TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SERPİL ŞENTÜRK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/22924) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/22924 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Serpil ŞENTÜRK Vekili : Av. Nazl ı ÇUBUKLU SAYGILI I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; işveren ile aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu ger
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SERPİL ŞENTÜRK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/22924) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/22924 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Serpil ŞENTÜRK Vekili : Av. Nazl ı ÇUBUKLU SAYGILI I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; işveren ile aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesiyle başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Başvuruya konu olaylar ın meydana geldi ği süreçteki ola ğanüstü hâl (OHAL) koşullar ına, OHAL ilan ına ve uygulanan tedbirlere ili şkin genel bilgiler için bkz. C.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, 10-18; Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, 10-18. 3. Başvurucu, Tar ım ve K ırsal Kalk ınmay ı Destekleme Kurumu (Kurum) bünyesinde hizmet al ım sözleşmesi kapsam ında iş gören özel bir şirkette (işveren) taşeron işçi olarak çal ışmaktad ır. Kurum taraf ından başvurucunun terör örgütü ile irtibat veya iltisa k içinde oldu ğu yönünde i şverene bildirimde bulunulmu ştur. İşveren, güven ili şkisinin zedelendi ği gerekçesiyle ba şvurucunun i ş sözleşmesini feshetmi ştir. 4. Başvurucu, feshin geçersizli ğinin tespiti ve i şe iade talebiyle 29/11/2017 tarihinde Ankara 14. İş Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Mahkeme 22/6/2018 tarihinde davan ın kabulüne karar vermi ştir. Kararda, ba şvurucunun Fetullahç ı Terö r Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) ile irtibat ve iltisak ını ispatlayan bir delil elde edilemedi ği vurgulanm ıştır. An ılan karara kar şı yap ılan istinaf ba şvurusu Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi ( İstinaf Mahkemesi) taraf ından kabul edilmi ş ve mahkeme karar ının kald ırılmas ına karar verilmi ştir. Kararda Mahkemece eksik incelemeyle karar verildi ği, ilgili idari birimlerden ba şvurucu hakk ındaki delillerin ara ştırılmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/22924 Karar Tarihi : 11/7/2023 35. Mahkeme 27/1/2020 tarihinde yeniden davan ın kabulüne karar vermi ştir. Kararda ba şvurucu hakk ında Bylock isimli kriptolu haberle şme program ının olduğu iddias ıyla Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından gerçekle ştirilen soru şturma sonucunda, Bylock kullan ıldığı tespit edilen telefon hatlar ının sözleşmeleri üzerindeki imzalar ın başvurucuya ait olmad ığından kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar (KYOK) verildi ği bilgilerine yer verilmiştir. Kararda sonuç olarak Bylock kullan ıldığı tespit edilen telefon hatt ı sözleşmelerindeki imzalar ın başvurucuya ait olmamas ı ve an ılan soruşturman ın fesih tarihinden sonra ba şlatılmas ı nedenleriyle feshin geçersiz oldu ğu ifade edilmi ştir. 6. Söz konusu karara kar şı yap ılan istinaf ba şvurusu üzerine İstinaf Mahkemesi 1/7/2020 tarihinde istinaf ba şvurusunun kabulüne, mahkeme karar ının kald ırılmas ına ve davan ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. Kararda; i şverene ba şvurucunun terör örgütü ile irtibatl ı olabilece ği bilgisinin verildi ği, bu itibarla taraflar aras ındaki güven ili şkisinin zedelendi ği, dolay ısıyla iş akdinin devam ının işverenden beklenemeyece ği, başvurucu hakk ında sonradan geli şen sürecin feshe bir etkisinin bulunmayaca ğı vurgulanm ıştır. 7. Başvurucu, nihai hükmü 28/7/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 14/8/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 8. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 9. Başvurucu; i ş akdi feshedilirken hiçbir gerekçe gösterilmedi ğini, hakk ında gerçekleştirilen soru şturma sonucunda kesin olarak Bylock yüklü olan hatlar ı kullanmad ığının anlaşıldığını ve KYOK karar ı verildiğini ifade etmi ştir. Hakk ında gerçekle ştirilen fişleme nedeniyle özel hayat ın gizliliği ilkesinin, hakk ında hiçbir suç isnad ı bulunmadan i ş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle masumiyet karinesinin, yarg ılaman ın 3 y ıl sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 10. Bakanl ık görüşünde; süreçte verilen kararlara, konuyla alakal ı içtihada ve yarg ılamalar ın taraf ı olan işveren taraf ından sunulan görü ş ile ilgili belgelere yer verilmi ştir. Ayr ıca başvuruya konu olan karar ın OHAL döneminde al ınmas ı nedeniyle inceleme esnas ında Anayasa'n ın 15. maddesinin de dikkate al ınmas ının faydal ı olacağı ifade edilmi ştir. Başvurucunun Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında, başvuru dilekçesinde yer verilen hususlar tekrar edilmi ştir. A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 11. 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a 25/7/2018 tarihinde eklenen geçici ikinci maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi ve yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest ola n bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Tazminat Komisyonu taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2020/22924 Karar Tarihi : 11/7/2023 412. Bu defa 28/3/2023 tarihli ve 7445 say ılı İcra ve İflas Kanunu ile Baz ı Kanunlarda De ğişiklik Yap ılmas ı Hakk ında Kanun'un 40. maddesi ile 6384 say ılı Kanun'un geçici 2. maddesinin birinci f ıkras ında yer alan tarih 9/3/2023 olarak de ğiştirilmiş ve 9/3/2023 tarihi itibar ıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel ba şvurular ın, başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Tazminat Komisyonu taraf ından incelenece ği düzenlenmi ştir. 13. Anayasa Mahkemesi Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında; ilk bak ışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi oldu ğu görülen Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmede n yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir. 14. Mevcut ba şvurularda da söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 15. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 16. Başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesine yönelik i şlem, özel hayata sayg ı hakk ının otomatik olarak uygulanabilirli ğini sağlamamakla birlikte mevcut ba şvuruda mesleki hayata yönelik müdahalenin ba şvurucunun özel hayat ına ciddi şekilde etki etti ği ve bu etkinin belirli bir a ğırlık düzeyine ula ştığı değerlendirildi ğinden başvuru özel hayata sayg ı hakk ı yönünden uygulanabilir bulunmu ş ve bu kapsamda incelenmi ştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. C.A. (3) , 97-101; Ayla Demir İşat, 106-110). 17. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 18. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 187-191). Ola ğanüst ü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemde al ınan tedbiri konu edinen somut ba şvuruda Anayasa'n ın 15. maddesi maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimi dikkate al ınacakt ır (Mustafa Önal , B. No: 2018/9808, 9/2/2022, 14). 19. Anayasa'n ın 15. maddesine göre yap ılacak inceleme; müdahalenin Anayasa'daki çekirdek haklarla ilgili olup olmad ığı, an ılan maddenin ikinci f ıkras ında say ılan hak ve özgürlüklere dokunup dokunmad ığı, milletleraras ı hukuktan do ğan yükümlülüklere ayk ırılık teşkil edip etmedi ği ve durumun gerektirdi ği ölçüde olup olmad ığının tespitiyle s ınırlı olacakt ır (Ayla Demir İşat, 146). Başvuru Numaras ı: 2020/22924 Karar Tarihi : 11/7/2023 520. Anayasa'n ın 15. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan dokunulmas ı yasaklanan çekirdek haklar aras ında özel hayata sayg ı hakk ı yer almamaktad ır. Ayr ıca somut olaydaki tedbirin milletleraras ı hukuktan kaynaklanan di ğer herhangi bir yükümlülü ğe ayk ırı olduğu da saptanmam ıştır (Ayla Demir İşat, 147, 148). Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacak son inceleme, müdahalenin durumun gerektirdi ği ölçüde olup olmad ığının belirlenmesine ili şkin olacakt ır. 21. Başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesine ili şkin tedbirin ve bu kapsamda derece mahkemelerince sonuca ba ğlanan uyu şmazl ığın Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında durumun gerektirdi ği ölçüde olduğunun söylenebilmesi için öncelikle keyfî olmamas ı gerekir. Di ğer taraftan söz konusu tedbirin ölçülü olup olmad ığı değerlendirilirken elbette ülkemizde OHAL ilan ına sebebiyet veren durumun özellikleri ve OHAL ilan ı sonras ında ortaya ç ıkan koşullar dikkate al ınmal ıdır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 349). 22. Ancak i şçi taraf ından sadakat yükümlülü ğünün ihlal edildi ği, dolay ısıyla işçi ve işveren aras ındaki güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesine dayan ılarak al ınacak tedbirler bak ımından basit bir şüphenin yeterli olmayaca ğı, bu durumun somut olgularla desteklenmesi gerektiği aç ıktır. Gerek i şveren gerekse yarg ı organlar ı taraf ından aç ıklanan nedenlerin işveren ile i şçi aras ındaki güven ili şkisinin zedelendi ğini ortaya koyacak ve ikna edecek yeterlilikte olmas ı gerekir ( C.A. (3) , 125; Ayla Demir İşat, 133). 23.Şüphe feshinin mahiyeti gere ği ispat ı beklenmese de Yarg ıtay kararlar ında da belirtildiği üzere (benzer yöndeki Yarg ıtay kararlar ı için bkz. C.A. (3) , 46-56; Ayla Demir İşat, 52-62) şüphenin i şçinin kişiliğinden kaynaklanan bir sebebe dayanmas ı, bu sebebin de ciddi, önemli ve somut nitelikte objektif olay ve vak ıalar ile desteklenmesi gerekmektedir. Aksi hâlde hukuk devletinin bir gere ği olan hukuki güvenlik ilkesine ayk ırı bir şekilde keyf î uygulamalar ın gündeme gelmesi söz konusu olabilecektir ( Delil Metin, B. No: 2019/1419, 18/1/2023, 32). 24. Öte yandan 667 say ılı KHK dayanak al ınarak uygulanan somut tedbirin başvurucu üzerinde do ğuracağı etki de gözönüne al ındığında özellikle yarg ılama sürecinde devletten beklenen yükümlülüklerin OHAL ko şullar ında da yerine getirilmesi gerekti ği değerlendirilmektedir. Bu anlamda takdir yetkisinin öngörülen s ınırlar dâhilinde kullan ılmas ı ve nedenlerinin ikna edici şekilde ortaya konulmas ı OHAL ko şullar ında da yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerdendir. Dolay ısıyla terör örgütleriyle irtibat ı ya da iltisak ı olduğu konusunda çal ışandan duyulan şüphenin ciddi, güçlü ve objektif oldu ğuna ilişkin ikna edici gerekçeler ortaya konulmamas ı halinde al ınan tedbirin Anayasa'n ın 15. maddesi ba ğlam ında da söz konusu yükümlülüklere uygun olmad ığı değerlendirilebilecektir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Ayla Demir İşat, 161). 25. Özel hayata sayg ı hakk ı, üçüncü ki şiler taraf ından da olsa hakk ın öngördü ğü güvencelere keyfî şekilde müdahale edilmesini yasaklamaktad ır. Öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmesi, ki şilerin kendilerinin, ailelerinin gelece ğini ve itibar ını etkileyen mesleki hayata yönelik tedbirlerin keyfî olmamas ı, bu kapsamda do ğan uyuşmazl ıklar ın özel hayata sayg ı hakk ının gereklilikleri ba ğlam ında çözümlenmesi ola ğanüstü yönetim usullerinin benimsendi ği dönemlerde de geçerli olan temel güvencelerdir ( Ayla Demir İşat, 150). Öte yandan darbe te şebbüsü ve terör örgütlerinin özellikleri gözönüne al ındığında devletin ve kişilerin güvenli ği ile kamu düzeninin korunmas ı amac ıyla yasal düzenlemeler yap ılmas ının ve sak ıncal ı görülen ki şilerin mesleklerinden uzakla ştırılmas ına yönelik i şlemler tesis edilmesinin gerçek bir ihtiyaçtan kaynakland ığı aç ıktır. Ancak söz konusu tedbirlerin Başvuru Numaras ı: 2020/22924 Karar Tarihi : 11/7/2023 6muhataplar ının sak ıncal ı olduğu değerlendirilen ki şilerden olmas ı ve al ınan tedbirlerin durumun gerektirdi ği ölçüde olmas ı gerekir ( Ayla Demir İşat, 159). Ayr ıca belirtildiği üzere temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin süresi, kapsam ı ve ağırlığı ölçülülüğün belirlenmesinde dikkate al ınmas ı; kişilerin ölçüsüz veya keyfî müdahalelere karşı koyabilecekleri usule ili şkin güvencelerden yararland ırılmas ı gerekir ( Ayla Demir İşat, 160). 26. Somut olaydaki feshin gerekçesi, devletin millî güvenli ğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen FETÖ/PDY ile irtibat ı veya iltisak ı olduğu konusunda başvurucudan duyulan şüphe ve bu şüphe nedeniyle güven ili şkisinin ortadan kalkmas ıdır. 27. Başvurucunun i ş sözleşmesinin feshedilmesinin nedeni FETÖ/PDY ile irtibatl ı veya iltisakl ı olmas ı olarak gösterilmi ştir. Bununla birlikte Mahkemece ba şvurucu hakk ında Bylock kullan ıcısı olduğundan bahisle gerçekle ştirilen bir soru şturmaya ve bu soru şturma sonucunda verilen KYOK karar ına dayan ılm ış ve davan ın kabulüne karar verilmi ştir (bkz. 5). İstinaf Mahkemesince ise an ılan soruşturmaya de ğinilmeden, ba şvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatl ı olabilece ğinin işverene bildirilmesinin geçerli fesih için yeterli oldu ğu, sonradan ortaya ç ıkan gelişmelerin bu durumu etkilemeyece ği vurgulanm ıştır. İstinaf Mahkemesince başvurucu hakk ında somut delillere de ğinilmediği, Kurum taraf ından şüpheli oldu ğunun bildirilmesinin yeterli bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla FETÖ/PDY ile irtibat ı ya da iltisak ı olduğu konusunda ba şvurucudan duyulan şüphenin ciddi, güçlü ve objektif oldu ğuna ilişkin ikna edici gerekçeler ortaya konulmadan al ınan tedbirin söz konusu yükümlülüklere uygun olmad ığı değerlendirilmektedir. 28. Bu itibarla öngörülen güvencelere uygun şekilde gerçekle ştirilmeye n müdahalenin durumun gerektirdi ği ölçüyü korudu ğu söylenemeyecektir. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucu hakk ında al ınan ve Anayasa'n ın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata sayg ı hakk ına etki eden tedbirin OHAL döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlere uygun olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. III. GİDERİM 30. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve 79.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 31. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 32.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ının yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/22924 Karar Tarihi : 11/7/2023 7IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin özel hayata sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesine (E.2020/1063, K.2020/1571) iletilmek üzere Ankara 14. İş Mahkemesine (E.2019/169, K.2020/110) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 446,90 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.346,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 11/7/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.