TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ZAHİDE ÖZGE B İNER DERDOY BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17859) Karar Tarihi: 16/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/17859 Karar Tarihi : 16/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Hilmi Can TURAN Başvurucu : Zahide Özge B İNER DERDOY Vekili : Av. Şenay TAVUZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idari merci taraf ından tesis edilmi ş bir işlem b
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ZAHİDE ÖZGE B İNER DERDOY BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17859) Karar Tarihi: 16/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/17859 Karar Tarihi : 16/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Hilmi Can TURAN Başvurucu : Zahide Özge B İNER DERDOY Vekili : Av. Şenay TAVUZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idari merci taraf ından tesis edilmi ş bir işlem bulunmad ığı gerekçesiyle davan ın incelenmeksizin reddine karar verilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/17859 Karar Tarihi : 16/6/2021 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (667 say ılı KHK) 2. maddesiyle Gediz Üniversitesi kapat ılm ıştır. 10. Başvurucu kapat ılan Gediz Üniversitesinde doktor ö ğretim üyesi olup, İzmir Defterdarl ığına (İdare) 29/8/2016 tarihinde, Gediz Üniversitesinden k ıdem ve ihbar tazminat ı ile ücret alaca ğının ödenmesi talebinde bulunmu ştur. Başvurucu, talebine İdarenin altm ış gün içinde cevap vermemesi üzerine z ımni ret işleminin iptaline ve ba şvuru konusu alaca ğın yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle dava açm ıştır. 11. İzmir 6. İdare Mahkemesi 14/11/2017 tarihli karar ı ile, İdareye yap ılan başvurunun yetkili idari merci taraf ından k ısmen veya tamamen reddine ili şkin bir karar verildikten sonra dava aç ılmas ı gerektiği kural ına uyulmad ığı, davan ın 29/10/2016 tarihli ve 29872 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 675 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (675 say ılı KHK) 16. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı gereğince " yetkili idari mercii taraf ından verilen bir karar bulunmadan aç ıldığı" gerekçesiyle davan ın incelenmeksizin reddine karar vermi ştir. 12. Başvurucu istinaf kanun yoluna ba şvurmuş, İzmir Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi 10/4/2018 tarihli karar ı ile ilk derece mahkemesi karar ını usul ve yasaya uygun bularak istinaf ba şvurusunun reddine karar vermi ştir. Başvurucu, İstinaf Mahkemesi karar ını 8/5/2018 tarihinde tebli ğ alm ıştır. 13. Başvurucu 6/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14. İlgili hukuk için bkz. Cem Taylan Erden ve di ğerleri , B. No: 2017/32445, 19/11/2020, 23-27. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 16/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 16. Başvurucu; daval ı idarenin talebine cevap vermeyi şinin idarenin kusuru olduğunu belirterek İdarenin kusurundan dolay ı vatandaşlar ın sorumlu tutularak mahkemeye başvurma hakk ının belirsiz bir süreye b ırak ılmas ı ve Mahkemenin esasa girmeden davan ın reddine karar vermesi neticesinde adil yarg ılanma hakk ı ile hak arama hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 17. Bakanl ık görüşünde 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 10. maddesinde yer alan "zımni ret" hükmünün ba şvuruya konu davada uygulanamayaca ğı, 675 say ılı KHK'n ın 16. maddesinde İdare taraf ından verilecek karar ın Başvuru Numaras ı: 2018/17859 Karar Tarihi : 16/6/2021 4dava açman ın bir ön ko şulu olduğunu, başvurucunun ilgili idari makama yapt ığı başvuru olumsuz sonuçlanmadan idari yarg ıda dava açt ığı belirtilmi ştir. 18. Bakanl ık görüşünde ayr ıca başvuruya konu olayda yetkili makamlarca henüz işlem tesis edilmedi ği için başvuru yollar ının tüketilmedi ği, bu durumda bireysel ba şvuruda kabul edilmezlik karar ı verilmesi gerekti ği belirtilerek takdirin Anayasa Mahkemesine ait olduğu ifade edilmi ştir. B.D eğerlendirme 19. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Hak arama hürriyeti kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 20. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin z ımni ret üzerine aç ılan davan ın esas ının incelenmemesine yönelik oldu ğundan ba şvurunun mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 21. Bakanl ık görüşünde, idare taraf ından işlem tesis edilmeden yap ılan başvuruda Anayasa Mahkemesi öncesi ba şvuru yollar ının tüketilmedi ği ileri sürülerek kabul edilmezlik karar ı verilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Bakanl ığın iddias ı esasla birlikte incelendi ğinden bu aşamada ayr ıca incelenmemi ştir. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 22. Genel ilkeler için bkz. Cem Taylan Erden ve di ğerleri , 45-57. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 23. Somut olayda ba şvurucunun z ımni ret i şleminin iptali ile tazminat ve ücret alacağının ödenmesine hükmedilmesi talebiyle açm ış olduğu tam yarg ı davas ının başvuru üzerine idari merci taraf ından verilmi ş karar niteliğinde bir i şlem olmad ığı gerekçesiyle davan ın incelenmeksizin reddine karar verilmi ştir. Başka bir ifadeyle İdare Mahkemesine göre başvurucunun idareye yapt ığı başvurudan sonra dava açabilmesinin şart ı İdare taraf ından bir cevap verilmi ş olmas ıdır. 24. Somut ba şvuruda ileri sürülen iddialar Anayasa Mahkemesi taraf ından Cem Taylan Erden ve di ğerleri karar ında incelenmi ştir. An ılan kararda vurguland ığı üzere İdare Mahkemesince dayan ılan 675 say ılı KHK'n ın 16. maddesinin (4) numaral ı fıkras ında, ilgilile r taraf ından yap ılan başvuru üzerine idarece altm ış gün içinde cevap verilmemesi durumund a başvurunun z ımnen reddedilmi ş say ılacağını öngören 2577 say ılı Kanun'un 10. maddesine Başvuru Numaras ı: 2018/17859 Karar Tarihi : 16/6/2021 5istisna getirildi ğine dair aç ık hükmün yer almad ığının alt ı çizilmelidir. Z ımni ret müessesesinin an ılan kararda değinilen anayasal güvencelerle ili şkisi gözetildi ğinde 2577 say ılı Kanun'un 10. maddesinin 675 say ılı KHK'n ın 16. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı kapsam ında yap ılan başvurular ı kapsamayaca ğının söylenmesi makul ve öngörülebilir bir yorum olmayaca ğı gibi bu yorum Anayasa'n ın 125. maddesinde yer alan güvence ile aç ıkça çelişecektir. Hukuk kurallar ının öngörülebilirlik ilkesiyle çeli şen yorumlar ı esas al ınarak mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin kanunilik kriterini ta şıdığı ifade edilemeyecektir. Dolay ısıyla İdare Mahkemesinin somut olayda idare taraf ından verilmi ş bir karar ın bulunmad ığı şeklindeki yorumunun kanuni temelden yoksun oldu ğu sonucuna ulaşılm ıştır. (Cem Taylan Erden ve Di ğerleri, 61). 25.İdare Mahkemesinin ba şvurucunun z ımni ret işlemine kar şı dava açamayaca ğına ilişkin başka bir kanuni dayanak göstermemi ş olmas ı karşısında uyuşmazl ığın esas ı hakk ında inceleme yap ılmadan yarg ılaman ın sona erdirilmesi nedeniyle yarg ılama sonucunda verilen karar ın kanunilik unsurunu ta şımad ığı değerlendirilmi ştir. 26. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 28. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 29. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 30. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n Başvuru Numaras ı: 2018/17859 Karar Tarihi : 16/6/2021 6durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 31.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesinin İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir (Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 32.İncelenen ba şvuruda ba şvurucunun açt ığı davada davan ın incelenmeksizin reddedilmesine karar verilmesi sebebiyle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 33. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İzmir 6. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 34.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 35. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/17859 Karar Tarihi : 16/6/2021 7B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ı için İzmir 6. İdare Mahkemesine (E.2016/1702, K.2017/1771) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU