TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AYHAN TANRIVERM İŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/18565) Karar Tarihi: 17/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/18565 Karar Tarihi : 17/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Mustafa EK İM Başvurucu : Ayhan TANRIVERM İŞ Vekili : Av. İsmail ERGÜNE Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; yağma ve ki şiyi hürriyetinden yoksun b ırakma suçlar ının mağduru olarak
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AYHAN TANRIVERM İŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/18565) Karar Tarihi: 17/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/18565 Karar Tarihi : 17/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Mustafa EK İM Başvurucu : Ayhan TANRIVERM İŞ Vekili : Av. İsmail ERGÜNE Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; yağma ve ki şiyi hürriyetinden yoksun b ırakma suçlar ının mağduru olarak kat ılınan ve şahsi hak talebinin bulundu ğu ceza yarg ılamas ının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının, söz konusu suçlar nedeniyle u ğran ıldığı ileri sürülen zararlar ın giderilmemi ş olmas ı nedeniyle de mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/11/2015 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu 9/8/1996 tarihinde şüpheliler taraf ından kaç ırılıp darbedilmek suretiyle bir miktar paras ının yağmaland ığı iddias ıyla 10/8/1996 tarihinde şikâyetçi olmu ştur. 7. Eyüp Cumhuriyet Ba şsavc ılığı şüpheliler hakk ında 23/5/1997 ve 7/1/1997 tarihli iddianameler ile yaralama ve gasp suçlar ından cezaland ırılmalar ı istemiyle kamu davas ı açm ıştır. 8. Başvurucu, (kapat ılan) Eyüp 2. A ğır Ceza Mahkemesine yazd ığı 3/10/1997 tarihli dilekçeyle san ıklar ın cezaland ırılmalar ını , gasbedilen 2700 Amerikan dolar ının, 120 Başvuru Numaras ı: 2015/18565 Karar Tarihi : 17/6/2020 3Alman mark ının ve 4 milyon Türk liras ının fiilî ödeme günündeki Türk liras ı karşılığının san ıklardan tahsil edilmesini talep etmi ştir. Bununla birlikte ba şvurucu, ayr ıca 1 milyar T L manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 9. (Kapat ılan) Eyüp 2. A ğır Ceza Mahkemesi 2/10/2003 tarihli karar ıyla san ıklardan H.A.K. hakk ında yaralama suçundan hüküm kurulmas ına yer olmad ığına, gasp suçundan ise bu ki şinin 20 y ıl ağır hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Mahkeme ayr ıca san ığın manevi tazminat olarak 500 milyon lira ödemesine hükmetmi ş, maddi tazminat talebini ise ba şvurucunun yetkili hukuk mahkemelerinde dava açma hakk ını sakl ı tutarak reddetmi ş, yabanc ı uyruklu san ık R.A.H. hakk ındaki dosyan ın ise san ığın uzun süredir yakalanamam ış olmas ı nedeniyle ayr ılmas ına karar vermi ştir. 10. An ılan karar ın temyiz edilmesi üzerine Yarg ıtay 6. Ceza Dairesi 11/10/2006 tarihli ilam ıyla yeni yürürlü ğe giren -26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı- Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre de ğerlendirme yap ılmas ı gerektiği gerekçesine dayanarak mahkeme karar ını bozmuştur. 11. Bozma karar ı üzerine yap ılan yarg ılama neticesinde Eyüp 2. A ğır Ceza Mahkemesi 31/5/2007 tarihli karar ıyla, sonradan yürürlü ğe giren Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre eylemleri yeniden nitelendirmi ş ve san ık H.A.K.n ın yağma suçundan 8 y ıl 4 ay, ki şiyi hürriyetinden yoksun b ırakma suçundan 3 y ıl 4 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Başvurucunun tazminat talebine ili şkin olarak ise herhangi bir hüküm kurmam ıştır. 12. Başvurucu 3/8/2007 tarihli dilekçesiyle alt s ınırdan karar verilmi ş olmas ı ve tazminat talebine ili şkin hüküm kurulmam ış olmas ı nedenleriyle temyiz talebinde bulunmuştur. İlk derece mahkemesi karar ı, Yarg ıtay 6. Ceza Dairesinin 21/3/2012 tarihli ilam ıyla cezalar ın gerekçeden yoksun bir şekilde alt s ınırdan verildi ği gerekçesine dayan ılarak bozulmu ştur. 13. Bozma karar ı sonras ı Bak ırköy 14. A ğır Ceza Mahkemesi 27/3/2013 tarihli ilam ıyla san ık H.A.K. hakk ında yağma ve kişiyi hürriyetinden yoksun b ırakma suçlar ından toplam 13 y ıl 4 ay hapis cezas ı vermiş, tazminat talebi için hukuk mahkemelerinde dav a açılabileceğini bildirmi ştir. Başvurucu 17/6/2013 havale tarihli dilekçesiyle san ığın temyiz taleplerinin reddedilmesini ve karar ın onanmas ını talep etmi ştir. Karar, Yarg ıtay 6. Ceza Dairesinin 9/9/2015 tarihli ilam ıyla onararak kesinle şmiştir. 14. Başvurucu 24/11/2015 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 17/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu, kat ılan olarak yer ald ığı ve 9/8/1996 tarihinde ba şlayan ceza yarg ılamas ının başvurucunun kat ılma talebinde bulundu ğu 3/10/1997 tarihinden sonra 17 y ıl 11 ayda sonuçland ırılm ış olmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvuru Numaras ı: 2015/18565 Karar Tarihi : 17/6/2020 42. Değerlendirme 17. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 18. Anayasa'n ın 36. maddesinde korunan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ı bu maddede düzenlenmemekle birlikte bu hakk ın kapsam ve içeri ği, Anayasa'n ın yarg ılamaya ilişkin diğer maddeleri ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesi çerçevesinde belirlenmelidir ( Latif Hac ıbekiroğlu, B. No: 2014/6011, 22/9/2016, 31). 19. Sözle şme nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde, adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilmektedir. Dolay ısıyla bir uyu şmazl ığın adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenebilmesi için ya bir suç isnad ına ilişkin bulunmas ı ya da medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili olmas ı gerekmektedir. 20. Başvuruya konu ceza yarg ılamas ında başvurucu kat ılan s ıfat ı ile yer almaktad ır. Bu itibarla ba şvurucu yönünden somut olaydaki uyu şmazl ığın suç isnad ına ilişkin olduğu söylenemez. Bununla birlikte ba şvurucu, ayn ı davada gasbedildi ğini iddia etti ği paran ın ödenmesini istemi ş ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Başka bir ifadeyle ba şvurucu ceza mahkemesinden mülkiyet hakk ı kapsam ında şahsi hak talebinde bulunmu ştur. Mülkiyet hakk ının bir medeni hak oldu ğu hususunda tart ışma bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla ceza mahkemesi taraf ından yürütülse bile şahsi hak talebinin mevcut oldu ğu yarg ısal sürecin medeni hak ve yükümlülükler kapsam ında bir uyu şmazl ığa ilişkin olduğunun kabulü gerekir (Benzer yönde kararlar için bkz. Musa Do ğan ve Abdulhalik Ay , B. No: 2014/13154, 16/2/2017, 44; Abdulkadir Karabo ğa ve diğerleri (2) , B. No: 2014/14510, 25/10/2017, 38). 21. Anayasa Mahkemesi Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında, 31/7/2018 tarihi itibar ıyla yarg ılaman ın makul sürede sonuçlanmad ığı şikâyetiyle derdest olan başvurularda İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolunun etkili ba şvuru yolu olduğuna karar vermi ştir. Başvurucu 24/11/2015 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunduğunda n başvurunun bu kapsamda de ğerlendirilmesi gerekti ği aç ıktır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu, kendisinden gasbedildi ğini iddia etti ği paralar ın ödenmesi ile manevi tazminat talebinin yarg ılama s ıras ında dikkate al ınmamas ı nedeniyle mülkiye t hakk ının, maddi ve manevi varl ığın korunmas ı hakk ı ile adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ş; ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2015/18565 Karar Tarihi : 17/6/2020 52. Değerlendirme 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Bu itibarla ba şvurucunun bu bölümdeki iddialar ının mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 25. Bireysel ba şvurunun ikincil niteli ğinin bir sonucu olarak ola ğan kanun yollar ında ve mahkemeler önünde ileri sürülmeyen iddialar ile bu mahkemelere sunulmayan bilgi ve belgeler bireysel ba şvuru konusu edilemez ( Bayram Gök , B. No: 2012/946, 26/3/2013, 20). 26. Başvurucu, Bak ırköy 14. A ğır Ceza Mahkemesinin 27/3/2013 tarihli -tazminat talebi için hukuk mahkemelerinde dava aç ılabileceğinin bildirilmesine dair hükmü de içeren- ilam ını kat ılma yoluyla temyiz etmi ş ve sadece san ığın temyiz talebinin reddedilerek karar ın onanmas ını talep etmi ştir (bkz. 13). Bu nedenle ba şvurucunun mülkiyet hakk ı yönünden ihlale neden oldu ğunu ileri sürdü ğü iddialar ı yetkili makamlara iletmedi ği, bu iddialar ına ilişkin bilgi ve belge sunmad ığı ve böylece ba şvuru yollar ını usulüne uygun tüketmedi ği anlaşılmaktad ır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 17/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL