TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR OYA MER İÇ EYÜBO ĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/15836) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Oya Meriç EYÜBO ĞLU Vekili : Av. Hazal PEK ŞEN DEM İRHAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kolluk görevlilerince bir protesto eylemine güç kullan ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR OYA MER İÇ EYÜBO ĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/15836) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Oya Meriç EYÜBO ĞLU Vekili : Av. Hazal PEK ŞEN DEM İRHAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kolluk görevlilerince bir protesto eylemine güç kullan ılarak müdahale edilmesi nedeniyle toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının; kullan ılan güç sonras ı yaralanma ve buna ili şkin yürütülen soru şturman ın etkisiz olmas ı nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 17/9/2015 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 38. Başvurucu 1973 do ğumlu olup İstanbul'da avukat olarak görev yapmaktad ır. Kendini " kad ın haklar ı aktivisti " olarak nitelendiren ba şvurucu, Mor Çat ı Kad ın S ığınağı Vakf ında gönüllü olarak çal ışmakta ve kad ınlara yönelik şiddete kar şı hukuki süreçlerde akti f olarak yer almaktad ır. 9. Başvurucu, DEA Ş terör örgütünün Suriye'nin Kobani (Ayn El Arab) kentinde özellikle kad ınlara yönelik gerçekle ştirdiği ileri sürülen şiddet eylemlerini protesto etmek ve buna ilişkin hükûmet politikalar ını eleştirerek kamuoyu olu şturmak amac ıyla kuruldu ğu belirtilen Savaşa Karşı Kad ın İnisiyatifi Platformu çerçevesinde düzenlenen farkl ı tarih ve mekânlardaki gösterilere kat ılm ıştır. An ılan Platform 9/10/2014 tarihinde Atatürk Havaliman ı'nda ayn ı konuya ili şkin olarak protesto eylemi düzenlemi ş, başvurucu da bu eyleme iştirak etmi ştir. 10. Atatürk Havaliman ı dış hatlar terminali içinde, gelen yolcu kat ındaki check-in kontuarlar ı aras ında bulunan alanda iki ki şinin koşmas ıyla başlayan ba şvuru konusu gösteriye, kolluk ve havaalan ı özel güvenlik görevlilerince müdahale edilmi ştir. 11. Başvurucunun anlat ımına göre kamu görevlileri taraf ından, önceden hiçbir uyar ı yap ılmaks ızın toplant ıya müdahale edilerek sa ğ kolu s ırtına doğru bükülen ba şvurucu kolundan ve boynundan tutularak Havaliman ının d ışına ç ıkar ılm ış, ard ından gözalt ına alınarak polis arac ına bindirilmi ştir. Başvurucu ayr ıca bu esnada yere dü ştüğünü ve kamu görevlilerinin hakaretine maruz kald ığını belirtmiştir. 12. Bak ırköy Dr. Sadi Konuk E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinden al ınan 9/10/2014 tarihli sağlık raporuna göre, gözalt ına al ınırken başvurucunun sa ğ ön kolunda 1x3 cm aç ık kırm ızı ekimoz (çürük), sol kolunda 8x6 cm aç ık k ırm ızı noktasal ekimoz, sol dirse ğinde 1x1 cm aç ık k ırm ızı ekimoz, sol ön kolunda 4x0,5 cm cm ve 0,5x0,5 cm aç ık k ırm ızı ekimoz mevcuttur. 13. Başvurucu 5-6 saat gözalt ında kalm ıştır. Başvurucu gözalt ından ç ıkar ılırken Haseki E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinden al ınan sağlık raporunda ba şvurucunun sa ğ kolunda a ğrı ve şişlik olduğu tespiti yer almaktad ır. 14. Olay ın ertesi günü (10/10/2014 tarihinde) Türkiye İnsan Haklar ı Vakf ına başvurusu üzerine Vak ıf çal ışanlar ı taraf ından düzenlenen sa ğlık raporunda, ba şvurucunun boynunda ve sa ğ kolunun ön k ısm ında s ıyrık olduğu kay ıtlıdır. Ayr ıca kolda olu şan ödemin travmaya ba ğlı olduğu ve yaralanman ın künt travmatik niteli ğinin bulundu ğu belirtilmi ştir. 15. Kolluk memurlar ı taraf ından olay ın ertesi günü izlenen kapal ı devre kamera kay ıtlar ı tutanağına göre, 30-40 ki şilik kad ın grubunun baz ı k ıyafetlerini ç ıkarara k kıyafetlerin alt ında bulunan yaz ılı tişörtleriyle pankart açmaya ve slogan atmaya çal ıştıklar ı esnada görevliler taraf ından kademeli olarak kendilerine müdahale edilmi ş ve zor kullan ılm ıştır. Tutanakta, gösterinin ba şlama an ı saat 18.58 olarak belirtilmi ş; saat 19.03 ile 19.11 aras ında bireylerin polis otobüslerine bindirilmesi suretiyle grubun da ğıtıldığı açıklanm ıştır. 16. Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 6/10/1983 tarihli ve 2911 say ılı Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şleri Kanunu'na ayk ırı toplant ı ve gösteri yürüyü şüne kat ılma, ihtara rağmen dağılmamakta ısrar etme suçlar ını işlediği isnad ıyla 16/2/2015 tarihinde Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 4başvurucu hakk ında dava aç ılm ıştır. Yarg ılama sonucunda Bak ırköy 14. Asliye Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 26/9/2018 tarihinde ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu 47 san ığın beraatine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde Mahkeme, gösterici grubun henüz toplanmadan polisin müdahale etti ğini belirterek kanuna ayk ırı toplant ı yapma suçunun unsurlar ının oluşmad ığını, polisin müdahale etmeden önce gerekli ihtar ı yapmamas ı sebebiyle de ihtara ra ğmen dağılmama suçunun olu şmad ığını aç ıklam ıştır. 17. Başvurucu ise kolluk görevlileri hakk ında görevi kötüye kullanma ve hakaret suçlar ını işledikleri iddias ıyla Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Savc ılık) şikâyetçi olmuştur. 18. Savc ılık 28/5/2015 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu 47 kişi hakk ında 2911 say ılı Kanun'a ayk ırı toplant ı ve gösteri yürüyü şüne kat ılma, ihtara ra ğmen dağılmamakta ısrar etme suçlar ını işledikleri iddias ıyla dava aç ıldığı belirtilerek bu ki şilerin görevlilerce uyar ılmalar ına rağmen Havaliman ında yasak gösteri yürüyü şü yapmaya çal ışmalar ı nedeniyle zor kullan ıldığı, zor kullanma yetkisinin a şıldığına veya hakaret edildi ğine yönelik delil olmad ığından kovu şturma yap ılmas ına yer olmad ığına dair karar verildi ği belirtilmi ştir. 19. Bu karara yap ılan itiraz, Bak ırköy 3. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 10/8/2015 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. An ılan karar, 18/8/2015 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 20. Başvurucu 17/9/2015 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 21.İlgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Özge Özgürengin, B. No: 2014/5218, 19/4/2018, 22-38; Ali Ulvi Altunelli, B. No: 2014/11172, 12/6/2018, 23-27, 29-45. V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 8/1/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şü Düzenleme Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu, hükûmet politikalar ını eleştirmek ve DEA Ş eylemlerine dünyan ın dikkatini çekmek amac ıyla yapt ıklar ı silahs ız ve sald ırısız gösteriye kolluk taraf ından uyar ıda dahi bulunulmadan müdahale edilmesinin gereksiz ve ayn ı zamanda orant ısız olduğunu iddia etmiş ve bu nedenle Anayasa'n ın 25., 26. ve 34. maddelerinde yer alan ifade özgürlü ğü ile toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 24. Anayasa'n ın "Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı" kenar ba şlıklı 34. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 5"Herkes, önceden izin almadan, silahs ız ve sald ırısız toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına sahiptir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlığın ve genel ahlak ın veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı amac ıyla ve kanunla s ınırlanabilir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir." 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun ifade özgürlü ğü hakk ını ilgilendiren şikâyetleri, toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının kapsam ında kald ığından ifade özgürlü ğü bak ımından ayr ıca inceleme yap ılmam ıştır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 26. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Müdahalenin Varl ığı 27. Başvurucunun kamuoyunun dikkatini çekmek ve hükûmet politikas ını eleştirmek amac ıyla kat ıldığı toplant ının kamu görevlileri taraf ından engellenmesi toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına müdahale te şkil etmektedir. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 28. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 34. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ...yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ...demokrati k toplum düzeninin ...gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 29. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. (1) Kanunilik 30. 4/7/1934 tarihli ve 2559 say ılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu nun 2. ve 16. maddelerinde yer alan düzenlemelerin kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Özge Özgürengin, 100; Ali Ulv i Altunelli, 91, 92). Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 6(2) Meşru Amaç 31. Başvurucuya protesto gösterisi s ıras ında müdahale edilmesinin Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmas ına yönelik olduğu ve meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Özge Özgürengin, 101, 102; Ali Ulvi Altunelli, 93, 94). (3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk (a) Genel İlkeler 32. Anayasa'n ın 34. maddesinde düzenlenen toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı, Anayasa'n ın 25. ve 26. maddelerinde düzenlenen ifade özgürlü ğünün özel bir biçimidir. İfade özgürlü ğünün demokratik ve ço ğulcu bir toplumdaki önemi, toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı için de geçerlidir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı çoğulcu demokrasilerin geli şmesinde elzem olan farkl ı düşüncelerin ortaya ç ıkmas ı, korunmas ı ve yay ılmas ını güvence alt ına almaktad ır. Bu kapsamda kendine özgü özerk işlevine ve uygulama alan ına rağmen toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı ifade özgürlüğü kapsam ında değerlendirilmeli, dolay ısıyla ifade özgürlü ğünün siyasi ve kam u yarar ını ilgilendiren konularda s ınırland ırılmas ının daha dar kapsamda olmas ı toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının uygulamas ında da gözetilmelidir. Bu sebeple demokratik bir toplumda güvence alt ına al ınan temel haklardan biri olan bu hak dar yorumlanmamal ıdır (Ali R ıza Özer ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, 115; Ali Ulvi Altunelli, 95). Hukukun üstünlü ğüne dayal ı demokratik bir toplumda, mevcut düzene itiraz eden ve bar ışçıl yöntemlerle gerçekle ştirilmesi savunulan siyasi fikirleri n toplant ı özgürlüğü ve diğer yasal araçlarla ifade edilebilmesi imkân ı tan ınmal ıdır (Ali R ıza Özer ve di ğerleri , 117; Ali Ulvi Altunelli 96). 33. Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ında kamu otoritelerinin toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ının s ınırland ırılmas ında belirli bir takdir alan ına sahip olduğu aç ıktır. Ancak bu takdir alan ının Anayasa'n ın 13. maddesi uyar ınca Anayasa'n ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyet'in gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olarak kullan ılmamas ı gerekir. Bu ba ğlamda toplant ı ve gösteri yürüyüşü hakk ına ilişkin iddialar ı incelerken Anayasa Mahkemesinin görevi, ilgili kam u otoritelerinin takdir pay ını makul, dikkatli ve iyi niyet çerçevesinde kullan ıp kullanmad ıklar ını değerlendirmektir ( Mehmet Mutlu, B. No: 2014/18240, 18/4/2018, 88; Özgü Özrengin , 104; Ali Ulvi Altunelli, 101). Di ğer bir ifadeyle toplanma hakk ına yönelik müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli olmas ı için kamu düzeninin bozulup bozulmad ığının veya bozulma tehlikesinin olup olmad ığının belirlenmesi gerekmektedir. Bu belirlemede kamu otoritelerinin takdir alan ını keyfî kullan ıp kullanmad ığının ortaya konulmas ı önemlidir ( Ali Ulvi Altunelli, 106). 34. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin denetleyece ği ilk husus, toplant ı ve gösteri yürüyüşünün sonland ırılmas ı için zorlay ıcı toplumsal bir gereksinim olup olmad ığı ve kamu makamlar ının bu yöndeki de ğerlendirmelerinin gerçeklik de ğeri taşıyıp taşımad ığıdır (krş. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 88). Gerçeklik de ğeri sadece Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci f ıkras ında say ılan durumlar ın gerçekleşip gerçekle şmediğini değil bu yönde bir tehlikenin olup olmad ığını da kapsamaktad ır (Mehmet Mutlu, 89). Ayr ıca Anayasa Mahkemesinin görevi, şikâyete konu müdahaleyi bir bütün olarak inceleyip me şru amac ın gerçekle şmesine yönelik olarak Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 7müdahalenin amac ın gerçekle ştirilmesi için ölçülü olup olmad ığını ve müdahale gerekçelerinin ilgili ve yeterli olup olmad ığını belirlemektir. Böylelikle kamu otoritelerinin şikâyete konu olayda ald ıklar ı kararlar ın Anayasa'n ın 34. maddesine uygun olup olmad ığı tespit edilebilecektir (Mehmet Mutlu, 88; Özgü Özrengin , 104; Ali Ulvi Altunelli, 101) 35. Ayr ıca ölçülülük kriteri, Anayasa'n ın 34. maddesinde belirtilen me şru amaçlar ı gerçekleştirmek için gerekli görülen önlemler ile bar ışçıl toplanma hakk ı aras ındaki dengenin sağlan ıp sağlanamad ığını tespit etmek için kullan ılmaktad ır. Bu kriter, her somut olay ın koşullar ı gözetilerek de ğerlendirilmelidir ( Ali Ulvi Altunelli, 98). Toplant ı hakk ı çerçevesindeki sınırlama kavram ı, ifade özgürlü ğünde oldu ğu gibi sadece hakk ın kullan ılmas ından önceki baz ı önleyici tedbirleri de ğil hakk ın kullan ılmas ı sıras ında veya kullan ıldıktan sonra yap ılan muameleleri de kapsar. Dolay ısıyla bar ışçıl bir gösteri s ıras ında yap ılanlar veya gösteri sonras ında kat ılımc ılara yönelik soru şturma ve cezaland ırmalar da toplant ı hakk ının kullan ılmas ını sınırlayan davran ışlar olarak kabul edilebilir ( Osman Erbil , B. No: 2013/2394, 25/3/2015, 70-72; Ali Ulvi Altunelli, 99). 36. Hükûmetin politikalar ı ile ilgili olarak bireylerin tepkilerini bar ışçıl yöntemlerle ortaya koymalar ı çoğulcu demokrasilerin karakteristik özelli ğidir. Bu kapsamda siyasi konulardaki fikir ayr ılıklar ında az ınlık veya muhalif dü şüncelerin kendini ifade edebilmesine fırsat verilmesi demokratik bir devletin yükümlülü ğüdür. Devletin bar ışçıl amaçlarla yap ılan toplant ı düzenleme ve toplant ıya kat ılma özgürlü ğünü korumakla kalmamas ı, ayr ıca bu hakk ın kullan ımını engelleyen, makul olmayan dolayl ı s ınırlamalar koymamas ı da gerekmektedir ( Mehmet Mutlu, 87; Özgü Özgürengin , 103; Ali Ulvi Altunelli, 100). (b) İlkelerin Somut Olaya Uygulanmas ı 37. Somut olayda ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu 30-40 ki şilik bir grubun havaliman ı binas ı içinde hükûmet politikalar ına ilişkin muhalif tepkilerini ortaya koymak ve uluslararas ı kamuoyunun dikkatini çekmek üzere toplanmas ı esnas ında gruba kolluk güçleri taraf ından müdahalede bulunulmu ştur. Öncelikle tart ışılmas ı gereken husus, müdahalenin gerekliliği ve gerekliyse orant ılı olup olmad ığıdır. Müdahalenin gereklili ği hususu değerlendirilirken olay ın başlang ıç şekli birincil derecede öneme sahip olup kamu düzeninin bozulup bozulmad ığının veya bozulma tehlikesinin bulunup bulunmad ığının belirlenmesi bak ımından esas te şkil etmektedir. 38. Gösteri eylemi, saat 19.00 civar ında Atatürk Havaliman ı dış hatlar terminal binas ı içinde yap ılm ıştır. İstanbul Atatürk Havaliman ı -aç ık olduğu dönemde- uluslararas ı bir havaliman ı olmas ı özelliğinden dolay ı uluslararas ı hava trafi ğinin yoğun olduğu havalimanlar ından biridir. Bu tür havalimanlar ı, dünyadaki birçok ülke vatanda şı taraf ından kullan ılmas ı nedeniyle zaman zaman uluslararas ı şiddet ve terör eylemlerine sahne olabilmektedir. Söz konusu tehlikenin önlenebilmesi amac ıyla hava ta şımac ılığında yer ve hava güvenli ğinin en üst düzeyde sa ğlanmas ı gerekmektedir. Buna ili şkin tedbirlerin alınmas ı, devletin ya şam hakk ı yönünden pozitif yükümlülükleri aras ında yer al ır. 39. An ılan yükümlülük gere ği, kamuya aç ık diğer hizmet alanlar ına göre havalimanlar ında çok daha kat ı olan güvenlik uygulamalar ı, tüm ülkeler yönünden asgari bir standarda sahip olup havalimanlar ını kullanan herkes taraf ından bilinmekte ve kabul edilmektedir. Öngörülemeyen ola ğan d ışı bir hareket veya faaliyetin al ınan tüm güvenlik tedbirlerini anlams ız hâle getirip güvenlik zafiyetine sebep olmas ı zaman zaman ya şanan bir durumdur. Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 840. Diğer taraftan saniyelerle zaman ayarlamas ı yap ılan hava ta şımac ılığında yolcular ın ve yanlar ında bulunan a ğırlıklar ın belirlenmesi i şlemi olarak bilinen check-in işlemi, her şeyden önce hava yolculu ğu güvenli ği bak ımından elzemdir. Bu belirleme i şlemi sıras ında gerçekle şecek en ufak bir gecikme, uça ğın kalk ış saatini ve dolay ısıyla uluslararas ı tüm hava trafi ğini doğrudan etkileyebilecektir. Bu nedenle i şlemlerin h ızlı ve dikkatli yap ılmas ı yolcular ın uçuş planlamas ı ve güvenli ği bak ımından hayati önem arz etmektedir. Check-in alanlar ında (kontuarlar ında) oluşabilecek yüksek gürültü veya karga şa, çal ışan personelin dikkat da ğınıklığının yan ı sıra işlemlerin yava şlamas ı ve hizmetin aksamas ına neden olabilecektir. 41. Buna kar şılık toplant ı ve gösteri yürüyü şlerini belli kamusal mekânlardan kategorik olarak tamamen yasaklamak, toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ının ihlaline yol açabilir. En üst düzeyde güvenlik önlemlerinin al ındığı havalimanlar ının da -istisnai olsa dahi- mekânsal olarak toplant ı ve gösteri yürüyü şlerine konu olabilmesi, Anayasa'n ın 34. maddesi gere ğidir. Bu durumda dikkate al ınmas ı gereken belirleyici hususlar, fizikî olarak çok büyük olan havalimanlar ında yap ılan toplant ı ve gösteri yürüyü şlerinin büyüklü ğü ve niteliğidir. Havalimanlar ında gösterinin yap ıldığı alan, zaman, ba şlang ıç ve oluş şekli her olay ın koşullar ına göre irdelenmek suretiyle müdahalenin gereklili ği değerlendirilmelidir. 42. Somut olayda 30-40 ki şilik, kalabal ık say ılabilecek bir grup check-in kontuarlar ının bulundu ğu alanda ve uçak trafi ği yoğunluğunun mevcut oldu ğunun kabul edilebilece ği akşam saatlerinde toplant ı yapmaya çal ışmıştır. Kamera izleme tutana ğına göre gösteri, iki ki şinin koşmas ı ve arkadaki kalabal ığın bu iki ki şiyi takip etmesiyle ba şlam ıştır. Bu hususlar gözönüne al ındığında an ılan eyleme kolluk taraf ından yap ılan müdahalenin gerekli olmad ığını tespit etmek güçtür. Güvenlik zafiyetinin kabul edilemeyece ği check-in kontuarlar ının bulundu ğu bölgede ola ğan d ışı bir şekilde iki ki şinin koşmas ı üzerine ba şlayan eylem, kolluk taraf ından öngörülebilme ve tedbir alma s ınırlar ını aşmaktad ır. Dolay ısıyla gösteriye derhâl yap ılan müdahalenin zorunlu toplumsal bir gereksinimi kar şılad ığı ve gerçeklik de ğerinin mevcut oldu ğu kabul edilmelidir. Bu durumda ba şvuruya konu gösteriye kamu görevlileri taraf ından müdahale edilme gerekçesinin makul olmad ığı söylenemez. 43. Diğer taraftan toplant ı ve gösteri yürüyü şlerinin sadece bar ışçıl nitelikte olmas ı gösterilere yap ılan müdahaleyi gereksiz k ılmamaktad ır. Diğer bir ifadeyle toplanan bir grubun sadece şiddete ba şvurma eğiliminin bulunmamas ı kolluk güçlerinin müdahalesini gereksiz hâle getirmemektedir. Aksi yöndeki dü şünce, şiddet içermeyen toplant ı ve gösteri yürüyüşlerinin nerede ve ne amaçla yap ılırsa yap ılsın s ınırlanamayaca ğı anlam ına gelmektedir. 44. Öte yandan Mahkemenin tespiti do ğrultusunda müdahale edilmeden önce kolluk görevlilerince ihtarda bulunulmam ış ise de, kamera kay ıtlar ı tutanağına yans ıdığı şekliyle iki ki şinin koşmas ı ve bunun akabinde kalabal ık grubun hareketlenmesiyle gösterinin başlad ığı nazara al ındığında kolluk güçlerinin ihtarda bulunmak için yeterli süreye sahip olmad ıklar ı ve toplant ının yap ılmak istendi ği mekân ın özellikleri gözetildi ğinde bu hususun tek başına müdahalenin gereklili ğini ortadan kald ırmayacağı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ihlal etmeyece ği değerlendirilmi ştir. 45. Müdahalenin gerekli oldu ğu tespitinden sonra orant ılılık yönünden yap ılan değerlendirmede kolluk taraf ından kamu güvenli ğine yönelen tehlike bertaraf edilirken al ınan tedbirler ile toplanma hakk ı aras ındaki dengenin bozulup bozulmad ığı incelenmi ştir. Somut olayda kolluk güçlerinin toplant ıya müdahalesi, toplant ıya kat ılan kişilere bedensel kuvvet Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 9uygulay ıp yaklaşık on dakika içinde havaliman ı d ışına ç ıkarmak suretiyle toplant ıyı dağıtmas ıdır. Kolluğun toplant ıyı dağıtırken ve ba şvurucuyu gözalt ına al ırken kulland ığı fiziksel gücün niteli ği ve sonuçlar ı yukar ıdaki olgular (bkz. 10-14) dikkate al ınarak incelendiğinde olay ın oluş şekline göre kolluk müdahalesinin orant ısız olduğunu söylemek mümkün görünmemektedir. 46. Ayr ıca, toplant ıya kolluk taraf ından yap ılan müdahale sonras ında başvurucu hakk ında yap ılan ceza soru şturmas ına yönelik geli şmeler incelendi ğinde, 5-6 saat gözalt ında kalan başvurucu hakk ında aç ılan ceza davas ının suç unsurlar ının oluşmamas ı nedeniyle beraat karar ıyla sonuçland ığı görülmü ştür. Kamu hizmet bina ve tesislerinde toplant ı ve gösteri yürüyü şü yap ılmas ının suç oldu ğunu düzenleyen 2911 say ılı Kanun'a göre ba şvurucu hakk ında yasal i şlemlerin ba şlatılmas ıyla yap ılan yarg ılama sonucunda toplanma gerçekleşmeden kollukça müdahale edilmesi nedeniyle suçun olu şmamas ı gerekçesine istinaden ba şvurucu hakk ında beraat hükmü verilmesi nazara al ındığında toplant ı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakk ına yap ılan müdahalenin orant ılı olduğu sonucuna ula şılm ıştır. 47. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. B. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 48. Başvurucu, kolluk görevlileri taraf ından hakaret ve şiddete maruz kald ığını ve bu nedenle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Ayr ıca yaşanan ola y nedeniyle yapt ığı şikâyetin etkili bir şekilde soru şturulmad ığından, kendisinin ve şüphelilerin ifadesinin dahi al ınmad ığından yak ınan ve Savc ılık ile Sulh Ceza Hakimli ği kararlar ının gerekçeden yoksun oldu ğunu belirten ba şvurucu, adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 49. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. 50. Başvurucunun adil yarg ılanma hakk ını ilgilendiren şikâyetleri, kötü muamele yasağının usul yükümlülü ğü kapsam ında kald ığından adil yarg ılanma hakk ı yönünden ayr ıca inceleme yap ılmam ıştır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 51. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel ilkeler52. Anayasa n ın 17. maddesinde, herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geliştirme hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. An ılan maddenin birinci f ıkras ında insan Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 10onurunun korunmas ı amaçlanm ış; üçüncü f ıkras ında da kimseye işkence ve eziye t yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayaca ğı hüküm alt ına al ınm ıştır (Cezmi Demir ve di ğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, 80; Özge Özgürengin, 46; Ali Ulvi Altunelli, 53). 53. Devletin bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sayg ı gösterme yükümlülü ğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü f ıkras ında belirtilen şekillerde ki şilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalar ını gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlü ğüne sayg ı gösterme yükümlülü ğünden kaynaklanan negatif ödevidir ( Cezmi Demir ve di ğerleri, 81; Özge Özgürengin, 47; Ali Ulvi Altunelli, 54 ). 54. Bununla birlikte her kötü muamele iddias ının Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ının getirdi ği korumadan ve Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte devlete yüklediği pozitif yükümlülüklerden yararlanmas ı beklenemez. Bu ba ğlamda kötü muamele konusundaki iddialar uygun delillerle desteklenmelidir. İddia edilen olaylar ın gerçekli ğini tespit etmek için soyut iddiaya dayanan şüphe ötesinde makul kan ıtlar ın varl ığı gerekir. Bu kapsamdaki bir kan ıt yeterince ciddi, aç ık ve tutarl ı emarelerden ya da aksi ispat edilmemi ş birtak ım karinelerden olu şabilir. Bu ba ğlamda kan ıtlar değerlendirilirken ilgililerin süreçteki tutumlar ı da dikkate al ınmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 95; Özge Özgürengin, 48; Ali Ulvi Altunelli, 55). 55. Ayn ı şekilde bir muamelenin Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ında olabilmesi için asgari bir a ğırlık derecesine ula şmış olmas ı gerekir. Bu asgari eşik, göreceli olup her olay ın somut ko şullar ı dikkate al ınarak değerlendirilmelidir. Bu kapsamda muamelenin süresi, bedensel ve ruhsal etkileri ile ma ğdurun cinsiyeti, ya şı ve sağlık durumu gibi faktörler önem ta şır. Ayr ıca muamelenin ard ındaki saik ve amaç dikkate alınmal ıdır. Muamelenin heyecan ın yükseldi ği ve duygu yo ğunluğunun oldu ğu bir anda meydana gelip gelmedi ği de gözönünde bulundurulmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 83; Özge Özgürengin, 49; Ali Ulvi Altunelli, 56). 56. Belirtilmelidir ki Anayasa'n ın 17. maddesi bir yakalamay ı gerçekleştirmek için güç kullan ımını yasaklamamaktad ır. Ancak bu tür bir güç, sadece kaç ınılmaz ve asla a şırı olmamak kayd ıyla kullan ılabilmektedir. Ayr ıca kişinin kendi davran ışından veya tutumundan dolay ı fiziksel güce ba şvurmak kesinlikle zorunlu hâle gelmedikçe bu nevi fiiller, prensip olarak Anayasa'n ın 17. maddesinde belirtilen yasa ğı ihlal edecektir ( Gülşah Öztürk v e diğerleri , B. No: 2013/3936, 17/2/2016, 52; Özge Özgürengin, 53). 57. Sadece s ınırlar ı belli baz ı durumlarda güvenlik güçleri taraf ından fiziksel güce başvurulmas ının kötü muamele olmad ığı kabul edilebilmektedir. Bu kapsamda toplant ı ve gösteri yürüyü şlerinde yakalamay ı gerektiren durumlarda ve gösteriye kat ılanlar ın kendi tutumundan dolay ı fiziksel güce ba şvurmak mümkündür. Ancak bu durumda dahi bu tür bir güce sadece kaç ınılmaz hâllerde ve orant ılı olmak ko şuluyla başvurulabilir ( Ali R ıza Özer v e diğerleri , 82; Özge Özgürengin, 54; Ali Ulvi Altunelli, 57). 58. Kötü muamele iddialar ıyla ilgili olarak Anayasa Mahkemesinin yetkisi, Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerden Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi ve Türkiye'nin taraf oldu ğu buna ek protokoller kapsam ında bulunanlarla sınırlıdır. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin cezai sorumluluk ba ğlam ında suça ya da Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 11masumiyete ili şkin bir bulguya ula şma görevi bulunmamaktad ır. Diğer taraftan yarg ı mercilerinin bulgular ı Anayasa Mahkemesini ba ğlamamas ına rağmen normal şartlar alt ında bu mercilerin maddi olaylara ili şkin yapt ığı tespitlerden ayr ılmak için de kuvvetli nedenleri n bulunmas ı gerekir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 96). Öte yandan Anayasa Mahkemesinin başvuru konusu olay ın gelişim şeklini anlayabilmek ve tüm yönleriyle ayd ınlat ılmas ı noktas ında soru şturma makamlar ı ve derece mahkemeleri taraf ından at ılmas ı gereke n adımlar ı nesnel bir şekilde de ğerlendirmek için olay ın oluşum şeklini incelemesi gerekmektedir ( Rıfat Bak ır ve diğerleri , B. No: 2013/2782, 11/3/2015, 68). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 59. Başvurucu özetle, kat ıldığı toplant ı ve gösteri yürüyü şüne polisin yapt ığı müdahalede zor kullanma yetkisinin a şılmas ından ötürü yaralanmas ına rağmen bu hususta etkisiz ve özensiz bir şekilde yürütülen ceza soru şturmas ından netice alamad ığını ileri sürmektedir. 60. Somut olayda ba şvurucu, Havaliman ında gösteri yapmaya çal ıştığı esnada kolluk görevlileri taraf ından zor kullan ılmas ı suretiyle kendisine müdahale edilmi ştir. Başvurucu, kollu ğun zor kullanmas ı nedeniyle yaralanm ıştır. Kolluk görevlilerinin fiziksel müdahalesinin varl ığı, kamera kay ıtlar ına ilişkin kolluk tutana ğına yans ıdığı gibi Savc ılık taraf ından görevliler hakk ında verilen kovu şturmaya yer olmad ığına dair kararda da aç ıkça belirtildiğinden bu hususta herhangi bir tereddüt yoktur. 61. Söz konusu müdahale esnas ında başvurucu kollar ında k ızar ıklık-k ırm ızı renkli çürük, boynunda çizik olmak suretiyle yaralanm ış, ayr ıca sağ kolunda şişlik ve travmay a bağlı ödem olu şmuştur. Başvurucunun kolluk müdahalesi sonucu yaraland ığı Savc ılık taraf ından kabul edilmek suretiyle soru şturma yürütülmü ş, ancak görevlilerin zor kullanm a yetkisini a ştığına dair delil elde edilemedi ği gerekçesiyle haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir. 62. Yukar ıda (bkz. 38-44) ba şvurucunun kat ıldığı gösteri yürüyü şünün dağıtılmas ına yönelik olarak kolluk müdahalesinin toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı bak ımından gerekli oldu ğu değerlendirilmi ştir. Buna göre, bir gösteri yürüyü şünün toplanan ki şilerin r ızas ı hilaf ına dağıtılmas ı amac ıyla kolluk görevlilerince güç kullan ımı kaç ınılmazd ır. Başvuru konusu müdahale, kat ılımc ılar ı Havaliman ı d ışına ç ıkarmak ve gözalt ı sürecini ba şlatmak amac ıyla polis arac ına bindirmekten ibaret olup bu esnada orant ılı olmak ko şuluyla güç kullan ılmas ı olağan karşılanmal ıdır. Dolay ısıyla yap ılan müdahalenin Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ını ihlal etmeyecek düzeyde ve gerekli oldu ğu anlaşılmaktad ır. 63. Müdahalenin gerekli oldu ğu ortaya konulduktan sonra ikinci a şamada olay ın niteliğine göre müdahalenin göstericileri etkisiz hâle getirmek için ölçülü olup olmad ığı ele alınmal ıdır. Kolluğun zor kullanarak bir gösteriye müdahale edebilmesi için şiddet içermeyen diğer yöntem ve araçlar ın sonuçsuz kalm ış olmas ı gerekir. Zor kullanma, müdahale s ıras ında karşılaşılan direnci ortadan kald ıracak oranda ve a şamal ı biçimde güç kullanmay ı içerir ( Ali Ulvi Altunelli, 75). Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 1264. Kollu ğun toplumsal olaylara müdahale s ıras ında gerekti ğinde kuvvet kullanmas ı bir hukuka uygunluk nedenidir. Ki şinin hareket özgürlü ğünü k ısıtlamak için uygulanan fiziksel şiddet şeklinde tan ımlanabilecek güç kullan ımı, ortaya ç ıkan tehlike bak ımından gerekli olandan fazla olmamal ı ve göstericilerin maddi bütünlü ğüne zarar vermemelidir ( Ali Ulvi Altunelli, 76). 65. Başvurucunun sa ğlık raporlar ıyla tespit edilen yaralanma biçimi ba şvurucu beyan ıyla uyumlu olup ba şvurucunun terminal binas ı dışına ç ıkar ılmas ı amac ıyla kollar ından ve boynundan s ıkıca tutulmas ı şeklindedir. Ayr ıca başvurucu, ortaya ç ıkan panik ve karga şa nedeniyle yere dü ştüğünü beyan etmi ştir. Diğer bir ifadeyle kolluk güçlerinin müdahalesi sadece ba şvurucuyu terminal binas ı dışına ç ıkarmak amac ıyla tutmayla s ınırlı olup yaralanma bu esnada ortaya ç ıkm ıştır. Dolay ısıyla başvurucuda meydana gelen yaralanman ın basit düzeyde olmas ı da nazara al ındığında kolluk görevlilerince kullan ılan bedensel gücün ölçüsüz oldu ğundan bahsetmek mümkün görünmemektedir. 66. Başvurucu, yaralanmas ına ek olarak kolluk görevlileri taraf ından hakarete uğramas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Savc ılık taraf ından bu suç yönünden de kamu görevlileri hakk ında kovu şturma yap ılmamas ı karar ı verilmiştir. Başvurucu, iddias ını destekleyen herhangi bir bilgi veya belgeyi ba şvuru dosyas ına eklemediği gibi aşamalarda da yarg ı mercilerine sunmam ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun bu iddias ı ile ilgili olarak makul şüphenin ötesinde, Anayasa Mahkemesince inceleme yapmay ı gerektiren kan ıtlar ın varl ığı ortaya konulamam ıştır. 67. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucuya yap ılan müdahaleyle Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının maddi boyutunun ihlal edilmedi ği sonucuna var ılm ıştır. 68. Devletin negatif yükümlülü ğü bak ımından kötü muamele yasa ğının maddi boyutunun ihlal edilmedi ği sonucuna var ıldığından soru şturman ın yaklaşık on ayl ık makul sürede tamamlanm ış olmas ı da dikkate al ındığında usul yükümlülü ğü aç ısından ayr ıca inceleme yap ılmas ına gerek duyulmam ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, Başvuru Numaras ı: 2015/15836 Karar Tarihi : 8/1/2020 13D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/1/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Recai AKYEL