TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR CENGİZ MUTLU BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/35088) Karar Tarihi: 28/1/2021 Başvuru Numarası : 2018/35088 Karar Tarihi : 28/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : Cengiz MUTLU Vekili : Av. Ege SANVER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvurucuya (sanığa) gerekçeli karar tebliğ edilmede n dosyanın kanun yolu denetimi y
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR CENGİZ MUTLU BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/35088) Karar Tarihi: 28/1/2021 Başvuru Numarası : 2018/35088 Karar Tarihi : 28/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : Cengiz MUTLU Vekili : Av. Ege SANVER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvurucuya (sanığa) gerekçeli karar tebliğ edilmede n dosyanın kanun yolu denetimi yapan mahkemeye gönderilmesi nedeniyle savunma iç in gerekli zaman ve kolaylıklardan yararlanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ili şkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ 2. Başvuru 26/11/2018 tarihinde yapılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölü m tarafında n yapılmasına karar verilmiştir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve e sas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçeves inde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numarası : 2018/35088 Karar Tarihi : 28/1/2021 38. Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığının 9/12/2015 tarihli id dianamesiyle başvurucu hakkında 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Ka nunu'na muhalefet suçundan kamu davası açılmıştır. 9. Yargılamayı yürüten Gaziosmanpaşa 11. Asliye Ceza Mahkemesi 2 /7/2018 tarihinde başvurucunun 213 sayılı Kanun'a muhalefet suçunu işle diğinden bahisle mahkûmiyetine hükmetmiş, sonrasında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı vermiştir. Tefhim edilen kararda gerekçeye yer verilmemi ştir. 10. Başvurucu müdafii karara itiraz ettiğine ilişkin dilekçesin i 9/7/2018 tarihinde vermiş ve gerekçeli itiraz dilekçesini gerekçeli kararın tebliğ inden sonra vereceğin i bildirmiştir. 11. Gerekçeli karar başvurucu veya müdafiine tebliğ edilmemiş v e itiraz hususunda karar verilmek üzere dosya 19/9/2018 tarihinde İstanbul 19. Ağı r Ceza Mahkemesine gönderilmiştir. 12. İstanbul 19. Ağır Ceza Mahkemesi 9/10/2018 tarihinde itiraz ı kesin olarak reddetmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir: "İtiraza konu mahkeme karar ında aç ıklanan gerekçelere, yarg ılama aşamas ında al ınan beyanlara, itiraz dilekçesinde ileri sürülen sebeplere ve tüm dosya kapsam ına göre, itiraza konu karar ın CMK.'n ın 231. maddesinde öngörülen yasal unsurlar ı taşıdığı ve bu hali ile karar ın usul ve yasaya uygun bulundu ğu görülmekle yerinde olmayan itiraz ın reddine ... " 13. Başvurucu, nihai kararın 25/10/2018 tarihinde tebliğ edildi ğini beyan etmiş ve 26/11/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. IV. İLGİLİ HUKUK 14. İlgili hukuk için bkz. Ayşe Eşlik, B. No: 2014/15969, 21/6/2017, 14-18; İbrahim Kaya , B. No: 2017/29474, 28/1/2020, 15-16. V. İNCELEME VE GEREKÇE15. Mahkemenin 28/1/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başv uru incelenip gereği düşünüldü: A. Savunma İçin Gerekli Kolaylıklara Sahip Olma Hakkının İhlal E dildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddiaları 16. Başvurucu, gerekçeli kararın kendisine tebliğ edilmediğini, ayrıntılı itiraz dilekçesi vermeden HAGB kararına yaptığı itirazın incelenerek r eddedildiğini ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlale neden olan kararın kaldırılması talebinde bulunmuştur. Başvuru Numarası : 2018/35088 Karar Tarihi : 28/1/2021 42. Değerlendirme 17. Anayasa nın " Hak arama hürriyeti " kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hu kuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsi fini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucunun iddialarının savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 19. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine ka rar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan savunma i çin gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 20. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes savunma ve adil yarg ılanma hakkına sahiptir. Savunma hakkının sağladığı güvenceler , esasen adil yargılanma hakkı içinde yer almaktadır. Savunma hakkı, hukuk devleti ilkesinin gereklerinde n ve adil yargılanma hakkının önemli güvencelerinden biri olması nedeniyle Anayasa'n ın 36. maddesinde ayrıca ifade edilmiştir ( Ufuk Rifat Çobano ğlu, B. No: 2014/6971, 1/2/2017, 35). 21. Ceza yargılamasında savunma hakkının güvence altına alınması , demokratik toplumun temel ilkelerindendir ( Erol Ayde ğer, B. No: 2013/4784, 7/3/2014, 32). İddiaya karşı savunma imkânı tanınmadığı sürece adil bir yargılama yapı lması mümkün değildir. 22. Suç isnadı altındaki kişiye savunma hakkının şeklen değil g erçek anlamd a sağlanması gerekir. Bunun için suç isnadı altındaki kişi, savun ma için yeterli imkâna yani gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmalıdır. Bu itibarla anıl an güvence adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriğine dâhil ve bu hakkın doğal sonucudur . Diğer yandan Anayasa'nı n 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin tara f olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Avrupa İnsan Hak ları Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (b) bendinde, bir suç ile it ham edilen herkesin savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkı düzenlenmiştir (Ufuk Rifat Çobano ğlu, 37). 23. Anayasa Mahkemesi de savunma için gerekli zaman ve kolaylı klara sahip olma hakkının Anayasa nın 36. maddesinde belirtilen adil yarg ılanma kavramı yanında meşru vas ıta ve yollardan yararlanma kavramının da kapsamında olduğunu belirtmiştir (AYM, E.1992/8, K.1992/39, 16/6/1992). Başvuru Numarası : 2018/35088 Karar Tarihi : 28/1/2021 524. Savunma için gerekli kolayl ık kavramı şüpheliye/sanığa savunma için yardımcı olacak veya olabilecek zorunlu olan imkânları ifade etmekte ve silahlar ın eşitliğini sağlamayı amaçlamaktadır. Suç isnadı altındaki kişiye sağlanması zorunlu kolaylıklar, savunma için gerekli olanlardır. Kişinin beraat etmesini veya cezasının azaltılması nı sağlayabilecek delil niteliğindeki belgelere erişimine ve müdafiiyle görüşmesine izi n verilmesi, gerekçeli kararın tebliğ edilmesi ve yargılama esnasında esaslı değişikliklerden haberdar edilmesi sağlanaca k kolaylıklardır ( Ufuk Rifat Çobano ğlu, 45). 25. Kanun yoluna başvuru süresi tefhimle başlayan kişinin gerekç eli karar tebliğ edilmeden kanun yoluna başvurmak zorunda kalması durumunda gere kçesini bilmediği karar veya hükme karşı kanun yoluna başvuru hakkını gereği gibi kulla ndığı söylenemeyeceği gibi kanun yoluna başvurma nedenlerini bilmeyen kanun yolu merciinin de kanun yolu incelemesini sağlıklı bir şekilde yapması da mümkün değildir (t emyiz kanun yolu bakımından benzer değerlendirmeler için bkz. Vesim Parlak , B. No: 2012/1034, 20/3/2014). ii. İlkelerin Olaya Uygulanması 26. Somut olayda Mahkemece 2/7/2018 tarihli celsede 213 sayılı K anun'a muhalefet suçundan başvurucunun mahkûmiyetine karar verilerek hüküm başvu rucu müdafiine tefhim edilmiştir. Mahkeme tefhim ettiği kısa kararda, mahkûmiyet kara rının ve HAGB kararı verilmesinin gerekçesine dair bir açıklamada bulunmamıştır. 27. Başvurucu müdafii, tefhimle başlayan yedi günlük itiraz sür esi içinde verdiği 9/7/2018 tarihli dilekçe ile karara itiraz etmiş ve gerekçeli k ararının kendisine tebliği ile birlikte mahkeme kararına ilişkin gerekçeli itiraz nedenlerini bildireceğini belirtmiştir. Buna karşın gerekçeli karar başvurucuya tebliğ edilmeden dosya 19/9/ 2018 tarihinde İstanbul 19. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiş ve başvurucuya gerekçeye itir az etme fırsatı tanınmadan itiraz, İstanbul 19. Ağır Ceza Mahkemesince incelene rek reddedilmiştir. 28. Yukarıda açıklanan tespitler ışığında başvuruya konu davada , başvurucunun Mahkeme tarafından 2/7/2018 tarihli celsede gerekçesi açıklanma dan tefhim edilen kısa karar üzerine yedi günlük itiraz süresi içinde verdiği dilekçeyle yap tığı itiraz başvurusunda gerekçeli karar tebliğ edilmeden dosyanın İstanbul 19. Ağır Cez a Mahkemesine gönderildiği ve başvurucunun Mahkemenin gerekçesini bilmediği için itiraz ne denlerini sunamadığı anlaşılmıştır. 29. Somut olayda başvurucuya gerekçeli karar tebliğ edilip başvu rucunun ayrıntılı itiraz sebeplerini ileri sürmesi beklenmeden dosyanın itirazı i nceleyecek ağır ceza mahkemesine gönderildiği ve bu sebeple başvurucunun kanun yolun a başvurma nedenlerini sunamadığı anlaşılmaktadır. Kanun yoluna başvuru süresi tefhiml e başlayan başvurucunun gerekçesini bilmediği bir hükme karşı itiraz kanun yoluna başvu ru hakkını gereği gibi kullandığı söylenemez. Başvurucunun beraat etmesini veya cezası nın azaltılmasını sağlayabilecek argümanları ileri sürebilmesi için hangi gerekçe ile cezalandırıldığını bilmesi gerekir. Dolayısıyla yargılamanın esaslı belgelerinden olan ve cezalandırmanın olgusal ve hukuksal temelini oluşturan gerekçeli kararın başvurucuya tebli ğ edilmemesi, başvurucunun savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edilmesi sonucunu doğurmuştur (benzer yönde bkz. İbrahim Kaya , 33). 30. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa nın 36. maddesi nde güvence altına alınan savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numarası : 2018/35088 Karar Tarihi : 28/1/2021 6B. Diğer İhlal İddiaları 31. Başvurucunun savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahi p olma hakkının ihlal edildiğine karar verildiğinden adil yargılanma hakkı kaps amındaki idarenin çelişkili ifadelerine itibar edilerek eksik inceleme ile yasal unsurları oluşmayan suçtan mahkûmiyet kararı verildiği şeklindeki diğer şikâyetleri hakkında kabul ed ilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. C. 6216 Sayılı Kanun un 50. Maddesi Yönünden 32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kur uluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un 50. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 33. Başvurucu, ihlale neden olan kararların kaldırılması taleb inde bulunmuştur. 34. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler bel irlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir kararında ise bu ilkelerle b irlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir ( Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 35. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğin e karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz e dilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duru ma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirle nerek devam eden ihlali n durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararl arın giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Do ğan, 55, 57). 36. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihl ali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaralı fık rasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargı lama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasa l düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ort adan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgüle nen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal ka rarına bağlı olarak Başvuru Numarası : 2018/35088 Karar Tarihi : 28/1/2021 7yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki yargıla manın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama se bebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısı yla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini bekleme ksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı ve rerek devam eden ihlali n sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 37. İncelenen başvuruda, gerekçeli karar tebliğ edilmeden gönder ilen dosyada başvurucu aleyhine Ağır Ceza Mahkemesi tarafından karar verilme si nedeniyle Anayasa nı n 36. maddesinde güvence altına alınan savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla ihlal in ilk derece mahkemesinin gerekçeli kararının sanığa tebliği sağlanmadan itiraz talebini değerlendiren Ağır Ceza Mahkemesi kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. 38. Bu durumda savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargıl ama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuru ya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereke n iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran n edenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinde n ibarettir. Bu sebeple başvurucuya gerekçeli kararı tebliğ edip gerekçeli itiraz dilek çesi hazırlaması için belli bir süre tanınması ve sonrasında dosyayı yeniden itiraz incelemesi yapılması amacıyla İstanbu l 19. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere Gaziosmanpaşa 11. A sliye Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 39. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvur ucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. .VI. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargıla nma hakkı kapsamındaki savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip o lma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Kararın bir örneğinin adil yargılanma hakkı kapsamındaki savu nma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlalinin sonuçlarını n ortadan kaldırılması için yeniden itiraz incelemesinin yapılması amacıyla İstanbul 19. Ağ ır Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere Gaziosmanpaşa 11. Asliye Ceza Mahkemesine (E. 2015/1602, K.2018/1188) GÖNDERİLMESİNE, D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE, Başvuru Numarası : 2018/35088 Karar Tarihi : 28/1/2021 8E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Ma liye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmas ına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar ge çen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 28/1/ 2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ