TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET HÜSREV ALTAN BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/38086) Karar Tarihi: 21/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Muzaffer KORKMAZ Başvurucu : Ahmet Hüsrev ALTAN Vekili : Av. Figen ALBUGA ÇALIKU ŞU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet hükmünden sonra verilen
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET HÜSREV ALTAN BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/38086) Karar Tarihi: 21/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Muzaffer KORKMAZ Başvurucu : Ahmet Hüsrev ALTAN Vekili : Av. Figen ALBUGA ÇALIKU ŞU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet hükmünden sonra verilen tutuklama karar ının hukuki olmamas ı ile tutuklama karar ı veren ve bu karara kar şı itiraz ı inceleyen a ğır ceza mahkemelerinin ba ğıms ız ve tarafs ız olmamas ı nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 21/11/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 38. Başvurucu, kamuoyunca tan ınan bir gazeteci ve yazard ır. 9. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiştir. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 10. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 11. Bu kapsamda İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından başvurucunun da aralar ında bulundu ğu ve çoğunluğu gazeteci, yazar ve akademisyen olan on yedi şüpheli hakk ında FETÖ/PDY'nin medya yap ılanmas ıyla bağlant ılı olarak soru şturma başlatılm ıştır. 12. Başvurucu, Ba şsavc ılık taraf ından 10/9/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 13. İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı ayn ı tarihte Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme ve silahl ı terör örgütüne üye olma suçlar ından tutuklanmas ı istemiyle ba şvurucuyu İstanbul 10. Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmi ştir. 14.İstanbul 10. Sulh Ceza Hâkimli ği 22/9/2016 tarihinde ba şvurucunun tutuklanmas ı talebini reddetmi ştir. Bununla birlikte Hâkimlik ba şvurucunun adli kontrol altına al ınmas ına karar vermi ştir. 15. İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, ayn ı gün Hâkimli ğin bu karar ına itiraz etmi ş ve başvurucu hakk ında tutuklamaya yönelik yakalama emri düzenlenmesine karar verilmesini talep etmi ştir. 16. An ılan talebin kabulü üzerine ba şvurucu 23/9/2016 tarihinde İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimli ğinde haz ır edilmiş ve başvurucunun Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme ve silahl ı terör örgütüne üye olma suçlar ından tutuklanmas ına karar verilmi ştir. 17.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 12/4/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun Türkiye Büyük Millet Meclisini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme, Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme, anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etme ve silahl ı terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt ad ına suç işleme suçlar ını işlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 418.İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesi 3/5/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2017/127 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 19. Yarg ılama sonunda İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesinin 16/2/2018 tarihli karar ıyla başvurucunun cebir ve şiddet kullanarak, Türkiye Cumhuriyeti Anayasas ı'nın öngördüğü düzeni ortadan kald ırmaya, bu düzen yerine ba şka bir düzen getirmeye veya bu düzenin fiilen uygulanmas ını önlemeye te şebbüs etme suçundan a ğırlaştırılm ış müebbet hapis cezas ıyla mahkûmiyetine ve hükümle birlikte tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. 20. Başvurucu mahkûmiyet karar ına karşı istinaf kanun yoluna ba şvurmuş ve istina f başvurusu İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin 2/10/2018 tarihli karar ıyla esastan reddedilmi ştir. 21. Başvurucunun an ılan karar ı temyiz etmesi üzerine Yarg ıtay 16. Ceza Dairesi 5/7/2019 tarihinde mahkûmiyet hükmünün bozulmas ına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... örgütün, anayasal düzene kar şı icra edece ği kalk ışma öncesindeki sürece muta d siyasi muhalefet görüntüsü vermeye çal ışmak ve örgütün sempatizan s ınıfını oluşturan geni ş halk kitleleri nazar ında sözde me şruiyetini korumak amac ına hizmet eder mahiyetteki, gazetecilik faaliyeti kapsam ında değerlendirilmesi de mümkün olmayan sübut bulan eylemlerinin, TCK'n ın 314/3 ve 220/7 maddeleri delaletiyle 314/2. maddesinde düzenlenen, hiyerarşik yap ısına dahil olmamakla birlikte FETÖ/PDY silahl ı terör örgütüne yard ım etmek suçunu olu şturduğu, gözetilmeden suç vasf ında hataya dü şülerek yaz ılı şekilde anayasay ı ihlal suçundan mahkumiyetlerine karar verilmesi... [bozmay ı gerektirmi ştir.] " 22. Bozma ilam ı sonras ı başvurucu hakk ındaki yarg ılama İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesinin E.2019/252 say ılı dosyas ında devam etmi ştir. 23.İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesi 4/11/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun terör örgütü üyesi olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yard ım etme suçundan 10 yıl 6 ay hapis cezas ına mahkûm edilmesine ve yurt d ışına ç ıkış yasağı şeklindeki adli kontrol tedbiri uygulanarak tahliyesine karar vermi ştir. Karar gerekçesinin adli kontrol tedbirine ilişkin k ısm ı şöyledir: "San ığın üzerine at ılı suçun niteli ği, tutuklukta geçirmi ş olduğu süre, tutuklaman ın koruma tedbiri mahiyetinde olmas ı, tutuklama tedbiri ile öngörülen hukuki faydan ın adl kontrol tedbiri ile de sa ğlanabilece ği hususunda Mahkememizde olu şan Kanaat dikkate alınarak san ığın TAHLİYESİNE, sal ıverilmesi için bulundu ğu yer cezaevi müdürlü ğüne yaz ı yaz ılmas ına, 11-San ığın CMK 109/3-a gere ğince Yurt D ışına Ç ıkışının yasaklanmas ı suretiyle adli kontrol alt ına ALINMASINA... [karar verildi.] " 24.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 6/11/2019 tarihinde tahliye karar ına itiraz etmiştir. Söz konusu itiraz İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından yerinde görülmeyerek incelenmesi amac ıyla İstanbul 27. A ğır Ceza Mahkemesine gönderilmi ştir. İstanbul 27. A ğır Ceza Mahkemesi 12/11/2019 tarihli karar ı ile itiraz ı kabul etmi ş ve başvurucunun tutuklanmas ına yönelik yakalama emri ç ıkart ılmas ına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 5 "...San ığın s ıfat ı, tutuklu kald ığı süre, haber üzerinden bir çok sempatizan ı etkilemesi, ald ığı ceza ve temyiz sürecinde cezan ın aleyhine a ğırlaşma ihtimali, pi şmanl ık gösterece ğine dair beyanlar ının olmamas ı bir k ısım ayn ı suç ile ilgili hakk ında adli i şlemler yap ılan suç faillerinin yurt d ışında firari olmas ı ve ülkemiz aleyhine bir tak ım aleyhe söylemler v e lobicilik faaliyetinde bulunmu ş olmalar ı, suçun kaçma şüphesi var say ılan katolog suçlarda n olmas ı, san ığın konumu s ıfat ı eylemlerindeki yo ğunluk, ald ığı ceza miktar ı, tutuklu kald ığı süre, eylemlerinin uzun süreye yay ılmış olmas ı dikkate al ınarak adli kontrol tedbirlerinin harici davran ışlar ı da dikkate al ınarak amaca hizmet etmedi ği, bu nedenle İstanbul Cumhuriyet Savc ısının san ık Ahmet Hüsrev ALTAN' ın tahliyesine yönelik yapm ış olduğu İTİRAZININ KABULÜNE... [karar verildi.] " 25.İstanbul 27. A ğır Ceza Mahkemesi an ılan karar kapsam ında haz ır edilen başvurucunun ifadesini alm ış ve 13/11/2019 tarihinde ba şvurucunun terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yard ım etme suçundan tutuklanmas ına kara r vermiştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "San ığın üzerine at ılı Silahl ı Terör Örgütünün İçindeki Hiyerar şik Yap ıya Dahil Olmamakla Birlikte Örgüte Bilerek ve İsteyerek Yard ım Etme suçunun vas ıf ve mahiyeti, mahkememizin 12/11/2019 tarih 2019/552 de ğişik iş say ılı karardaki gerekçeler alm ış olduğu cezan ın miktar ı, hakk ında verilen Anayasa Mahkemesi' nin ve Yarg ıtay 16. Cez a dairesinin sübut ve tutukluluk durumu ile ilgili tespit ve de ğerlendirmeleri, tutuklu kald ığı süre, terör suçu olmas ı nedeni ile muhtemel infaz süresi, suçun kaçma şüphesi var sayılan katalog suçlardan olmas ı, tutuklama şartlar ının devam etmesi, şahsi ve di ğer halleri , san ığın üzerine at ılı yasa maddesinde öngörülen cezalar ın alt ve üst s ınırlar ı, suçun sübutu halinde verilmesi muhtemel ceza miktar ı ve güvenlik tedbirleri gere ğince tutuklaman ın daha amaca uygun oldu ğu, adli kontrol tedbirlerinin amaca hizmet etmeyece ği, şahsi ve özel halleri, eylemlerinin yo ğunluğu, suç vasf ı ve delil durumu dikkate al ınarak şu aşamada adl i kontrol tedbirlerinin yetersiz kalaca ğı, Anayasan ın 13. maddesindeki düzenlemede dikkate alındığında adli kontrol hükümlerinin bu a şamada yetersiz kalaca ğı, mahkememizin CM K 104/2. Maddesi gere ğince şüpheli veya san ığın tutukluluk halinin devam ına veya sal ıverilmesine hakim ve mahkemece karar verilebilece ği bu kararlara itira z edilebilece ğinin belirtildi ği, hükmün yasal temyiz veya istinafa tabi olmak ile birlikte tahliyeye itiraz veya tutuklamaya itiraz taleplerinin CMK 268. Maddesi gere ğince itira z mercileri taraf ından incelenece ği, ayn ı zamanda san ık hakk ında TCK 309. Maddede n hüküm verildi ği ve suç vasf ı değiştirilerek TCK'nun 314/2, 3713 Say ılı Yasa' n ın 5. Maddesi gereğince hüküm verildi ği, alt ve üst s ınırlar ı içerisinde üst inceleme mercileri taraf ından cezan ın miktar ı yönünden de ğerlendirme yap ılabileceği, bu hususun aleyhe bozma yasa ğı içerisinde ve usuli kazan ılmış hakk ın içinde de ğerlendirilemeyece ği, aleyhe itiraz durumunda bu hususunda temyiz ve istinaf makamlar ınca cezan ın miktar ı yönünden resen değerlendirilece ği, bu nedenle san ık müdafilerinin yersiz itirazlar ının reddi ile san ığa verilen cezan ın miktar ı ve yukar ıda aç ıklanan gerekçeler ile tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu kanaatine var ılmakla CMK'nun 100 ve devam ı maddeleri gere ğince sanığın TUTUKLANMASINA.. . [karar verildi.]" 26. Başvurucu taraf ından tutuklama karar ına itiraz edilmi ş, itiraz mercii ola n İstanbul 28. A ğır Ceza Mahkemesi ise 14/11/2019 tarihinde itiraz ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...san ığa verilen ceza miktar ı, san ığın tutuklu kalm ış olduğu ve hükmedilen cezan ın muhtemel infaz süresi, san ık hakk ında isnat edilen suçun CMK 100/3 maddesinde sayılı kaçma şüphesi var say ılan katalog suçlardan olmas ı, ayn ı suçtan yarg ılanan çok say ıda san ığın yurt d ışına kaçm ış olmas ı, san ık hakk ında adli kontrol tedbirlerinin uygulanmas ının Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 6dava konusu ve san ık aç ısından yetersiz kalaca ğı anlaşıldığından İstanbul 27. A ğır Ceza Mahkemesince verilen 13/11/2019 Tarih ve 2019/557 D. İş say ılı tutuklama karar ının usul v e yasaya uygun oldu ğu görülmekle san ık Ahmet Hüsrev ALTAN müdafiinin tutuklam a karar ına yapm ış olduğu itiraz ve tahliye taleplerinin REDD İNE... [karar verildi.]" 27. Başvurucu an ılan karar ı 14/11/2019 tarihinde ö ğrendiğini ifade etmi ştir. 28. Başvurucu 21/11/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 29. Başvurucu, mahkûmiyet hükmüne kar şı da istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. 30.İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi 6/1/2020 tarihli karar ıyla hükme kar şı yaln ızca temyiz kanun yoluna gidilebilece ğini belirterek yarg ılama dosyas ının ilgili Yarg ıtay ceza dairesine gönderilmek üzere İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesine tevdiine karar vermi ştir. 31. Bireysel ba şvuruyu inceleme tarihi itibar ıyla yarg ılama temyiz a şamas ında derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 32. 4/12/2014 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tutuklama karar ı" kenar başlıklı 101. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bu madde ile 100 üncü madde gere ğince verilen kararlara itiraz edilebilir." 33. 5271 say ılı Kanun'un "Şüpheli veya san ığın sal ıverilme istemleri" kenar başlıklı 104. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "(1) Soru şturma ve kovu şturma evrelerinin her a şamas ında şüpheli veya san ık sal ıverilmesini isteyebilir. (2) Şüpheli veya san ığın tutukluluk hâlinin devam ına veya sal ıverilmesine hâkim vey a mahkemece karar verilir. Bu kararlara itiraz edilebilir." 34. 5271 say ılı Kanun'un "Usul" kenar başlıklı 105. maddesi şöyledir: "103 ve 104 üncü maddeler uyar ınca yap ılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savc ısı, şüpheli, san ık veya müdafiin görü şü al ındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmas ına karar verilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/23 md.) 103 üncü maddenin birinci f ıkras ının birinci cümlesi uyar ınca yap ılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde i şlenen suçlar bak ımından bu süre yedi gün olarak uygulan ır. (Ek cümle: 11/4/2013-6459/15 md.) Duru şma d ışında bu karar verilirken Cumhuriyet savc ısı, şüpheli, san ık veya müdafiinin görü şü al ınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir." 35. 5271 say ılı Kanun'un "Kanun yollar ına başvurma hakk ı" kenar başlıklı 260. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 7"(1) Hâkim ve mahkeme kararlar ına karşı Cumhuriyet savc ısı, şüpheli, san ık ve bu Kanuna göre kat ılan s ıfat ını alm ış olanlar ile kat ılma isteği karara ba ğlanmam ış, reddedilmi ş veya kat ılan s ıfat ını alabilecek surette suçtan zarar görmü ş bulunanlar için kanun yollar ı aç ıktır." 36. 5271 say ılı Kanun'un "İtiraz olunabilecek kararlar" kenar başlıklı 267. maddesi şöyledir: "Hâkim kararlar ı ile kanunun gösterdi ği hâllerde, mahkeme kararlar ına karşı itiraz yoluna gidilebilir." 37. 5271 say ılı Kanun'un İtiraz usulü ve inceleme mercileri kenar ba şlıklı 268. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ve (3) numaral ı fıkras ının (c) bendi şöyledir: "(2) Karar ına itiraz edilen hâkim veya mahkeme, itiraz ı yerinde görürse karar ını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde, itiraz ı incelemeye yetkili olan mercie gönderir. (3) (c) Asliye ceza mahkemesi hâkimi taraf ından verilen kararlara yap ılacak itirazlar ın incelenmesi, yarg ı çevresinde bulunduklar ı ağır ceza mahkemesine ve bu mahkeme il e başkan ı taraf ından verilen kararlar hakk ındaki itirazlar ın incelenmesi, o yerde a ğır cez a mahkemesinin birden çok dairesinin bulunmas ı hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye; son numaral ı daire için birinci daireye; o yerde a ğır ceza mahkemesinin tek daires i varsa, en yak ın ağır ceza mahkemesine aittir." 38. 5271 say ılı Kanun'un Karar kenar başlıklı 271. maddesi şöyledir: "(1) Kanunda yaz ılı olan hâller sakl ı kalmak üzere, itiraz hakk ında duru şma yap ılmaks ızın karar verilir. Ancak, gerekli görüldü ğünde Cumhuriyet savc ısı ve sonra müdafi veya vekil dinlenir. (2) İtiraz yerinde görülürse merci, ayn ı zamanda itiraz konusu hakk ında da karar verir. (3) Karar mümkün olan en k ısa sürede verilir. (4) Merciin, itiraz üzerine verdi ği kararlar ı kesindir; ancak ilk defa merci taraf ından verilen tutuklama kararlar ına karşı itiraz yoluna gidilebilir." B. Uluslararas ı Hukuk 39. İlgili uluslararas ı hukuk için bkz. Kadri Enis Berbero ğlu, B. No: 2017/27793, 18/7/2018, 35-37; Ç.Ö. [GK], B. No: 2014/5927, 19/7/2018, 22-24. V.İNCELEME VE GEREKÇE 40. Mahkemenin 21/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 8A. Tutuklaman ın Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 41. Başvurucu; hapis cezas ına mahkûm edildi ğini ve adli kontrol karar ıyla tahliye edildiğini, ancak İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının tahliye karar ına yapt ığı itiraz ın kabulü üzerine tutuklama tedbiri için gereken şartlar ın bulunmamas ına rağmen tahliye sonras ı yapt ığı aç ıklamalara dayan ılarak tekrar tutukland ığını belirtmi ştir. Başvurucu; İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının adli kontrol karar ını içeren hükme kar şı itiraz hakk ının bulunmad ığını, ayr ıca itiraz sürecinde görev alan ve üst kanun yolu mercii s ıfat ı taşımayan diğer ağır ceza mahkemelerinin hakk ında verilen hükmü ve buna ba ğlı olarak adli kontrol karar ının hukukili ğini denetleyerek tutuklama tedbirine karar verme yetkisine sahip olmad ıklar ını ifade etmi ş, belirtilen nedenlerle Anayasa'n ın kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını düzenleyen 19. maddesinin üçüncü ve sekizinci f ıkralar ı ile ifade ve bas ın hürriyetlerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 42. Bakanl ık görüşünde; mahkûmiyet karar ının verildiği tarihte ba şvurucunun suç isnad ına bağlı tutulma hâlinin sona erdi ği, başvurucunun bu tarihten sonraki döneme ili şkin olarak hürriyetinden yoksun kalmas ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ındaki bir suç isnad ına bağlı tutma değil ayn ı maddenin ikinci f ıkras ında yer alan mahkemelerc e verilmiş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi niteliğinde olduğu belirtilmi ştir. 43. Bakanl ık ayr ıca İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının adli kontrol karar ına itira z hakk ının bulundu ğu ve itiraz sürecinde görev alan mahkemelerin yetkili oldu ğu görüşündedir. 44. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne kar şı beyan ında başvuru formundaki açıklamalar ını yineleyerek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile ifade ve bas ın hürriyetlerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 45. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin ilgili bölümü şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. Şekil ve şartlar ı kanunda gösterilen: Mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; ... halleri d ışında kimse hürriyetinden yoksun b ırak ılamaz." 46. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun bu bölümdeki şikâyetlerinin özü, mahkûmiyet karar ıyla birlikte verilen adli kontrol karar ına yap ılan itiraz ın kabul edilere k tutuklama tedbiri için gereken şartlar ın gerçekle şmemesine ra ğmen hakk ında tutuklama karar ı verilmesine yöneliktir. İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının adli kontrol karar ını içeren hükme kar şı başvurucunun itiraz hakk ının bulunmamas ı ve hakk ında verilen adli kontrol karar ını itiraz sürecinde görev alan a ğır ceza mahkemelerinin denetleyip tutuklamaya dair Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 9karar vermeye yetkili olmamalar ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ının ve ifade ile bas ın hürriyetlerinin ihlal edildi ği iddialar ı da ayn ı şekilde tutuklama karar ının hukuka ayk ırı olduğu iddias ına ilişkindir. Bu itibarla bu k ısımdaki iddialar ın Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir ( Nail İlbey, B. No: 2012/958, 16/7/2014, 18-21; Turgut Ketken , B. No: 2012/1006, 16/7/2014, 18-21; Ökkeş Alp K ırıkkanat , B. No: 2012/1011, 16/7/2014, 18-21; Gürkan Y ıldız, B. No: 2012/1100, 16/7/2014, 18-21; Devrim Rehber , B. No: 2012/1284, 16/7/2014, 18-21). 47. Anayasa'n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına sahip oldu ğu ilke olarak ortaya konulduktan sonra ikinci ve üçünc ü fıkralar ında, şekil ve şartlar ı kanunda gösterilmek ko şuluyla kişilerin özgürlü ğünden mahrum bırak ılabileceği durumlar s ınırlı olarak say ılm ıştır. Dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının k ısıtlanmas ı ancak Anayasa'n ın an ılan maddesi kapsam ında belirlenen durumlardan herhangi birinin varl ığı hâlinde söz konusu olabilir ( Murat Narman , B. No: 2012/1137, 2/7/2013, 42). 48. Anayasa'n ın kişilerin fiziksel hürriyetlerini güvence alt ına alan 19. maddesinin kişi hürriyetinin k ısıtlanmas ına imkân tan ığı durumlardan biri de maddenin ikinci f ıkras ında "mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" olarak belirlenmi ştir. Bu nedenle yarg ı organlar ınca verilecek mahkûmiyet kararlar ı kapsam ında hapis cezas ının veya güvenlik tedbirlerinin infaz edilmesi ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını ihlal etmez ( Tahir Canan (2) , B. No: 2013/839, 5/11/2014, 33). 49. Mahkemelerce verilmi ş mahkûmiyet kararlar ının yerine getirilmesi dolay ısıyla ortaya ç ıkan özgürlükten yoksun b ırakma hâlleri Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ına dâhil ise de an ılan kural, mahkûmiyet karar ının değil tutman ın hukuka uygun olmas ını güvence alt ına almaktad ır. Dolay ısıyla bu güvence kapsam ında, kişi hakk ında hükmedilen hapis cezas ının yerindeli ği veya orant ılılığı incelemeye tabi tutulamaz ( Günay Okan , B. No: 2013/8114, 17/9/2014, 18). 50. Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen "mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" ile bağlant ılı bir ihlal iddias ı söz konusu ise Anayasa Mahkemesinin görevi ki şinin hürriyetten yoksun bırak ılmas ının k ısmen ya da tamamen bu ko şullarda gerçekle şip gerçekle şmediğini tespit etmekle s ınırlıdır. Bir kimse Anayasa'da yer alan di ğer sebepler (yakalama, gözalt ı ve tutuklama gibi) d ışında ancak "mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" kapsam ında hürriyetinden yoksun b ırak ılabilir. Eğer tutman ın k ısmen veya tamamen bu ko şullar ı taşımad ığı tespit edilirse bu durumun me şru bir amac ının olduğundan veya ölçülü oldu ğundan söz edilemez ve do ğrudan kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ı ihlal edilmi ş olur ( Ercan Bucak (2) , B. No: 2014/11651, 16/2/2017, 39; Şaban Dal , B. No: 2014/2891, 16/2/2017, 31). 51. Bir mahkûmiyet karar ının infaz ına ilişkin olarak Anayasa'n ın 19. maddesi aç ık bir hüküm içermemektedir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 19. maddesinin amac ı kişileri keyfî bir şekilde hürriyetten yoksun b ırak ılmaya kar şı korumak olup maddede öngörülen istisnai hâllerde ki şi hürriyetine getirilecek s ınırlamalar ın da maddenin amac ına uygun olmas ı gerekir (Abdullah Ünal , B. No: 2012/1094, 7/3/2014, 38). Bir kimsenin "mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" kapsam ında hürriyetinden yoksun b ırak ıldığının söylenebilmesi için her şeyden önce hürriyeti k ısıtlay ıcı Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 10ceza veya güvenlik tedbirinin bir mahkeme taraf ından verilmesi, ikinci olarak yerine getirilecek karar ın hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirlerine ili şkin olmas ı gerekir. Ceza veya güvenlik tedbiri içermeyen bir karara dayan ılarak bir kimsenin hürriyetinde n yoksun b ırak ılmas ı mümkün de ğildir. Son olarak hürriyetten yoksun b ırak ılman ın mahkemece verilen hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirinin kapsam ını aşmamas ı gerekir ( Ercan Bucak (2) , 40; Şaban Dal , 32). 52. Diğer yandan suç isnad ına bağlı tutulman ın başlad ığı tarih, ba şvurucunun il k kez yakalan ıp gözalt ına al ındığı durumlarda bu tarih; do ğrudan tutukland ığı durumlarda ise tutuklama tarihidir. Suç isnad ına bağlı tutulman ın sona erdi ği tarih ise kural olarak ki şinin serbest b ırak ıldığı ya da ilk derece mahkemesince mahkûmiyet hükmünün verildi ği tarihtir (Murat Narman , 66). 53. Buna göre bir kimse yarg ılanmakta oldu ğu davada ilk derece mahkemesi karar ıyla mahkûm olmu şsa ve hükümle birlikte tutuklulu ğun devam ına veya tutuklamaya karar verilmi şse hüküm sonras ındaki tutulma hâlinin suç isnad ına değil mahkûmiyete ba ğlı tutma olarak kabulü gerekir. Bireysel ba şvuru incelemesi aç ısından tutuklaman ın şartlar ı ile mahkûmiyet karar ı verilmesi aras ındaki esasl ı fark bunu gerektirir. Zira mahkûmiyete karar verilmekle ilk derece mahkemesince -henüz mahkûmiyet karar ı kesinleşmemekle birlikte- isnat olunan suçun i şlendiği kabul edilmekte ve bu nedenle san ık hakk ında hürriyeti ba ğlay ıcı cezaya hükmedilmektedir. Bu durumdaki tutulman ın da kuvvetli suç şüphesi ve bir tutuklama nedenine dayal ı olan suç isnad ına bağlı tutma niteliğinde olmad ığı aç ıktır. Hükümle birlikte verilen tutuklulu ğun devam ı veya tutuklama karar ı sonras ındaki hürriyetten yoksun kalman ın mahkûmiyete ba ğlı tutma olarak kabulü için mahkûmiyet karar ının kesinleşmesi de gerekmez (Korcan Pulatsü , B. No: 2012/726, 2/7/2013, 33). 54. Somut olayda 10/9/2016 tarihinde gözalt ına al ınan ve 22/9/2016 tarihinde tutuklanan ba şvurucu hakk ında 4/11/2019 tarihinde mahkûmiyet hükmü tesis edilmi ş ve hükümle birlikte yurt d ışına ç ıkış yasağı şeklindeki adli kontrol tedbiri uygulanarak başvurucunun tahliyesine karar verilmi ştir. Ancak İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının tahliye karar ına itiraz ı kabul edilmi ş ve süreç sonunda ba şvurucu 13/11/2019 tarihinde tutuklanm ıştır. 55. Buna göre ba şvurucunun suç isnad ına bağlı tutulma hâli, hakk ında ilk derece mahkemesince mahkûmiyet hükmüyle birlikte tahliye karar ının verildiği 4/11/2019 tarihinde sona ermi ştir. Başvurucunun bu tarihten sonraki döneme ili şkin olarak -13/11/2019 tarihli kararla- hürriyetinden yoksun kalmas ı, Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ında bir suç isnad ına bağlı tutma niteliğinde değil ayn ı maddenin ikinci f ıkras ı kapsam ında mahkûmiyete ba ğlı tutma, bir diğer ifadeyle "mahkemelerce verilmi ş hürriyeti kısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" niteliğindedir. Bu nitelikteki bir tutmayla ilgili olarak yap ılan bireysel ba şvuruda suç isnad ına bağlı tutma ya ilişkin güvencelerin uygulanmas ı mümkün de ğildir. Nitekim Anayasa Mahkemesi ilk derece mahkemesince mahkûmiyet hükmüyle birlikte tutuklulu ğun devam ına karar verilen bir olayda istinaf incelemesinin duru şmal ı yap ıldığı durumda dahi devam olunan hürriyetten yoksun k ılma hâlinin suç isnad ına değil mahkûmiyete ba ğlı tutma niteli ğinde oldu ğunu belirtmiştir (Mehmet Şimşek, B. No: 2018/10953, 22/7/2020, 55-66). Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 1156. Öte yandan Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen "mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" ile bağlant ılı bir ihlal iddias ı söz konusu ise Anayasa Mahkemesinin görevi kişinin hürriyetten yoksun b ırak ılmas ının k ısmen ya da tamamen bu ko şullarda gerçekle şip gerçekleşmediğini tespit etmekle s ınırlıdır. Bu kapsamda yap ılan incelemede ba şvurucunun mahkûmiyet karar ını ve mahkûmiyete ba ğlı tutma karar ını veren mercinin bir mahkeme olmad ığı, karar ın hürriyeti k ısıtlay ıcı bir niteli ğinin bulunmad ığı veya hürriyetten yoksun bırak ılman ın mahkemece verilen hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya tedbirinin kapsam ını aştığı şeklinde bir iddias ının somut olayda bulunup bulunmad ığına bak ılmal ıdır (Ç.Ö. , 38). 57. Başvurucu; İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının adli kontrol karar ını içeren hükme kar şı itiraz hakk ının bulunmad ığını, ayr ıca itiraz sürecinde görev alan ve üst kanun yolu mercii s ıfat ı taşımayan diğer ağır ceza mahkemelerinin hakk ında verilen hükmü ve buna bağlı olarak adli kontrol karar ının hukukili ğini denetleyerek tutuklama tedbirine karar verme yetkisine sahip olmad ıklar ını, tutuklanma sürecinin bu şekilde yetkisiz makamlar taraf ından başlatılıp nihayete erdirildi ğini ifade ederek esas ında mahkûmiyete ba ğlı tutma karar ını vere n mercinin bir mahkeme olmad ığını ileri sürmektedir. 58. Bu kapsamda yap ılan incelemede; İstanbul 26. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından başvurucu hakk ında verilen hükmün hapis cezas ına mahkûmiyet ile ba şvurucunun adli kontrol alt ına al ınarak tahliyesini içerdi ği, İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 5271 say ılı Kanun'un 104. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile 260. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına istinaden yap ılan itiraz ın ise tahliye karar ına ilişkin olduğu ve itiraz sürecinin 5271 say ılı Kanun'un 267., 268. ve 271. maddelerinin ilgili hükümlerine (bkz. 32-38) uygun şekilde cereyan ederek nihayetinde ba şvurucunun an ılan hükümlerde i şaret edilen mahkeme taraf ından tutukland ığı, ayn ı şekilde bu tedbire yönelik itiraz ın da kanuni yetkisi buluna n mahkeme taraf ından reddedildi ği görülmektedir (bkz. 26). Sonuç olarak ba şvurucunun tutuklanma sürecinin yetkisiz makamlar taraf ından başlatılıp neticelendirilmesi ve böylelikle mahkûmiyete ba ğlı tutma karar ını veren mercinin bir mahkeme olmad ığı iddias ının dayanaktan yoksun oldu ğu değerlendirilmi ştir. 59. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkin bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Tutuklama Karar ı Veren ve İtiraz İncelemesi Yapan A ğır Ceza Mahkemelerinin Ba ğıms ız ve Tarafs ız Olmad ığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 60. Başvurucu, tutuklama karar ı veren ve bu karara kar şı itiraz ını inceleyen a ğır ceza mahkemelerinin ba ğıms ız ve tarafs ız olmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 61. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddialar ına ilişkin bir açıklamada bulunulmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 122. Değerlendirme 62. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder (bkz. 46). Bu itibarla bu k ısımdaki iddialar ın Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir ( Mustafa Başer ve Metin Özçelik, B. No: 2015/7908, 20/1/2016, 119-133). 63. Anayasa Mahkemesine ba şvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakk ındaki iddialar ını kan ıtlamak ve dayan ılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlal edildi ğine dair aç ıklamalarda bulunarak hukuki iddialar ını ortaya koymak başvurucuy a düşer. Başvurucunun kamu gücünün i şlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildi ğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük ile dayan ılan Anayasa hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayan ılan deliller ile ihlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem veya kararlar ın neler oldu ğunu başvuru dilekçesinde belirtmesi şartt ır. Başvuru dilekçesinde, kamu gücünün ihlale neden oldu ğu iddia edilen i şlem, eylem ya da ihmaline dair olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı; bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ği, buna ilişkin gerekçe ve deliller aç ıklanmal ıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20). 64. Somut olayda ba şvurucu, ba şvuru formlar ı ve eklerinde, inceleme konusu ihlal iddias ına dair hiçbir belirleyici ya da ay ırt edici ifade kullanmam ış ve iddias ını herhangi bir olgu veya olay belirtmeksizin soyut olarak dile getirmi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun ihlal iddias ıyla ilgili deliller sunarak olaylara ili şkin iddialar ını kan ıtlama ve hangi Anayasa hükmünün ihlal edildi ğine ilişkin aç ıklamalarda bulunmak suretiyle hukuki iddialar ını ortaya koyma yükümlülü ğünü yerine getirmedi ği anlaşılm ıştır. 65. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Tutuklama karar ı veren ve itiraz incelemesi yapan a ğır ceza mahkemelerini n bağıms ız ve tarafs ız olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/38086 Karar Tarihi : 21/10/2020 13C. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 21/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI