TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR M.G. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/13901) Karar Tarihi: 11/2/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 28/4/2021-31468 Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIM.Emin KUZBasri BAĞCI Raportör : Melek ŞAHAN Başvurucu : M.G. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR M.G. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/13901) Karar Tarihi: 11/2/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 28/4/2021-31468 Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIM.Emin KUZBasri BAĞCI Raportör : Melek ŞAHAN Başvurucu : M.G. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 25/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca 9/12/2019 tarihinde tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyeti dışındaki iddialar yönünden kabul edilemezlik karar ı verilmiş; başvurunun tutuklaman ın hukukiliğine ilişkin k ısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin ise Bölüm taraf ından yap ılmas ına, ayr ıca başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 38. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzat ılm ıştır. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. Darbe te şebbüsü sonras ında Trabzon Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından başlatılan soruşturma kapsam ında başvurucu 13/12/2017 tarihinde gözalt ına alınm ıştır. 11. Askerî personel (sözle şmeli üste ğmen) iken hakk ında soru şturma ba şlatılan başvurucu, soru şturma nedeniyle 14/5/2018 tarihinde aç ığa al ınm ıştır. Başvurucunun sözleşmenin yenilenmesi talebi ise 8/9/2020 tarihinde reddedilmi ştir. 12. Başsavc ılık taraf ından 21/12/2017 tarihinde ba şvurucunun ifadesi al ınm ıştır. Başvurucunun ifade alma i şlemi s ıras ında müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu ifadesinde özetle 2009 y ılında Mersin Üniversitesi Tarsus Teknik E ğitim Fakültesinden mezun olduktan sonra 2010 y ılında Kara Kuvvetlerinde istihkâm subay ı olarak göreve başlad ığını, s ınav ı kazanmas ında FETÖ/PDY'nin herhangi bir katk ısının olmad ığını, eğitim hayat ı boyunca örgüte ait evlerde kalmad ığını, dershanelerine gitmedi ğini, Bank Asyada hesab ının bulunmad ığını ve örgüte ait derneklere üye olmad ığını beyan etmi ştir. Başvurucu; aleyhinde ifade veren M.G. ile istihkâm okulunun misafirhanesinde dört ay ve İstanbul Tuzla'da piyade okulu misafirhanesinde bir hafta birlikte kald ıklar ını, bunun haricinde herhangi bir irtibatlar ının olmad ığını ve herhangi bir husumetinin de bulunmad ığını beyan etmiştir. Başvurucu; herhangi bir imamla sohbetlere kat ılmad ığını, kendini gizlemek için alkol almad ığını, eşinin başını açmad ığını, eşinin din kültürü ve ahlak bilgisi ö ğretmeni olduğunu ve FETÖ/PDY ile hiçbir ba ğlant ısının bulunmad ığını belirterek suçlamalar ı kabul etmediğini ifade etmi ştir. 13. Başvurucu, Ba şsavc ılık taraf ından üzerine at ılı silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı istemiyle 21/12/2017 tarihinde Trabzon 2. Sulh Ceza Hâkimli ğine (Hâkimlik) sevk edilmi ştir. 14. Başvurucunun sorgusu Hâkimlik taraf ından ayn ı tarihte yap ılm ıştır. Sorgu sıras ında başvurucunun müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucunun sorgudaki ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "[M.G.nin] aleyhime iddialar ını kabul etmiyorum, ben Metin kod adl ı birinin arac ılığı ile [M.G.] ile hiç bir zaman FETÖ/PDY örgütünün sohbet adl ı örgütsel toplant ılar ına Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 4kat ılmad ım, beni [M.G.] ve hiç kimse sohbet badisi yapmad ı, benim [M.G.] ile istihkam okulunda dört ay bir müddet de Tuzla piyade okulunda bölük komutanl ığı kursunda birlikte kald ık, özellikle beraber kalm ışlığımız yoktur, tamamen denk geldi, zaten bizim nered e kalacağımız o dönem ki bölük komutanlar ımız taraf ından belirleniyordu." 15. Başvurucu, Hâkimlikçe yap ılan sorgusunun ard ından 21/12/2017 tarihinde silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanm ıştır. Tutuklama karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...üzerine at ılı silahl ı terör örgütüne üye olma suçunu i şlediğine dair tan ık beyan ı, şüphelinin savunmas ı, üzerine at ılı suçun 5271 Say ılı Ceza Muhakemesi Kanunun 100/3 maddesinde say ılan katalog suçlardan olmas ı şüphelinin üzerine at ılı suç için kanunda öngörülen hapis cezas ının alt ve üst s ınırlar ı itibariyle bu a şamada tutuklama tedbirinin ölçülü olaca ğı ve bu a şamada CMK 109 maddede düzenlenen adli kontrol koruma tedbirlerinin yetersiz kalaca ğı da nazara al ınarak Trabzon Cumhuriyet Başsavc ılığının talebinin kabulü ile şüphelinin i şlediği iddia olunan [terör örgütüne üye olma] suçundan CMK 100 ve 101 maddeleri uyar ınca tutuklanmas ına ... [karar verildi.] " 16. Başvurucu, an ılan karara itiraz etmi ş; itiraz ı inceleyen Trabzon 1. Sulh Ceza Hâkimliği 9/1/2018 tarihinde itiraz ın reddine karar vermi ştir. 17. Soru şturma aşamas ında dinlenen tan ık M.G.nin beyan ının ilgili k ısm ı şöyledir: " ...15/9/2010 tarihinde İzmir İstihkam okuluna kat ılış yapt ım. Burada gerçek ad ı Mehmet olan Metin kod adl ı İzmir Yamanlar Kolejinde ö ğretmenlik yapan bir şahıs arad ı. Dışarıda bu şahısla buluştuk. Bana daha rahat görerebilmemiz için d ışarıda ev tut dedi. Fakat ben kendileri ile görü şmek istemedi ğim için ev tutmad ım. Birlik içerisinde ki misafirhanede kald ım. Beni şu an üste ğmen olan [M.G. (ba şvurucu)] isimli devremle tan ıştırdı. [M.G. (ba şvurucu)] de benim gibi misafirhanede kal ıyordu. Bu [M.G . (başvurucu)] ile 7-8 ay kadar grup arkada şlığı yapt ık... " 18. Başsavc ılık 5/2/2018 tarihli iddianameyle ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. İddianamede öncelikle FETÖ/PDY hakk ında genel bilgilere, sonras ında başvurucuya yönelik suçlama ve delillere yer verilmi ştir. Başsavc ılık, başvurucunun FETÖ/PDY hiyerar şisi içinde yer almak suretiyle silahl ı terör örgütüne üye olma suçunu işlediğini iddia etmi ştir. İddianamede suçlamaya esas al ınan olgu, tan ık M.G.nin ifadesidir (bkz. 17). 19. Trabzon 3. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 21/2/2018 tarihinde iddianamenin kabulüne ve ba şvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. Mahkemenin E.2018/73 say ılı dosyas ı üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 20. Başvurucu 16/3/2018 tarihinde tutuklulu ğunun devam ına ilişkin karara itira z etmiş, Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi 17/4/2018 tarihinde itiraz ı kesin olarak reddetmi ştir. 21. Başvurucu 25/4/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 22. Mahkeme 11/5/2018 tarihinde "tutuklulukta geçirdi ği süre, delillerin öneml i ölçüde toplanm ış olmas ı, bu aşamadan sonra amaçlanan gayeye daha ölçülü ve orant ılı koruma tedbiri olan adli kontrol koruma tedbirleri ile de ula şılabileceği" gerekçesiyle Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 5başvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. Bununla birlikte Mahkeme; ba şvurucu hakk ında yurt d ışına ç ıkışının yasaklanmas ı, belirlenen gün ve saatte belirlenen yere ba şvurma şeklinde adli kontrol tedbirinin uygulanmas ına hükmetmi ştir. 23. Tan ıklar ın kovuşturma aşamas ında al ınan ifadelerinin ilgili k ısm ı ise şöyledir: i. M.G .: "San ık [M.G. (ba şvurucu)] yönünden ise 2010 y ılında İzmir İstihkam Okulu'nda bulundu ğum dönemde Metin kod isimli, gerçek ad ı Mehmet olan bir şahıs benimle ilgileniyordu, ben o dönemde misafirhanede kal ıyordum, bana rahat görüşebilmemiz için eve ç ıkmam ı söyledi, ben kabul etmedim, bunun üzerine beni devrem olan [M.G. (ba şvurucu)] ile tan ıştırdı, ben daha öncesinden san ık [M.G. (ba şvurucu)] nin bu yap ı ile bağlant ılı olduğunu bilmiyordum, san ık ile birlikte bir kez Metin kod adl ı şahısla buluştuk, bir daha birlikte herhangi bir toplant ıya kat ılmad ık, sonras ında da kendisiyle örgütsel anlamda herhangi bir irtibat ımız olmad ı, san ığın ne tür faaliyetlerde bulundu ğu ya da bu yap ı içerisinde hangi pozisyonda oldu ğu hakk ında herhangi bir bilgim yoktur." ii. H.D .: "Ben huzurda bulunan san ığı tan ımam. Ben üzerime at ılı suça ilişkin olarak Trabzon'da ifade verdim. Ben 2011 y ılında İzmir'de subayl ık temel kursuna kat ıldım. Rütbem üstte ğmen'dir. Ben [M.G.yi (ba şvurucu)] ilk kez görüyorum. Ben subayl ık teme l kursunda iken badimin [M.G. (ba şvurucu)] olduğunu söylemedim. Ceyhun isimli bir arkadaştı. Ben huzurda bulunan [M.G. (ba şvurucu)] ile ilgili bir beyanda bulunmad ım. Benim beyanda bulundu ğum kişi Ceyhun B.'dir. Muhtemelen emniyette ifadeleri kar ıştırdılar." 24. Mahkeme 22/12/2020 tarihli karar ile ba şvurucunun beraatine hükmetmi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "... San ığın örgüte müzahir Bank Asya da aç ılmış bir hesab ının olmamas ı ve örgüt içi haberleşme program ı olan Bylock isimli programa rastlanmam ış olmas ı, İzmir, Hakkari, Ankara ve Trabzon Emniyet Müdürlü ğü'ne araştırma müzekkeresi yaz ılmış ve gelen cevabi yaz ılarda san ığın müzekkere tarihi itibariyle herhangi bir ard ışık aramas ının tespi t edilemedi ği, etkin pi şmanl ıkta bulunan [M.G.nin (tan ık)] talimat mahkememizdeki beyan ında san ık ile birlikte Metin kod adl ı şahısla buluştuklar ını, bir daha birlikte herhangi bir toplant ıya kat ılmad ıklar ını, sonras ında da san ık ile örgütsel anlamda herhangi bi r irtibat ının olmad ığı şeklindeki ayr ıntılı ve çelişmeyen beyanlar ı, [H.D.nin] soruşturma aşamas ında teşhis tutana ğındaki beyanlar ını doğrulayacak bir delile ula şılamamas ı ve [H.D.nin] kovuşturma aşamas ındaki 'Ben subayl ık temel kursunda iken badimin [M.G. (başvurucu)] olduğunu söylemedim. Ceyhun isimli bir arkada ştı. Ben huzurda bulunan [M.G. (ba şvurucu)] ile ilgili bir beyanda bulunmad ım. Benim beyanda bulundu ğum kişi Ceyhun B.dir. Muhtemelen emniyette ifadeleri kar ıştırdılar" şeklindeki beyan ı, san ıktan el e geçirilen dijital metaryallerde Kakaotalk, Coco, CoverMe ve Threema uygulamalar ına ait kal ıntılar tespit edilmi ş ise de söz konusu programlar ın yüklenip yüklenmedi ği, örgütse l amaçl ı faaliyetlerde kullan ılıp kullan ılmad ığına dair raporda bir tespitin bulunmamas ı birlikte de ğerlendirildi ğinde san ığın süreklilik ve devaml ılık arz edecek şekilde örgüt içerisinde faaliyet gösterdi ğine dair herhangi bir delilin mevcut olmamas ı, san ık hakk ındaki bahsi geçen iddialar ile tespitlerin terör örgütüne üye olma suçunun olu şabilmesi için aranan süreklilik, çe şitlik ve devaml ılık arz edecek boyutta olmad ığı da dikkate al ındığında, şüpheden san ık yararlan ır ilkesi gere ğince at ılı suçun san ık taraf ından işlendiğinin sabit olmamas ı ..." Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 625. Beraat karar ına karşı Cumhuriyet savc ısı, kurulan hükmün kald ırılmas ı talebiyle istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. Talebin ilgili k ısm ı şöyledir: "...Dosya kapsam ında askeri personel olarak görev yapan san ığın [M.G.] ve [H.D.] isimli şahıslar ın beyan ı ile sabit oldu ğu üzere askeri yap ılanmada örgüt hiyerar şisine girdiği, ayr ıca san ıktan elde edilen dijital materyallere ili şkin export ve inceleme raporund a san ığa ait cep telefonunda kakao talk, coco, cover me ve theema isimli örgüt mensuplar ının yoğunluklu olarak kulland ıklar ı programlar ın tespit edildi ği, san ığın bu eylemlerle illegal askeri yap ılanma içerisinde mahrem imam olarak görev yapan örgüt yöneticileri taraf ından gizlilik esas ına dayal ı olarak takibinin yap ıldığı, san ığın asker ki şi olmas ına rağmen devle t hiyerarşisi d ışında örgüt hiyerar şisine girdi ği ve hareket etti ği, gizliliği ve örgütün illegal faaliyetlerini bilerek örgüt içerisinde yer ald ığı ve örgütün amaçlar ı ve eylemler i doğrultusunda hareket ederek FETÖ/PDY terör örgütüne üye oldu ğu, bu eylemleri ile üzerine at ılı silahl ı terör örgütüne üye olma suçunu i şlediğinin anla şıldığı ancak san ık hakk ında beraat karar ı verilmesinin hukuka ayk ırı olduğu..." 26. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla istinaf incelemesinde derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 27. İlgili hukuk için bkz. Metin Evecen , B. No: 2017/744, 4/4/2018, 31-35. V.İNCELEME VE GEREKÇE 28. Mahkemenin 11/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 29. Başvurucu; somut bir delil olmaks ızın gerekçesiz bir kararla tutuklanmas ına karar verildi ğini, tutuklama karar ında tutuklama nedenlerinin bulundu ğunun somut gerekçelerle aç ıklanmad ığını, tüm bu nedenlerle tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 30. Bakanl ık görüşünde, tutuklama karar ında kuvvetli suç şüphesinin ortaya konulduğu ileri sürülerek tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel koşullar ı ile sulh ceza hâkimlikleri taraf ından verilen kararlar ın içeriği birlikte değerlendirildi ğinde başvurucu yönünden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin olmad ığının söylenemeyece ği belirtilmi ştir. 31. Bakanl ık görüşünde ayr ıca soruşturma konusu suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi de gözönünde tutuldu ğunda başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu ve adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı sonucuna var ılmas ının keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğı ileri sürülmü ştür. Bu hususlar dikkate alınarak başvurucunun tutuklanmas ında herhangi bir keyfîyetin bulunmad ığı hususuna vurgu yap ılm ış ve tutuklaman ın hukuki olmad ığına dair şikâyetin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilmez bulunmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 7B. Değerlendirme 32. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 33. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ... Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 34. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu itibarla ba şvurucunun tutuklaman ın hukuki olmad ığına yönelen iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 1. Uygulanabilirlik Yönünden 35. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir. Buna göre ola ğanüstü bir durumun bulunmas ı ve bunun ilan edilmesinin yan ı sıra bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin ola ğanüstü durumla bağlant ılı olmas ı hâlinde inceleme Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacakt ır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 187-191). 36. Soruşturma mercilerince ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklama tedbirine konu olan suçlama, ba şvurucunun darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY üyesi oldu ğu iddias ıdır. Anayasa Mahkemesi, an ılan suçlaman ın olağanüstü hâ l ilan ını gerekli k ılan olaylarla ilgili oldu ğunu değerlendirmi ştir (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 57). 37. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının incelenmesi Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında yap ılacakt ır. Bu inceleme sıras ında öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının başta Anayasa'n ın 13. ve 19. maddeleri olmak üzere di ğer maddelerinde yer alan güvencelere ayk ırı olup olmad ığı tespit edilecek, ayk ırılık saptanmas ı hâlinde ise Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlerin bu ayk ırılığı meşru kılıp k ılmad ığı değerlendirilecektir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 193-195, 242; Selçu k Özdemir , 58). Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 82. Kabul Edilebilirlik Yönünden 38. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan bu iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönündena. Genel İlkeler 39. Genel ilkeler için bkz. Zafer Özer, B. No: 2016/65239, 9/1/2020, 38-45. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 40. Başvurucu, darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY mensubu oldu ğu iddias ıyla yürütülen soru şturma kapsam ında silahl ı terör örgütü üyesi olma suçlamas ıyla 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 100. maddesi uyar ınca tutuklanm ıştır. Dolay ısıyla başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. 41. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı ve ölçülülü ğü incelenmeden önce tutuklaman ın ön ko şulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekir. 42. Hâkimli ğin tutuklama karar ında başvurucu aleyhinde tan ık beyan ı olduğu belirtilmiştir. Tutuklama karar ında değinilen bu tan ık beyan ına iddianamede de dayan ılarak başvurucunun örgüt toplant ılar ına kat ıldığı ve örgüt içinde mahrem imam olarak görev yapa n örgüt yöneticileri taraf ından gizlilik esas ına dayal ı olarak takibinin yap ıldığı gerekçesiyle terör örgütü mensubu oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 43. Bu ba ğlamda tan ık M.G.; soru şturma ve kovu şturma aşamas ında 15/9/2010 tarihinden sonra gerçek ad ı Mehmet olan Metin kod adl ı, İzmir Yamanlar Kolejinde öğretmenlik yapan bir şahs ın kendisini arad ığını, "Daha rahat görü şmek için ev tut. " demesine ra ğmen bu ki şilerle görü şmek istemedi ği için misafirhanede kald ığını, devresi ola n başvurucunun da misafirhanede kald ığını, Metin kod adl ı öğretmenin ba şvurucuyla kendisini tan ıştırdığını, tan ıştırılana kadar ba şvurucunun örgüt ile ba ğlant ılı olduğunu bilmedi ğini, yedi sekiz ay kadar grup arkada şlığı yapt ıklar ını, birlikte bir kez Metin kod adl ı şahısla buluştuklar ını ve bir daha herhangi bir toplant ıya birlikte kat ılmad ıklar ını, sonras ında da başvurucuyla örgütsel anlamda herhangi bir irtibat ının bulunmad ığını ve başvurucu hakk ında başka bir bilgisi olmad ığını beyan etmi ştir. 44. Başvurucu ise tan ık M.G. ile istihkâm okulunda dört ay, piyade okulunda da bir hafta birlikte kald ıklar ının doğru olduğunu, nerede kalacaklar ının o dönemki bölük komutanlar ı taraf ından belirlendi ğini ancak tan ığın diğer beyanlar ının doğru olmad ığını ifade etmiştir. 45. Anayasa Mahkemesi yak ın zamanda verdi ği baz ı kararlar ında; tan ık anlat ımlar ının kişinin örgütsel ba ğlant ısına veya hangi örgütsel eylemlerde bulundu ğuna ya da başvurucunun örgütsel konumuna ili şkin herhangi bir vaka veya olguya dayanmamas ı dolay ısıyla kişisel kanaatin aç ıklanmas ı niteliğinde oldu ğu, bu anlamda yarg ı makamlar ının Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 9denetim yaparak söz konusu beyanlar ı doğrulamas ına ya da çürütmesine imkân vermedi ği gerekçesiyle kuvvetli suç belirtisi olarak kabul edilemeyece ği sonucuna varm ıştır (E.A., B. No: 2016/78293, 3/7/2019, 59; Ali Aktaş, B. No: 2016/14178, 17/7/2019, 56). Somut olayda ba şvurucu ile tan ığın misafirhanede örgütsel amaçla birlikte kald ıklar ına ilişkin bir delil hatta iddia yoktur. Ba şvurucunun nerede kalacaklar ını bölük komutanlar ının belirlediğine ilişkin savunmas ının da aksi kan ıtlanmam ıştır. Tan ığın soruşturma aşamas ında başvurucuyla yedi sekiz ay grup arkada şlığı yapt ıklar ına ilişkin ifadesinin ise kovu şturma aşamas ındaki Metin kod adl ı şahısla bir kez bulu ştuklar ına ve sonras ında da ba şvurucuyla örgütsel anlamda herhangi bir irtibat ının bulunmad ığına yönelik beyan ı dikkate al ındığında örgütsel bir anlam ta şımad ığı anlaşılm ıştır. Bu nedenle tan ık beyanlar ının başvurucu ile FETÖ/PDY aras ındaki herhangi bir düzeyde ili şkinin mevcut olup olmad ığının belirlenmesi bak ımından kuvvetli suç belirtisi olarak de ğerlendirilebilecek bir nitelik ta şımad ığı kanaatine var ılm ıştır. 46. Kovu şturma mercileri ayr ıca başvurucudan ele geçirilen dijital materyallerde "Kakaotalk, Coco, CoverMe" ve "Threema " uygulamalar ına ait kal ıntılar tespit edildi ğini belirtmiştir. Ancak beraat karar ında da yer verildi ği üzere ba şvurucunun bu programlar ı yükleyip yüklemedi ği ve örgütsel amaçl ı faaliyetlerde kullan ıp kullanmad ığına dair bir tespitin bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Bu nedenle an ılan kal ıntılar, başvurucunun FETÖ/PDY ile bağlant ılı bir suç işlediğine dair kuvvetli belirti olarak de ğerlendirilemeyecektir. 47. Bu itibarla ba şvurucunun savunmas ı ve dosya kapsam ına göre somut olayda tutuklama için gerekli olan suç işlendiğine dair kuvvetli belirtinin yeterince ortaya konulamad ığı kanaatine ula şılm ıştır. 48. Var ılan bu sonuç kar şısında tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad ığına ve tutuklaman ın ölçülü olup olmad ığına ilişkin ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gere k görülmemi ştir. 49. Aç ıklanan gerekçelerle suç i şlediğine dair kuvvetli belirtiler ortaya konulmadan başvurucu hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak ola ğan dönemde Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu sonucuna var ılm ıştır. 50. Bununla birlikte an ılan tedbirin ola ğanüstü dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında meşru olup olmad ığının incelenmesi gerekir. 4. Anayasa'n ın 15. Maddesi Yönünden 51. Anayasa Mahkemesi daha önceki pek çok karar ında olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesinin suç i şlendiğine dair belirtilerin varl ığı ortaya konulmadan gerçekleştirilen tutuklamalar ı meşru k ılmad ığına, suç i şlendiğine dair belirti oldu ğu ortaya konulmadan tutuklama tedbirinin uygulanmas ının durumun gerektirdi ği ölçüde bir müdahale olmad ığına karar vermi ştir (Mehmet Hasan Altan (2), 152-157; Turhan Günay [GK], B. No: 2016/50972, 11/1/2018, 83-89; Mustafa Bald ır, B. No: 2016/29354, 4/4/2018, 83-88). Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 1052. Somut olayda bu kararlardan ayr ılmay ı gerektiren bir yön bulunmamaktad ır. Bu nedenle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde de- Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 53. Aç ıklanan gerekçelerle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde de- ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Kadir ÖZKAYA ve Basri BA ĞCI bu görü şe kat ılmam ıştır. 5. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 54.30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanunu nun 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "( 1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya d a edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 55.Başvurucu 1.000.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 56.Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 57. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 58. Başvuruda, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucu hakk ındaki davada 11/5/2018 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar verilmi ş ve başvurucunun tutukluluk hâli sona ermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 1159. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 40.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun kamuya aç ık belgelerde kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, C. Anayasa'n ın 19. maddesinde güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE Kadir ÖZKAYA ve Basri BA ĞCI'n ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, D. Başvurucuya net 40.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Trabzon 3. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2018/202) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 11/2/2021 tarihinde karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M.Emin KUZ Basri BA ĞCI Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 12KARŞIOY Başvurucu, 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekle şen darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY nin mensubu oldu ğu iddias ıyla yürütülen soru şturma kapsam ında silahl ı terör örgütü üyesi olma suçlamas ıyla tutuklanm ıştır. Mahkememiz ço ğunluğunca, başvurucunun savunmas ı ve dosya kapsam ı dikkate alınarak somut olayda tutuklama için gerekli olan suç i şlendiğine dair kuvvetli belirtinin yeterince ortaya konulamad ığı kanaatine ula şılm ış ve dolay ısıyla başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Aşağıda aç ıklanan nedenlerle bu sonuca i ştirak edilememi ştir. Mersin Üniversitesi Tarsus Teknik E ğitim Fakültesi nden 2009 y ılında mezun olmas ını takiben 2010 y ılında sözle şmeli subayl ık s ınav ını kazanmak suretiyle Kara Kuvvetleri Komutanl ığı bünyesine istihkâm subay ı olarak kabul edilen ba şvurucu hakk ında M.G. isimli bir ki şi taraf ından adli makamlara bir tak ım beyanlarda bulunulmu ştur. M.G., FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlardan dolay ı hakk ında soruşturma yürütülen bir kişidir. Bu ki şi etkin pi şmanl ıkta bulunmak istedi ğini belirterek, ba şvurucunun yan ı sıra başka bir ki şi hakk ında daha anlat ımlarda bulunmu ştur. Tan ık M.G., istihkâm okuluna intikalini takiben, kamuoyunda FETÖ/PDY ye ait olarak bilinen Yamanlar Kolejinde görev yapan ve kod ad ı kulland ığı belirlenen (Metin kod isimli) Mehmet isimli bir şahs ın kendisi ile irtibat kurdu ğunu, kendisinden rahat görü şebilmeleri için eve ç ı kmas ını söylediğini ancak bu öneriyi kabul etmedi ğini, başvurucu ile kendisini bu ki şinin tan ıştırdığını, ad ı geçen ki şinin kendilerini tan ıştırana kadar ba şvurucunun FETÖ/PDY ile bir ba ğlant ısının olduğunu bilmediğini, başvurucu ile 7-8 ay kadar grup arkada şlığı yapt ıklar ını ve Metin kod adl ı kişi ile birlikte bir kez üçünün bir arada olduklar ını beyan etmi ştir. Öte yandan olayda M.G. yi tan ıdığını başvurucu da kabul etmi ştir. Başvurucu istihkâm okulunda e ğitim ald ığı sırada okul misafirhanesinde tan ık M.G. ile birlikte 4 ay kadar, Tuzla Piyade Okulunda da bir hafta kadar birlikte bulunduklar ını belirtmiştir. Ayr ıca başvurucu ile ilgili dijital materyallerin incelenmesinde Kakaotalk, Coco, Coverme ve Threema gibi bylock öncesi dönemde örgütün haberle şme amac ıyla kulland ığı haberleşme programlar ının varl ığına dair dijital verilere de ula şılm ıştır. Anayasa Mahkemesi yak ın zamanda verdi ği baz ı kararlar ında tan ık anlat ımlar ının kişinin örgütsel ba ğlant ısına veya hangi örgütsel eylemlerde bulundu ğuna ya da başvurucunun örgütsel konumuna ili şkin herhangi bir vaka veya olguya dayanmamas ı dolay ısıyla kişisel kanaatin aç ıklanmas ı niteliğinde oldu ğu, bu anlamda yarg ı makamlar ının denetim yaparak söz konusu beyanlar ı doğrulamas ına ya da çürütmesine imkân vermedi ği gerekçesiyle kuvvetli suç belirtisi olarak kabul edilemeyece ği sonucuna varm ıştır (E.A., B. No: 2016/78293, 3/7/2019, 59; Ali Akta ş, B. No: 2016/14178, 17/7/2019, 56). Başvuru Numaras ı: 2018/13901 Karar Tarihi : 11/2/2021 13Somut olaya bu çerçeveden bak ıldığında, tan ık beyan ının mahkûmiyet için yeterli olup olamayaca ğının tart ışılabilir oldu ğu söylenebilir ise de, belirtilen nitelikteki bir ifadenin somut olay ın koşullar ında başvurucunun FETÖ/PDY ile örgütsel bir ili şki içinde olmas ı (dolay ısıyla suçun i şlenmiş olmas ı) bak ımından kuvvetli belirti olarak kabul edilmesi gerektiğini söylemek gerekmektedir. Zira tan ık belli bir tak ım somut olgulardan söz etmekte ve bunlar ın birçoğu başvurucu taraf ından da kabul edilmektedir. Ba şvurucu tan ık ile bir husumetlerinin olmad ığını da söylemi ştir. İddianameden, M.G. nin gösterilen resminden ba şvurucuyu te şhis ettiği de anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla tan ık beyan ının varsay ım ya da tahmin veya kanaate dayal ı olduğunu söylemek mümkün görünmemektedir. Öte yandan tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel koşullar ı ile isnat edilen suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi, ayr ıca başvurucunun üyesi oldu ğu iddia edilen terör örgütünün yap ılanma biçimi ve terör suçlar ının soruşturulmas ında kamu makamlar ının karşı karşıya kald ıklar ı zorluklar birlikte gözetildiğinde başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin olgusal temellerinin bulunduğu ve ölçülü oldu ğu sonucuna var ılmaktad ır. Aç ıklanan nedenlerle ço ğunluğun kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği yönündeki görü şüne dayal ı karara iştirak olunmam ıştır. Başkan Üye Kadir ÖZKAYA Basri BA ĞCI