TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AYSEL ÖZDEM İR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30946) Karar Tarihi: 30/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/30946 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Aysel ÖZDEM İR 2. Celal KAYA 3. İbrahim Halil TÜZÜN Başvurucular Vekili : Av. Abdulkadir TÜZÜN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediy
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AYSEL ÖZDEM İR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30946) Karar Tarihi: 30/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/30946 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Aysel ÖZDEM İR 2. Celal KAYA 3. İbrahim Halil TÜZÜN Başvurucular Vekili : Av. Abdulkadir TÜZÜN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediye alaca ğının tahsili amac ıyla aç ılan davan ın Yarg ıtay daireleri aras ında süregelen görü ş ayr ılığı dolay ısıyla reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 5/10/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. 2018/30955, 2018/30958 numaral ı başvuru dosyalar ının hukuki ve fiilî irtiba t nedeniyle 2018/30946 numaral ı başvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemeni n 2018/30946 numaral ı dosya üzerinden yürütülmesine ve di ğer dosyalar ın kapat ılmas ına kara r verilmiştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/30946 Karar Tarihi : 30/9/2020 37. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular, Suruç Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vakf ında (Vak ıf) hizmet akdine dayal ı olarak çal ışmaktad ır. 10. Başvurucular, kamu personeli olduklar ını ileri sürerek 4/7/1956 tarihli ve 6772 say ılı Devlet ve Ona Ba ğlı Müesseselerde Çal ışan İşçilere İlave Tediye Yap ılmas ı Hakk ında Kanun uyar ınca her bir y ıllık çal ışma süresi içinde ödenmesi gereken iki ayl ık tutar ındaki ilave tediye alaca ğının ödenmesi amac ı yla Vak ıf aleyhine ayr ı ayr ı dava açm ışlard ır. 11. Suruç Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme), i ş mahkemesi s ıfat ıyla yapm ış olduğu yarg ılama sonunda 26/5/2016 tarihli kararlarla ba şvurucular ın davalar ın kabulüne karar vermi ştir. Gerekçeli kararlarda; davac ılar ın daval ı Vakfa ba ğlı olarak muhteli f tarihlerden itibaren çal ışmaya başlad ıklar ı, daval ı Vakf ın kamu kurumu niteli ğinde oldu ğu, 6772 say ılı Kanun kapsam ında bulunan kurumlarda çal ışanlara her y ıl için ilave tediye ödeme yap ılacağı aç ıklanm ıştır. 12. Daval ı, temyiz yoluna ba şvurmuştur. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin (Daire) 12/10/2017 tarihli kararlar ıyla mahkemenin kararlar ı bozulmu ştur. Daire, kararlar ında Yarg ıtay İçtihad ı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 9/6/2017 tarihli karar ına göre Vakf ın 6772 say ılı Kanun gere ğince kamu kurumu niteli ğinde olmad ığını belirtmiştir. 13. Mahkeme 31/1/2018 tarihli kararlarla bozma karar ına uyarak davalar ı reddetmiştir. 14. Başvurucular, temyiz yoluna ba şvurmuştur. Daire 11/7/2018 tarihli kararlar ıyla başvurucular ın temyiz taleplerini reddetmi ştir. 15. Başvurucular 5/10/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 16.İlgili hukuk için bkz. Yasemin Bodur , B. No: 2017/29896, 25/12/2018, 14-32. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 30/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 18. Başvurucular; benzer uyu şmazl ıklar ın farkl ı şekilde sonuçlanmas ının daha önce bu uyuşmazl ıklar ın temyiz incelemesini yapan Yarg ıtay daireleri aras ındaki görü ş ayr ılığından kaynakland ığını, bu bağlamda Yarg ıtay ın 7. ve 9. Hukuk Dairelerinin kendileri ile ayn ı statüde bulunan ki şileri kamu i şçisi olarak kabul edip ilave tediye alaca ğına hak Başvuru Numaras ı: 2018/30946 Karar Tarihi : 30/9/2020 4kazand ıklar ı yönündeki kararlar ına rağmen Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin bu ki şileri kamu işçisi olarak kabul etmemesi nedeniyle ilave tediye alaca ğı isteklerinin reddine kara r verdiğini belirtmi ştir. Başvurucular, ayn ı statüdeki i şçiler için aç ılan davalarda ilave tediye alacaklar ının ödenmesi yönünde karar verilirken daha sonra Vakf ın kamu kurumu olmad ığı gerekçesiyle taleplerinin reddine karar verildi ğini belirterek adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın farkl ı karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının özünün adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ına ilişkin olduğu ve bu kapsamda bir inceleme yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden20. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden21. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Yasemin Bodur (ayn ı kararda bkz. 35-45) karar ında ortaya konulmu ştur. An ılan kararda Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi bağlam ındaki görevinin hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmek oldu ğu belirtilmi ştir. Bu noktada derece mahkemelerinin hukuk kurallar ını yorumlamas ından kaynaklanan içtihat fark ının süregelen bir hâl ald ığı durumlarda uygulamadaki tutars ızlıklar ı ortadan kald ıracak nitelikteki tedbirlerin önemine i şaret edilmi ştir. Hukukun üstünlü ğü ilkesi gere ği devletin ayn ı yarg ı koluna dâhil mahkemeler aras ındaki derin ve süregelen içtihat farkl ılıklar ını ortadan kald ırabilecek nitelikte bir mekanizmay ı kurmak ve bu mekanizman ın etkin bir şekilde işleyi şini sağlayacak düzenlemeler yapmakla yükümlü oldu ğu ifade edilmi ştir. 22. Ayn ı kararda Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi ve sonradan bu görev verilen (kapat ılan) Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin Vak ıf çal ışanlar ının kamu i şçisi olduğuna ve şartlar ı uygunsa idare taraf ından ödenmesine karar verilen ilave tediye alaca ğından yararlanacaklar ına dair kararlar verdi ği belirtilmi ştir. Buna kar şılık olarak Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin an ılan vak ıflar ın özel hukuk tüzel ki şisi statüsüne sahip oldu ğunu ve dolay ısıyla kamu personeli s ıfat ı bulunmayan çal ışanlar ının ilave tediyede n yararlanmayaca ğını istikrarl ı olarak hüküm alt ına ald ığı ifade edilmi ştir. Yarg ıtay daireleri aras ındaki derin ve süregelen içtihat fark ının faaliyete giren istinaf mahkemesi niteli ğindeki BAM daireleri aras ında da sürdürüldü ğü saptanm ıştır (Yasemin Bodur , 48, 50). 23. An ılan kararda sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ı çal ışanlar ının ilave tediye alaca ğına hak kazan ıp kazanmayaca ğı hususunda süregelen içtihat farkl ılığının derinleşmiş ve sürekli bir nitelik kazanm ış olduğu, bu durumun davalar ın somut özelli ğinden kaynaklanmad ığı, bu durumun ortadan kald ırılmas ını sağlayacak içtihad ı birleştirme karar ı gibi elveri şli bir mekanizma i şletilmemesi nedenleriyle var ılan sonucun ba şvurucu için öngörülemez oldu ğu ve yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeledi ği sonucuna ula şılm ıştır (Yasemin Bodur , 52). Başvuru Numaras ı: 2018/30946 Karar Tarihi : 30/9/2020 524. Somut ba şvurunun da ayn ı hususa ili şkin olmas ı ve Yasemin Bodur karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir durumun bulunmamas ı nedeniyle ba şvurucular ın Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 26. Başvurucular; ihlalin tespiti, yarg ılaman ın yenilenmesi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 27. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 28. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 29. Bununla birlikte 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilirken idari eylem ve i şlem niteli ğinde karar verilemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederken idarenin, yarg ısal makamlar ın veya yasama organ ının yerine geçerek i şlem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederek gerekli i şlemlerin tesis edilmesi için karar ı ilgili mercilere gönderir ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 57). Başvuru Numaras ı: 2018/30946 Karar Tarihi : 30/9/2020 630. Anayasa Mahkemesince Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Somut olaylarda ihlalin ayn ı hukuki nedene dayal ı olarak benzer konumdaki ki şiler taraf ından aç ılan davalarda aradan geçen uzun zamana ra ğmen Yarg ıtay daireleri aras ındaki görü ş fark ının ortadan kald ırılıp uygulama birli ğinin sağlanmamas ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Diğer bir ifadeyle ihlal, ba şvurucular ın ayn ı anda iki farkl ı yorumu yürürlükte bulunan ve bu nedenle belirlilik kriterini ta şımayan bir hukuk kural ına tabi tutulmas ından kaynaklanmaktad ır. 31. Anayasa Mahkemesince yap ılan ihlal tespitinin derece mahkemesi karar ının sonucuna yönelik olmad ığının ve derece mahkemesince var ılan sonuçtan ba ğıms ız olduğunun altı çizilmelidir. Hâl böyle olunca ihlalin giderilmesi için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. Aksi durum yani ihlalin giderim şekli olarak yarg ılaman ın yenilenmesine hükmedilmesi, bu yorumlardan birine üstünlük tan ınarak taraflardan bir lehine tercihte bulunulmas ı anlam ına gelebilecektir. Bu da var olan ihlali gidermeyece ği gibi derece mahkemesinde görülen uyu şmazl ığın diğer taraf ı aleyhine yeni ihlallerin do ğmas ına yol açabilecektir. Dolay ısıyla somut olayda yarg ılaman ın yenilenmesi ihlalin sonuçlar ını ortadan kald ıracak nitelikte bir yol olarak kabul edilemeyece ğinden başvurucular lehine uygun bir tazminata hükmedilmesi yeterli bir giderimi sa ğlayacakt ır. 32. Bu itibarla adil yarg ılanma hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruculara net 10.000 TL manevi tazminat ın ayr ı ayr ı ödenmesine karar verilmesi gerekir. 33. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç tutar ının başvuruculara ayr ı ayr ı ödenmesine, 3.000 TL vekâlet ücretinin mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvuruculara net 10.000 TL manevi tazminat ın AYRI AYRI ÖDENMES İNE, fazlaya ili şkin taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harç tutar ının başvuruculara AYRI AYRI, 3.000 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Suruç Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2018/23; E.2018/24; E.2018/25) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/30946 Karar Tarihi : 30/9/2020 7G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 30/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI