaral ı güvenlik güçlerini almak üzere olay yerine gönderildi ğini, bu şekilde devletin ya şam ı koruma yükümlülü ğünü yerine getiremedi ğini, ayr ıca Başsavc ılığın bu olay ın ayd ınlat ılmas ını sağlamak amac ıyla ayr ıntılı delil ara ştırmas ı yapmas ı gerekirken tan ık beyanlar ına dayanarak takipsizlik karar ı verip etkili soru şturma yürütmedi ğini, bunun bir sonucu olarak da olay ın failinin tespit edilemedi ğini belirterek ya şam hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü şlerdir. B. Değerlendirme 31. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, ya şama... hakk ına sahiptir." 32. Anayasa'n ın Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 33. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ölen kişinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Somut ba şvuruda ba şvuruculardan Hatice Dursun olayda hayat ını kaybeden Ş.D.nin eşi, diğer başvurucular ise Ş.D.nin çocuklar ıdır. Bu nedenle başvuruda ba şvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. 34. Yak ınlar ının kamu görevlileri taraf ından kasten öldürüldü ğüne dai r başvurucular ın bir iddialar ı bulunmamakta, iddialar ının temelini yak ınlar ının yaşam ının korunmas ı için gerekli önlemlerin al ınmad ığı iddias ı oluşturmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucular ın yak ınlar ının yaşam ının korunmas ı için gerekli önlemlerin al ınmad ığı yönündeki iddialar ının yaşam ı koruma yükümlülü ğü yönünden, olay hakk ında etkili bir ceza soruşturma yürütülmedi ği yönündeki iddialar ının ise yaşam hakk ının usul boyutu yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Yaşam ı Koruma Yükümlülü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 35. Anayasa'n ın 17. maddesinde düzenlenen ya şam hakk ı Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde devlete pozitif ve negatif ödevler yükler ( Serpil Kerimoğlu ve diğerleri , 50). Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 836. Pozitif yükümlülükler kapsam ında devletin yetki alan ında bulunan tüm bireylerin ya şam hakk ını kamu görevlilerinin, di ğer bireylerin ve hatta ki şinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma ödevi vard ır. Devlet, öncelikle ya şam hakk ına yönelen tehdit ve risklere kar şı cayd ırıcı ve koruyucu yasal düzenlemeler yapmal ı; bununla da yetinmeyerek gerekli idari tedbirleri almal ıdır. Bu ödev ayr ıca bireyin ya şam ını her türlü tehlike, tehdit ve şiddetten koruma yükümlülü ğünü de içerir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 51). 37. Devletin sorumlulu ğunu gerektirebilecek şartlar alt ında can kayb ının gerçekleştiği durumlarda kamu makamlar ının Anayasa'n ın 17. maddesi gere ğince öncelikle yetkileri dâhilinde tüm imkânlar ı kullanarak ya şam hakk ına yönelen tehdit ve risklere kar şı etkili yasal ve idari tedbirleri olu şturmalar ı gerektiği ifade edilmelidir. Bu kapsamda an ılan yasal ve idari tedbirler, ya şama hakk ına yönelik ihlalleri durdurmay ı ve gerekti ğinde faillerin cezaland ırılmas ını sağlayacak nitelikte olmal ıdır. Bu yükümlülük, ya şam hakk ının tehlikeye girebilece ği her durum bak ımından geçerlidir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 52). 38. Devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ili şkin bir yönü de bulunmaktad ır. Devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ilişkin yönü, do ğal olmayan her ölüm olay ının tüm yönleriyle ortaya konmas ını ve sorumlu kişilerin belirlenmesine imkân tan ıyan, ba ğıms ız bir soru şturma yürütülmesini gerektirmektedir ( Sad ık Koçak ve di ğerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, 94). 39. Usul yükümlülü ğünün bir olayda gerektirdi ği soruşturma türünün ya şam hakk ının esas ına ilişkin yükümlülüklerin cezai bir yapt ırım gerektirip gerektirmedi ğine bağlı olarak tespiti gerekmektedir. An ılan yükümlülük olay ın niteliğine bağlı olarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soru şturmalarla yerine getirilebilir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 55). 40. Buna göre ya şam hakk ının veya fiziksel bütünlü ğün ihlaline kasten sebebiyet verilmemi ş ise etkili bir yarg ısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davas ı aç ılmas ını gerektirmez. Ma ğdurlara hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollar ının aç ık olmas ı yeterli olabilir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 59). 41. Burada öncelikle ifade edilmelidir ki kamu makamlar ının gerekli ve yeterli önlemleri almamas ı sonucu ortaya ç ıkan öngörülebilir nitelikteki her tehlike durumunda, ihmal düzeyinde ki şisel sorumluluklar ı bulunan kamu görevlilerinin, benzer türdeki olaylar ın önlenmesindeki önemli rolün zedelenmemesi için mutlaka cezai yapt ırımlarla hesap vermelerinin sa ğlanmas ının gerektiği söylenemeyecektir. Tazminata ili şkin hukuk yollar ı bu tür olaylar ın gerçekle şme koşullar ına, ihmali sorumlulu ğun derecesine ve söz konusu ise yürütülen kamusal faaliyetin niteli ğine göre benzer ya şam hakk ı ihlallerini önlemedeki rol bak ımından yeterli olabilmektedir. Aksinin kabulü, ya şam hakk ının ihlaline kasten sebebiyet verilmeyen olaylarda etkili yarg ısal sistem kurmaya ili şkin yükümlülü ğün mağdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollar ının aç ık olmas ıyla yeterli olabildi ğine ilişkin genel kabul ile aç ıkça çelişecektir ( Kadri Ceyhan [GK], B. No: 2014/1924, 17/5/2018, 93). 42. Anayasa Mahkemesi Kutbettin Yasak (B. No: 2015/5693, 14/11/2018) karar ında güvenlik güçleri ile terör örgütü mensuplar ı aras ında yaşanan silahl ı çat ışma s ıras ında çat ışman ın yaşand ığı bölgede ya şayan bir ki şinin ateşli silahla yaralanmas ı olay ında kam u makamlar ının yaşam ı korunmak için gerekli tedbirleri almad ıklar ı iddias ını, yetkilileri n kusurlu olup olmad ıklar ını tespit ettirmeye ve maruz kal ınan zarar ın tazminine imkân Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 9sağlayan tam yarg ı davas ında dile getirebilece ğini belirterek ya şam hakk ının maddi boyutunun ihlal edildi ği iddias ını başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulmuştur. 43. Somut olay incelendi ğinde bölücü terör örgütü mensuplar ı taraf ından 25/9/2015 tarihinde saat 05.40 s ıralar ında Beytü şşebap ilçesi Kaymakaml ık binas ına, İlçe Emniyet Amirliğine ve İlçe Jandarma Komutanl ığına eşzamanl ı olarak uzun namlulu silahlar ve roketatarlarla sald ırı düzenlendi ği, farkl ı noktalara yap ılan sald ırılara emniyet güçleri taraf ından kar şılık verilmesi üzerine çat ışmalar yaşand ığı, emniyet güçlerinin çat ışmalar sıras ında yaralanan emniyet personeli için bulunduklar ı binaya ambulans ça ğırdıklar ı ve başvurucular ın yak ını olan ambulans şöforü Ş.D.nin emniyet binas ına az bir mesafe kala çat ışma aras ında kalarak hayat ını kaybettiği anlaşılmaktad ır. 44. Başvurucular ın kamu makamlar ının koruyucu önlemler almadan yak ınlar ının olay yerine gönderildi ği yönündeki şikâyetlerinin -farkl ı noktalara e şzamanl ı sald ırıya maruz kalan güvenlik güçlerinin planl ı bir operasyon icra etmedikleri dikkate al ınarak- idarenin güvenliği sağlama hizmetinde ihmal gösterdi ğine ilişkin olduğu değerlendirilmi ştir. 45. Bu durumda Anayasa n ın 17. maddesi ba ğlam ında devletin etkili bir yarg ısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülü ğü, somut olay ın gerçekle şme koşullar ında mağdura idari yarg ı mercileri önünde açabilece ği bir tam yarg ı davas ı yolunun sa ğlanmas ı ile yerine getirilmi ş say ılabilir (benzer yöndeki bir de ğerlendirme için bkz. Kutbettin Yasak, 35). 46. Başvurucular, sald ırıya maruz kalarak yaralanan emniyet görevlilerinin bulunduğu alana acil sa ğlık hizmeti getirmek isteyen yak ınlar ının yaşam ının korunmas ı için gerekli tedbirlerin al ınmad ığı iddias ını erişilebilir ve etkili olmad ığı ileri sürülmeyen tam yarg ı davas ında dile getirerek yetkililerin kusurlu olup olmad ıklar ını tespit ettirme ve maruz kald ıklar ı zarara ili şkin tazminat alma imkân ına sahiptir. Somut olayda ba şvurucular ın ihlali tespit ettirmek ve maruz kald ıklar ı zarar ı gidermek için İdare Mahkemesinde açt ıklar ı tam yarg ı davas ının (bkz. 24) sonuçlanmas ını beklemeden ceza soru şturmas ı üzerine bireysel başvuruda bulunduklar ı anlaşılm ıştır. Bu durumda ya şam ın korunmad ığına ilişkin şikâyetler yönünden kanunda öngörülen yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olduğundan söz edilemeyecektir. 47. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden ayr ıca incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. 2. Yaşam Hakk ının Usul Boyutunun İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 48. Devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ili şkin bir yönü de bulunmaktad ır. Bu yükümlülük, do ğal olmayan her ölüm olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili bir soru şturma yürütmeyi gerektirir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 54). 49. Yaşam hakk ına ilişkin usul yükümlülü ğü olay ın niteliğine bağlı olarak cezai, hukuki veya idari soru şturmalarla yerine getirilebilir. Kamu görevlilerinin faili oldu ğu kasten veya kötü muamele sonucu meydana gelen ölüm olaylar ında Anayasa'n ın 17. maddesi Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 10gereğince devletin sorumlular ın tespitini ve cezaland ırılmalar ını sağlayabilecek nitelikte bir cezai soru şturma yürütme yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Ceza soru şturmas ının etkili olmas ı için soru şturma makamlar ının resen harekete geçerek ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sa ğlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri gerekir. Soruşturmada ölüm olay ının nedeninin veya sorumlu ki şilerin belirlenmesi imkân ını zay ıflatan bir eksiklik, etkili soru şturma yükümlülü ğüne ayk ırılık oluşturabilir ( Serpil Kerimoğlu ve diğerleri , 57). 50. Bu usul yükümlülü ğünün gerekti ği şekilde yerine getirilmemesi hâlinde devletin negatif ve pozitif yükümlülüklerine gerçekten uyup uymad ığının tam olarak tespit edilmesi mümkün de ğildir. Bu nedenle soru şturma yükümlülü ğü, devletin bu madde kapsam ındaki negatif ve pozitif yükümlülüklerinin güvencesini olu şturmaktad ır (Salih Akku ş, B. No: 2012/1017, 18/9/2013, 29). 51. Yaşam hakk ı kapsam ında yürütülen ceza soru şturmalar ının amac ı, yaşam hakk ını koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmas ını ve sorumlular ın ölüm olay ına ilişkin hesap vermelerini sa ğlamakt ır. Bu, bir sonuç yükümlülü ğü değil uygun araçlar ın kullan ılmas ı yükümlülü ğüdür ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 56). 52. Soruşturma yükümlülü ğünün sonuç yükümlülü ğü değil uygun araçlar ın kullan ılmas ı yükümlülü ğü olmas ı, her soru şturmada ma ğdurlar ın olaylarla ilgili beyanlar ıyla bağdaşan bir sonuca var ılmas ı gerektiği anlam ına gelmemektedir. Ancak soru şturma kural olarak olay ın gerçekle ştiği koşullar ın belirlenmesini ve iddialar ın doğru olduğunun kan ıtlanmas ı hâlinde sorumlular ın tespit edilerek cezaland ırılmas ını sağlayacak nitelikte olmal ıdır (Doğan Demirhan , B. No: 2013/3908, 6/1/2016, 66). 53. Soruşturman ın etkililiğini sağlayan en alt seviyedeki inceleme, ba şvuruya konu soruşturman ın kendine özgü ko şullar ına göre de ğişir. Bu koşullar, ilgili bütün olay ve olgular temelinde ve soru şturman ın pratik gerçekleri gözönünde bulundurularak de ğerlendirilir. Bu nedenle soru şturman ın etkililiği bak ımından her olayda geçerli olmak üzere bir asgari soruşturma işlemler listesi veya benzeri bir asgari ölçüt belirlemek mümkün de ğildir ( Fahriye Erkek ve di ğerleri , B. No: 2013/4668, 16/9/2015, 68). 54. Bu kapsamda yetkililer, di ğer deliller yan ında görgü tan ıklar ının ifadeleri ile kriminalistik bilirki şi incelemeleri dâhil söz konusu olayla ilgili kan ıtlar ı toplamak için alabilecekleri bütün makul tedbirleri almal ıdır (Doğan Demirhan , 68). 55. Ceza soru şturmas ının etkililiğini sağlayacak hususlardan biri de fiilen hesap verilebilirli ği sağlamak için soru şturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ıdır. Ayr ıca her olayda, ölen ki şinin yak ınlar ının meşru menfaatlerini korumak için bu sürece gerekli oldu ğu ölçüde kat ılmalar ı sağlanmal ıdır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 58). 56. Ayr ıca soruşturmada görevli ki şilerin olaylara kar ışan veya kar ıştığından şüphelenilen ki şilerden ba ğıms ız olmas ı gerekir. Bu durum sadece hiyerar şik veya kurumsal bir bağlant ı bulunmamas ını değil ayn ı zamanda somut bir ba ğıms ızlığı da gerektirmektedir (Cemil Dan ışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 96). 57. Diğer taraftan ceza soru şturmas ının etkililiği için soru şturman ın makul bir öze n ve süratle yürütülmesi gerekir ( Salih Akku ş, 30). Bu husus hukuk devletine ba ğlılığın sağlanmas ı, hukuka ayk ırı eylemlere ho şgörü ve te şvik gösterildi ği görünümü verilmesinin engellenmesi yönünden bir gerekliliktir. Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 1158. Bu noktada Anayasa Mahkemesinin soru şturman ın makul bir özen ve süratle yap ılıp yap ılmad ığına ilişkin değerlendirmelerindeki tespitin ba şvuruya konu olay ın kendine özgü koşullar ına, soruşturmadaki daval ı, şüpheli veya san ık say ısına, suçlamalar ın niteliğine, olay ın karmaşıklık derecesine ve soru şturman ın ilerlemesine engel olan unsur ya da güçlüklerin bulunup bulunmad ığına göre farkl ılık gösterdi ğinin belirtilmesi uygun olacakt ır (Fahriye Erkek ve di ğerleri , 91). 59. Son olarak etkili bir soru şturmadan söz edilebilmesi için soru şturma sonucunda alınan karar ın soruşturmada elde edilen tüm bulgular ın kapsaml ı, nesnel ve tarafs ız bir analizine dayal ı olmas ı, bunun yan ı s ıra söz konusu karar ın yaşam hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa n ın arad ığı zorunlu bir durumdan kaynaklanan ölçülü bir müdahale olup olmad ığına yönelik bir de ğerlendirme içermesi de gerekmektedir ( Cemil Dan ışman, 99). 60. Esasen olaylar ın oluşumuna ili şkin delillerin de ğerlendirilmesi idari ve yarg ısal makamlar ın ödevidir ( Rıfat Bak ır ve diğerleri , B. No: 2013/2782, 11/3/2015, 68). Anayasa Mahkemesinin ilgili soru şturma ve yarg ılama makamlar ının yerine do ğrudan geçecek şekilde delillerin de ğerlendirmesini yapmas ının veya yürütülmesi gerekli olan soru şturma işlemlerini belirlemesinin söz konusu olamayaca ğı belirtilmelidir. Ba şka bir ifadeyle Anayasa Mahkemesinin görevi, bu makamlar ın maddi olaylara ili şkin yapt ıklar ı değerlendirmenin yerine kendi de ğerlendirmesini koymak de ğildir ( Hıdır Öztürk ve Dilif Öztürk , B. No: 2013/7832, 21/4/2016, 185). Bu konuda as ıl sorumlu ve yetkili olanlar, ilk elden olaylar ı inceleyen yetkili adli ve idari mercilerdir. Bunun aksine bir durum, ancak olaya ili şkin kesin ikna edici nitelikte bulgular ın varl ığı hâlinde söz konusu olabilir ( Cemil Dan ışman, 58). 61. Ayr ıca belirtilmelidir ki etkili soru şturma yükümlülü ğü kapsam ında başvuru konusu olaylar aç ısından yer verilen somut tespitler, hiçbir şekilde Anayasa Mahkemesince kişilerin masumiyetine veya suçlulu ğuna ilişkin bir yorum yap ıldığı şeklinde değerlendirilmemelidir ( Rıfat Bak ır ve diğerleri , 143). 62. Somut olayda ba şvurucular, Ba şsavc ılığın bu olay ın ayd ınlat ılmas ını sağlamak amac ıyla ayr ıntılı delil ara ştırmas ı yapmas ı gerekirken tan ık beyanlar ına dayanarak takipsizlik karar ı vererek etkili soru şturma yürütmedi ğini, bunun bir sonucu olarak da olay ın failinin tespit edilemedi ğini belirterek ya şam hakk ının usul yönünün ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. 63. Başvurucular ın soruşturman ın resen ve derhâl ba şlatılmad ığı, kamu denetimine açık olmad ığı, yarg ılamaya etkili kat ılımlar ının sağlanmad ığı ve soruşturma makamlar ının olaya kar ışmış olabilecek ki şilerden ba ğıms ız olmad ığı şikâyetleri bulunmad ığı gibi somut olayda söz konusu ilkelere ayk ırı hareket edildi ğine ilişkin bir bilgi veya bulguya da ulaşılamam ıştır. 64. Bu durumda ba şvurucular ın iddialar ı yukar ıda belirtilen ilkeler ışığında incelenerek öncelikle soru şturma makamlar ının Anayasa n ın 17. maddesi gere ğince olay ın nedeninin, olay ın gerçekle ştiği koşullar ın belirlenmesini sa ğlayabilecek nitelikte bir soruşturma yürütüp yürütmedi ği değerlendirilecektir. 65. Bu ba ğlamda somut ba şvuru incelendi ğinde ölüm olay ından haberdar ola n Başsavc ılığın resen ve derhâl soru şturma ba şlatt ığı, başvurucular ın bir k ısm ının müşteki sıfat ıyla ifadelerini ald ığı, olay esnas ında Ş.D. ile ayn ı ambulansta bulunan sa ğlık personeli Başvuru Numaras ı: 2016/80373 Karar Tarihi : 26/2/2020 12ve doktorun tan ık s ıfat ıyla ifadelerine ba şvurduğu, otopsi s ıras ında cesetten ç ıkar ılan mermi çekirdekleri ile olay an ında polis noktas ında bulunan ve görevli polis memurlar ı taraf ından kullan ılan silahlar ı tespit ettirerek kriminal inceleme yapt ırdığı (bkz. 17), olay gününe ait tüm kamera ve MOBESE görüntüleri ile telsiz görü şmelerinin temin edilerek çözümlerinin yap ılmas ını istediği ancak çat ışma esnas ında elektrik hatlar ı ile telsiz role sisteminin zarar görmesi nedeniyle eksik bir şekilde elde edilen verileri inceletti ği (bkz. 18) ve yürüttü ğü soruşturma neticesinde Ş.D.nin bölücü terör örgütü mensuplar ınca vurularak şehit edildi ği gerekçesiyle takipsizlik karar ı verdiği anlaşılm ıştır. 66. Dolay ısıyla Başsavc ılığın somut olayda ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve varsa sorumlular ın belirlenmesini sa ğlayabilecek delillerin toplad ığı değerlendirilmekle birlikte soruşturma makam ının olaylar ın seyrini ayd ınlatmaya yönelik i şlemlerinden ku şku duyulmas ını gerektirecek bir durumun veya yürütülen soru şturman ın derinliği ve ciddiyeti üzerinde etki gösterecek nitelikte bir eksikli ğin bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 67. Aç ıklanan gerekçelerle ya şam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Ya şam ı koruma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Yaşam hakk ının usule ili şkin boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 26/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU