TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EREĞLİ DEMİR VE ÇEL İK FABRİKALARI T.A. Ş. BAŞVURUSU (4) (Başvuru Numaras ı: 2019/11424) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/11424 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Ereğli Demir ve Çelik Fabrikalar ı T.A.Ş. Vekili : Av. Bekir BAYKARA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, üretilen el
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EREĞLİ DEMİR VE ÇEL İK FABRİKALARI T.A. Ş. BAŞVURUSU (4) (Başvuru Numaras ı: 2019/11424) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/11424 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Ereğli Demir ve Çelik Fabrikalar ı T.A.Ş. Vekili : Av. Bekir BAYKARA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gaz ı üzerinden elektrik ve hava gaz ı tüketi m vergisi al ınmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 12/4/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. 2019/11429 ve 2019/11430 numaral ı bireysel ba şvurular ın konu yönünden hukuki irtibatlar ının bulunmas ı nedeniyle birle ştirilmesine, incelemenin 2019/11424 Esas say ılı dosya üzerinden yürütülmesine ve di ğer başvuru dosyalar ının kapat ılmas ına karar verilmiştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/11424 Karar Tarihi : 17/11/2021 29. As ıl işi çelik üretimi yapmak olan ba şvurucu, demir cevherini saf çelik hâline getirmek için gerekli karbonu edinmek üzere ihtiyaç duydu ğu kok kömürünü ithal etti ği taş kömürünü i şlemek suretiyle elde etmektedir. Ba şvurucu ayr ıca taş kömüründen kok kömürü elde ederken ortaya ç ıkan kok gaz ını elektrik ve buhar üretiminde veya do ğrudan eritme işlemlerinde kullanmaktad ır. Başvurucu, böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyac ını kendi imkânlar ıyla karşılamaktad ır. 10. Karadeniz Ere ğli Belediyesi (Belediye), ba şvurucu Şirketin bu şekilde elektrik ve hava gaz ı tüketmiş olmas ı nedeniyle 26/5/1981 tarihli ve 2464 say ılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34. ve 39. maddelerinde düzenlenen hükümlere dayanarak ba şvurucu Şirketten elektrik ve hava gaz ı tüketim vergisi ni ödemesini istemi ştir. 11. Başvurucu Şirket, bu talep üzerine elektrik ve kok gaz ı tüketiminin vergilendirilmesiyle ilgili olarak Ocak 2014, Şubat 2016 ve Ocak 2016 dönemleri için dosya kapsam ından belirlenemeyen tarihlerde ihtirazi kay ıtlarla Belediyeye beyannameler vermi ş ve bu beyannamelere istinaden Belediyece an ılan dönemlere ili şkin elektrik ve hava gaz ı vergileri tahakkuk ettirilmi ştir. Tahakkuk tutarlar ının bir k ısm ı elektrik tüketimine, bir k ısm ı ise kok gaz ı tüketimine ili şkin olup an ılan tahakkuk tutarlar ı yine dosya kapsam ından belirlenemeyen tarihlerde Belediyeye ödenmi ştir. 12. Başvurucu Şirket s ıras ıyla 24/2/2014, 24/3/2016 ve 22/2/2016 tarihlerinde Zonguldak Vergi Mahkemesinde (Mahkeme), elektrik ve hava gaz ı tüketim vergisi tahakkuklar ının terkini ve ödenen vergilerin iadesi istemiyle davalar açm ıştır. 13. Mahkeme yine s ıras ıyla 5/6/2014, 15/6/2016 ve 22/2/2016 tarihlerinde davalar ın reddine karar vermi ştir. Kararlar ın ayn ı mahiyetteki gerekçelerinde; i. Başvurucu taraf ından üretilen kok gaz ı ve elektrik enerjisinin ba şvurucunun kendi imalat ında kulland ığı girdileri olu şturduğu ve bu enerjinin ba şvurucunun ürettiği mal ve hizmetlerin üretim maliyetine yans ıdığı belirtilmi ştir. ii. Kendi tesislerinde üretti ği elektrik enerjisini yine kendi tesislerindeki üretim açısından girdi olarak kullanan ba şvurucunun elektrik ve kok gaz ı enerjisini n tamam ını tükettiği, bu nedenle 4/1/1961 tarihli ve 213 say ılı Vergi Usul Kanunu'nun 3. maddesinde belirtilen vergiyi do ğuran olay ın gerçekle ştiği aç ıklanm ıştır. iii. 213 say ılı Kanun ile gerek sat ın alma yoluyla kar şılanan gerekse kendi imkânlar ıyla üretilmi ş bulunan elektrik ve hava gaz ı tüketiminin vergilendirilmesinin amaçland ığı, müesseselerin üretti ği elektriği tüketmesi hâlinde bu vergiden muaf olaca ğı yolunda herhangi bir düzenlemenin bulunmad ığı vurgulanm ıştır. iv. Mahkemede daha önce aç ılan 1985/380 Esas say ılı davada da kok gaz ı üretilen bir i şletme mahallinde yap ılan keşif ve bilirki şi incelemesi sonucu tesis edilen bilirki şi raporunda, kok gaz ının şehirlerdeki hava gaz ı fabrikalar ında üretilen gazla ayn ı nitelikte bulundu ğuna ve bilimsel aç ıdan aralar ında fark bulunmad ığına işaret edildi ği belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/11424 Karar Tarihi : 17/11/2021 314. Başvurucu taraf ından temyiz edilen kararlar, Dan ıştay Dokuzuncu Dairesince 5/2/2018 tarihinde onanm ıştır. Onama kararlar ında, temyize konu kararlar ın usul ve kanuna uygun oldu ğu belirtilmi ştir. Başvurucunun karar düzeltme talepleri de ayn ı Daire taraf ından yine 3/12/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 15. Nihai kararlar 1/4/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 12/4/2019 tarihinde bireysel ba şvurularda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 17.İlgili hukuk için bkz. İskenderun Demir ve Çelik A.Ş. [GK], B. No: 2015/941, 25/10/2018, 19-34. V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 19. Başvurucu, tüketti ği elektrik ve kok gaz ını kendisinin üretmi ş olmas ı nedeniyle elektrik ve hava gaz ı vergisine tabi tutulmamas ı gerektiğini belirtmi ştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 say ılı Kanun'un 36. maddesinde yer alan istisna hükmünün tart ışılmas ının söz konusu olmad ığını zira kendisi taraf ından üretilen elektrik ve kok gaz ının yine kendisi taraf ından tüketilmesinin bahsi geçen verginin konusuna girmedi ğini ifade etmi ştir. Başvurucu ayr ıca verginin sorumlusunun, matrah ının, oran ının, beyan ve ödeme usulünün kanunla düzenlenmesi gerekti ği hâlde esasl ı nitelikteki bu hususlar ın 2464 say ılı Kanun'da düzenlenmedi ğini, bu sebeplerle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuna dayal ı olmad ığını, otoprodüktör olarak enerji üretimini ve dolay ısıyla kamusal fayday ı cayd ırıcı bir yönü bulundu ğunu, bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmad ığı için müdahalenin ölçülü de olmad ığını belirtmiştir. 20. Başvurucu ayr ıca söz konusu verginin terkin ve iadesi için açt ığı davalarda derece mahkemeleri taraf ından verilen kararlarda temel iddialar ını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallar ının yorumunda bariz takdir hatas ı bulunmas ı nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesi yönünden Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 21. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2019/11424 Karar Tarihi : 17/11/2021 422. Anayasa'n ın "Vergi ödevi" kenar ba şlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci fıkralar ı şöyledir: "Herkes, kamu giderlerini kar şılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekl e yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli da ğılımı, maliye politikas ının sosyal amac ıdır." 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı yan ında ayn ı gerekçelerle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini de ileri sürmü ştür. Başvurucunun şikâyetinin özünün vergilendirmenin kanuni dayana ğının bulunmad ığına yönelik oldu ğu dikkate al ındığında başvurucunun ihlal iddialar ının mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 24. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 25. Başvurucunun ayn ı konu ile ilgili olarak yukar ıda belirtilen şikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmi ş ve karara ba ğlanm ıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., 44-85). 26. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu ba şvuruda vergi matrah ının ve verginin tahsil yönteminin belirsiz oldu ğunu tespit etmi ş ve başvurucunun kendisinin üretti ği elektrik ve kok gaz ı üzerinden elektrik ve havagaz ı tüketim vergisi al ınmas ının esasl ı unsurlar ının kanunla belirli ve öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemi ş olmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin Anayasa'n ın 13., 35. ve 73. maddelerinde öngörülen kanunilik ilkesini ihlal etti ği sonucuna varm ıştır (İskenderun Demir ve Çelik A. Ş., 71-80). 27. Ayn ı şikâyetleri içeren somut ba şvuruda da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum olmay ıp mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 28. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. Başvuru Numaras ı: 2019/11424 Karar Tarihi : 17/11/2021 5(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 30. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yeniden yarg ılama taleplerinde bulunmuştur. 31. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 32. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 33.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 34. Başvuruda ba şvurucunun kendisinin üretti ği elektrik ve kok gaz ı üzerinden elektrik ve havagaz ı tüketim vergisi al ınmas ının esasl ı unsurlar ının kanunla belirli ve öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemi ş olmas ı nedeniyle (müdahalenin kanuni dayana ğının bulunmad ığı) mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Bununla birlikte idare taraf ından yol aç ılan ihlale yönelik olarak etkili bir hukuk yolunun mevcut oldu ğu ancak başvurucunun açt ığı davan ın reddedilmekle ihlalin sonuçlar ının giderilmemi ş olduğu görülmektedir. Başvuru Numaras ı: 2019/11424 Karar Tarihi : 17/11/2021 635. Anayasa Mahkemesi ayn ı konuda 25/10/2018 tarihinde karara ba ğlanan başvurusunda da mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varm ış ve ihlalin sonuçlar ının nas ıl giderilece ğini de göstermi ştir (İskenderun Demir ve Çelik A. Ş., 86-92). Somut olayda da bu doğrultuda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulundu ğundan ihlal karar ının bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 36.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 37. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.093,80 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.693,80 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Zonguldak Vergi Mahkemesine (E.2014/334; E. 2016/182; E.2016/244) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 1.093,80 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.693,80 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş