TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR E.B. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/5490) Karar Tarihi: 16/11/2021 Başvuru Numarası : 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan :Kadir ÖZKAYA Üyeler :Engin YILDIRIM M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI Raportör Başvurucu : Eren Can BENAKAY : E.B. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yargı kararının gereği gibi uygulanmamas ı nedeniyle karar ın icras ı hakkının ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeni
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR E.B. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/5490) Karar Tarihi: 16/11/2021 Başvuru Numarası : 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan :Kadir ÖZKAYA Üyeler :Engin YILDIRIM M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI Raportör Başvurucu : Eren Can BENAKAY : E.B. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yargı kararının gereği gibi uygulanmamas ı nedeniyle karar ın icras ı hakkının ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 28/2/2018 tarihinde yap ılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmiş tir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmasına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmiştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 38. Başvurucu, Vak ıflar Genel Müdürlü ğü Ankara Bölge Müdürlü ğünde araştırmac ı olarak görev yapmaktayken 16/8/2009 tarihinde yap ılan vak ıf uzmanl ığı yaz ılı sınav ından 70 puan alarak ba şarılı olmuş ve mülakata girmeye hak kazanm ıştır. 12/11/2009 tarihinde yap ılan mülakat s ınav ında başarısız olmas ı üzerine 11/12/2009 tarihinde Vak ıflar Gene l Müdürlüğüne (idare) kar şı işlemin iptali istemiyle dava açm ıştır. 9. Başvurucu dava devam ederken 5/1/2010 tarihinde emekli olmu ştur. 10. Ankara 4. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 10/12/2010 tarihinde davay ı reddetmiştir. Kararda, ba şvurucuya önceden haz ırlanan s ınav sorular ı aras ından kendisine sorulacak sorular ı seçme imkân ının verildiği ve başvurucu taraf ından verilen yan ıtlar ın baştan sona sesli ve görüntülü olarak kay ıt alt ına al ındığı belirtilmi ştir. Mülakat Komisyonu taraf ından bu şekilde yap ılan değerlendirmede hukuka ayk ırılık bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 11. Başvurucu, karara kar şı 2/2/2011 tarihinde temyiz yoluna ba şvurmuştur. 12. Dan ıştay Beşinci Dairesi 15/4/2014 tarihinde mahkeme karar ını bozmuştur. Kararda, mülakat s ınav ının görüntü ve ses kayd ının dosyaya sunulmas ı nedeniyle s ınavda en düşük not alarak ba şarılı olan ile ba şvurucunun birlikte de ğerlendirilmesi ve gerek görülmesi takdirde bu konuda bilirki şi incelemesi yapt ırılmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. 13. Daval ı idarenin 10/7/2014 tarihli karar düzeltme talebi ayn ı Dairenin 18/12/2014 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 14. Mahkeme 4/3/2016 tarihinde bozma karar ına uyarak i şlemi iptal etmi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şu şekildedir: "Bu durumda; davac ının sözlü s ınavda ba şarısız say ılmas ına ilişkin işlemde, s ınav komisyonu taraf ından davac ıya sorulan sorular ın ve davac ının verdiği yan ıtlara komisyon başkan ve üyelerince verilen notlar ın ayr ı ayr ı tutanağa geçirilmemesi nedeniyle bu yönüyl e hukuka uygunluk bulunmamaktad ır. ... Öte yandan; söz konusu i şlemin hukuka ayk ırı olmas ı nedeniyle Mahkememizce iptal edilmesinin, davac ının doğrudan başarılı olduğu anlam ına gelmeyece ği de aç ıktır. Davac ının dava konusu i şlem nedeniyle u ğrad ığı maddi kay ıplar ın yasal faiziyl e birlikte ödenmesine karar verilmesi istemine gelince; davac ının başarısız say ılmas ına ilişkin işlemin hukuka uygun olmad ığı aç ık ise de, davac ının durumu daval ı idare taraf ından yeniden de ğerlendirilece ğinden ve davac ının başarılı olup olamayaca ğı, dolay ısıyla vak ıf uzmanl ığına atan ıp atanamayaca ğı veya hangi tarihte atanaca ğı belirsiz oldu ğundan tazminat istemi hakk ında bu aşamada karar verilmesine olanak bulunmamaktad ır." 15. Daval ı idare karara kar şı 24/8/2016 tarihinde temyiz yoluna ba şvurmuştur. 16. Dan ıştay İkinci Dairesi (Daire) 21/6/2017 tarihinde temyiz talebini reddederek mahkeme karar ını onam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 417. Başvurucu 20/10/2017 tarihinde idareye ba şvurarak mahkeme karar ının uygulanmas ını talep etmi ştir. İdare başvuruyu 26/10/2017 tarihinde Sosyal Güvenli k Kurumuna (SGK) göndermi ştir. SGK 12/1/2018 tarihli yaz ısında, talep hakk ında kendileri taraf ından yapabilecek bir şey olmad ığını ve gereğinin idare taraf ından yap ılmas ı gerektiğini belirtmiştir. 18.İdare taraf ından herhangi bir i şlem yap ılmamas ı üzerine ba şvurucu 28/2/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 19. Anayasa Mahkemesince ba şvurucunun uygulanmad ığını ileri sürdü ğü karar ın gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ği ve başvurucu hakk ında konuya ili şkin olarak bir işlem yap ılıp yap ılmad ığı hususlar ında idareden bilgi istenmi ştir. İdare taraf ından gönderilen 29/12/2020 tarihli yaz ıda başvurucunun 15/12/2009 tarihinde kendi iste ği ile emeklilik talebinde bulundu ğu, söz konusu talebin 18/12/2009 tarihli olur ile uygun görülerek başvurucunun emekliye sevk edildi ği ve 5/1/2010 tarihinde görevinden ayr ıldığı belirtilmiştir. Başvurucunun 5/1/2010 tarihinde kendi iste ği ile emekliye ayr ılmas ına bağlı olarak Mahkemenin 4/3/2016 tarihli karar ı doğrultusunda herhangi bir i şlem yap ılamad ığı, ayr ıca başvurucunun emeklili ğinin iptali ile ilgili bir karar da bulunmad ığı ifade edilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk20. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun " Kararlar ın sonuçlar ı" kenar başlıklı 28. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "1. Dan ıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmas ına ilişkin kararlar ının icaplar ına göre idare, gecikmeksizin i şlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde karar ın idarey e tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. ...3. Dan ıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlar ına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Dan ıştay ve ilgil i idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davas ı aç ılabilir." 21. 27/9/2008 tarihli ve 27010 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Vak ıflar Yönetmeli ği'nin "Uzman yard ımc ılığı" kenar başlıklı 156. maddesi şöyledir: "Vak ıf Uzmanl ığına uzman yard ımc ısı olarak girilir. Uzman yard ımc ılığına atanabilmek için; KPSS de (A) grubu kadrolar için yap ılan s ınavda Genel Müdürlükçe belirlenen puan türünde tespit edilen asgari puan ı alm ış olanlar aras ında yap ılan yar ışma sınav ında başarılı olmak şartt ır." 22. Ayn ı Yönetmelik'in "Aran ılan şartlar" kenar başlıklı 158. maddesi şöyledir: "Yar ışma s ınav ına kat ılabilmek için, Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 5a) Devlet Memurlar ı Kanununun 48 inci maddesinde say ılan şartlar ı taşımak, b) KPSS puan türlerinden yar ışma s ınav ı duyurusunda ilan edilen asgari puan ı almak, c) KPDS seviye tespit s ınav ında Genel Müdürlükçe belirlenen dillerin birinden en a z (B) düzeyinde ba şarılı olmak, ç) S ınav ın yap ıldığı tarihte otuz ya şını doldurmam ış olmak, d) En az dört y ıllık eğitim veren yurt içi veya bunlara denkli ği Yüksekö ğretim Kurul u taraf ından onaylanm ış yurt d ışındaki fakülte veya yüksek okullardan mezun olmak, şartlar ı aran ır." 23. Ayn ı Yönetmelik'in "Uzmanl ığa atama" kenar ba şlıklı 174. maddesi şu şekildedir: "Yeterlik s ınav ında başarılı bulunan Uzman Yard ımc ısı, uzmanl ık için aranan di ğer şartlar ı da taşımas ı kayd ıyla Genel Müdürlük taraf ından Vak ıf Uzman ı olarak atan ır. Atamas ı yap ılanlar birden fazla ise aralar ındaki başarı sıralamas ı, uzman yard ımc ılığı dönemindeki çal ışmalar ı ve tez de ğerlendirme sonuçlar ı birlikte de ğerlendirilerek Genel Müdürlükçe belirlenir." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 24. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da ceza i alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından, kamuya aç ık olarak ve makul bi r süre içinde, görülmesini isteme hakk ına sahiptir." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 25. Sözle şme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde kararlar ın icras ından aç ıkça bahsedilmemekle birlikte Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (AİHM) mahkemeye eri şim hakk ından yola ç ıkarak yarg ı kararlar ının icra edilmesi hakk ını adil yarg ılanma hakk ının unsurlar ından biri olarak kabul etmektedir. A İHM'e göre mahkemeye erişim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne götürme ve ayn ı zamanda mahkemece verilen karar ın uygulanmas ını isteme haklar ını da kapsar. Mahkeme kararlar ının uygulanmas ı, yarg ılama sürecini tamamlayan ve yarg ılaman ın sonuç do ğurmas ını sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yarg ılaman ın da bir anlam ı olmayacakt ır (Hornsby/Yunanistan , B. No: 18357/91, 19/3/1997, 40). 26. AİHM'e göre herhangi bir mahkeme taraf ından verilen bir karar ın icras ı, 6. maddenin amaçlar ı bağlam ında davan ın ayr ılmaz bir parças ı olarak dü şünülmelidir (Hornsby/Yunanistan, 40; Scordino/ İtalya (No. 1) [BD], B. No: 36813/97, 29/3/2006, Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 6196). Kamu otoriteleri, nihai yarg ı karar ına uymak için gerekli önlemleri almada ba şarısız olduğu takdirde 6/1. maddenin hükümlerini tüm yararl ı etkilerinden mahrum b ırakm ış olur (Burdov/Rusya , B. No: 59498/00, 7/5/2002, 37). 27. AİHM, yukar ıdaki prensiplerin -sonuçlar ı davac ının medeni haklar ı üzerinde belirleyici olan idari uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılamalar ba ğlam ında- daha büyük bir önemi olduğunu ifade etmektedir. Gerçekte davac ı, devletin en üst idari mahkemesi önünde iptal başvurusunda bulunmak suretiyle yaln ızca hakk ında itirazda bulunulan karar ın iptalini de ğil ayn ı zamanda ve her şeyden önce söz konusu karar ın neticelerinin ortadan kald ırılmas ını talep etmektedir. Dolay ısıyla davac ının etkili bir şekilde korunmas ı ve hukuka uygunlu ğun yeniden sa ğlanmas ı idari makamlar ın karar ı icra etme yükümlülü ğünün olmas ını gerektirir (Hornsby/Yunanistan, 41; Kyrtatos/Yunanistan, B. No: 41666/98, 22/5/2003, 31, 32). 28. AİHM, kesinle şmiş ve bağlay ıcı bir yarg ı karar ının lehine karar verilen taraf ın zarar görmesine ra ğmen infaz edilmemesi durumunda Sözle şme'nin 6. maddesinin teminat altına ald ığı mahkemeye eri şim hakk ının bir anlam ifade etmeyece ğini vurgulamaktad ır. Hangi yarg ı makam ı verirse versin bir yarg ı karar ının veya hükmünün infaz edilmesi 6. madde anlam ında dava nın tamamlay ıcı unsuru olarak de ğerlendirilmelidir ( Burdov/Rusya , 34). 29. AİHM, Sözle şme'nin 6. maddesi kapsam ında bir yarg ı yerine ula şma hakk ının sadece teorik olarak bu hakk ın tan ınmas ını değil ayn ı zamanda o yarg ı yerinden al ınan nihai karar ın icras ına yönelik me şru bir beklentiyi de korudu ğunu kabul etmi ştir (Apostol/Gürcistan , B. No: 40765/02, 28/2/2007, 54). 30.Reisner/Türkiye (B. No: 46815/09, 21/7/2015, 48-50) karar ına konu olayda ise bir bankaya elkonulmas ı işleminin yarg ı karar ıyla iptal edilmesine ra ğmen bu bankan ın üçüncü bir ki şiye sat ışı nedeniyle ilgili yarg ı karar ının uygulanmamas ı söz konusudur. AİHM, başvurucunun dava açabilmekle birlikte iptal karar ının icras ının mümkü n olamad ığına dikkati çekmi ştir. AİHM'e göre yerel icra usulünün karma şıklığı veya devleti n bütçe sistemi, Sözle şme uyar ınca bağlay ıcı ve icra edilebilir yarg ısal kararlar ın makul bir süre içinde icra edilmesini herkes için sa ğlama yükümlülü ğünden devleti muaf tutamaz. V. İNCELEME VE GEREKÇE 31. Anayasa Mahkemesinin 16/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Karar ın İcras ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 32. Başvurucu; adil yarg ılanma hakk ının yarg ılama sonunda verilen karar ın icra edilmesini de kapsad ığını, karar ın uygulanmad ığı takdirde yap ılan yarg ılaman ın bir işlevinin bulunmad ığını belirtmiştir. Mahkeme kararlar ının icras ının herhangi bir şekilde engellenmesi hâlinde mahkemeye eri şim hakk ının da anlam ını yitireceğini ifade etmi ştir. Başvurucu Anayasa'n ın 138. maddesi uyar ınca idarenin mahkeme kararlar ına uyma ve bu kararlar ı değiştirmeksizin yerine getirme yükümlülü ğü alt ında oldu ğunu söylemi ştir. İdarenin mahkeme karar ını ısrarla uygulamayarak adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında mahkemeye erişim hakk ını ve buna ba ğlı olarak da mülkiyet hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 72. Değerlendirme 33. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 34. Anayasa n ın 138. maddesinin son f ıkras ı şöyledir: "Yasama ve yürütme organlar ı ile idare, mahkeme kararlar ına uymak zorundad ır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlar ını hiçbir suretle de ğiştiremez ve bunlar ın yerine getirilmesini geciktiremez." 35. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu çerçevede ba şvurucunun yukar ıda yer verilen şikâyetlerinin özünün kesinle şmiş yarg ı karar ının uygulanmad ığı hususuna ili şkin olduğu görüldüğünden belirtilen ihlal iddias ı niteliği gereği adil yarg ılanma hakk ı kapam ındaki karar ın icras ı hakk ı bağlam ında incelenmi ştir. 36. Hukuk güvenli ği ve hukukun üstünlü ğünün sağlanabilmesi için devletin her türlü işlem ve eyleminin yarg ı denetimine aç ık olmas ı gerekir. Nitekim Anayasa n ın 125. maddesinin birinci f ıkras ının ilk cümlesinde İdarenin her türlü eylem ve i şlemlerine kar şı yarg ı yolu aç ıktır. denilmek suretiyle bu husus anayasal güvenceye kavu şturulmuştur. Ancak hukuk güvenli ğinin ve hukukun üstünlü ğünün sağlanmas ı için devletin i şlem ve eylemlerine kar şı yarg ı yolunun aç ık tutulmas ı yeterli olmay ıp yarg ı mercileri taraf ından verilen kararlar ın gecikmeksizin uygulanmas ı da gerekir. Yap ılan yarg ısal denetim neticesinde bir i şlemin hukuka ayk ırı olduğu tespit edilmesine ra ğmen işlemin iptali yönündeki karar ın uygulanmamas ı, devletin i şlem ve eylemlerine kar şı yarg ı yolunun aç ık tutulmas ını anlams ız hâle getirir. Zira hukuk güvenli ği ve hukukun üstünlü ğü sadece hukuka ayk ırılıklar ın tespit edilmesiyle de ğil bunlar ın tüm sonuçlar ıyla ortadan kald ırılmas ıyla sağlanabilir (AYM, E.2012/73, K.2013/107, 3/10/2013). 37. Anayasa'n ın 138. maddesinin dördüncü f ıkras ına göre yasama ve yürütme organlar ı ile idare, mahkeme kararlar ına uymak zorundad ır. Bu hükümde mahkeme kararlar ına uyma ve bu kararlar ı değiştirmeksizin yerine getirme hususunda yasama ve yürütme organlar ı ile idare lehine herhangi bir istisnaya yer verilmemi ştir. Yarg ı kararlar ının ilgili kamu makamlar ınca zaman ında yerine getirilmedi ği bir devlette, bireylerin yarg ı karar ıyla kendilerine sa ğlanan hak ve özgürlükleri tam anlam ıyla kullanabilmeleri mümkün olmaz. Dolay ısıyla devlet, yarg ı kararlar ının zaman ında icra edilmesini sa ğlayarak bireyle r aleyhine olu şabilecek hak kay ıplar ını engellemekle ve bu yolla bireylerin kamu otoriteleri ile hukuk sistemine olan güven ve sayg ılar ını korumakla yükümlüdür. Bu sebeple Anayasa'n ın 2. maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesinin bir gere ği olarak bireylerin kamu otoritesi ve hukuk sistemine olan güven ve sayg ılar ını koruma ad ına vazgeçilemez bir görev ifa eden yarg ı kararlar ının zaman ında icra edilmeyerek sonuçsuz b ırak ılmas ı kabul edilemez (baz ı farkl ılıklarla birlikte bkz. Arman Mazman , B. No: 2013/1752, 26/6/2014, 61). Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 838. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı organlar ına davac ı veya daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı, kendisi bir temel hak niteli ği taşımas ının ötesinde di ğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa'n ın yasama ve yürütme organlar ı ile idarenin mahkeme kararlar ına uyma zorunlulu ğunu ve mahkeme kararlar ının değiştirilemeyece ği ile uygulanmas ının geciktirilemeyece ğini ifade eden 138. maddesinin de adil yarg ılanma hakk ının kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Arman Mazman , 57). 39. Anayasa n ın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlü ğü ve adil yarg ılanma hakk ı, sadece yarg ı mercileri önünde davac ı ve daval ı olarak iddia ve savunmada bulunma hakk ını değil yarg ılama sonunda hakk ı olan ı elde etmeyi de kapsayan bir hakt ır (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010). Bu ba ğlamda mahkemeye eri şim hakk ı mahkemece verilen karar ın uygulanmas ını isteme haklar ını da kapsar. Mahkeme kararlar ının uygulanmas ı yarg ılaman ın d ışında olmakla birlikte onu tamamlayan ve yarg ılaman ın sonuç doğurmas ını sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yarg ılaman ın da bir anlam ı olmayacakt ır. Bu nedenle yarg ı kararlar ının uygulanmas ı mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında değerlendirilmektedir. Buna göre yarg ılama sonucunda mahkemenin bir kara r vermiş olmas ı yeterli de ğildir, ayr ıca bu karar ın etkili bir şekilde uygulanmas ı da gerekir. Hukuk sisteminde, nihai mahkeme kararlar ını taraflardan birinin aleyhine sonuç do ğuracak şekilde uygulanamaz hâle getiren düzenlemeler bulunmas ı veya mahkeme kararlar ının icras ının herhangi bir şekilde engellenmesi hâllerinde mahkemeye eri şim hakk ı da anlam ını yitirecektir ( Ahmet Y ıldırım, B. No: 2012/144, 2/10/2013, 28). 40. Anayasa'n ın 138. maddesinin son f ıkras ında düzenlenen yarg ı kararlar ının geciktirilmeksizin uygulanmas ı yükümlülü ğü, hukukun genel ilkelerinden biri olarak da kabul edilen kesin hükme sayg ı ilkesinin de bir gere ğidir. Çünkü bir hukuk sisteminde yarg ının verdiği ve bağlay ıcı olan kesin hüküm, zarar gören taraflardan biri aç ısından işlevsiz duruma getirilmi şse adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerin bir anlam ı kalmayacakt ır (Arman Mazman , 65). 41. Karar ın icras ı hakk ı; uyuşmazl ığın mahiyeti, icra edilecek karar ın niteliği, yarg ılama s ıras ında veya sonras ında meydana gelen maddi ve hukuki ko şullar ın olas ı etkileri nedeniyle yarg ı karar ının mutlak anlamda aynen uygulanmas ının sağlanmas ı yönünde bir güvenceyi içermemektedir. Bunun yan ında bir iptal karar ını icra etmenin fiilen veya hukuken imkâns ız olduğu olağanüstü ko şullarda dahi idarenin uygulama yükümlülü ğü ortadan kalkmamaktad ır. Aynen icran ın hukuken veya fiilen imkâns ız olduğu hâllerde ifan ın şeklinde değişikliğe gidilmesi mümkün görülmelidir. Aynen icran ın önünde engellerin mevcut oldu ğu durumlarda icra biçiminde de ğişikliğe gidilmesi mümkün olsa da bunun ilgilinin yeniden yarg ıya başvurmas ına gerek kalmayacak şekilde yap ılmas ına ve alternatif tedbirin ki şiye sağlayacağı tatminin aynen icraya nazaran bariz bir nispetsizlik içinde olmamas ına öze n gösterilmelidir. İdare, hukuki veya fiilî imkâns ızlıklar olsa dahi her durumda karar ı uygulamak için elinden gelen her gayreti gösterdi ğini ve karar ı uygulama önündeki engellerin aşılamaz oldu ğunu ispatlamak zorundad ır. Bu gibi hâllerde idare, ilgiliye eski hâle getirme ilkesine göre en uygun alternatif çözümü önererek söz konusu karara uyma iradesinde olduğunu aç ıkça ortaya koymal ıdır (Erol Aksoy [GK], B. No: 2016/11026, 12/12/2019, 53). 42. Başvurucu, girmi ş olduğu vak ıf uzmanl ığı mülakat ından başarısız olmas ı üzerine işlemin iptali istemiyle dava açm ıştır. Davas ı devam ederken kendi iste ği ile emekli Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 9olmuştur. Mahkeme ilk önce davay ı reddetse de bozma üzerine verdi ği kararda mülaka t sınav ında s ınav komisyonu taraf ından davac ıya sorulan sorular ın ve davac ının verdiği cevaplara komisyon ba şkan ve üyelerince verilen notlar ın ayr ı ayr ı tutanağa geçirilmemes i nedeniyle mülakat s ınav ında başarısız say ılmas ına ilişkin işlemin iptaline karar vermi ştir. Ancak kararda i şlemin iptal edilmi ş olmas ının başvurucunun do ğrudan atanmas ı sonucunu doğurmayaca ğı ifade edilmi ştir. Bu durumda idare, ba şvurucu hakk ında yeniden değerlendirme yaparak yeni bir karar verecektir. 43. Anayasa'n ın 11. maddesine göre Anayasa hükümleri; yasama, yürütme ve yarg ı organlar ını, idare makamlar ını, diğer kurulu ş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallar ıdır. Kamu makamlar ının yarg ı kararlar ına uyma zorunlulu ğunun dayana ğı ise Anayasa'n ın emredici nitelikteki 138. maddesinin dördüncü f ıkras ı hükmüdür. Bu ba ğlamda Anayasa'n ın anılan hükümleri uyar ınca devletin yarg ı kararlar ına uyulmas ını sağlayacak tedbirleri sağlamas ı ve gerekli mekanizmalar ı oluşturmas ı zorunludur (Melik Yayan , B. No: 2015/14743, 3/12/2020, 57). 44.İdare taraf ından Mahkemenin 4/3/2016 tarihli karar ının yerine getirilmemesinin nedeni olarak ba şvurucunun mahkeme karar ından önce 5/1/2010 tarihinde emekliye ayr ılmas ı gösterilmi ştir. 45.İdari yarg ı kolunda aç ılan davalar (idari sözle şmelerden kaynaklanan baz ı davalar hariç), idari fonksiyonun eylem ya da i şlem şeklinde tezahür etmesi üzerine idari fonksiyonu icra eden kamu makam ına karşı aç ılan iptal ve tam yarg ı davalar ıdır. Dolay ısıyla iptal ya da kabul hükmünün muhatab ı, organik olan ı da kapsayacak şekilde fonksiyonel anlamda idare makamlar ı olmaktad ır. Bununla birlikte idarenin yarg ı karar ını icra etmemesi/edememesi hâli salt kendi iradesinden kaynaklanmayabilir. Lehine karar verilen kişinin ölmesi, mirasç ısının bulunmamas ı, statüsünün de ğişmesi, uyu şmazl ık konusu hukuki durumun ortadan kalkmas ı gibi örneklerin ço ğaltılabileceği hâllerde kamu gücünün herhangi bir dahli bulunmadan idarenin iptal ya da kabul hükmünü uygulamas ı fiilen mümkü n olmaktan ç ıkabilecektir. Bu gibi hâllerde karar ın icras ı hakk ına yönelik olarak kamu gücü taraf ından gerçekle ştirilen bir ihlalin varl ığından söz edilemeyebilir. Bunun yan ında idarenin yarg ı karar ını icra etmemesi/edememesi hâli kamu gücünü kullanan farkl ı mercilerin edimlerinden, müdahalelerinden de kaynaklanabilir. Bu durumlarda do ğrudan iptal ya da kabul karar ının muhatab ı olmasa dahi kamu gücünü kullanan bir kamu makam ının müdahalesinden/etkisinden söz etmek ve bu etkiyi hakk ın ihlal edilip edilmedi ği bağlam ında değerlendirmek mümkündür ( Melik Yayan , 58) . 46. Başvurucu, mülakat s ınav ının iptali amac ıyla dava açt ıktan sonra kara r verilmesini beklemeden emekli olmu ştur. Yap ılan yarg ılama sonucunda s ınavda ba şarısız say ılmas ına ilişkin işlemin iptaline karar verilse de idare ba şvurucunun emekli oldu ğunu belirterek karar ı uygulayamad ığını ifade etmi ştir. Olayda yarg ı karar ının icra edilememesi idarenin iradesinden kaynaklanmamaktad ır. Kendi iste ği ile emekli olmas ı neticesinde başvurucunun statüsü de ğişmiş durumda olup yeni statüye göre idarenin mahkeme karar ını uygulamas ı fiilen mümkün de ğildir. 47. Bu hâle göre ba şvurucunun statüsünün de ğişmesine ba ğlı olarak fiilen uygulanmas ı mümkün olmayan bir mahkeme karar ının idare taraf ından uygulanmamas ının karar ın icras ı hakk ını ihlal ettiğinden söz edilemeyecektir. Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 1048. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 49. Başvurucu, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 50. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden51. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 52. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 53. Başvuruya konu yarg ılama 11/12/2009 tarihinde ba şlam ış olup 21/6/2017 tarihli Daire karar ıyla sona ermi ştir. Yukar ıda an ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında toplam idari ve yarg ısal süreçte geçen yaklaşık 8 y ıllık yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 54. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 55. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 11(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 56. Başvurucu, ihlalin tespitiyle 20.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 57. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 58.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zarar ı karşılığında başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesi gerekir. 59. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç tutar ından oluşan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 1. Karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Başvurucuya net 18.000 TL tazminat ın ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 294,70 TL ba şvuru harc ından olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara 14. İdare Mahkemesine (E.2015/265, K.2016/663) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/5490 Karar Tarihi : 16/11/2021 12H. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Dan ıştay İkinci Dairesine (E.2017/282, K.2017/5337) GÖNDER İLMESİNE, I. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI