TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERDAL ERBAYRAM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/25121) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Erdal ERBAYRAM Vekili : Av. Celal ÜLGEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yükümlülük süresini tamamlayarak Türk Silahl ı Kuvvetlerinden istifa eden pilotun
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERDAL ERBAYRAM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/25121) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Erdal ERBAYRAM Vekili : Av. Celal ÜLGEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yükümlülük süresini tamamlayarak Türk Silahl ı Kuvvetlerinden istifa eden pilotun 15 Temmuz darbe giri şimi sonras ında görevine geri ça ğrılmas ı nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 17/7/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A. Olağanüstü Hal Sürecinde Uygulanan Tedbirler 5. Ülkemizin 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıy a kalmas ına ilişkin süreç, Millî Güvenlik Kurulu kararlar ı, darbe te şebbüsünün bast ırılmas ının akabinde Bakanlar Kurulu taraf ından ülke genelinde ilan edilen ola ğanüstü hâl (OHAL) süreci ve bu süreçte uygulanan tedbirler Anayasa Mahkemesinin önceki kararlar ında detayl ı şekilde yer almaktad ır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 312-66; Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 20, 21; Alparslan Altan [GK], B. No: 2016/15586, 11/1/2018, 10; ayr ıca bkz. Yarg ıtay Ceza Genel Kurulunun 26/9/2017 tarihli ve E.2017/16.MD-956, K.2017/370 say ılı karar ı). 6. OHAL sürecinde genel ve soyut normlar ihdas edilerek al ınan tedbirlerin yan ı sıra kişiler hakk ında doğrudan etki do ğurucu nitelikte i şlemler tesis edilmi ştir. Örneğin 25/8/2017 tarihli ve 30165 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 694 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (694 say ılı OHAL KHK's ı) 37. maddesiyle, Türk Silahl ı Kuvvetlerinden (TSK) ayr ılan pilot subaylar ın uçuş için gerekli şartlar ı sağlamalar ı ve haklar ında yapt ırılacak güvenlik soruşturmalar ının olumlu olmas ı kayd ıyla ihtiyaç duyulan hava arac ı tiplerinde on sekiz y ıllık yükümlülük süresini tamamlamalar ı için yeniden subay nasbedileceklerine yönelik bir kural getirilmiştir. 7. Türkiye Cumhuriyeti 21/7/2016 tarihinde, Avrupa Konseyi Genel Sekreterli ğine Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (A İHS, Sözle şme); Birle şmiş Milletler Gene l Sekreterli ğine ise Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararas ı Sözleşme'ye (MSHUS) ilişkin derogasyon (ask ıya alma/yükümlülük azaltma) beyan ında bulunmu ştur. Olağanüstü hâlin uzat ılmas ına ilişkin kararlar da Avrupa Konseyi Genel Sekreterli ğine ve Birle şmiş Milletler Genel Sekreterli ğine bildirilmi ştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 50). B. Yeniden Pilot Subay Olarak Nasbedilmeye İlişkin Süreç 8. Başvurucu, TSK bünyesinde pilot subay olarak görev yapm ış ve zorunlu yükümlülük süresini doldurmas ının akabinde 2013 y ılında istifa ederek görevinden ayr ılm ıştır. 15 Temmuz darbe giri şiminin akabinde kabul edilen 694 say ılı OHAL KHK's ının 37. maddesiyle 27/7/1967 tarihli ve 926 say ılı Türk Silahl ı Kuvvetleri Personel Kanunu'na eklenen ek geçici 98. madde ile TSK'dan ayr ılan pilot subaylar ın yükümlülük süreleri on sekiz y ıla ç ıkar ılm ış ve bu kapsamdaki pilotlar kamu görevlerine geri ça ğrılm ıştır. 25/8/2017 tarihli Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren söz konusu OHAL düzenlemesi 1/2/2018 tarihli ve 7078 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 35. maddesiyle kabul edilmi ştir. 9. Başvurucu, pilotaj muayenesi ve fizyolojik e ğitim sürecinin ba şlatılmas ı amac ıyla 6/10/2017 tarihinde gönderilen ça ğrı yaz ısıyla muayeneye davet edilmi ştir. Başvurucu, Hava Kuvvetleri Komutanl ığına hitaben yazd ığı 13/10/2017 tarihli yaz ıda, idari işlemlerin geriye yürümeyece ğini ve kazan ılm ış haklar ının korunmas ı gerektiğini ifade etmiştir. Öte yandan ba şvurucu ça ğrıya uyarak 1/11/2017 tarihinde pilotaj muayenesine iştirak etmi ştir. 10. Başvurucu, söz konusu zorunlu ça ğrı işleminin iptal edilmesi talebiyle Ankara 16. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) 27/12/2017 tarihinde iptal davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde; 2012 y ılında yap ılan yasal de ğişikliklerle pilotlar için pilotaj e ğitim sürelerinin iki kat ı süreyle hizmet zorunlulu ğu getirildi ğini, dolay ısıyla pilotlar ın on üçüncü hizmet yılında görevlerinden ayr ılabilmelerine imkân sa ğland ığını, kendisinin on dört buçuk y ıl pilot subay olarak görev yapt ığını, zorunlu yükümlülük süresini art ıran ve geriye dönük şekilde uygulanan yeni düzenlemenin sivil havac ılıkta devam eden mesleki kariyerini, aile düzenini ve beklentilerini olumsuz şekilde etkileyece ğini ifade etmi ştir. Yaşam standartlar ının düşeceğini, ödemesi gereken kredi taksitlerini ödeyememe ve icra tehdidiyle kar şı karşıya Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 4kalacağını, yurt savunmas ı ve TSK'n ın gereksinim duymas ı durumunda isteyerek geri dönebilece ğini ancak mevcut uygulaman ın hukuki olmad ığını iddia etmi ştir. Geçmi şte zorunlu hizmet süresini tamamlayarak istifa etti ğini, bu anlamda elde etti ği hukuki durumun kazan ılm ış hak teşkil ettiğini, geriye dönük şekilde uygulanan kanuni düzenleme nedeniyle hukuki güvenlik ilkesinin zedelendi ğini ileri sürmü ştür. 11. Mahkeme, ba şvurucunun on sekiz y ıllık zorunlu hizmet süresini tamamlamak üzere yeniden pilot subayl ık görevine ça ğrılmas ına ilişkin dava konusu i şlemde mevzuata ayk ırılık bulunmad ığı gerekçesiyle 4/10/2018 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda; ba şvurucunun uçu ş için gerekli sa ğlık şartlar ını taşıdığının Etimesgut Şehit Sait Ertürk Devlet Hastanesinin sa ğlık kurulu raporuyla tespit edildi ği ve güvenlik soruşturmas ının olumlu de ğerlendirildi ği belirtilerek tesis edilen i şlemin mevzuattaki koşullara uygun oldu ğu ifade edilmi ştir. İstinaf başvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 9/5/2019 tarihli karar ıyla kesin şekilde reddedilmi ştir. 12. Nihai karar 5/7/2019 tarihinde ba şvurucu taraf ından öğrenilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 13. 694 say ılı OHAL KHK's ının 37. maddesiyle 926 say ılı Kanun'a eklenen ek geçici 98. maddenin birinci f ıkras ı şöyledir: "22/5/2012 tarihli ve 6318 say ılı Askerlik Kanunu ile Baz ı Kanunlarda De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun ile 112 nci maddenin birinci f ıkras ı ve 113 üncü maddenin birinc i fıkras ının (d) bendinde yap ılan değişiklikten sonra Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ayr ılan pilot subaylar, uçu ş için gerekli şartlar ı sağlamalar ı ve haklar ında yapt ırılacak güvenlik soruşturmalar ının olumlu olmas ı kayd ıyla ihtiyaç duyulan hava arac ı tiplerinde ilgili Kuvvet Komutan ının teklifi ve Millî Savunma Bakan ının onay ı ile 18 y ıllık yükümlülü k süresini tamamlamalar ı için yeniden subay nasbedilir. Bunlar ın emsallerinin bulundu ğu rütbelere terfi i şlemleri, 38 inci maddede belirtilen rütbe terfi şartlar ı ve esaslar ı, aranmaks ızın derhal yap ılarak nas ıplar ı emsalleri tarihine götürülür. Atanan pilot subaylar ın d ışarıda geçirdikleri süreler rütbe bekleme süresinden, uçu ş süreleri ise uçu ş hizmet süresinden say ılır." 14. 694 say ılı OHAL KHK's ının 37. maddesi, 7078 say ılı Kanun'un 35. maddesi ile kabul edilmi ştir. 15. 926 say ılı Kanun'un ek geçici 98. maddesinin 21/2/2019 tarihli ve 7166 say ılı Sosyal Hizmetler Kanunu ile Baz ı Kanunlarda De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun'un 6. maddesiyle de ğiştirilen birinci f ıkras ı şöyledir: "Bu f ıkran ın yürürlü ğe girdiği tarihten önce tabi olduklar ı yükümlülük sürelerini tamamlayarak Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ayr ılan pilot subaylar, uçu ş için gerekli şartlar ı sağlamalar ı ve haklar ında yapt ırılacak güvenlik soru şturmalar ının olumlu olmas ı kayd ıyla ihtiyaç duyulan hava arac ı tiplerinde ilgili Kuvvet Komutan ının teklifi ve Milli Savunma Bakan ının onay ı ile halihaz ırda 113 üncü maddenin birinci f ıkras ının (d) bendinde pilotlar için belirlenen yükümlülük süresini tamamlamalar ı için yeniden subay nasbedilirler. Bunlar ın emsallerinin bulundu ğu rütbelere terfi i şlemleri, 38 inci maddede belirtilen rütbe terfi şartlar ı ve esaslar ı aranmaks ızın derhal yap ılarak nas ıplar ı emsalleri tarihin e götürülür. Atanan pilot subaylar ın d ışarıda geçirdikleri süreler rütbe bekleme süresinden, uçuş süreleri ise uçu ş hizmet süresinden say ılır." Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 516. 926 say ılı Kanun'un ek geçici 98. maddesine 7078 say ılı Kanun'un 35. maddesi ile eklenen ilgili k ısm ı şöyledir: "Pilot subaylara 2629 say ılı Kanun uyar ınca ödenecek uçu ş tazminat ı, uçuş sürelerine bak ılmaks ızın 23 uçu ş hizmet y ılı esas al ınarak belirlenir. 2629 say ılı Kanunun 7 nci maddesinin (h) bendi uyar ınca yap ılacak toptan ödemede, hizmet y ılı döneminin ba şlang ıç tarihi olarak bu madde kapsam ında göreve ba şlan ılan tarih esas al ınır. Bunlara, en az 12 0 saat uçuş yapt ıklar ı her görev y ılı için, 2629 say ılı Kanunun 7 nci maddesinin (h) bendi uyar ınca 80 saat üzerinden hesaplanacak toptan ödeme tutar ında ilave tazminat, damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaks ızın her görev y ılı sonunda ayr ıca ödenir. Bu madde kapsam ında yeniden subay nasbedilen pilotlara göreve ba şlad ıklar ı y ıldan itibaren her hizmet y ılının sonunda ödenecek toptan ödeme ve ilave tazminattan mahsu p edilmek üzere her ay damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaks ızın 10.00 0 Türk Liras ı tazminat ödenir. Bu tazminat ödemeleri, toptan ödeme ve ilave tazminat ın yetersiz olmas ı durumunda personelden tahsil edilir. Her bir y ıllık görev süresin i tamamlamayanlara, ilgili hizmet y ılı için bu f ıkra uyar ınca toptan ödeme ve ilave tazminat ödenmez. Atanan pilot subaylardan ilgili yönetmeli ğe göre sa ğlık yeteneklerini sonradan kaybedenlerin yükümlülükleri sona erer. Görevlendirildikleri hava arac ı tipinde sağlık dışındaki nedenlerle uçuculuk niteli ğini kaybedenler ile Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ay ırma cezas ını gerektiren disiplinsizlik suçu i şleyenlerin Türk Silahl ı Kuvvetleri ile ili şiği kesilir v e sivil pilot sertifikalar ı ilişik kesme tarihinden itibaren kalan yükümlülük süresi kadar iptal edilir. Bunlara, ili şiklerinin kesildi ği tarihte ikinci f ıkra uyar ınca toptan ödeme yap ılır. Malullük ve ölüm hali hariç olmak üzere yükümlülük süresini tamamlamadan Türk Silahl ı Kuvvetle-rinden ayr ılanlar, nasbedildikleri yeni rütbelerinin emeklilik de dahil olmak üzere hiçbir hakk ından yararlanamazlar. Emeklilik veya ya şlılık ayl ığı almakta iken bu madde kapsam ında görevlendirilenlerin bu ayl ıklar ı kesilir. Ayl ıklar ı kesilenlerden hesaplanan yükümlülük süresince görev yapma şart ını yerine getirmemi ş olanlar ın bu hizmet süreleri hizmet birle ştirmesine konu edilmez ve ba şkaca bir şart aranmaks ızın haklar ında toptan ödeme hükümleri uygulan ır. Ayl ıklar ı kesilenlerin sigortal ılıklar ının sona erdiği tarih yaz ılı istek tarihi kabul edilerek ilgili sosyal güvenlik mevzuat ına göre ayl ıklar ı yeniden ba ğlan ır. Bu maddenin uygulanmas ı nedeniyle geçmi şe yönelik olarak herhangi b i ödeme yap ılmaz. Bu madde kapsam ındakiler, göreve ba şlad ıklar ı tarihten itibaren yükümlülük süresince 41 inci maddenin birinci f ıkras ının (c) bendi uyar ınca Yüksek Askeri Şûra taraf ından belirlenecek hizmet kadrosu fazlas ı albay miktar ı kapsam ında değerlendirilmezler. Hizmet süresini tamamlayanlardan talepleri uygun görülenler, bu madde kapsam ındak i haklar ı korunmak suretiyle muvazzaf subay olarak görevlerine devam edebilirler. Ek geçici 92 nci madde kapsam ında subayl ığa nasbedilen ve bu madde kapsam ında uygulama yap ılan hava arac ı tiplerinde görevli pilotlar, şartlar ı sağlamalar ı halinde, müracaat tarihinden itibaren dört y ıl zorunlu hizmet şart ıyla bu madde kapsam ına al ınırlar. Bunlara hak ettikleri toptan ödeme müracaat tarihi esas al ınarak ödenir. Seçim sürecine dahil edilerek buna ili şkin çağrı emrinin tebli ğinden itibaren onbe ş gün içerisinde ça ğrı emrine uymayanlar ile subayl ığa nas ıplar ını müteakip nas ıp karar ının tebliğinden itibaren onbe ş gün içerisinde atand ıklar ı birliklere kat ılış yapmayanlar ın sivil pilot sertifikalar ı yükümlülük süresince iptal edilir. Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 6Subay nasbedilen pilotlar ın çal ıştıklar ı firmalarla yapt ıklar ı iş sözleşmeleri Tür k Silahl ı Kuvvetlerin-de görev yapt ıklar ı sürece ask ıya al ınır. Görev süreleri sona erenler , görev öncesi çal ıştıklar ı firmalar taraf ın-dan sicil ve k ıdemleri devam edecek şekilde ayn ı statüde yeniden istihdam edilir. ..." 17. 926 say ılı Kanun'un 113. maddesinin birinci f ıkras ının (d) bendinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Pilotaj e ğitimini (pilot adaylar ına verilen uçu ş eğitimi) bitirenlerin yükümlülük süresi alt ı yıl ... daha uzat ılır." V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 7/6/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 19. Başvurucu; on dört buçuk y ıl boyunca görevini yerine getirerek zorunlu hizmet süresini tamamlad ığını, akabinde istifa ederek sivil havac ılık alan ında çal ışmaya başlad ığını, zorunlu hizmet süresini on sekiz y ıla ç ıkaran düzenlemelerin geriye dönük olarak uygulanmas ının kazan ılm ış haklar ına ve hukuki güvenlik ilkesine ayk ırı olduğunu ifade ederek adil yarg ılanma hakk ının ve hukuk devleti ilkesinin ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 20. Bakanl ık görüşünde; OHAL döneminde yürürlü ğe giren KHK'lar kapsam ında terör örgütleriyle irtibat ı tespit edilen çok say ıdaki pilot subay ın kamu görevinden uzaklaştırıldığı, oluşan personel aç ığının giderilmesi amac ıyla s ınıf değişikliği yoluyla personel temini yap ıldığı ve k ısa sürede personel istihdam ına imkân veren kanuni düzenlemelere ihtiyaç duyuldu ğu ifade edilmi ştir. Görüşte; OHAL ko şullar ı içinde millî güvenlik hizmetinin lay ıkıyla yürütülmesi ve ülke savunmas ının zarar görmemesi amac ıyla hayata geçirilen düzenlemeler kapsam ında tesis dilen i şlemin gerekli oldu ğu belirtilmi ştir. Daha önce istifa eden ve TSK bünyesinde yeniden istihdam edilen personelin terfilerinin emsallerinin bulundu ğu rütbelere yap ıldığı, pilot subaylar ın d ışarıda geçirdikleri sürelerin rütbe bekleme süresinden, uçu ş sürelerinin ise uçu ş hizmet süresinden say ıldığı, uçuş tazminat ı dâhil tüm mali haklar ının ödenmesinin öngörüldü ğü, bu düzenlemeler ile sivil pilot ile savaş pilotu aras ındaki gelir fark ının azalt ılarak maddi kayb ın en alt seviyeye indirilmesinin hedeflendi ği, tedbirin bu yönüyle ölçülü oldu ğu yönünde de ğerlendirmelere yer verilmi ştir. Ayr ıca görüş yaz ısında mevzuata yer verilmi ş ve incelemenin Anayasa'n ın 15. maddesinde yer alan ölçütler çerçevesinde yap ılmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. B. Değerlendirme 21. Anayasa n ın "Özel hayat ın gizliliği" kenar ba şlıklı 20. maddesinin birinci fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, özel hayat ına ... sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. Özel hayat ın ... gizliliğine dokunulamaz." 22. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 7Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının, zorunlu hizmet süresini tamamlayarak istifa etmesinin akabinde zorunlu hizmet sürelerinin art ırılmas ını öngören yasal düzenlemeler do ğrultusunda göreve yeniden ça ğrılmas ına yönelik tesis edilen işleme karşı aç ılan iptal davas ının reddedilmesine ve bu suretle sivil havac ılıkta devam ede n mesleki kariyerinin sona erdirmesine ili şkin oldu ğu görülmektedir. Ki şilerin mesleki hayatlar ının onlar ın özel hayatlar ıyla s ıkı ilişkisinin oldu ğu ve meslek hayat ına yönelik müdahalelerde özel hayata sayg ı hakk ının gündeme geldi ği yads ınamaz. Bununla birlikte öncelikle bu tür müdahalelerin hangi durumlarda özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmeye uygun oldu ğu veya ba şvuru konusu edilen uyu şmazl ıklar ın hangilerinin bu bağlamda uygulanabilir kabul edilece ği hususlar ında belirlenen ölçütler dikkate al ınarak değerlendirmeler yap ılmas ı gerekmektedir ( Tamer Mahmuto ğlu [GK], B. No: 2017/38953, 23/7/2020, 82). 23. Anayasa Mahkemesi, önceki birçok karar ında, özel hayata ili şkin herhangi bir nedene dayan ılmaks ızın mesleki hayata yönelen müdahalelerin özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında değerlendirilebilmesi gerekli olan ko şullar ın neler oldu ğuna ilişkin detayl ı değerlendirmelerde bulunmu ştur ( Tamer Mahmuto ğlu, 84-90; C.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, 97-101; Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, 106-110). Ba şvurucu hakk ında gerçekle ştirilen işlem, özel hayata sayg ı hakk ının otomatik olarak uygulanabilirli ğini sağlamamakla birlikte müdahalenin ba şvurucunun mesleki faaliyetlerinin aksamas ına, kariyer planlar ının değişmesine, sosyal çevresiyle olan ili şkilerine önemli derecede etki etti ği ve bu etkinin belirli bir a ğırlık düzeyine ula ştığı değerlendirildi ğinden başvuru özel hayata sayg ı hakk ı yönünden uygulanabilir bulunmu ş ve bu kapsamda incelenmi ştir. 24. Başvuruya konu olan i şlem tüm ülkede ola ğanüstü hâlin devam etti ği bir süreçte tesis edilmi ştir. Söz konusu karar ın terör örgütleriyle irtibatl ı ya da iltisakl ı olduğu değerlendirilen pilot subaylar ın TSK'dan uzakla ştırılmas ı nedeniyle ortaya ç ıkan personel açığının giderilmesine yönelik al ınan tedbirlerden biri oldu ğu, bu durumun ola ğanüstü hâlin ortaya ç ıkard ığı tehlikeleri bertaraf etmek amac ına yöneldi ği görülmektedir. Dolay ısıyla başvurucunun özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edilip edilmedi ğine dair inceleme Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacakt ır (Engin Karata ş, B. No: 2018/3488, 13/9/2022). 25. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedenin de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir. 26. Anayasa'n ın 15. maddesine göre yap ılacak inceleme; müdahalenin Anayasa'daki çekirdek haklarla ilgili olup olmad ığı, an ılan maddenin ikinci f ıkras ında say ılan hak ve özgürlüklere dokunup dokunmad ığı, milletleraras ı hukuktan do ğan yükümlülüklere ayk ırılık teşkil edip etmedi ği ve durumun gerektirdi ği ölçüde olup olmad ığının tespitiyle s ınırlı olacakt ır (Ayla Demir İşat, 146). 27. Sava ş, seferberlik veya OHAL gibi ola ğanüstü yönetim usullerinin benimsendi ği dönemlerde Anayasa'n ın 15. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan dokunulmas ı yasaklanan çekirdek haklar aras ında özel hayata sayg ı hakk ı yer almamaktad ır. Dolay ısıyla bu hak yönünden OHAL'lerde Anayasa'daki güvencelere ayk ırı tedbirler al ınmas ı mümkündür. Ayr ıca an ılan hak, milletleraras ı hukuktan kaynaklanan yükümlülük olarak insan haklar ı alan ında Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerden özellikle MSHUS'un 4. maddesinin (2) numaral ı ve AİHS'in 15. maddesinin (2) numaral ı fıkralar ında Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 8ve bu Sözle şme'ye ek protokollerde dokunulmas ı yasaklanan çekirdek haklar aras ında da say ılmam ıştır. Ayr ıca somut olaydaki özel hayata ili şkin tedbirin milletleraras ı hukukta n kaynaklanan di ğer herhangi bir yükümlülü ğe (olağanüstü dönemlerde de korunmaya devam eden bir güvenceye) ayk ırı olduğu da saptanmam ıştır (Ayla Demir İşat, 147, 148). 28. Kişilerin keyfî şekilde mesleki hayatlar ına ve dolay ısıyla özel hayatlar ına müdahale edilmemesi, aksi yöndeki durumda meydana gelmesi muhtemel olan etkiler ve sonuçlar dü şünüldüğünde en önemli güvenceler aras ındad ır. Öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmesi, ki şilerin kendilerinin, ailelerinin gelece ğini ve itibar ını etkileyen mesleki hayata yönelik tedbirlerin keyfî olmamas ı, bu kapsamda do ğan uyuşmazl ıklar ın özel hayata sayg ı hakk ının gereklilikleri ba ğlam ında çözümlenmesi ola ğanüstü yönetim usullerinin benimsendi ği dönemlerde de geçerli olan temel güvencelerdir ( Ayla Demir İşat, 149, 150). 29. Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca olağanüstü yönetim rejimlerinin uyguland ığı dönemde temel hak ve özgürlüklere müdahale olu şturan tedbirin me ş ru olup olmad ığı hususunda yap ılacak son inceleme, bunun durumun gerektirdi ği ölçüde olup olmad ığının belirlenmesidir. 30. Başvurucunun art ırılan zorunlu hizmet süresini tamamlamak üzere geri çağrılmas ına ilişkin tedbirin ve bu kapsamda derece mahkemelerince sonuca ba ğlanan uyuşmazl ığın Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında durumun gerektirdi ği ölçüde oldu ğunun söylenebilmesi için öncelikle keyfî olmamas ı gerekir. Di ğer taraftan söz konusu tedbirin ölçülü olup olmad ığı değerlendirilirken elbette ülkemizde OHAL ilan ına sebebiyet veren durumun özellikleri ve OHAL ilan ı sonras ında ortaya ç ıkan koşullar dikkate al ınmal ıdır. 31. Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçülülük, ola ğanüstü yönetim usullerinin uygulanmas ına neden olan durum kar şısındaki ölçülülü ğü ifade etmektedir. Buna göre teme l hak ve özgürlüklerin kullan ılmas ının s ınırland ırılmas ı veya durdurulmas ı için başvurulan arac ın amac ı gerçekle ştirmeye elveri şli ve bunun için gerekli olmas ı, ayr ıca araçla amac ın ölçülü bir oran içinde bulunmas ı gerekir (AYM, E.1990/25, K.1991/1, 10/1/1991). Tedbir, olağanüstü durumu olu şturan tehdit veya tehlikenin ortadan kald ırılmas ı amac ına ulaşma bak ımından elveri şli ve bu amac ın gerçekle şmesi için gerekli olmal ı; ayr ıca ulaşılmak istenen amaç doğrultusunda ortaya ç ıkan kamu yarar ı ile temel hak ve özgürlü ğü s ınırland ıran tedbirin birey üzerindeki olumsuz etkisi aras ında orant ısızlık bulunmamal ıdır (Ayla Demir İşat, 154; birçok karar aras ından bkz. AYM, E.2013/57, K.2013/162, 26/12/2013). 32. Ölçülülü ğün unsurlar ının tespitinde tedbirin al ındığı dönemin tüm ko şullar ı birlikte de ğerlendirilmelidir. Ayr ıca müdahale edilen hak ve özgürlü ğün niteliği de önemlidir. Yine tedbirin al ındığı zaman ın da ölçülülü ğün belirlenmesinde gözönüne al ınmas ı gerekir. Bu bak ımdan ola ğanüstü durumu olu şturan olaylar ın yaşand ığı ve somut tehlikenin tü m gerçekliğiyle birlikte ortada oldu ğu dönemde al ınan bir tedbir ile tehlikenin veya bunu doğuran tehdidin büyük ölçüde bertaraf edildi ği bir zamanda al ınan tedbir farkl ı şekilde değerlendirilmelidir. Öte yandan temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin süresi, kapsam ı ve ağırlığı, ölçülülü ğün belirlenmesinde dikkate al ınmal ıdır. Nitekim müdahalenin süresi artt ıkça bireyin üzerindeki külfet de a ğırlaşmaktad ır. Bunun yan ında bir tedbir k ısa süreli olmakla birlikte kapsam ı veya ağırlığı itibar ıyla temel hak ve özgürlükleri çok ciddi ölçüde etkileyebilir. Böylece tedbirin a ğırlığı, süresinden ba ğıms ız olarak bireyin aşırı bir külfet alt ına girmesine neden olabilir ( Ayla Demir İşat, 155-156; Şükran Da ğ Cabir, B. No: 2019/19839, 15/3/2023, 34). Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 933. Diğer taraftan temel hak ve özgürlüklere yönelik ölçüsüz veya keyfî müdahaleler kar şısında bireylere, bunlara kar şı koyabilecekleri usule ili şkin güvencelerin sağlanmas ı gerekir. Bu ba ğlamda idari makamlar ve mahkemeler, tedbirin keyfî olmad ığını ortaya koyan ilgili ve yeterli gerekçeler olu şturmal ıdır. Dolay ısıyla bireylerin bu güvencelerden önemli ölçüde yoksun b ırak ılmalar ı ölçülülük ilkesiyle ba ğdaşmayacakt ır. Ayr ıca bir tedbirin ola ğanüstü durumu olu şturan tehdit veya tehlikeyi bertaraf etmeye elverişli, bunun için gerekli ve ula şılmak istenen amaç ile orant ılı olup olmad ığı hususlar ında söz konusu tehdit veya tehlike ile kar şı karşıya kalan ve onunla mücadele etme bakımından öncelikli sorumlulu ğu bulunan kamu makamlar ının geniş bir takdir alan ı bulunmaktad ır. Bununla birlikte bireysel ba şvuruya konu edildi ğinde al ınan tedbirin bu takdir alan ını aşıp aşmad ığını incelemek Anayasa Mahkemesinin görevidir ( Ayla Demir İşat, 157; Şükran Dağ Cabir, 35). 34. Somut olayda, pilot subay olarak görev yapmaktayken zorunlu hizmet süresini 2013 y ılında tamamlayarak görevinden istifa eden ve sivil havac ılık alan ında çal ışan başvurucu 15 Temmuz darbe giri şiminin akabinde yürürlü ğe giren mevzuata dayan ılarak görevine geri ça ğrılm ıştır. Söz konusu düzenlemeler gere ğince başvurucunun zorunlu hizmet süresinin on sekiz y ıla ç ıkar ıldığı görülmektedir. Ba şvurucu ise on dört buçuk y ıl boyunca görev yapt ığı TSK'dan kendi iste ğiyle istifa ederek kariyer plan ını değiştirdiğini, sonradan yürürlüğe giren ve hizmet süresini art ıran düzenlemelerin geçmi şe dönük şekilde uygulanamayaca ğını, geri çağırma işleminin iptali talebiyle açt ığı davan ın reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmektedir. 35. Ülkemizde ya şanan 15 Temmuz darbe giri şiminin savu şturulmas ının akabinde Millî Güvenlik Kurulunca 20/7/2016 tarihinde yap ılan toplant ıda " demokrasinin, hukuk devleti ilkesinin, vatanda şlar ın hak ve özgürlüklerinin korunmas ına yönelik tedbirlerin etkin bir şekilde uygulanabilmesi amac ıyla" hükûmete ola ğanüstü hâl ilan edilmesi tavsiyesinde bulunulmu ş ve 21/7/2016 Per şembe günü saat 01.00'den itibaren doksan gün süreyle olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmi ştir. İki y ıl boyunca devam eden süreçte OHAL ilan edilmesine neden olan tehditlerin veya tehlikenin bertaraf edilmesi amac ıyla OHAL KHK'lar ı yürürlüğe konulmu ştur. 694 say ılı OHAL KHK's ının 37. maddesinde de daha önce tabi olduklar ı yükümlülük sürelerini tamamlayarak TSK'dan ayr ılan pilot subaylar ın uçuş için gerekli şartlar ı sağlamalar ı ve haklar ında yapt ırılacak güvenlik soru şturmalar ının olumlu olmas ı kayd ıyla ihtiyaç duyulan hava arac ı tiplerinde yeniden subay nasbedilecekleri düzenlenmi ştir. Yine düzenlemelere göre ça ğrı emrinin tebli ğinden itibaren on be ş gün içerisinde ça ğrı emrine uymayanlar ile subayl ığa nas ıplar ını müteakip nas ıp karar ının tebliğinden itibaren on be ş gün içerisinde atand ıklar ı birliklere kat ılış yapmayanlar ın sivil pilot sertifikalar ı yükümlülük süresince iptal edilecektir. 36. 694 say ılı OHAL KHK's ında yer alan düzenlemede art ırılan yükümlülük süresi on sekiz y ıl olarak saptanm ışken 1/2/2018 tarihinde kabul edilen 7078 say ılı Kanun ile kabul edilen düzenlemeye göre yükümlük süresinin 926 say ılı Kanun'un 113. maddesinin birinci fıkras ının (d) bendinde belirlendi ği ifade edilmektedir. Ba şvurucu da bu süreçte 6/10/2017 tarihinde gönderilen yaz ıyla pilotaj muayenesine davet edilmi ştir. 37. OHAL ilan edilmesine neden olan tehdit ve tehlikelerin önlenmesi amac ıyla alınan tedbirlerden biri de millî güvenli ğe karşı faaliyette bulundu ğuna karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara iltisak ı ya da bunlarla irtibat ı olduğu değerlendirilenlerin kam u görevlilerinin kamu görevinden ç ıkar ılmalar ı olmuştur. Bu kapsamda TSK'da farkl ı Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 10rütbelerde görev yapan birçok pilot subay da kamu görevinden uzakla ştırılm ış ve pilot subaylar ın say ısında önemli derecede azalma meydana gelmi ştir. Bu kapsamda ortaya ç ıkan pilot ihtiyac ının giderilmesi ve pilot say ısının art ırılmas ı amac ıyla çeşitli yöntemler içeren baz ı yasal düzenlemeler hayata geçirilmi ştir. Tabi olduklar ı yükümlülük sürelerini tamamlayarak TSK'dan ayr ılan pilot subaylar ın görevlerine geri ça ğrılmalar ı da bu anlamda belirlenen yöntemlerden biri olmu ştur. Yasal düzenlemeler ve bu kapsamda gerçekle ştirilen işlemler, daha önce ayr ılan pilot subaylar ın tümünün otomatik olarak kamu görevlerine geri dönmelerine imkân vermemektedir. Buna göre ba şta fiziksel yeterlilikler olmak üzere gerekli şartlar ı sağlayan ve haklar ında yap ılan güvenlik soru şturmalar ı olumlu şekilde sonuçlanan kişiler kapsama al ınmaktad ır. 38. Kuşkusuz ülke savunmas ının herhangi bir şekilde zafiyete u ğramamas ı ve millî güvenliğin temini aç ısından TSK bünyesinde görev yapan pilot subaylar ın yeterli say ıda ve donan ımda olmalar ı vazgeçilmez gerekliliklerden biridir. Uzun ve masrafl ı bir askeri pilotaj eğitiminin ard ından pilot subay olmaya hak kazan ılabileceği ve OHAL ko şullar ından kaynaklanan nedenlerle olu şan acil ihtiyac ın h ızlı bir şekilde giderilebilmesinin zaman alabileceği, mevcut kaynaklar ın ya da s ınıf değişikliği suretiyle elde edilen kayna ğın yetersiz kalabilece ği hususlar ı birlikte dü şünüldüğünde askerlik görev ve bilinciyle yeti ştirilen ve farkl ı gerçeklerle görevlerinden ayr ılan eski personelin göreve geri ça ğrılmas ı şeklinde belirlenen arac ın amac ı gerçekle ştirmeye elveri şli olmad ığı söylenemeyecektir. Ayr ıca OHAL ko şullar ının gerektirdi ği acil tedbirlerin hayata geçirilmesi konusundaki gerçek ihtiyaç, öngörülen tedbirin gerekli oldu ğunu ve keyfî olarak nitelendirilemeyece ğini ortaya koymaktad ır. 39. Öte yandan ba şvurucunun özel hayata sayg ı hakk ına müdahale olu şturan tedbirin ölçülü olup olmad ığı belirlenmeli; bu anlamda tedbirin süresi, kapsam ı ve ağırlığı değerlendirilmelidir. Hayata geçirilen tedbir, tedbirin muhatab ı olan bireyin a şırı şekilde külfet alt ına girmesine neden olmamal ıdır. 40. Somut olayda, yap ılan düzenlemeler ile zorunlu hizmet süreleri, yeni personel kaynağının oluşmas ı ve mevcut personelin tecrübesinin art ırılmas ı için gerekli olabilecek süre gözetilerek belirli bir zaman dilimiyle s ınırland ırılm ıştır. Ayr ıca görevlerine dönen pilot subaylar ın terfi işlemlerinin ve nas ıplar ının emsalleri dikkate al ınarak gerçekle ştirileceği, atanan pilot subaylar ın d ışarıda geçirdikleri sürelerin rütbe bekleme süresinden, uçu ş sürelerinin ise uçu ş hizmet süresinden say ılacağı hüküm alt ına al ınm ıştır. Bununla birlikte uçuş tazminatlar ının uçuş sürelerine bak ılmaks ızın 23 uçu ş hizmet y ılı esas al ınarak belirlenece ğine, en az 120 saat uçu ş yapt ıklar ı her görev y ılı için 80 saat üzerinden hesaplanacak toptan ödeme tutar ında ilave tazminat ile her ay 10.000 TL tutar ında tazminat ın damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaks ızın görevlerine dönen pilot subaylara ödeneceğine ilişkin düzenlemeler yap ılarak sivil havac ılık koşullar ında elde edilen gelirden mümkün oldu ğunca mahrum kalmamalar ı amaçlanm ıştır. Dolay ısıyla mali ko şullar yönünden yap ılan iyileştirmelerle kapsamdaki ki şilerin üstlenece ği külfetlerin azalt ılmas ı yolund a adımlar at ılm ıştır. Tüm bu hususlar birlikte de ğerlendirildi ğinde ülke savunmas ı ve millî güvenliğin temin edilmesi konusunda olu şan acil ihtiyaç nedeniyle ortaya ç ıkan kamu yarar ı karşısında görevine geri ça ğrılan ve bir süre daha zorunlu hizmet süresine tabi tutulan başvurucunun a şırı külfet alt ına sokulmad ığı ve tedbirin ölçülü oldu ğu kanaatine var ılmaktad ır. 41. Neticede kamunun menfaati ile ba şvurucunun ki şisel menfaati aras ında kurulmaya çal ışılan dengenin adil olarak nitelendirilebilece ği değerlendirildi ğinden Başvuru Numaras ı: 2019/25121 Karar Tarihi : 7/6/2023 11öngörülen güvencelere ayk ırı olmayan tedbirin ola ğanüstü yönetim usullerinin uygulanmas ına neden olan durum kar şısında ölçüsüz oldu ğu söylenemeyecektir. 42. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun özel hayata sayg ı hakk ına etki eden tedbirin OHAL döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve sınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlere uygun oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/6/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.