TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR P.E. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/5168) Karar Tarihi: 13/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/5168 Karar Tarihi : 13/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : P.E. Vekili : Av. Reşit YILDIRIM I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru gözalt ında iken kolluk görevlilerinin hakaretlerine maruz kalma ve idari gö
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR P.E. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/5168) Karar Tarihi: 13/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/5168 Karar Tarihi : 13/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : P.E. Vekili : Av. Reşit YILDIRIM I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru gözalt ında iken kolluk görevlilerinin hakaretlerine maruz kalma ve idari gözetim alt ında iken insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ko şullarda tutulma nedeniyle kötü muamele yasa ğının, idari gözetim alt ında tutman ın hukuki olmamas ı nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra başvuru Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu 1972 do ğumlu olup Türkmenistan Cumhuriyeti vatanda şıdır. Başvurucunun Türkiye'ye giri ş kayd ına rastlanmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/5168 Karar Tarihi : 13/10/2020 38. 19/5/2016 tarihinde fuhu ş suçu isnad ıyla gözalt ına al ınan başvurucunun ifadesi alınm ıştır. Başvurucu adli i şlemlerin tamamlanmas ının ard ından 20/5/2016 tarihinde İstanbul İl Göç İdaresine ve sonras ında Kumkap ı Geri Gönderme Merkezine (GGM) götürülmü ştür. İstanbul Valili ğinin 23/5/2016 tarihli karar ıyla 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) ve (ç) bentleri uyar ınca başvurucunun s ınır d ışı edilmesine ve bir ay süreyle idari gözetim alt ına al ınmas ına karar verilmi ştir. 9. Başvurucu s ınır d ışı etme karar ının iptali istemiyle 15/6/2015 tarihinde İstanbu l 1. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) dava açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde özetle verilen karar ın hukuka ayk ırı olduğunu, Türkmenistan ile Türkiye aras ındaki anlaşmalara ayk ırı olduğunu, somut delillere dayanmad ığını, husumetli oldu ğu kişi taraf ından tuzağa düşürüldüğünü belirterek iptal edilmesini talep etmi ştir. 10. Başvurucu ayr ıca idari gözetim karar ının sonland ırılmas ı amac ıyla İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimli ğine başvuru yapm ış, talebi 3/6/2016 tarihli kararla kabul edilmi ş ve başvurucu serbest b ırak ılm ıştır. 11. Başvurucunun İdare Mahkemesinde açt ığı dava 28/11/2016 tarihinde reddedilmi ştir. Kararda, ba şvurucunun kendisini mü şteri olarak tan ıtan polislerle pazarl ık yap ıp buluştuğu, seri numaralar ı belirlenen paralar ı ald ığı, sonras ında kolluk görevlilerin polis tan ıtma kartlar ını göstererek ba şvurucuyu yakalad ıklar ı belirtilmi ş; başvurucunun menfaat kar şılığı fuhuş yapt ığının gerek kendi beyan ı gerekse dosyadaki di ğer belgelerden anlaşıldığı ifade edilmi ştir. 12. An ılan karar 3/1/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 26/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV. İLGİLİ HUKUK 13.İlgili hukuk için bkz. Y.T. GK, B. No: 2016/22418, 30/5/2019, 22-25; T.T. B. No: 2013/8810, 18/2/2016, 22-25 ve B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-38. V.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Mahkemenin 13/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Kolluk Görevlilerinin Kas ıtlı Eylemleri Nedeniyle Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 15. Başvurucu; polis merkezinde kolluk görevlilerinin hakaretlerine u ğrad ığını, fuhuş yapt ığı yönündeki beyan ının zorla al ındığını belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/5168 Karar Tarihi : 13/10/2020 4b. Değerlendirme 16. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: " Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 17. 6216 say ılı Kanun un Bireysel ba şvuru hakk ı kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir. " 18. Başvuru yollar ının tüketilmesi ko şulu, bireysel ba şvurunun temel hak ihlallerini önlemek için son ve ola ğanüstü bir çare olmas ının doğal sonucudur. Di ğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikle idari makamlar ın ve derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olmas ı, başvuru yollar ının tüketilmesi ko şulunu zorunlu k ılmaktad ır (Necati Gündüz v e Recep Gündüz , B. No: 2012/1027, 12/2/2013, 20). 19. Temel hak ve özgürlüklere sayg ı, devletin tüm organlar ının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya ç ıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi, idari ve yarg ısal makamlar ın görevidir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 20. Anayasa Mahkemesi kolluk görevlilerinin güç kullan ımı sonucunda gerçekleştiği ileri sürülen kötü muamele yasa ğı ihlali iddialar ını incelediği birçok ba şvuruda, tüketilmesi gereken etkili hukuk yolunun ceza soru şturmas ı olduğunu belirtmi ştir (birço k karar aras ından bkz. Onur Cingil , B. No: 2013/7836, 16/4/2015, 52; Zeki Güngör , B. No: 2013/8491, 31/3/2016, 39; N.T.U. ve N.T. , B. No: 2014/4372, 19/12/2017, 28; Seyfullah Turan ve di ğerleri , B. No: 2014/1982, 9/11/2017, 140). 21. Başvurucu, kolluk görevlilerinin kötü muamelesine maruz kald ığı iddias ıyla Cumhuriyet Ba şsavc ılığına suç duyurusunda bulundu ğuna dair herhangi bir bilgi ve belge sunmam ıştır. Başvurucunun ola ğan kanun yollar ını tüketmeden bireysel ba şvuruda bulunduğu anlaşılm ıştır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Geri Gönderme Merkezinde Tutulma Ko şullar ı Nedeniyle Kötü Muamele Yasağının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu, insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ko şullarda GGM'de tutuldu ğunu ve bu konuda şikâyetlerini ileri sürebilece ği etkili bir ba şvuru mekanizmas ı bulunmad ığını belirterek kötü muamele yasa ğı ile bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/5168 Karar Tarihi : 13/10/2020 5b. Değerlendirme 24. Anayasa Mahkemesi birçok karar ında idari gözetim alt ında tutulan yabanc ılar ın tutulma ko şullar ını kötü muamele yasa ğı kapsam ında incelemi ştir (Rıda Boudraa , B. No: 2013/9673, 21/1/2015; K.A. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015; F.A. ve M.A. , B. No: 2013/655, 20/1/2016, A.V. ve di ğerleri , B. No: 2013/1649, 20/1/2016; F.K. ve di ğerleri , B. No: 2013/8735, 17/2/2016; T.T.; A.S., B. No: 2014/2841, 9/6/2016; I.S. ve diğerleri , B. No: 2014/15824, 22/9/2016). 25. Anayasa Mahkemesi K.A. (ayn ı kararda bkz. 80, 81) karar ında olumsuz tutulma ko şullar ı nedeniyle u ğran ılan zarar ın tazminine ili şkin etkili idari ve yarg ısal bir başvuru yolunun bulunmad ığı sonucuna ula şmıştır. Anayasa Mahkemesi, bu kanaate var ırken tutulma ko şullar ından dolay ı çekilen ızdırap için tazminata hükmedildi ğini gösteren herhangi bir adli veya idari yarg ı karar ının bulunmad ığı hususunu gözönünde bulundurmu ştur. 26. Ancak Anayasa Mahkemesi, B.T. başvurusunda bu içtihad ını gözden geçirere k başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle ba şvuruyu kabul edilemez bulmu ştur. Anayasa Mahkemesi idari gözetim alt ında tutulma yerlerinin yönetim, denetim ve i şletilmesinin İçişleri Bakanl ığı taraf ından yürütülen bir kamu hizmeti oldu ğunu, 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari i şlem ve eylemlerden dolay ı kişisel hakk ı doğrudan muhtel olanlarca idari yarg ıda tam yarg ı davas ı aç ılabileceğini, teorik düzeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun -s ırf bilgi eksikli ği nedeniyle- fiiliyatta hiç işletilmemesinin etkisiz oldu ğu biçiminde yorumlanamayaca ğını belirtmiş ve yabanc ının sal ıverilmesi hâlinde etkili hukuk mekanizmas ının tam yarg ı davas ı olduğunu ifade etmi ştir (B.T., 45-58). 27. Somut ba şvuruda bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 28. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurular ın bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 29. Bununla birlikte bu a şamada olu şan durum nedeniyle eldeki ba şvuru yönünden işbu karar ın ard ından aç ılmas ı muhtemel idari davan ın süresine ili şkin olarak bir hususun açıklığa kavuşturulmas ı zorunlulu ğu has ıl olmuştur. 30. Öncelikle vurgulanmal ıdır ki idari yarg ı yerlerinde aç ılacak davalar ın süresine ilişkin koşullar ı incelemek ve idari davalar ın süresinde aç ılıp aç ılmad ığını değerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir. Öte yandan inceleme konusu ba şvuruda oldu ğu gibi B.T. karar ındaki içtihat de ğişikliğinin Resmî Gazete'de yay ımland ığı 16/2/2018 tarihinden önce tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden, do ğrudan Anayasa Mahkemesine yap ılan müracaatlar ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmas ını müteakiben aç ılacak davalarda dava açma süresinin derece mahkemelerince bu ki şilerin mahkemeye eri şim haklar ının ihlaline neden olmayacak biçimde de ğerlendirilmesi gerekti ğine de i şaret edilmelidir ( B.T., 59). 31. Kötü muamele yasa ğı yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmemesine istinaden kabul edilemezlik karar ı verildiğinden an ılan yasakla ba ğlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği iddias ının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/5168 Karar Tarihi : 13/10/2020 6B. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 32. Başvurucu, Anayasa'n ın 19. maddesinde öngörülen güvencelere ayk ırı olarak haks ız yere özgürlü ğünden yoksun b ırak ıldığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 33. Anayasa Mahkemesi 6458 say ılı Kanun'un yürürlü ğe girdiği 11/4/2014 tarihinden sonra idari gözetim alt ında bulundurulan yabanc ılar ın gerek idari gözetim karar ının idarece resen sonland ırılmas ı gerekse tutulanlar ın sulh ceza hâkimli ğine yapt ıklar ı itiraz üzerine serbest b ırak ılmalar ını müteakiben kendisine yap ılan başvurularda, Anayasa'n ın 19. maddesine ve 6458 say ılı Kanun'daki usule ayk ırı şekilde ülkeye girmek isteyen vey a giren ya da hakk ında s ınır d ışı etme karar ı verilen bir ki şinin yakalanmas ı veya gözetim alt ına alınmas ı uygulamas ında tutma karar ı verme işleminin ko şullar ı, süresi, sürenin uzat ılmas ı, ilgiliye bildirilmesi, idari gözetim karar ına karşı başvuru yollar ı gibi usul güvencelerine ayk ırılık dolay ısıyla bu ba şlık alt ında yap ılan şikâyetlerden ötürü ihlal kararlar ı vermiştir (K.A. ve I.S.). 34. Anayasa Mahkemesi taraf ından içtihat de ğişikliğine gidilen B.T. başvurusunda, herhangi bir idari karar olmaks ızın idari gözetim alt ına al ınarak özgürlü ğünden yoksu n bırak ılan yabanc ılar bak ımından doğan zararlar için idari yarg ı mercilerinde do ğrudan tam yarg ı davas ı aç ılabileceği belirtilmi ştir. An ılan kararda 2577 say ılı Kanun'un 2. maddesinin idari işlem veya eylem türleri yönünden herhangi bir ayr ım yap ılmad ığından idari fonksiyona giren her türlü i şlem veya eylem sebebiyle olu şan zarar ın tazmininin bu kurala dayan ılarak idari yarg ıda aç ılacak tam yarg ı davas ıyla istenebilmesi için yeterli bir yasal zemin oluşturduğu, s ırf -bilgi eksikli ği nedeniyle- fiiliyatta bu yolun i şletilmemesinin etkisiz oldu ğu biçiminde yorumlanamayaca ğı, hiçbir idari i şlem ve eyleme dayanmadan hukuka ayk ırı biçimde tutulan yabanc ılar yönünden tam yarg ı davas ının etkili hukuk mekanizmas ı olduğu belirtilmiştir (B.T., 52, 54). 35. Anayasa Mahkemesi ayn ı başvuruda, idari gözetimi sona erdirilen başvurucular ın hukuka ayk ırı olarak idari bir kararla özgürlüklerinden yoksun b ırak ılmalar ı nedeniyle u ğrad ıklar ını öne sürdükleri maddi ve manevi zararlar ının karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma, yeterli giderim sa ğlama kapasitesini haiz ve ula şılabilir oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yap ılan başvurular ın incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna varm ıştır (B.T., 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). 36. Başvurucunun GGM'den sal ıverildiği görülmü ştür. Bu durumda ba şvurucunun GGM'lerde tutulmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı bak ımından yukar ıda aç ıklanan ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/5168 Karar Tarihi : 13/10/2020 738. Başvurucunun bu karardan sonra idari yarg ıda aç ılmas ı muhtemel dava süresi hususunda kötü muamele yasa ğının incelendi ği k ısımda yap ılan aç ıklamalar ın (bkz. 30) burada da geçerli oldu ğu ifade edilmelidir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 1. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 13/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI