TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ERDEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/10891) Karar Tarihi: 9/9/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 8/12/2020-31328 Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Zeynep KARAKOÇ DO ĞANOĞLU Başvurucu : Ahmet ERDEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, disiplin cezas ına karşı aç ılan iptal davas ında ceza yarg
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ERDEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/10891) Karar Tarihi: 9/9/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 8/12/2020-31328 Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Zeynep KARAKOÇ DO ĞANOĞLU Başvurucu : Ahmet ERDEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, disiplin cezas ına karşı aç ılan iptal davas ında ceza yarg ılamas ı sonucu verilen beraat karar ının dikkate al ınmamas ı nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/6/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Tapu ve Kadastro Bölge Müdürlü ğünde mutemet olarak görev yapmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 3A. Başvurucu Hakk ındaki Ceza Soru şturmas ı Süreci 9. Başvurucu, do ğrudan temin yöntemi ile akaryak ıt al ımlar ına ilişkin işlemleri 2006-2008 y ıllar ı aras ında yürütmü ştür. Bu al ımlarda ihaleye fesat kar ıştırıldığı yolundaki ihbarlar üzerine Edirne İl Emniyet Müdürlü ğünce harekete geçilmi ş, on beş farkl ı ihaleye fesat kar ıştırılmas ına ilişkin bilgi ve belgeler Edirne Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Savc ılık) bildirilmi ştir. 10. Başvurucu 10/4/2008 tarihinde tutuklanm ış ve ihaleye fesat kar ıştırma suçundan hakk ında iddianame düzenlenmi ştir. Savc ılık; daha sonra suç i şlemek amac ıyla örgüt kurma, özel belgede sahtecilik ve suç i şlemek amac ıyla kurulan örgüte üye olma suçlar ından da ek iddianame düzenlemi ştir. 11.İdarenin olaylardan haberdar olmas ı üzerine idari soru şturma ba şlatılm ıştır. Soruşturma sonucunda düzenlenen 8/5/2008 tarihli soru şturma raporunda, ba şvurucunun gerçekleştirme görevlisi olarak söz konusu al ımlarla ilgili tüm i şlemleri yapt ığı ve tüm evrak ı haz ırlad ığı belirtilmi ştir. Bu dönemde yap ılan akaryak ıt ihalelerinde teklif mektubu veren baz ı şirket yetkililerinin ifadelerinde teklif mektuplar ındaki imza ve el yaz ılar ının kendilerin e ait olmad ığını beyan etti ği, yap ılan incelemede teklif mektuplar ının sahte oldu ğu tespitlerine yer verilmi ştir. Raporda, ba şvurucunun ayn ı eylemi dolay ısıyla yarg ıland ığı Edirne 2. A ğır Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) verilecek kararla hüküm giymesi durumunda devlet memurluğundan ç ıkarma cezas ı ile cezaland ırılmas ı yolunda teklif getirilmi ştir. 12. Ceza Mahkemesinin 11/11/2009 tarihli karar ı ile başvurucunun ihaleye fesa t kar ıştırma, örgüt kurma ve örgüte üye olma suçlar ının unsurlar ı oluşmad ığından beraatine, baz ı ihalelerde ba şka şirketlerin de teklif vermi ş gibi gösterilmesi amac ıyla sahte özel belge düzenleme ve kullanma suçuna i ştirak ettiği gerekçesiyle di ğer san ıklarla birlikte hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına hükmedilmi ştir. Bununla birlikte bu cezalar nedeniyle hükmün açıklanmas ının geri b ırak ılmas ı (HAGB) karar ı verildiği anlaşılm ıştır. 13. Savc ılık ve Hazine vekili beraat hükmünü temyiz etmi ştir. Yarg ıtay 5. Ceza Dairesi 1/10/2013 tarihli ilam ıyla ihaleye fesat kar ıştırma suçundan verilen beraat karar ını eksik soru şturmayla beraat karar ı verildiği gerekçesiyle bozmu ştur. Yeniden yap ılan yarg ılama sonucunda Ceza Mahkemesi 19/12/2014 tarihli karar ıyla tekrar beraat karar ı vermiş, bu karar da temyiz edilmeden kesinle şmiştir. B. Disiplin Cezas ına Karşı Aç ılan İptal Davas ı Süreci 14. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlü ğü Disiplin Kurulu 16/7/2008 tarihli karar ıyla başvurucuya 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun 125. maddesinin birinci f ıkras ının (D) bendinin (f) alt bendinde yer alan " Gerçeğe ayk ırı rapor ve belge düzenleme " fiilini i şlediği gerekçesiyle bir y ıl süreyle kademe ilerlemesinin durdurulmas ı cezas ı verilmesine karar vermi ştir. 15. Başvurucu, an ılan işlemin iptali istemiyle Edirne İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Mahkeme 28/4/2010 tarihli karar ıyla davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 4".. davac ının ayn ı eylemi sebebiyle yarg ıland ığı Ağır Ceza Mahkemesinde özel belgede sahtecilik suçundan suçlu bulunarak hüküm giymi ş olmas ı ve soru şturma raporundaki tespitler, tan ık ifadeleri ve di ğer bilgi ve belgelere göre davac ının üzerine at ılı bulunan gerçeğe ayk ırı belge düzenlemek suçunu di ğer san ıklarla birlikte i ştiraken işlediği sonucuna var ıldığından bu eylemi nedeniyle verilen disiplin cezas ında hukuka ayk ırılık görülmemi ştir." 16. Başvurucunun ceza davas ında beraat etti ğini, bir ba şka ifadeyle suçlulu ğunun hükmen sabit olmad ığını, bu sebeple mahkeme karar ının bozulmas ı gerektiğini ifade etti ği temyiz istemi Dan ıştay Onikinci Dairesinin (Daire) 13/11/2014 tarihli karar ıyla reddedilerek mahkeme karar ı onanm ıştır. Karar düzeltme istemi de Dairenin 31/3/2016 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Bu karar 26/5/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 7/6/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 18. 657 say ılı Kanun'un " Disiplin cezalar ının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller" kenar başlıklı 125. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Kademe ilerlemesinin durdurulmas ı: Fiilin a ğırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 - 3 y ıl durdurulmas ıdır. ... f) Gerçeğe ayk ırı rapor ve belge düzenlemek ..." 19. 657 say ılı Kanun'un 125. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Geçmiş hizmetleri s ıras ındaki çal ışmalar ı olumlu olan ve ödül veya ba şarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olan ı uygulanabilir." 20. 657 say ılı Kanun'un " Disiplin cezas ı vermeye yetkili amir ve kurullar" kenar başlıklı 126. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Uyarma, k ınama ve ayl ıktan kesme cezalar ı disiplin amirleri taraf ından; kademe ilerlemesinin durdurulmas ı cezas ı, memurun ba ğlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun karar ı al ındıktan sonra, atamaya yetkili amirler il disiplin kurullar ının kararlar ına dayanan hallerde Valiler taraf ından verilir." 21. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun "Özel belgede sahtecilik" kenar başlıklı 207. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bir özel belgeyi sahte olarak düzenleyen veya gerçek bir özel belgeyi ba şkalar ını aldatacak şekilde de ğiştiren ve kullanan ki şi, bir y ıldan üç y ıla kadar hapis cezas ı ile cezaland ırılır." Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 5B. Uluslararas ı Hukuk 1. İlgili Sözle şme 22. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) Adil yarg ılanma hakk ı kenar başlıklı 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı ile (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu ş bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından davas ının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakk ına sahiptir..." "Kendisine bir suç isnat edilen herkes, suçlulu ğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum say ılır." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 23.İlgili Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ı için bkz. Didem Ekşiler, B. No: 2014/11453, 9/1/2019, 29-35. V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 9/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 25. Başvurucu; imza ve ka şeler üzerinde adli t ıp incelemesi yap ılmas ı yolundaki taleplerinin gerek ceza davas ında gerekse idare mahkemesinde dikkate al ınmad ığını, hangi gerekçelerle taleplerinin reddedildi ğinin belirtilmedi ğini, Mahkemenin ret karar ı ile Ceza Mahkemesince verilen beraat karar ının birbirleriyle çeli ştiğini, suçu olmad ığı hâlde disiplin cezas ı almas ı nedeniyle suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesinin de ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. B. Değerlendirme 26. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu; her ne kadar gerekçeli karar hakk ı ile suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesinin ihlal edildi ğini iddia etmi ş ise de an ılan şikâyetin içeri ği incelendiğinde başvurucunun şikâyetinin özünün ceza yarg ılamas ının beraat karar ı ile sonuçlanm ış olmas ına, disiplin cezas ının iptal edilmemesine ili şkin olduğu anlaşılmaktad ır. Bu bak ımdan ba şvurucunun iddialar ının masumiyet karinesi bak ımından incelenmesi gerekmektedir. 27. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 28. Anayasa'n ın "Suç ve cezalara ili şkin esaslar" 38. maddesinin dördüncü f ıkras ı şöyledir: "Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu say ılamaz." Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 61. Kabul Edilebilirlik Yönünden 29. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı s ıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerinin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 30. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında adil yarg ılanma hakk ı güvence altına al ınm ıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesinde "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 31. Sözle şme'nin 6. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında, bir suçla itham edilen herkesin suçlulu ğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum say ılacağı düzenlenmi ştir. Masumiyet karinesi, Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru olmakla beraber suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu say ılamayaca ğı belirtilmek suretiyle Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü f ıkras ında ayr ıca düzenlenmi ştir (Adem Hüseyino ğlu, B. No: 2014/3954, 15/2/2017, 33). 32. Adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru olan masumiyet karinesinin sa ğlad ığı güvencenin iki boyutu bulunmaktad ır. Güvencenin ilk boyutu ki şi hakk ındaki ceza yarg ılamas ı sonuçlan ıncaya kadar geçen, bir ba şka ifadeyle ki şinin ceza gerektiren bir suçl a itham edildi ği (suç isnad ı alt ında olduğu) sürece ili şkin olup suçlu oldu ğuna dair hüküm tesis edilene kadar ki şinin suçlulu ğu ve eylemleri hakk ında erken aç ıklamalarda bulunulmas ını yasaklar. Güvencenin bu boyutunun kapsam ı sadece ceza yarg ılamas ını yürüten mahkemeyle sınırlı değildir. Güvence ayn ı zamanda di ğer tüm idari ve adli makamlar ın da işlem ve kararlar ında, suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar ki şinin suçlu oldu ğu yönünde ima ya da açıklamalarda bulunmamas ını gerekli k ılar. Dolay ısıyla sadece suç isnad ına konu ceza yarg ılamas ı kapsam ında değil ceza yarg ılamas ı ile eş zamanl ı olarak yürütülen di ğer hukuki süreç ve yarg ılamalarda da (idari, hukuk, disiplin gibi) masumiyet karinesinin ihlali söz konusu olabilir ( Galip Şahin, B. No: 2015/6075, 11/6/2018, 39). Güvencenin ikinci boyutu ise ceza yarg ılamas ı sonucunda mahkûmiyet d ışında bir hüküm kuruldu ğunda devreye girer ve daha sonraki yarg ılamalarda ceza gerektiren suçla ilgili olarak ki şinin masumiyetinden şüphe duyulmamas ını, kamu makamlar ının toplum nezdinde ki şinin suçlu oldu ğu izlenimini uyand ıracak işlem ve uygulamalardan kaç ınmas ını gerektirir ( Galip Şahin, 40). Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 733. Masumiyet karinesine ili şkin anayasal güvencelerin harekete geçirilebilmesi için kural olarak ki şinin suç isnad ı alt ında bulunmas ı gerekmektedir. Bununla birlikte masumiyet karinesinin ikinci boyutuna ili şkin güvencelerin uygulanabilmesi, ki şinin hâlihaz ırda suç isnad ı alt ında bulunmas ını zorunlu k ılmamaktad ır. Ancak ceza yarg ılamas ının sonuçlanmas ından sonra ba şlayan veya ceza yarg ılamas ı henüz sonuçlanmadan ba şlasa bile ceza yarg ılamas ının kesinle şmesinden sonra da devam eden medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yarg ılamalarda masumiyet karinesinin uygulanabilmesi için ba şvurucunun söz konus u medeni yarg ılama ile hakk ında yürütülen ve sona eren ceza yarg ılamas ı aras ında bağlant ı bulunduğunu göstermesi gerekmektedir. Medeni hak yarg ılamas ında, ceza yarg ılamas ında verilen karar ın sonucunun dikkate al ındığı ve değerlendirildi ği veya ceza dosyas ında yer alan delillerin irdelendi ği ya da ba şvurucunun hakk ındaki suçlamay ı doğuran olaylara dahli ile ilgili irdelemelerde bulunuldu ğu veyahut ba şvurucunun muhtemel suçlulu ğuyla ilgili yorum yap ıldığı hâllerde söz konusu ba ğlant ının var oldu ğu kabul edilebilir. Bununla birlikte hukuk yarg ılamas ı ile ceza yarg ılamas ı aras ındaki ba ğlant ının varl ığına işaret eden olgular ın tüketme yoluyla say ılmas ının mümkün olmad ığı, bunlar ın kararlar ın verildiği yarg ılamalar ın türüne ve içeri ğine göre de ğişebileceği kabul edilmelidir. Ancak ba ğlant ının varl ığı değerlendirilirken kararda kullan ılan dilin kritik öneme sahip olaca ğı vurgulanmal ıdır (benzer değerlendirmeler için bkz. S.M. [GK], B. No: 2016/6038, 20/6/2019, 38). 34. Somut olayda ba şvurucu ceza yarg ılamas ında yarg ıland ığı baz ı suçlardan beraat etmesine, baz ı suçlardan ise HAGB karar ı verilmesine ra ğmen Mahkeme kararlar ında yer alan ifadelerin kendisinin suçlu oldu ğu inanc ına yol açt ığından yak ınm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun şikâyetinin masumiyet karinesinin ikinci boyutuna ili şkin oldu ğu anlaşılmaktad ır. Mahkeme karar ında başvurucu hakk ında yürütülen ceza soru şturmas ı kapsam ındaki suçlamayla ilgili olarak de ğerlendirme yap ıldığına işaret eden ibarelerin bulunduğu gözlemlenmektedir. Sözü edilen ibarelerin varl ığı -herhangi bir ihlale yol aç ıp açmad ıklar ı hususu a şağıda değerlendirilecek olmakla birlikte- idari yarg ılama ile ceza yarg ılamas ı aras ında bağlant ının bulundu ğu sonucuna ula şılmas ı bak ımından yeterli görülmüştür. Dolay ısıyla masumiyet karinesinin ikinci boyutunun somut olayda uygulanabilir olduğu kanaatine var ılm ıştır. 35. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 36. Masumiyet karinesi, hakk ında suç isnad ı bulunan bir ki şinin adil bir yarg ılama sonunda suçlu oldu ğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar masum say ılmas ı gerektiğini ifade etmekte ve hukuk devleti ilkesinin de bir gere ğini oluşturmaktad ır (AYM, E.2013/133, K.2013/169, 26/12/2013). An ılan karine, ki şinin suç i şlediğine dair kesinle şmiş bir yarg ı karar ı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence alt ına almaktad ır. Ayr ıca hiç kimse, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar yarg ılama makamlar ı ve kamu otoriteleri taraf ında n suçlu olarak nitelendirilemez; suçlu muamelesine tabi tutulamaz ( Kürşat Eyol, B. No: 2012/665, 13/6/2013, 26). Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 837. Bununla birlikte Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan masumiyet karinesi, ceza soru şturmas ıyla eş zamanl ı olarak ki şi hakk ında disiplin soru şturmas ı yürütülmesine engel te şkil etmedi ği gibi hakk ındaki ceza soru şturmas ının kovuşturmaya yer olmad ığı, beraat, dü şme gibi mahkûmiyet d ışındaki bir hüküm ile sonuçlanmas ı kişiye disiplin yapt ırımı uygulanmas ına veya bu ki şinin başka türlü sorumlulu ğuna gidilmesine de mâni olu şturmaz (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. M.E.T. , B. No: 2014/11920, 3/7/2018, 61). 38. Bu ba ğlamda beraat eden ya da hakk ında HAGB karar ı verilen ki şi aleyhine disiplin soru şturmas ı başlatılmas ı ve kişiye disiplin cezas ı uygulanmas ı -disiplin cezas ı ne kadar ağır olursa olsun- ki şinin suçlu ilan edildi ği hükmüne var ılabilmesi için yeterli de ğildir. Ayn ı şekilde ceza yarg ılamas ındaki delillerin disiplin soru şturmas ında kullan ılmas ı da kendi başına masumiyet karinesini ihlal etmez. Aksi takdirde beraat karar ına, mağdurlar ın haks ız fiil ve benzeri hukuki sebeplere dayanarak zararlar ını gidermek için tazminat davas ı açma hakk ını, idarenin de idari düzeni sa ğlamak için disiplin cezas ı ve diğer idari tedbirleri uygulama yetkisini ortadan kald ıracak şekilde arzulanandan öte bir anlam yüklenmi ş olur. Bu durum beraat eden ki şi lehine amac ından sapt ırılm ış bir keyfîli ğe yol açar. Ayn ı şekilde bu yaklaşım, beraat eden ki şiye kendi fiilinin tazminat hukuku ile idare hukukuna ili şkin sonuçlar ından da kaç ınma avantaj ı sağlar. Anayasa'n ın 36. maddesi veya ba şka herhangi bir maddesi masumiyet karinesinin bu şekildeki bir yorumuna geçerlilik sa ğlamamaktad ır. 39. Ceza muhakemesi hukuku ve disiplin hukuku farkl ı kural ve ilkelere tabi disiplinlerdir. Disiplin hukuku kurumun iç düzenini korumay ı amaçlayan ve bunun için kam u görevlilerinin mevzuata, çal ışma düzenine, hizmetin gereklerine ayk ırı fiillerine yönelik olarak uygulanacak yapt ırımlar ı ve bu yapt ırımlar ın uygulanmas ındaki usul ve esaslar ı düzenleyen bir hukuk alan ıdır. Baz ı hâllerde ise kamu görevlisinin fiili ceza hukuku kapsam ında suç tan ımına uymas ının yan ı sıra disiplin hukuku yönünden de sorumluluk gerektiren bir mahiyet ta şıyabilir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Özcan Pekta ş, B. No: 2013/6879, 2/12/2015, 25; Kürşat Eyol, 30). 40. Cezai sorumlulu ğunun bulunmad ığı tespit edilmi ş veya ceza sorumlulu ğu ortadan kalkm ış olsa dahi ayn ı olaylar nedeniyle -daha hafif bir ispat külfeti temelinde- ki şi hakk ında başka tür bir sorumlulu ğun tesis edilmesinin önünde bir engel bulunmamaktad ır. Bu bağlamda ceza yarg ılamas ına konu maddi olay ve olgular ın disiplin hukuku esaslar ı çerçevesinde di ğer kamu makamlar ınca (idari/adli) ayr ıca değerlendirilmesi ve bu değerlendirme sonucunda ula şılacak kanaate göre i şlem/karar tesis edilmesi mümkündü r (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Özcan Pekta ş, 25; Kürşat Eyol, 30, Galip Şahin, 48). 41. Adli ve idari makamlar ın kendi görev s ınırlar ını aşarak kişiyi suçlu ilan etmesi veya bu ba ğlamda birtak ım ç ıkar ımlarda bulunmas ı masumiyet karinesinin ihlaline yol açabilir. Masumiyet karinesi kapsam ındaki güvencelerin sa ğlan ıp sağlanmad ığının tespiti yap ılırken ise karar ın gerekçesinin bir bütün olarak de ğerlendirilmesi gerekir ( Galip Şahin, 48; M.I., B. No: 2012/1268, 30/12/2014, 50). Bu kapsamda karar vericilerin kulland ıklar ı dil kritik önem ta şır (Mustafa K ıvrak, B. No: 2013/3175, 20/2/2014, 36). Kamu makamlar ının işlem ya da kararlar ında belirttikleri gerekçeler veya kulland ıklar ı dil nedeniyle bireye cezai sorumluluk yüklememeleri, ceza mahkemeleri taraf ından suçlu bulunmam ış bireyin masumiyeti üzerine gölge dü şürülmesine sebebiyet vermemeleri gerekmektedir (Galip Şahin, 47). Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 942.İdari makamlarca veya mahkemelerce salt bir kimsenin suç isnad ı alt ında olduğunun ifade edilmesi masumiyet karinesini zedelemez. Bu bak ımdan kişinin suç isnad ı altında olduğunun belirtilmesi ile hakk ında kesinle şmiş bir mahkûmiyet karar ı bulunmad ığı hâlde onun mahkûm oldu ğunun kesin bir dille ifade edilmesi veya bu yönde kanat olu şmas ına yol açacak nitelikte aç ıklamalarda bulunulmas ı aras ındaki ayr ıma özen gösterilmelidir. İkincisi masumiyet karinesinin ihlaline yol açarken ilki kural olarak masumiyet karinesi yönünden bir sak ıncaya neden olmayabilir. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 43. Somut olayda ba şvurucu, aleyhine ceza davas ı aç ılm ış ve hüküm verilmi ş olmas ının disiplin cezas ı verilmesine ili şkin işleme karşı açt ığı davan ın reddine gerekçe olarak gösterilmesi nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Bir başka ifadeyle ba şvurucu gerek idarenin disiplin cezas ı karar ında gerekse Mahkem e karar ında geçen somut herhangi bir ifadeden şikâyet etmemi ş, bir bütün olarak ceza davas ındaki suçlamalar esas al ınarak disiplin cezas ı verilmesi ve buna kar şı açt ığı davan ın reddedilmesinden yak ınm ıştır. 44. Olayda ba şvurucu hakk ındaki ceza ve disiplin hukuku süreçlerinin e ş zamanl ı olarak yürütüldü ğü ancak disiplin i şlemine kar şı aç ılan idari davan ın ceza yarg ılamas ı devam ederken ilk derece mahkemesinde sonuçland ığı anlaşılmaktad ır. Başvurucunun kanun yolu aşamas ında ceza davas ında beraat etti ğini, bir ba şka ifadeyle suçlulu ğunun hükmen sabi t olmad ığını, bu sebeple Mahkeme karar ın bozulmas ı gerektiğini ifade etti ği, öte yandan sahte özel belge düzenleme ve kullanma suçundan hakk ında HAGB karar ı verildiğinden ve bu karar ın kesinleştiğinden bahsetmedi ği görülmektedir (bkz. 16). 45. Mahkeme karar ının (bkz. 15) incelenmesinden ba şvurucuya disiplin cezas ı verilmesinin salt ceza davas ına dayanmad ığı, ceza yarg ılamas ında kullan ılan deliller gözönünde bulundurularak ancak ceza yarg ılamas ından ayr ı olarak disiplin hukuku çerçevesinde durumunun de ğerlendirildi ği, disiplin cezas ı verilmesine ili şkin işlemin Mahkemece hukuka uygun bulunarak davan ın reddedildi ği anlaşılmaktad ır. 46. Bununla birlikte mahkeme karar ının gerekçesinde kullan ılan "belgede sahtecili k suçundan suçlu bulunarak hüküm giymi ş olmas ı" ifadesi, ceza yarg ılamas ı sonucunda başvurucu hakk ında verilen HAGB karar ının cezai bir sorumluluk yükleyen nihai bir karar mahiyetinde oldu ğu alg ısına yol açmaktad ır. 47. Ceza yarg ılamas ı sürecinde verilen karar ın hem ba şvurucunun dava konusu ettiği idari işlemin sebep unsurlar ından biri hem de mahkeme karar ının gerekçelerinden biri olduğu görülmü ş ve Mahkemenin, ba şvurucu hakk ındaki ceza yarg ılamas ında verilen HAGB karar ı sonucunda hüküm giydi ği ç ıkar ımında bulundu ğu değerlendirilmi ştir. Bu durumd a Mahkemenin iptal davas ına ilişkin yarg ılama kapsam ında kalan yetki s ınırını, başvurucu hakk ında eş zamanl ı olarak yürütülen ceza yarg ılamas ında verilen karar ın sonucuna ili şkin tespitiyle masumiyet karinesini ihlal edecek şekilde aştığı görülmektedir. 48. Dolay ısıyla başvuruya konu mahkeme karar ında başvurucunun suçlu oldu ğuna yönelik bir itham ın olduğu görüldü ğünden bireysel ba şvuruya konu edilen mahkeme karar ında masumiyet karinesine yönelik bir müdahalenin bulundu ğu sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 1049. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. ve 38. maddelerinde güvence alt ına alınan masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekmektedir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 50. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 51. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yarg ılanma talebinde bulunmu ştur. 52. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 53. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 54.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 11hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 55.İncelenen ba şvuruda masumiyet karinesinin ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 56. Bu durumda masumiyet karinesinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Edirne İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 57. Dosyadaki belgelerden tespit edilen, ba şvuru harc ı olarak ödenen 239,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. ve 38. maddelerinde güvence alt ına al ınan masumiyet karinesinin İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin masumiyet karinesinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Edirne İdare Mahkemesine (28/10/2010 tarihli ve E.2008/1134, K.2010/334) GÖNDER İLMESİNE, D. 239,50 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2016/10891 Karar Tarihi : 9/9/2020 12F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI