TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYHAN KÜÇÜKEL VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/14072) Karar Tarihi: 26/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/14072 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : Ayhan KÜÇÜKEL ve di ğerleri [bkz. ekli tablonun (C) sütunu] Başvurucular Vekilleri : Bkz. ekli tablonun (G) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUS
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYHAN KÜÇÜKEL VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/14072) Karar Tarihi: 26/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/14072 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : Ayhan KÜÇÜKEL ve di ğerleri [bkz. ekli tablonun (C) sütunu] Başvurucular Vekilleri : Bkz. ekli tablonun (G) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kanun yolu ba şvurular ının süre yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular, muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2019/14072 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/14072 Karar Tarihi : 26/7/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvuruya konu icra yarg ılamalar ına ilişkin süreçte ba şvurucular ın kanun yoluna ba şvurular ı farkl ı gerekçelerle süre a şımından reddedilmi ştir. Her ba şvuru özelinde karar gerekçeleri özetle şu şekildedir: - 2019/14072 ve 2019/39314 ba şvuru numaral ı dosyalarda ekli tablonun (D) sütununda belirtilen Mahkeme kararlar ı neticesinde aleyhine karar verilen tarafç a istinaf talebinde bulunulmu ştur. Ekli tablonun (E) sütununda belirtilen Bölge Adliye Mahkemelerince istinaf incelemeleri neticesinde bir ayl ık süre içinde temyiz kanun yoluna ba şvurulabilece ği ifade edilmi ştir. Temyiz talebinde bulunuldu ğunda ekli tablonun (F) sütununda belirtilen Yarg ıtay Dairelerince iki haftal ık sürede temyiz kanun yoluna ba şvurulmad ığı gerekçesiyle temyiz talepleri süre a şımından reddedilmi ştir. - 2019/26948 ba şvuru numaral ı dosyada ekli tablonun (D) sütununda belirtilen Mahkeme karar ında iki hafta içerisinde temyiz kanun yoluna ba şvurulabilece ği ifade edilmiştir. Başvurucu temyiz talebinde bulundu ğunda ekli tablonun (F) sütununda belirtilen Yarg ıtay Dairesince sekiz günlük sürede temyiz kanun yoluna başvurulmad ığı gerekçesiyle temyiz talebi süre a şımından reddedilmi ştir. - 2019/33199 ba şvuru numaral ı dosyada ekli tablonun (D) sütununda belirtilen Mahkemenin k ısa karar ında iki hafta içerisinde istinaf kanun yoluna, gerekçeli karar ında ise sekiz gün içerisinde temyiz kanun yoluna ba şvurulabilece ği ifade edilmiştir. Başvurucu iki hafta içerisinde temyiz talebinde bulundu ğunda ekli tablonun (F) sütununda belirtilen Yarg ıtay Dairesince sekiz günlük sürede temyiz kanun yoluna ba şvurulmad ığı gerekçesiyle temyiz talebi süre a şımından reddedilmi ştir. - 2019/22110 ba şvuru numaral ı dosyada ekli tablonun (D) sütununda belirtilen Mahkeme karar ında iki hafta içerisinde istinaf kanun yoluna ba şvurulabilece ği ifade edilmiştir. Başvurucunun istinaf talebi ekli tablonun (E) sütununda belirtilen İstina f Mahkemesince on günlük sürede istinaf kanun yoluna ba şvurulmad ığı gerekçesiyle süre aşımından reddedilmi ştir. 10. Kanun yolu mercilerinin nihai süre a şımı kararlar ı üzerine ba şvurucular süresi içinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 11.İlgili hukuk için bkz. S.K. , B. No: 2015/2438, 19/4/2018, 17-20; Beda Enerji Dağıtım ve Perakende Sat ış Hizmetleri A. Ş. ve diğerleri , B. No: 2019/5507, 23/11/2021, 13-19; Hakan Bozda ğ, B. No: 2018/37162, 13/1/2022, 13-19. V.İNCELEME VE GEREKÇE 12. Anayasa Mahkemesinin 26/7/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/14072 Karar Tarihi : 26/7/2022 3A. Başvurucular ın İddialar ı 13. Başvurucular, mahkemelerce gösterilen sürelere güvenerek kanun yolun a başvurduklar ını ancak istinaf ve temyiz incelemelerinde mahkemeler taraf ından belirtilen süreden daha k ısa süreler dikkate al ınarak kanun yolu incelemelerinin süre a şımından reddedildi ğini bu nedenle mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden14. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurular ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden15. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş . Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 16. Hak arama özgürlü ğüne yap ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara (kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama) uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Ba şvuru konusu olaylara ili şkin verilen süreden ret kararlar ı ile yap ılan müdahalenin kanun taraf ından öngörülme ölçütünü kar şılad ığı karar gerekçelerinde dayan ılan kanun maddelerinden anla şılm ıştır. Hukuki güvenlik ve istikrar ın sağlanmas ı aç ısından kanun yolu başvurular ı için süre ko şulu getirilmesinin me şru bir amac ı olduğu da anla şılm ıştır. Başvurucular ın mahkemeye eri şimine getirilen s ınırlaman ın ölçülü olup olmad ığı ve başvuruculara a ğır bir yük getirilip getirilmedi ği hususlar ının değerlendirilmesi gerekmektedir ( S.K., 30-35). 17. Anayasa Mahkemesi benzer yönde olan bir çok ba şvuruyu de ğerlendirmi ş (bkz. 11); mahkemelerce gösterilen kanun yolu süresine hukuki güvenlik ilkesine uygun şekilde güvenerek hareket eden ba şvurucular ın istinaf veya temyiz talebinin süreden reddedilmesinin başvurucularda a ğır bir yüke sebep oldu ğu, başvurucular ın katlanmak zorunda kald ığı külfetin hedeflenen me şru amaçla orant ısız olduğu, dolay ısıyla müdahalenin ölçülü olmad ığı sonucuna ula şmış; mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir. 18. Somut ba şvurularda daha önceden verilen kararlardan ayr ılmay ı gerektirir bir husus bulunmamaktad ır. Bu nedenle ba şvurucular ın Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/14072 Karar Tarihi : 26/7/2022 4 (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 20. Başvurucular ihlalin tespit edilmesi, yeniden yarg ılama yap ılmas ına hükmedilerek ihlalin giderilmesi ve tazminat ödenmesi talebinde bulunmu ştur. 21. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 22. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 23.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). Başvuru Numaras ı: 2019/14072 Karar Tarihi : 26/7/2022 524. Somut olayda ba şvurucular ın mahkemeye eri şim haklar ına yönelik ihlal, başvurucular ın kanun yoluna ba şvuru haklar ını kullanma imkân ını k ısıtlay ıcı yorum ile süreden reddeden istinaf ve temyize ili şkin kararlardan kaynaklanmaktad ır. 25. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yeniden yap ılacak yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda nihai karar ı veren merci (Bölge Adliye Mahkemesi veya Yarg ıtay Dairesi) taraf ından yap ılmas ı gereken i ş, kanun yolu ba şvurular ının reddi yönündeki kararlar ını kald ırarak -usule ili şkin diğer meselelerde de bir eksiklik söz konusu de ğilse- esastan incelemekten ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin dosyalar ın nihai karar ı veren yarg ı merciine gönderilmesini sa ğlamak üzere ekli tablonun (D) sütununda dosya bilgileri belirtilen ilk derece mahkemelerine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 26. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 27. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla nihai süre ret kararlar ını veren yarg ı merciine gönderilmek üzere ekli tablonun (D) sütununda dosya bilgileri belirtilen Mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, D. Tazminat talebinde bulunan ba şvurucular ın taleplerinin REDD İNE, E. Ekli tabloda gösterilen harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin başvuruculara ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/14072 Karar Tarihi : 26/7/2022 6G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/7/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.