TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR DURSUN SARI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19448) Karar Tarihi: 13/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/19448 Karar Tarihi :13/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Dursun SARI Vekili : Av. Tahsin Murat PULAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ında aleyhe vekâlet ücretine hük
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR DURSUN SARI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19448) Karar Tarihi: 13/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/19448 Karar Tarihi :13/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Dursun SARI Vekili : Av. Tahsin Murat PULAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ında aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 28/3/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, başvuru hakk ında görüş bildirilmesine gerek olmad ığını belirtmiştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/19448 Karar Tarihi :13/2/2020 38. Başvurucu, Konya'n ın Hadim ilçesine ba ğlı Bolat köyünde bulunan 17,19 m2 yüz ölçümlü bahçe vasf ındaki 174 ada 103 parsel say ılı taşınmaz ın tapu kayd ına göre malikidir. 9. Bağbaşı Baraj ı, Mavi Tüneli ve Hidroelektrik Santrali projesi çerçevesinde Bakanlar Kurulunun 18/12/2008 tarihli ve 27084 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan karar ı ile an ılan taşınmaz ın da bulundu ğu alanda acele kamula ştırma yap ılmas ına karar verilmi ştir. Devlet Su İşleri Genel Müdürlü ğü (DSİ) taraf ından 19/12/2008 tarihinde ba şvurucuya ait bu taşınmaz ın kamulaştırılmas ına karar verilmi ştir. 10. DSİ K ıymet Takdir Komisyonu 14/1/2009 tarihinde söz konusu ta şınmaz ın kamulaştırma bedelini 118,61 TL olarak belirlemi ş, başvurucu ile anla şma sağlanamad ığından sat ın alma usulü ba şarısız olmuştur. 11. DSİ 10/2/2009 tarihinde ta şınmaza acele elkoyma talebinde bulunmu ş, Hadim Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 27/3/2009 tarihinde bu talebi kabul etmi ştir. Mahkeme, mahallinde yap ılan keşif sonucu ta şınmaz ın değerini 175,43 TL olarak belirlemi ş ve bu bedelin ödenmesi kar şılığında taşınmaza acele el konulmas ına karar vermi ştir. 12. DSİ 30/12/2013 tarihinde ba şvurucu aleyhine ayn ı Mahkemede kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı açm ıştır. 13. Mahkeme 14/4/2014 tarihinde dava konusu ta şınmazda, Bilirki şi Kurulu eşliğinde keşif yapm ıştır. Bilirkişi Kurulunun 18/4/2014 tarihli raporunda bahçe niteli ğinde olduğu değerlendirilen ta şınmaz yönünden net gelir yöntemine göre yap ılan hesaplama sonucu kamula ştırma bedelinin 223,37 TL oldu ğu görüşü bildirilmi ştir. 14. Mahkeme 21/7/2014 tarihinde davan ın kabulüne, ta şınmaz ın tapu kayd ının iptaline ve DS İ ad ına tapuya tesciline hükmetmi ştir. Mahkeme kamula ştırma bedelinin ise 274,94 TL olarak tespitine ve daha önce ödenen 175,43 TL'nin mahsubu ile banka şubesine depo edilen bakiye 99,51 TL'nin ba şvurucuya ödenmesine karar vermi ştir. Kararda ayr ıca bu bedele 1/5/2014 tarihinden itibaren kanuni faiz i şletilmesi öngörülmü ştür. Bunun yan ında davac ı idare lehine daval ı başvurucudan al ınmak üzere 1.500 TL ve ba şvurucu lehine davac ı idareden al ınmak üzere yine 1.500 TL vekâlet ücreti ödenmesine karar verilmi ştir. 15. Başvurucu taraf ından temyiz edilen karar Yarg ıtay 18. Hukuk Dairesi (Daire) taraf ından 9/6/2016 tarihinde düzeltilerek onanm ıştır. Karar ın gerekçesinde; karar tarihi itibar ıyla yürürlükte bulunan Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi'nin 12. maddesi gere ğince, hükmedilen vekâlet ücretinin davan ın kabul veya reddedilen miktar ını geçemeyece ği açıklanarak ba şvurucu aleyhine hükmedilen vekâlet ücretinin 1.500 TL yerine 274,94 TL olarak düzeltildi ği belirtilmi ştir. 16. Nihai karar 1/3/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 28/3/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 18.İlgili hukuk için bkz. Sadettin Ekiz, B. No: 2016/9364, 9/5/2019, 20-34. Başvuru Numaras ı: 2017/19448 Karar Tarihi :13/2/2020 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 13/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu; kamula ştırma kapsam ında uzla şma görü şmelerinde kendisine 118,61 TL teklif edildi ğini, yap ılan yarg ılama neticesinde ise Mahkemenin bu tutar ın iki kat ından fazla olan 274,94 TL'yi kamula ştırma bedeli olarak belirledi ğini ifade etmi ştir. Başvurucu buna ra ğmen 274,94 TL tutar ında vekâlet ücreti ödemek zorunda bırak ıldığından yak ınarak davan ın aç ılmas ında kendisinin bir kusuru bulunmad ığı gibi uzla şma s ıras ında teklif edilen bedelin dü şük olduğu ve doğru kamula ştırma bedeli ancak yarg ılama sonucunda tespit edilebildi ğine göre hakl ı ç ıktığının mahkemelerce tespit edildi ğini belirtmi ştir. Başvurucu ayr ıca 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun 29. maddesine göre yarg ılama giderlerinin davac ı idare üzerinde b ırak ılmas ı gerektiğini vurgulam ış ve sonuç olarak ta şınmaz ının kamula ştırılmas ına rağmen hükmedilen kamula ştırma bedelini n vekâlet ücreti ad ı alt ında idareye ödenmesine karar verilmesi suretiyle azalt ıldığını belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 21. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 22. Başvuruya konu dava öncesinde kamula ştırmay ı yapan idare taraf ından sat ın alma görü şmeleri yürütülmü ş, ancak taraflar aras ında uzlaşma sağlanamad ığı için idar e kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı açm ıştır. Sat ın alma usulünde idare taraf ından takdir edilen bedel 118,61 TL olup yap ılan yarg ılama neticesinde ba şvurucu lehine 274,94 TL kamula ştırma bedeli ödenmesine ve aleyhine 1.500 TL vekâlet ücretine hükmedilmi ştir. Temyiz edilen karar, Dairece düzeltilerek onanm ış ve başvuru aleyhine 274,94 TL vekâle t ücretine hükmedilmi ştir. Bu tutar hükmedilen kamula ştırma bedelinin tamam ına tekabül etmektedir. 23. Anayasa Mahkemesi benzer bir konu ile ilgili şikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Sadettin Ekiz, 44-58). 24.Sadettin Ekiz başvurusunda, kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescili davas ında aleyhe hükmedilen vekâlet ücretinin ba şvurucudan tahsiline hükmedilen bir miktar para olduğu, başvurucunun mal varl ığına dâhil olan bu paran ın da Anayasa'n ın 35. maddesi anlam ında mülk te şkil ettiği kabul edilmi ştir ( Sadettin Ekiz, 44). An ılan kararda başvurucunun bu vekâlet ücretini ödemek zorunda kalmas ı suretiyle daha az kamula ştırma bedeli elde etmesinin mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği vurgulanm ış ve söz konusu müdahalenin mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir (Sadettin Ekiz, 45-46). Başvuru Numaras ı: 2017/19448 Karar Tarihi :13/2/2020 525. An ılan kararda baraj yap ımı amac ıyla kamula ştırma yap ılmas ında ve bu süreçte idarenin hukuki temsil giderlerinin kar şı tarafa yükletilmesinde kamu yarar ının bulundu ğu ifade edilmi ştir (Sadettin Ekiz, 52). 26. Kanunilik incelemesinde müdahalenin niteli ğini gözeten Anayasa Mahkemesi müdahalenin ihlal olu şturup olu şturmad ığını ölçülülü ğünü sorgulamak suretiyle tespit edeceğini ifade etmi ştir ( Sadettin Ekiz, 50). Orant ılılık incelemesinde ilk derece mahkemelerince hükmedilen kamula ştırma bedelinin sat ın alma usulünde teklif edilen bedelin yakla şık iki kat ı olduğuna vurgu yap ılarak başvurucunun davan ın aç ılmas ına sebebiyet vermedi ği, başvurucunun idareyi dava açmaya zorlayarak kamula ştırma bedelini n taşınmaz ın gerçek de ğeri üzerinden ödenmesini sa ğlad ığı belirtilmi ştir (Sadettin Ekiz, 65). 27. Sözü edilen ba şvuruda sonuç olarak ta şınmaz ı kamulaştırılan başvurucunun sat ın alma usulündeki bedeli kabul etmedi ği olayda derece mahkemelerince daha yüksek bir bedelin tespit edilmesiyle ba şvurucunun haks ız olmad ığının anlaşıldığı ve kamula ştırmay ı yapan idareye ba şvurucunun vekâlet ücreti ödemek zorunda b ırak ılmas ıyla kamula ştırma bedelinin önemli ölçüde azalmas ına sebebiyet verildi ği belirtilmi ştir. Buna göre bu sonuca başvurucunun davran ışının yol açt ığı gösterilemedi ğinden müdahalenin ba şvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yükleyerek müdahalenin dayand ığı kamu yarar ı ile başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ındaki adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozulmu ş olduğu, başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin ölçüsüz oldu ğu değerlendirilmi ştir (Sadettin Ekiz, 70). 28. Somut olayda da sat ın alma usulünde teklif edilenden fazla bir tutar ın kamulaştırma bedeli olarak tespit edildi ği ve başvurucunun kamula ştırma bedelinin tamam ı tutar ında vekâlet ücretini ödemek durumunda kald ığı anlaşılm ıştır. Buna göre somu t başvuruda da -yukar ıdaki ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı dikkate al ındığında- mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 30. Başvurucu, kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ında aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 31. Başvurucunun belirtilen şikâyetleri mülkiyet hakk ı bağlam ında incelenmi ş ve ihlal sonucuna var ılm ıştır. Buna göre adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ı yönünden ayr ıca bir değerlendirme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 32. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2017/19448 Karar Tarihi :13/2/2020 6(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 33. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 34. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 35. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 36. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. (Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 37. Mahkememizce kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ında kamulaştırmay ı yapan idareye ba şvurucunun 274,94 TL vekâlet ücreti ödemesine karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla ihlali n mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/19448 Karar Tarihi :13/2/2020 738. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Hadim Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 39. İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 40. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL tutar ındaki yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın ayr ıca incelenmesine YER OLMADI ĞINA, D. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Hadim Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2013/1749, K.2014/424) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, F. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin BA ŞVURUCUYA ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/19448 Karar Tarihi :13/2/2020 8H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU