TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NEDİM GÖKÇE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/17930) Karar Tarihi: 3/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Nedim GÖKÇE Vekili : Av. Sinem ÇALI ŞKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; idarenin kusurlu eylemi sonucu süs bitkilerinin zarar görmesi nedeniyle mülki
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NEDİM GÖKÇE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/17930) Karar Tarihi: 3/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Nedim GÖKÇE Vekili : Av. Sinem ÇALI ŞKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; idarenin kusurlu eylemi sonucu süs bitkilerinin zarar görmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının, bilirkişi incelemesi yapt ırılmamas ı nedeniyle silahlar ın eşitliği ilkesinin, aç ılan k ısmi davada kesin olarak karar verilmesi nedeniyle de mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 10/3/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 38. Mülkiyeti özel şahıslara ait, Bursa'n ın Yenişehir ilçesine ba ğlı Marmarac ık köyü 18 ada 388, 66 ve 67 parsel say ılı taşınmazlar ba şvurucu taraf ından kiralanm ıştır. Çiftçi Kay ıt Sistemi Belgesi sahibi ba şvurucu 75.900 m2lik bu alanda süs bitkisi yeti ştiriciliği yapmaktad ır. A. Tespit Davas ı Süreci 9. Başvurucu taraf ından kiralanan ta şınmazlar ın olduğu bölgede arazi toplulaştırma çal ışmalar ı kapsam ında Devlet Su İşleri Genel Müdürlü ğü (DSİ) taraf ından 1970'li y ıllarda aç ıldığı belirtilen drenaj kanal ı boyunca ve kanala paralel olarak blok yol oluşturulmuştur. 10. Başvurucu, blok yolun drenaj kanal ı ile an ılan taşınmazlar aras ında kot fark ı oluşturduğunu, drenaj kanal ının ana kanalla ba ğlant ısının kesildiğini ve DS İ'nin kanallar ı boşaltmad ığı için drenaj kanallarda biriken sular ın tar ım arazilerine zarar verdi ğini belirterek 7/5/2015 tarihinde Yeni şehir Sulh Hukuk Mahkemesinin 2015/7 say ılı D. İş say ılı dosyas ında, oluşan zarar ının tespitini talep etmi ştir. 11. Mahkemece 8/5/2015 tarihinde fen ve ziraatçi bilirki şi eşliğinde taşınmazlar ın bulunduğu bölgede ke şif yap ılm ıştır. Keşif neticesinde düzenlenen fen bilirki şi raporu ile blok yolun ta şınmazlar aras ında kot fark ı oluşturduğu ve drenaj kanal ının ana kanal ile bağlant ısının kesildiği tespit edilmi ştir. 12. Keşif neticesinde düzenlenen ziraatçi bilirki şi raporu ile de zarar miktar ı tespit edilmiştir. Ayr ıca başvuru konusu parsellerde farkl ı çeşitlerdeki süs bitkilerinin dikili oldu ğu ve arazide ya ğmur sular ının biriktiği, bitkilerin tamamen kurumu ş olduğu, blok yolun taşınmazlar aras ında kot fark ı oluşturarak ya ğmur sular ının ana tahliye kanal ına ulaşmas ını engellediği belirtilmi ştir. B.İdareye Ba şvuru Süreci 13. Başvurucunun delil tespitinden sonra 1.500.000 TL maddi zarar ının yasal faiziyle ödenmesi talebiyle 8/7/2015 tarihinde DS İ'ye yapt ığı başvuru z ımnen reddedilmi ştir. 14. Başvuru formundaki beyana göre ayn ı blok yol çal ışmas ı sıras ında zarar verilen, başvurucuya ait 5.146 adet süs bitkisine kar şılık olarak DS İ taraf ından dava aç ılmadan önce toplam 19.500 TL ödeme yap ılm ıştır. C. Tam Yarg ı Davas ı Süreci 15. DSİ'ye yapt ığı başvurusu z ımnen reddedilen ba şvurucu, DS İ aleyhine 11/9/2015 tarihinde Bursa 3. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) fazlaya ili şkin haklar ını sakl ı tutarak 1.000 TL'lik tam yarg ı davas ı açm ıştır. 16. Mahkemece 15/9/2015 tarihinde dava dilekçesinin reddine karar verilmi ştir. Bunun üzerine 3/11/2015 tarihinde dava yenilenmi ştir. Bu kez Mahkemece 30/12/2016 tarihinde kesin olarak davan ın reddine karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde ba şvurucu taraf ından idareye gerekli bildirimlerin yap ılmad ığı, izinler ile belgeler al ınmadan ticari amaçl ı süs bitkisi üreticili ği yap ıldığı ifade edilmi ştir. Buna göre hukuka ayk ırı, ticari amaçl ı Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 4süs bitkisi üreticili ğinin hukuken korunmayaca ğı aç ıklanm ıştır. Sonuç olarak hukuka uygun olmayan an ılan ticari faaliyetin idarenin kusurlu hizmeti nedeniyle zarar gördü ğünden bahisle idarenin tazmin borcunun do ğmayacağı belirtilmi ştir. 17. Nihai karar, ba şvurucu vekiline 9/2/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucu 10/3/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 19. 18/12/1953 tarihli ve 6200 say ılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlü ğünün Teşkilat ı ve Görevleri Hakk ında Kanun'un olay tarihinde yürürlükte olan mülga 1. maddesi şöyledir: Bu Kanunun amac ı; yerüstü ve yeralt ı sular ının zararlar ını önlemek ve/vey a bunlardan çe şitli yönlerden faydalanmak maksad ıyla bu Kanun ve ilgili di ğer mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere; Orman ve Su İşleri Bakanl ığına bağlı, kamu tüzel ki şiliğine sahip, merkezi Ankara'da bulunan özel bütçeli bir kuruluş olan Devlet Su İşleri Genel Müdürlü ğünün kurulu ş, görev, yetki ve sorumluluklar ını düzenlemektir ." 20. 6200 say ılı Kanun'un olay tarihinde yürürlükte olan mülga 2. maddesinin ilgili fıkras ı şöyledir: Devlet Su İşleri Umum Müdürlü ğünün vazife ve salahiyetleri şunlard ır: a) Taşkın sular ve sellere kar şı koruyucu tesisler meydana getirmek; ..." 21. 30/4/2015 tarihli ve 29342 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamas ına Dair Yönetmelik'in 1. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmeli ğin amac ı, süs bitkileri ve ço ğalt ım materyallerinin üretimi ve pazarlamas ı ile ilgili kurallar ı belirleyerek, kay ıt alt ına al ınm ış süs bitkileri sektörünü n oluşturulmas ını ve sektörde etkin ve do ğru planlamalar ın yap ılmas ını sağlamakt ır." 22. Ayn ı Yönetmelik'in 2. maddesi şöyledir: "(1) Bu Yönetmelik süs bitkileri ve ço ğalt ım materyallerinin üretim ve pazarlam a kurallar ını, üreticilerinin yükümlülüklerini ve yap ılan üretimlerin kontrol ve denetimlerini kapsar. (2) Araştırma ve geli ştirme, bilimsel amaçl ı ve genetik çe şitliliğin korunmas ına yönelik çal ışmalarda kullan ılan süs bitkileri ve ço ğalt ım materyalleri, ticarete konu olmamak kayd ıyla kendi ihtiyac ını karşılamak amac ıyla üretim yapan üreticiler ile bu kapsamda üretilen süs bitkileri ve ço ğalt ım materyalleri ve nihai tüketicilere süs bitkileri ve ço ğalt ım materyalleri sat ışı yapanlar ile Devlet fidanl ıklar ında üretilen her nevi süs bitkisi ve çoğalt ım materyali, Orman ve Su İşleri Bakanl ığına bağlı fidanl ıklarda sat ışa sunulan süs bitkileri ile ilgili i şlemler, herhangi bir ıslah yöntemiyle ıslah edilmi ş ve doğal türlerinden Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 5farkl ılaştırılmış olan türler hariç, CITES Sözle şmesi kapsam ına giren türler için uygulamalar ve do ğal çiçek so ğanlar ı ile ilgili i şlemler bu Yönetmelik kapsam ı dışındad ır." 23. Ayn ı Yönetmelik'in 4. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "h) Pazarlama: Süs bitkileri ve ço ğalt ım materyallerini kullanmaya haz ır olarak stokta bulundurma, sat ış için teşhir veya teklif etme veya di ğer kişiye sat ış ve teslimat i şlemlerini, ı) Süs bitkisi: Doku kültürü de dâhil olmak üzere farkl ı yöntemler kullan ılarak estetik , fonksiyonel ve ekonomik amaçlarla üretilen/ço ğalt ılan/büyütülen bitkiyi, i) Süs bitkisi üreticisi: 15/5/2009 tarihli ve 27229 say ılı Resmȋ Gazete de yay ımlanan Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeli ğinin 15 inci maddesine göre verilen Süs Bitkisi Üretici Belgesi ne sahip olan gerçek ve tüzel ki şileri, j) UPOV Sözle şmesi: Yeni Bitki Çe şitlerinin Korunmas ına İlişkin Uluslararas ı Sözleşmeyi, k) Üretim: Süs bitkilerini üretme, ço ğaltma ve büyütme faaliyetlerini, ifade eder." 24. Ayn ı Yönetmelik'in 6. maddesi şöyledir: "(1) Süs bitkileri ve ço ğalt ım materyalleri üreticileri; a) Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeli ğinin 15 inc i maddesine göre verilen Süs Bitkisi Üretici Belgesi ne sahip olmak, b) Bitki Pasaportu ve Operatörlerin Kay ıt Alt ına Al ınmas ı Hakk ındaki Yönetmeli ğin 5 inci maddesi gere ği ilgili Müdürlü ğe başvurarak kay ıtlar ını yapt ırm ış olmak, c) Süs Bitkileri Üreticileri Alt Birli ğine üye olmak, ç) Bu Yönetmelik ve Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kay ıt Alt ına Al ınmas ı Hakk ında Yönetmelikte belirtilen şartlara uygun olarak üretim ve pazarlama yapmak, d) Üretim yapacaklar ı materyaller için her yeni üretim döneminde üretimin yap ıldığı yerdeki ba şvuru kurulu şuna beyanname vermek, e) Üretim süreci içinde süs bitkileri ve ço ğalt ım materyallerini kalite ve bitki sağlığ açısından vejetasyon kontrollerini yapmak, gerekti ğinde numuneler alarak yetkil i laboratuara analiz yapt ırmak, f) Üretim ve pazarlama a şamalar ında süs bitkileri ve ço ğalt ım materyallerini n partilerini olu şturup ayr ı ayr ı tan ımlanabilecek durumda olmas ını sağlamak, g) Süs bitkileri ve ço ğalt ım materyallerinin üretim ve pazarlama ile ilgili kay ıtlar ını beş yıl süreyle saklamak ve Genel Müdürlük/ba şvuru kurulu şlar ınca talep edilmesi halinde beyan etmek, ğ) Süs bitkileri ve ço ğalt ım materyallerinde ve üretim alanlar ında karantinaya tabi bi r hastal ık etmeni tespit etmesi durumunda bitki sa ğlığı kontrol kurulu şuna bilgi vermek, bu Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 6kuruluş taraf ından gerekli görülen önlemleri almak ve kendisine verilen yükümlülükleri eksiksiz yerine getirmek, h) Bakanl ıkça davet edildi ği eğitim ve toplant ılara kat ılmakla yükümlüdür." 25. 15/5/2009 tarihli ve 27229 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmelik'in 2. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmelik; tohum yeti ştiricilerinin, tohum i şleyicilerinin, tohum, fidan, fide ve süs bitkileri üreticileri ile tohumluk bayilerinin ve doku kültürü ile tohumluk üreticilerini n yetkilendirilmesine ili şkin usul ve esaslar ile yetkilendirilen gerçek ve tüzel ki şilerin denetimine ili şkin iş ve işlemleri kapsar." 26. Ayn ı Yönetmelik'in 4. maddesi ilgili k ısm ı şöyledir: "ğ) Süs bitkisi üreticisi: Süs bitkileri ve ço ğalt ım materyallerini üreten, i şleyen ve pazarlayan gerçek veya tüzel ki şileri, ... ifade eder" 27. Ayn ı Yönetmelik'in 15. maddesi şöyledir: "(1) Süs bitkisi üretici belgesi üretim tesislerinin bulundu ğu il müdürlü ğü taraf ından verilir ve bütün illerde geçerlidir. (2) Süs bitkisi üretici belgesi ba şvurusu s ıras ında aşağıdaki belgeler istenir: a ) B aşvuru sahibi ziraat mühendisi, ziraat teknisyeni veya bitkisel üretim ya da tohumluk yeti ştirme konusunda ders ald ığını belgeleyen tekniker ise diploman ın asl ı veya il müdürlüğünce onayl ı örneği; değil ise çal ıştırıldığı beyan edilen ziraat mühendisine ai t diploman ın asl ı veya il müdürlü ğünce onayl ı örneği. b) Vergi levhas ının asl ı veya il müdürlü ğünce onayl ı örneği. c ) İl müdürlü ğü taraf ından düzenlenen süs bitkileri ve süs bitkileri ço ğalt ım materyali üretim i şletmesi kapasite raporu." 28. 12/1/2011 tarihli ve 27813 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kay ıt Alt ına Al ınmas ı Hakk ında Yönetmelik'in 1. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmeli ğin amac ı; zararl ı organizma ta şıyıcısı olabilecek bitki, bitkisel ürün v e diğer maddeler ile bunlar ı üreten, ithalat ını ve ticaretini yapan ve depolayanlar ı kay ıt alt ına almak, bu materyallerin hareketlerini izlemek, herhangi bir zararl ı organizmay a rastlanmas ı durumunda kayna ğı bulunarak gerekli tedbirleri almakt ır." 29. Ayn ı Yönetmelik'in 2. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmelik, Ek-1 de belirtilmi ş olan bitki ve bitkisel ürünler ve di ğer maddeler ile bunlar ı üreten, ithalat ını ve ticaretini yapanlar ile depolayanlar ın kay ıt alt ına al ınmas ı, denetlenmesi ve bitki pasaportu düzenlenmesine ili şkin usul ve esaslar ı kapsar." Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 730. Ayn ı Yönetmelik'in 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Ek-1 de listelenmi ş olan bitki, bitkisel ürün ve di ğer maddelerin üretimini, ithalat ını, depolamas ını ve ticaretini yapacak operatörler ilgili müdürlü ğe başvurara k kay ıtlar ını yapt ırmak zorundad ırlar. ( 2 ) İlgili müdürlü ğe başvuruda bulunan operatörler a şağıdaki şartlar ı yerin e getirdiği takdirde kay ıt alt ına al ınır ve kay ıt numaras ı verilir. a) Operatör Ek-2 de verilen ba şvuru formu ile ilgili müdürlü ğe müracaat eder. Başvuru formu ekinde üretim yeri ile ilgili ÇKS kayd ı, ÇKS kayd ı yok ise; kendine ait tapu veya kira sözle şmesi ile birlikte kiralad ığı yerin tapu fotokopisi, ecrimisil belgesi, maliki ölmüş arazilerle ilgili olarak tapu fotokopisi ve mirasç ılar ı taraf ından kullan ıldığını gösterir muhtardan al ınan belge ve 15/5/2009 tarihli ve 27229 say ılı Resmi Gazete de yay ımlanan Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeli ği gereğince faaliyet alanlar ı ile ilgili Üretici ve Yeti ştirici Belgeleri ile Bayilik Belgesini sunarlar. Ayr ıca ithalatç ılar, depolayanlar ve ticaretini yapanlar, ürünlerini bulundurduklar ı sat ış yeri, depo, sera gibi yerlerle ilgili bilgileri ibraz ederler. b) Müdürlükçe operatöre ait belgeler kontrol edilir, tamam olmas ı halinde alan ın ve ofis şartlar ının denetlenmesi için operatöre randevu verilir. c ) K a y ıt öncesinde üretim yerlerinde veya sahalarda bitki sa ğlığı kontrolleri gerçekleştirilir. Üretim yerlerinde veya yak ınlar ında makroskobik kontroller yap ılır. Toprakta ya şayan karantinaya tabi zararl ı organizmalar ın tespiti amac ıyla talimatlara uygun olarak üretim yerinden toprak ve/veya üretim harc ı örneği al ınır. Gerekli hallerd e alandan veya civardan bitki örnekleri al ınır. Al ınan örnekler etiketlenerek analiz için laboratuvara gönderilir. Ofis şartlar ı incelenir ve sorumlu bir ki şinin olup olmad ığı kontrol edilir. Herhangi bir eksikli ğe rastlan ılmamas ı ve analiz sonuçlar ının temiz ç ıkmas ı durumunda kay ıt işlemi gerçekle ştirilerek operatöre bir kay ıt numaras ı verilir. ç) Operatöre Ek-3 teki kay ıt alt ına al ınanlar ın uymaya mecbur oldu ğu hususlar ı içeren taahhütname imzalat ılarak Ek-4 teki örne ğe uygun kay ıt sertifikas ı verilir. d) Operatörün faaliyet yeri, üretim yeri, şekli ve deseninde de ğişiklik yap ılacaksa, ilgili müdürlü ğe bildirilerek yeni durum ile ilgili gerekli kontroller yap ılır. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 31. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 832. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) her ne kadar Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinde usule ili şkin güvencelerden aç ıkça söz edilmese de bu maddenin keyfî müdahalelerden korunmak amac ıyla, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelerin kanun dışı, keyfî ya da makul olmayan şekilde uyguland ığına ilişkin savunma ve itirazlar ın sorumlu makamlar önünde etkin bir biçimde ortaya koyulabilmesi olana ğının tan ınmas ı güvencesini kapsad ığını belirtmektedir. Bu de ğerlendirme ise uygulanan sürecin bütününe bak ılarak yap ılmal ıdır (AGOSI/Birle şik Krall ık, B. No: 9118/80, 24/10/1986, 55; Jokela/Finlandiya , B. No: 28856/95, 21/5/2002, 45). 33. AİHM'e göre usule ili şkin güvencelerin özel ki şiler aras ında ihtilaf olu şturan mülkiyet hakk ı ile ilgili meselelerde taraflardan birinin devlet olmas ı durumunda bu ilke daha kuvvetli uygulanma alan ı bulur ( Plechanow/Polonya , B. No: 22279/04, 7/7/2009, 100). Bu bağlamda mülkiyet hakk ının korunmas ına dair usule ili şkin güvenceler kapsam ında mahkeme kararlar ının ilgili ve yeterli bir gerekçeye sahip olmas ı gerektiğine değinmiştir. AİHM'e göre bu zorunluluk davac ının her iddias ına ayr ıntılı cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte en az ından mülk sahibinin esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ının yarg ılama makamlar ınca yap ılacak dikkatli ve özenli bir inceleme sonucunda kar şılanmas ı gerekir ( Gereksar v e diğerleri/Türkiye , B. No: 34764/05, 34786/05, 34800/05, 34811/05, 1/2/2011, 54). 34.Gereksar ve di ğerleri/Türkiye karar ına konu olayda, idare taraf ından sulama kanal ına hasar verilmesi nedeniyle ba şvurucular ın tarlalar ının zarar görmesi söz konusudur. AİHM, derece mahkemelerinin kararlar ının başvurucular ın davan ın sonucuna etkili olabilecek mahiyetteki iddia ve itirazlar ına cevap verecek nitelikte yeterli bir gerekçe içermediği tespitine yer vermi ştir. AİHM, bu sebeple Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinde öngörülen usul güvencelerinin yerine getirilmedi ğini belirterek mülkiye t hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır (Gereksar ve di ğerleri/Türkiye , 55-64). V.İNCELEME VE GEREKÇE 35. Mahkemenin 3/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 36. Başvurucu; süs bitkisi yeti ştiriciliği yapt ığı taşınmazlar aras ında idare taraf ından kot fark ı oluşturulduğunu, taşınmazlar aras ındaki drenaj kanal ının ana kanalla ba ğlant ısının kesilmesi nedeniyle drenaj kanallar ında sular ın biriktiğini ve bu sular ın tahliye edilmedi ğini belirtmiştir. Ayr ıca su tahliye borular ının kullan ılmamas ı ve blok yol çal ışmas ında topra ğın üzerinden silindirle geçilmesi nedeniyle topra ğın geçirgenlik özelli ğini büyük ölçüde kaybettiğini aç ıklam ıştır. Başvurucu, idarenin bu hizmet kusuru nedeniyle 70.000 süs bitkisi fidan ının 37.854'ünün zayi oldu ğunu, zayi olmay ıp gelişemeyen 27.000 süs bitkisi sebebiyle de ayr ıca zarara u ğrad ığını iddia etmi ştir. Bu gerekçelerle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 37. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 9"Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 38. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 39. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 40. Başvurucu her ne kadar Anayasa'n ın "Tar ım, hayvanc ılık ve bu üretim dallar ında çal ışanlar ın korunmas ı" kenar başlıklı 45. maddesinin de ihlal edildi ği iddias ında bulunmuş ise de Anayasa Mahkemesinin yerle şik içtihatlar ı uyar ınca bu hürriyet, Anayasa ve Sözleşme ile Türkiye nin taraf oldu ğu ek protokollerin ortak koruma alan ına girmeyip Anayasa Mahkemesinin konu bak ımından yetkisi d ışında kald ığından bu iddia yönünden ayr ıca değerlendirme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir (Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 41. Diğer taraftan ba şvurucunun belirtti ği şikâyetleri sosyal hukuk devleti ve e şitlik ilkesi ile de ilgili görülmemi ştir. Dolay ısıyla esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ği anlaşılan şikâyetlerin mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 42. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Mülkün Varl ığı 43. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaate sahip olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü , B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). Somut olayda başvurucunun kiralad ığı taşınmazlar üzerinde yeti ştirdiği bitkiler yönünden Anayasa'n ın 35. maddesi anlam ında mülkiyet hakk ının mevcut oldu ğunda kuşku bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 10ii. Genel İlkeler 44. Anayasa Mahkemesi daha önceki pek çok karar ında kimi durumlarda özel kişiler aras ındaki uyu şmazl ıklarda dahi devlete dü şen pozitif yükümlülükler oldu ğunu kabul etmiştir (Türkiye Emekliler Derne ği, B. No: 2012/1035, 17/7/2014, 34; Eyyüp Boynukara , B. No: 2013/7842, 17/2/2016, 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim G ıda Temizlik Hizmetleri A.Ş., B. No: 2014/8649, 15/2/2017, 44; Selahattin Turan , B. No: 2014/11410, 22/6/2017, 36-41). 45. Anayasa'n ın 35. maddesinde bir temel hak olarak güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yaln ızca devletin müdahaleden kaç ınmas ına bağlı değildir. Anayasa'n ın 5. ve 35. maddeleri uyar ınca devleti n mülkiyet hakk ının korunmas ına ilişkin pozitif yükümlülükleri de bulunmaktad ır. Bu poziti f yükümlülükler kimi durumlarda özel ki şiler aras ındaki uyu şmazl ıklar da dâhil olmak üzere mülkiyet hakk ının korunmas ı için belirli tedbirlerin al ınmas ını gerektirmektedir ( Eyyüp Boynukara , 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim G ıda Temizlik Hizmetleri A. Ş., 44). 46. Ancak hemen belirtmek gerekir ki baz ı durumlarda devletin pozitif ve negati f yükümlülüklerinin birbirinden ayr ılmas ı da mümkün olamamaktad ır. Üstelik devletin iste r pozitif isterse de negatif yükümlülükleri söz konusu olsun uygulanacak ilkeler de ço ğunlukla önemli ölçüde benze şmektedir ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı Gıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/17196, 25/10/2018, 70). 47. Devletin pozitif yükümlülükleri, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelere kar şı usule ilişkin güvenceleri sa ğlayan yarg ısal yollar ı da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma ve olu şturulan bu hukuksal çerçeve kapsam ında yarg ısal ve idari makamlar ın bireylerin özel ki şilerle olan uyu şmazl ıklar ında etkili ve adil bir karar vermesini temin etme sorumluluklar ını da içermektedir ( Selahattin Turan , 41). 48. Mülkiyet hakk ının usule ili şkin güvenceleri hem özel ki şiler aras ındaki mülkiyet uyuşmazl ıklar ında hem de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ili şkin güvencelerin somut olayda sa ğland ığından söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Ayr ıca belirtmek gerekir ki bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etkili esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde de ğerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir (Kamil Darbaz ve Gmo Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, 53). iii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 49. Somut olayda uyu şmazl ığın özü idarenin verdi ği iddia edilen zarar ın karşılanmamas ıdır. 50. Başvurucu, çiftçilik belgesi kapsam ında kiralad ığı 75.900 m2 taşınmazda yetiştirdiği süs bitkilerinin bulundu ğu alan ı idarenin hizmet kusuru nedeniyle su bast ığını ve bitkilerin zarar gördü ğünü belirtmi ştir. Başvurucunun zarar ının tespiti amac ıyla delil tespiti yapt ırdıktan sonra idareye yapt ığı başvuru z ımnen reddedilmi ştir. Başvurucu, zarar ının Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 11bilirkişi raporlar ıyla tespit edilmesine ve ayn ı yol çal ışmas ı nedeniyle bir k ısım zarar ının ödenmesine ra ğmen açt ığı tam yarg ı davas ının reddedilmesinden yak ınm ıştır. 51. Başvurucunun delil tespiti talebi üzerine Yeni şehir Sulh Hukuk Mahkemesince yap ılan keşif sonucu düzenlenen bilirki şi raporlar ında, blok yolun ta şınmazlar aras ında kot fark ı oluşturduğu, drenaj kanal ının ana kanal ile ba ğlant ısının kesilmesi nedeniyle ya ğmur sular ının ana tahliye kanal ına ulaşmad ığı ve başvurucunun süs bitkisi yeti ştirdiği taşınmazlar ın zarara u ğrad ığı tespit edilmi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun, idarenin fiili sebebiyle zarara u ğrad ığı iddias ının temelsiz olmad ığı anlaşılmaktad ır. 52. Mahkeme, ticari amaçla süs bitkisi yeti ştiriciliği yapman ın belirli kurallara bağland ığını ve mevzuat gere ği süs bitkisi üreticisi belgesi alman ın zorunlu oldu ğunu açıklad ıktan sonra düzenlemelere ayk ırı olarak, kay ıt alt ına al ınmaks ızın, ticari amaçla süs bitkisi üreticili ği yapman ın hukuken mümkün olmad ığı ve bu faaliyetin korunmayaca ğı gerekçesine dayanarak davay ı reddetmi ştir. Ancak Mahkemece davan ın reddi gerekçesi olarak gösterilen ticari faaliyetler için bahsi geçen gerekli bildirimlerin yap ılmamas ı, izinlerin ve belgelerin al ınmamas ı -idari yapt ırım gerektiren eylemler olsa da- idarenin hizmet kusuruyla verdi ği zararlar ı karşılamamas ına dayanak olu şturamaz. 53. Öte yandan somut olayda idare edilgen bir tutum tak ınarak mevzuata ayk ırı süs bitkisi yeti ştiriciliği eylemine yönelik olarak herhangi bir idari i şlem tesis etmemi ştir. İyi yönetişim ilkesinin bir gere ği olarak idarenin zaman ında ve tutarl ı hareket etmi ş olmas ı hâlinde ba şvurucunun söz konusu i şlemlere kar şı kanuni yollara ba şvurma imkân ının olacağı ve böylece an ılan bildirimlerin yap ılmamas ı ile izin ve belgelerin al ınmamas ı şeklindeki eylemlerin hukuka ayk ırı olup olmad ığının tespit edilebilece ği ortadad ır. Hâlbuki ilgili kamu makamlar ı böyle bir yola gitmemi ştir. 54. Sonuç olarak Mahkemenin, süs bitkilerinin zarara u ğrad ığı iddias ıyla aç ılan tazminat davas ında başvurucunun süs bitkisi yeti ştiriciliği faaliyetinin hukuka ayk ırı olmas ı sebebiyle idarenin tazmin sorumlulu ğunun bulunmad ığı yolundaki yorumu dolay ısıyla başvurucu, u ğrad ığı zarar ı ve idarenin fiiliyle zarar aras ındaki illiyet ba ğının varl ığını ispatlayarak tazminat elde etme ve bu suretle yüklendi ği külfeti dengeleme imkân ından mahrum kalm ıştır. 55. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 56. Başvurucu, bilirki şi incelemesi yap ılmas ı durumunda hakl ılığının ortaya çıkacağını ve uğrad ığı zarar ın tazmin edilebilece ğini belirtmi ş, ancak talep edilmesine rağmen Mahkemece ke şif ve bilirki şi incelemesi yap ılmadan karar verilmesi nedeniyle silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca k ısmi dava olarak açt ığı davan ın müddeabihin kesinlik s ınırı alt ında kald ığı gerekçesiyle temyiz yolu kapal ı olarak kesin karar verilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmiştir. 57. Başvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ıldığından (bkz. 55) adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddias ının ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 12C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 58. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 59. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 60. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 61. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 62. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya karar ın ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 1363. Mahkememizce devletin mülkiyet hakk ına ilişkin pozitif yükümlülükleri kapsam ında yap ılan incelemede mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Buna göre ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 64. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bursa 3. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 65.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 66. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL tutar ındaki yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ını n İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bursa 3. İdare Mahkemesine (E.2015/1327, K.2016/1879) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/17930 Karar Tarihi : 3/6/2020 14G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 3/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ