Anayasa Mahkemesi

TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR EMRAH YAYLA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38732) Karar Tarihi: 6/2/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 23/6/2020-31164 Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ Kadir ÖZKAYA R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYELYusuf Şevki HAKYE

TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR EMRAH YAYLA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38732) Karar Tarihi: 6/2/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 23/6/2020-31164 Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ Kadir ÖZKAYA R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Raportörler : Akif YILDIRIM Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Emrah YAYLA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, infaz hâkimli ğince yap ılan incelemede şikayette bulunan ın duruşmada haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ı nedeniyle duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına iliş kindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 4/12/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 3 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. 8. Birinci Bölüm taraf ından 29/1/2020 tarihinde yap ılan toplant ıda, niteli ği itibar ıyla Genel Kurul taraf ından karara ba ğlanmas ı gerekli görüldü ğünden ba şvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 28. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca Genel Kurula sevkine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 10. 1981 do ğumlu olan ba şvurucu, silahl ı terör örgütüne üye olma suçu ile ba şka suçlardan ald ığı cezalar ın infaz ı kapsam ında K ırıkkale F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda ( İnfaz Kurumu) hükümlü olarak bulunmaktad ır. 11. Olaylar ın geçtiği tarihte ba şvurucu, İnfaz Kurumunun C Blok 14 numaral ı odas ında kalmaktad ır. 12.İnfaz Kurumunda 7/5/2017 tarihinde hükümlü ve tutuklular ın akşam say ımı yap ıldıktan sonra C Blok 14 ve 16 numaral ı oda kap ılar ı ile bahçe kap ılar ının kapat ıldığı sırada başvurucunun da aralar ında bulundu ğu baz ı hükümlülerin kap ılar ın erken kapat ılmas ını protesto etmek amac ıyla oturma eylemi yapt ığı iddia edilmi ştir. 13. Başvurucunun oturma eylemine kat ıldığı, odas ına girmek istemedi ği ve infaz koruma memurlar ına direnerek slogan att ığı iddialar ı nedeniyle hakk ında disiplin soruşturmas ı başlatılm ıştır. 14. 7/5/2017 tarihli Olay Tutana ğına göre an ılan tarihte saat 19.40 civar ında C Blok'ta say ım yap ıldığı s ırada başvurucunun da aralar ında bulundu ğu DHKP-C terö r örgütüyle ba ğlant ılı suçlardan mahkûm olduklar ı ifade edilen hükümlülerin oda bahçelerinde oturma eylemi yapmalar ı ve odalar ına girmek istememeleri üzerine vardiya görevlisi infaz koruma memurlar ının kendilerine direnen hükümlülere zor kulland ıklar ı ve hükümlüleri n odalar ına girmelerinin bu şekilde sağland ığı anlaşılmaktad ır. 15. Başvurucu, oturma eylemine kat ılan ve haklar ında disiplin soru şturmas ı başlatılan diğer hükümlüler ile birlikte 10/5/2017 tarihinde ortak yaz ılı bir savunm a haz ırlayarak İnfaz Kurumu Müdürlü ğü Disiplin Kurulu Ba şkanl ığına (Disiplin Kurulu) sunmuştur. Başvurucu yaz ılı savunmas ında özetle havaland ırma hakk ına ilişkin mevzuat ın infaz koruma memurlar ınca hatal ı uyguland ığını, bahçe kap ılar ının saat 08.00'de aç ılıp hava karard ığında kapat ılmas ı gerekirken kap ılar ın geç aç ılıp erken kapat ıldığını, bu hususla ilgili olarak defalarca şikâyette bulunmalar ına rağmen durumun de ğişmediğini, bu nedenle oturma eylemi yapt ıklar ını, eylemi sonland ırmak isteyen infaz koruma memurlar ının ise kendilerine işkence yapt ıklar ını ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 416. Başvurucu yaz ılı savunmas ında, havaland ırma mevzuat ının hatal ı uyguland ığı iddias ını kan ıtlamak üzere son bir aya ili şkin kamera görüntülerinin izlenmesi talebinde de bulunmuştur. 17. Olayla ilgili ifadesine ba şvurulan infaz koruma memuru A. Ş. 10/5/2017 tarihli ifadesinde özetle olay tarihinde vardiya ba şmemuru olarak görev yapmakta oldu ğunu, bahçe kap ılar ının erken kapat ıldığını iddia ederek bu durumu protesto etmek amac ıyla oturma eylemi ba şlatan hükümlüleri eyleme son vermeleri hususunda birkaç kez uyard ıklar ını, uyar ılara rağmen eylemin sonland ırılmamas ı hâlinde yasal s ınırlar çerçevesinde zor kullan ılacağını bildirildiklerini, eylemin devam etmesi ve slogan at ılmas ı üzerine başvurucunun da aralar ında bulundu ğu hükümlülerin zorla odalar ına al ındığını ifade etmi ştir. İfadesine ba şvurulan di ğer infaz koruma memurlar ı da benzer yönde beyanda bulunmu şlard ır. 18. Disiplin Kurulu 11/5/2017 tarihinde; ba şvurucunun oturma eylemi yaparak direnişte bulundu ğu, say ıma engel oldu ğu ve slogan att ığı gerekçesiyle gereksiz yere mar ş söyleme veya slogan atma disiplin suçundan 1 ay ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma cezas ı, say ım yap ılmas ına karşı çıkma disiplin suçundan ise 5 gün hücreye koyma cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 19. Başvurucu, an ılan karara kar şı K ırıkkale İnfaz Hâkimli ğine (Hâkimlik) şikâyet başvurusunda bulunmu ştur. Hâkimlik taraf ından yaz ılan 19/9/2017 tarihli müzekkereyle; şikâyetin duru şmal ı olarak incelenece ği, başvurucunun duru şma tarihi olan 10/10/2017 tarihinde saat 14.00'te Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) odas ında haz ır bulundurularak Disiplin Kurulu karar ı ile ilgili savunmas ını vekâletnamesini ibraz etmesi suretiyle avukat ı ile birlikte veya avukat ı arac ılığıyla yapabilece ği başvurucuya bildirilmiştir. Müzekkerede ayr ıca disiplin soru şturmas ı aşamas ında ifadesine ba şvurulan A. Ş.nin duruşmada tan ık olarak dinlenece ği hususunun A. Ş.ye bildirilmesi ve tan ığın duruşma tarihinde haz ır edilmesi de istenmi ştir. 20. Başvuru dosyas ında an ılan müzekkerenin İnfaz Kurumu idaresince ba şvurucuya tebliğ edildiğine dair herhangi bir bilgi veya belgeye rastlanmam ıştır. 21. 10/10/2017 tarihli duru şmada SEGB İS odas ında haz ır bulundurulan ba şvurucu; İnfaz Kurumunda i şkence gördü ğünü, işkence ile ilgili olarak suç duyurusunda bulundu ğunu, bask ı alt ında tutuldu ğu bir ortamda savunma yapamayaca ğını belirterek mahkeme huzurunda avukat ı eşliğinde savunma yapmak istedi ğini beyan etmi ştir. Hâkimlik, duru şman ın SEGBİS arac ılığı ile yap ılmas ının ceza muhakemesi ilkelerinden yüz yüzelik ilkesine uygun oldu ğunu, bu yönde Anayasa Mahkemesi kararlar ı bulunduğunu ve SEGB İS ile yap ılan duruşman ın duruşma salonundakinden farkl ı olmad ığını bildirmiştir. 22. Başvurucunun duru şma salonunda bulunma talebi Hâkimlikçe reddedilerek duruşmaya SEGB İS ile devam edilmesi üzerine ba şvurucu bunu kabul etmedi ğini, savunma hakk ının engellendi ğini ifade etmi ştir. 23. Duru şma tutana ğından, ba şvurucunun " Savunma hakk ımız engellenemez" şeklinde slogan atmas ı üzerine incelemenin bitirilece ğinin bildirildi ği ve başvurucuya son sözünün soruldu ğu, başvurucunun "Protesto ediyorum " şeklinde cevap vermesini müteakip başka bir işlem yap ılmaks ızın incelemenin bitirildi ği ve hükmün aç ıkland ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 524. Hâkimli ğin 10/10/2017 tarihli karar ı ile başvurucunun Disiplin Kurulu karar ına yapt ığı itiraz reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun uyar ınca hükümlü ve tutuklulara uygulanan disiplin cezalar ına karşı yap ılan şikâyet ve itirazlar ın incelenmesinde duru şma aç ılmas ı zorunlulu ğunun bulunmad ığı belirtilmi ş, buna rağmen başvurucunun meram ının tam olarak anlaşılabilmesi için duru şma aç ılmas ına karar verilmi ş ise de ba şvurucunun aç ıklama yapmaktan kaç ındığı ifade edilmi ştir. Hâkimlik; İnfaz Kurumu görevlilerince düzenlenen tutanak, tan ık beyan ı ve tüm dosya kapsam ına at ıfta bulunarak ba şvurucuya uygulanan disiplin cezalar ının hukuka uygun oldu ğu sonucuna ula şmıştır. 25. Başvurucu 6/11/2017 tarihli dilekçesi ile duru şma salonunda bizzat haz ır bulunarak ifade vermek istedi ği hâlde SEGB İS ile duru şmaya kat ılmaya zorland ığını, duruşma salonunda savunma yapma hakk ının kulland ırılmad ığını, tan ıklara soru soramad ığını belirterek karara itiraz etmi ştir. 26. K ırıkkale 2. A ğır Ceza Mahkemesinin 15/11/2017 tarihli karar ıyla "Ceza İnfaz Kurumunda uyulmas ı gerekli düzene ayk ırı davran ışın yapt ırımının olmas ı gerektiği, cezan ın niteliğinin ve süresinin makul ve orant ılı olduğu vicdani kanaatine [var ıldığı]" belirtilere k başvurucunun itiraz ı reddedilmi ştir. 27. Nihai karar 21/11/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 4/12/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 28. 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun "İnfaz hâkimliklerinin görevleri" kenar ba şlıklı 4. maddesinin birinci f ıkras ının (3) numaral ı bendi şöyledir: "Hükümlü ve tutuklular hakk ında al ınan disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalar ının kanun, veya di ğer mevzuat hükümlerine ayk ırı olduğu iddias ıyla yap ılan şikâyetleri incelemek ve karara ba ğlamak." 29. 4675 say ılı Kanun'un "İnfaz hâkimli ğince şikâyet üzerine verilen kararlar" kenar başlıklı 6. maddesi şöyledir: "Şikayet ba şvurusu, 5 inci maddede yaz ılı sürenin geçmesinden sonra veya infaz hâkimliğinin görev ve yetki alan ı dışında kalan bir i şlem veya faaliyete kar şı ya da başvuru hakk ı olmayan kimselerce yap ılmışsa infaz hâkimi, ba şvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder; şikayet ba şvurusu ba şka bir yarg ı merciinin görevi içerisinde ise o merci e gönderir. Şikâyet ba şvurusu üzerine infaz hâkimi, duru şma yapmaks ızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; ancak, gerek gördü ğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakk ında resen ara ştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayr ıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savc ısının da yaz ılı görüşünü al ır. (Ek cümle: 22/7/2010-6008 S.K/5.md.) Disiplin cezas ına karşı yap ılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ald ıktan ve talep edilen diğer delilleri toplay ıp değerlendirdikten sonra karar ını verir. (Ek cümle: 22/7/2010-6008 S.K/5.md.) Hükümlü veya tutuklu, savunmas ını, haz ır bulunmak ve vekaletnamesini ibra z Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 6etmek ko şuluyla avukat ıyla birlikte veya avukat ı arac ılığıyla yapabilir. (Ek cüml e 22/7/2010-6008 S.K/5.md.) İnfaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü vey a tutuklunun savunmas ını ceza infaz kurumunda da alabilir. İnfaz hâkimi, inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse, yap ılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmas ına veya ertelenmesine karar verir. İnfaz hâkimi, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4/4/1929 tarihli ve 1412 say ılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre inceleme ve i şlemlerini yürütür v e karar ını verir. İnfaz hâkiminin kararlar ına karşı şikayetçi veya ilgili Cumhuriyet savc ısı taraf ından, tebliğden itibaren bir hafta içinde Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre acele itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz, infaz hâkimli ğinin kuruldu ğu yer ağır ceza mahkemesine ... yap ılır. İnfaz hâkimi ayn ı zamanda bu mahkemenin üyesi oldu ğu takdirde itirazla ilgili karara kat ılamaz." 30. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı "Yukar ıdaki f ıkralar içeri ğine göre san ığın ayn ı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle sorgusunun yap ılabilmesi olana ğının varl ığı hâlinde bu yöntem uygulanarak sorgu yap ılır." şeklinde iken 15/8/2017 tarihli ve 694 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 147. maddesi ile "Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördü ğü durumlarda, ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle yurt içinde bulunan san ığın sorgusu yap ılabilir veya duru şmalara kat ılmas ına karar verilebilir. " şeklinde de ğiştirilmiştir. Bu KHK hükmü 1/2/2018 tarihli ve 7078 say ılı Kanun'un 142. maddesi ile aynen kabul edilmi ştir. 31. 5275 say ılı Kanun'un 43. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "(1) Ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma cezas ı, hükümlünün bir aydan üç aya kadar ziyaretçi görü şüne ç ıkar ılmamas ıdır. 2) Ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma cezas ını gerektiren eylemler şunlard ır: a) Say ım yap ılmas ına karşı çıkmak, c) Sevke, nakle veya bunlarla ilgili olarak al ınacak tedbirlere kar şı çıkmak." 32. 20/9/2011 tarihli ve 28060 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bili şim Sisteminin Kullan ılmas ı Hakk ında Yönetmelik'in (Yönetmelik) "Ceza infaz kurumunda bulunanlar" kenar başlıklı 14. maddesi şöyledir: " (1) Teknik altyap ının haz ır olmas ı durumunda ceza infaz kurumunda bulunan ki şi SEGBİS ile dinlenebilece ği gibi, SEGB İS üzerinden duru şmalara da kat ılabilir. (2) Talep eden makam, dinleme yapaca ğı kişinin kimlik bilgilerini, dinleme zaman ını ve dinleme için yap ılmas ı gereken haz ırlıklar ı ilgili ceza infaz kurumu yönetimine bildirir. (3) İlgili ceza infaz kurumu görevlisi, ikinci f ıkrada belirtilen talimatlar doğrultusunda, dinlenecek ki şiyi, dinleme odas ında haz ır eder. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 7(4) Talep eden makam ayr ıca belirtmedi ği sürece, dinlenecek ki şinin dinlem e talebinde belirtilen ki şi olduğuna dair bir tutanak, ceza infaz kurumu görevlisince düzenlenir ve imzalan ır." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 33. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu ş bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından davas ının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini isteme hakk ına sahiptir. 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 34. Duru şmada haz ır bulunma hakk ı Sözleşme de aç ıkça düzenlenmemi ş olmas ına rağmen Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) kararlar ıyla, yarg ılamaya etkili kat ılım hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının bir parças ı olarak kabul edilmektedir (Colozza/İtalya , B. No: 9024/80, 12/2/1985). 35. AİHM, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunmakta olan ba şvurucular ın hukuk mahkemelerinde açt ıklar ı davalar ın duruşmalar ına götürülmeyerek duru şma salonunda haz ır bulundurulmamalar ının adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ği şikâyetini inceledi ği Yevdokimov ve di ğerleri/Rusy a (B. No: 27236/05,44223/05..., 16/2/2016) karar ında ihlal sonucuna ula şmıştır. 36. An ılan karara konu olayda, haklar ında devam etmekte olan ceza kovu şturmas ı kapsam ında ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan ba şvurucular tutuklama s ıras ında üçüncü ki şilerin hakaretine maruz kalmalar ı, gözalt ı koşullar ının kötü olmas ı ve haks ız gözalt ı işlemleri gibi nedenlerle baz ı kamu görevlileri hakk ında şikâyette bulunmu ş, hukuk mahkemeleri önünde tazminat davalar ı açm ışlard ır. Başvurucular, iddialar ının incelenece ği bu davalarda bizzat duru şma salonunda haz ır bulunarak duru şmalara kat ılmak istediklerine ilişkin taleplerini hukuk mahkemelerine ilettikleri hâlde duru şmalarda haz ır bulundurulmam ışlard ır. Hukuk mahkemelerince, ceza infaz kurumundaki tutuklu veya hükümlülerin taraf ı olduklar ı hukuk davalar ına bizzat kat ılabilmeleri için ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transfer edilmelerine imkân sa ğlayan herhangi bir mevzua t hükmü bulunmamas ı gerekçe gösterilerek ba şvurucular ın duruşmada haz ır bulunma talepleri reddedilmi ştir. Başvurucular duru şmada haz ır bulundurulmamalar ı nedeniyle davan ın karşı taraf ınca sözlü olarak sunulan deliller hakk ında bilgi sahibi olamad ıklar ını ve bunlara kar şı kendi delillerini sunma hususunda dezavantajl ı konuma dü şürüldüklerini iddia etmi şlerdir (Yevdokimov ve di ğerleri, 4-20). 37. AİHM, Yevdokimov ve di ğerleri karar ında başvurucular ın iddialar ının kabu l edilebilir oldu ğuna karar verdikten sonra esasa ili şkin olarak yapt ığı değerlendirmede Sözleşme'nin 6. maddesinin hukuk mahkemelerinde görülen duru şmalarda bizzat haz ır bulunma hakk ını aç ıkça garanti etmedi ğini, ancak bundan daha genel olarak ki şiye davas ını Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 8mahkemede etkili bir şekilde sunma ve silahlar ın eşitliği ilkesine uygun olarak iddialar ını ileri sürme olana ğı tan ınmas ı gereklili ğini garanti etti ğini hat ırlatm ıştır (Steel ve Morris/Birle şik Krall ık, B. No: 68416/01, 15/2/2005 59, 60). A İHM medeni hak ve yükümlülü ğe ilişkin davalarda adil yarg ılanma ko şullar ını yerine getirme yükümlülü ğünün ulusal makamlara ait oldu ğunu ifade etmi ştir ( Dombo Beheer B.V./Hollanda , B. No: 14448/88, 27/10/1993, 33). 38. AİHM, Yevdokimov ve di ğerleri/Rusya karar ında duru şmaya kat ılma veya duruşmada temsil edilme haklar ının 6. maddenin birinci f ıkras ında belirtilen hakkaniyete uygun yarg ılanma ilkesi kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ğini belirtmi ştir. AİHM bir hukuk davas ının taraf ı olan ba şvurucunun davan ın diğer taraf ınca ileri sürülen kan ıtlar hakk ında bilgi sahibi olup olamad ığı veya yorum yap ıp yapamad ığı, davan ın karşı taraf ına nazaran dezavantajl ı konuma dü şürülmeden davas ının yürütülmesinde makul bir f ırsata sahip olup olmad ığı hususlar ını incelemekle görevli oldu ğunu ifade etmi ştir (Yevdokimov v e diğerleri/Rusya , 22). 39. AİHM ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ya da hükümlülerin ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transfer edilmelerindeki zorluklar ı dikkate ald ığını belirtmiştir. Böyle durumlarda ki şinin duruşmada bizzat haz ır bulunmas ı yerine vekille temsil edilmesi silahlar ın eşitliği ilkesine uygun olabilir. Ancak davac ının duruşmaya bizzat kat ılmas ı, davan ın konusunun davac ının karakteri ve ya şam şekliyle do ğrudan ilgili oldu ğu ya da ki şinin mevcut ve daha önceki davran ışlar ının verilecek karar ı etkileme ihtimali bulunduğu durumlarda Sözle şme'nin 6. maddesinin gereklerinden biri olarak kabul edilmelidir ( Yevdokimov ve di ğerleri/Rusya, 24, 25). 40. AİHM davac ının kişisel kat ılımının gerekli oldu ğu medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda ceza infaz kurumundan duru şma salonun a getirilemeyen davac ının video konferans ba ğlant ısı kurulmak suretiyle duru şmaya kat ılımının sağlanmas ının yarg ılaman ın hakkaniyete uygun olarak yürütülmesi için usule yönelik dengeleyici bir seçenek olarak de ğerlendirilebilece ğini belirtmi ştir (Vladimir Vasilyev/ Rusya, B. No: 28370/05, 10/1/2012, 84). 41. Video konferans uygulamas ı, diğer hususlar ın yan ında tutuklu veya hükümlülerin ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transferleri nedeniyle olu şan gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın h ızland ırılmas ı amac ını taşımaktad ır (Marcello Viola/İtalya, B. No: 45106/04, 5/1/2007, 70). Bu nitelikteki imkânlara ba şvurmak bizzat duruşmada haz ır bulunma hakk ının amaçlar ıyla çelişmemektedir. Fakat tutuklunun vey a hükümlünün yarg ılama sürecini takip edebilmesinin, duru şmada dinlenen insanlar ı görebilmesinin ve sarf edilen ifadelerden haberdar olabilmesinin, ayr ıca kendisinin de mahkeme, tan ıklar ve di ğer ilgililer taraf ından görülmesinin ve dinlenmesinin teknik engeller bulunmaks ızın garanti edilmesi gerekir ( Sakhnovskiy/Rusya [BD], B. No: 21272/03, 2/10/2010, 98; Marcello Viola, 72-74). 42. Bu ilkelere göre somut olay ı değerlendiren A İHM sonuç olarak hukuk mahkemelerinde görülen davalar ın başvurucular ın doğrudan duru şmada haz ır bulunmalar ını gerektiren bir nitelik ta şıyıp taşımad ığı hususunda hukuk mahkemelerince herhangi bir değerlendirme yap ılmadan sadece normatif düzenleme bulunmad ığı gerekçesiyle başvurucular ın yokluklar ında duru şma yap ılmas ının Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci fıkras ı kapsam ında duru şmada haz ır bulunma hakk ını ihlal etti ği sonucuna ula şmıştır (Yevdokimov ve Di ğerleri/Rusya , 48-53). Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 9V.İNCELEME VE GEREKÇE 43. Mahkemenin 6/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 44. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 45. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Duru şmada Haz ır Bulunma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 46. Başvurucu; duru şma salonunda bizzat haz ır bulunarak savunma yapmak istedi ği hâlde SEGB İS ile duru şmaya kat ılmaya zorland ığını, duruşma salonunda bizzat savunma yapma hakk ının kulland ırılmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmiştir. 47. Bakanl ık görüşünde; SEGB İS ile ilgili mevzuat hakk ında aç ıklamalarda bulunularak SEGB İS yönteminin hangi durumlarda uygulanabilece ğinin, hangi merciin bu yöntemin kullan ılmas ına karar verme yetkisine sahip oldu ğunun ve ses-görüntü ba ğlant ısı için gerekli olan teknik altyap ıya ilişkin koşullar ın ilgili mevzuatta aç ık bir şekilde düzenlendi ği belirtilmi ştir. Görü ş yaz ısında; SEGB İS ile ifadesi al ınanlar ın duruşma salonundakileri görebilme ve söylenenleri duyabilme imkân ı bulundu ğu, yarg ılama makam ının ve duru şmada haz ır bulunan di ğer kişilerin de ayn ı şekilde ifade alma, beyanda bulunma ve soru yöneltme gibi yarg ısal işlemleri kar şılıklı olarak gerçekle ştirebilme imkân ına sahip olduklar ı, başka bir ifadeyle SEGB İS'in içerdi ği bu özellikler sayesinde yarg ılaman ın unsurlar ından biri olan yüz yüzelik ilkesinin gerçekle ştiği belirtilmi ştir. 48. Bakanl ık görüşünde ayr ıca; somut olay ın özellikleri, davan ın niteliği, dava konusunun karma şık olup olmad ığı, başvurucunun içinde bulundu ğu durum ve yarg ılaman ın aşamas ı ile birlikte yarg ılama faaliyetinin bütünü gözönüne al ındığında başvurucuya savunmas ını haz ırlamas ı ve itirazlar ını mahkeme önünde etkili bir şekilde ileri sürebilmesi için makul bir süre tan ındığı, gerekli olan tüm bilgilere ula şma imkân ı verildiği belirtilmi ştir. Görüş yaz ısında; duru şman ın SEGB İS yoluyla yap ılm ış olmas ının başvurucunun yarg ılamas ının makul bir süre içerisinde sonuçland ırılmas ı amac ına uygun oldu ğu, bu suretle adil yarg ılanma hakk ının tüm unsurlar ının yerine getirildi ği ifade edilmi ştir. 2. Değerlendirme 49. Anayasa'n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 1050. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında duruşmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. 51. Anayasa Mahkemesi daha önce sesli ve görüntülü bili şim sisteminin kullan ılmas ını, Erdal Korkmaz ve di ğerleri başvurusuna ili şkin karar ında kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ı yönünden ele alm ıştır (Erdal Korkmaz ve di ğerleri, B. No: 2013/2653, 18/11/2015, 98-105). Karara konu olayda silahl ı terör örgütüne üye olma suçuna ili şkin olarak ba şlatılan soruşturma kapsam ında tutuklanan ba şvurucular, tutukluluk incelemesini yapan hâkim huzuruna ç ıkar ılmad ıklar ını ve incelemenin SEGB İS vas ıtas ıyla yap ıldığını belirterek anayasal haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir ( Erdal Korkmaz ve di ğerleri, 98). An ılan kararda, SEGB İS'in duru şma salonundakileri görebilme ve söylenenleri duyabilme imkân ı sağlad ığı ve bu sistemde yarg ılaman ın taraflar ının yarg ısal işlemleri karşılıklı olarak gerçekle ştirilebildikleri vurguland ıktan sonra SEGB İS vas ıtas ıyla yap ılan yarg ılamada yüz yüzelik ilkesinin sa ğland ığı ifade edilmi ştir (Erdal Korkmaz ve di ğerleri, 103). 52. Anayasa Mahkemesi daha önce ba şvurucular ın ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duruşmaya kat ılımlar ının sağlanmas ını adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duruşmada haz ır bulunma hakk ı yönünden kapsaml ı bir şekilde de ğerlendirmemi ştir. Dolay ısıyla infaz hâkimlikleri taraf ından yürütülen yarg ılamalarda adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik müdahalelerle ilgili ilk esasl ı değerlendirme bu kararda yap ılacakt ır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 53. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme'nin ve Sözle şme'ye Türkiye nin de taraf oldu ğu ek protokollerin kapsam ına girmesi gerekir. Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren başvurular bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 54. Sözle şme nin 6. maddesinde, adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular, Anayasa ve Sözle şme kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel başvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 55. Başvuruya benzer olaylarda uygulanacak ilkeler Anayasa Mahkemesinin Cihan Yeşil (B. No: 2013/8635, 6/5/2015, 35) karar ında ortaya konmu ştur. Ad ı geçen kararla başvurucunun yirmi gün süreyle hücreye koyma disiplin cezas ının infaz ıyla haberle şme veya iletişim araçlar ından ve ziyaretçi kabulünden yoksun b ırak ılmas ı sonucu ortaya ç ıkacağından disiplin cezas ının kişisel hak ve bu ba ğlamda medeni hak niteli ğinde oldu ğu, söz konusu disiplin cezas ından dolay ı yapt ığı şikâyetin İnfaz Hâkimli ği taraf ından incelenmesinin de medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığı kabul edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 1156. Somut olayda da ba şvurucu, hücre cezas ının infaz ından dolay ı haberleşme vey a iletişim araçlar ından ve ziyaretçi kabulünden yoksun b ırak ılacağından hücreye koym a disiplin cezas ının da medeni hak niteli ğinde oldu ğu kabul edilmelidir (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Cihan Ye şil, 35). Dolay ısıyla başvurucunun hakk ında uygulanan disiplin cezalar ı nedeniyle yapt ığı şikâyetin infaz hâkimli ği taraf ından incelenmesinin medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığının ve dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinin uygulanmas ının mümkün oldu ğunun kabul edilmesi gerekir. 57. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun bu k ısm ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 58. Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Anayasa'n ın an ılan maddesinde adil yarg ılanma hakk ından ayr ı olarak iddia ve savunma hakk ına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalar ını mahkeme önünde dile getirme f ırsat ı tan ınmas ı gerektiği anlam ını da içermektedir ( Mehmet Fidan, B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). 59. Anayasa'n ın 36. maddesine " ...ile adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına alınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. AİHM Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılama kavram ından hareket ederek adil yarg ılanma hakk ının gereklerini saptam ıştır. Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı kapsam ında adil yarg ılanma hakk ının gereklerinden birinin de duruşmada haz ır bulunma hakk ı olduğunu birçok karar ında vurgulam ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının duruşmada haz ır bulunma hakk ını da kapsad ığının kabul edilmesi gerekir. 60. Taraflar ın duruşmada haz ır bulunma hakk ı hem savunma hakk ının etkin bir şekilde kullan ılmas ını sağlamakta hem de silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine işlerlik kazand ırmaktad ır. An ılan hak, sadece duru şmada haz ır bulunmay ı değil duruşma sürecini dinlemeyi, takip etmeyi, iddia/savunmalar ı destekleyecek şeyleri ileri sürmeyi de içerir. Dolay ısıyla duru şmada haz ır bulunma hakk ının taraflar ın yarg ılamaya etkili kat ılmalar ı ile doğrudan ilişkisi vard ır. Medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklar da dâhil olmak üzere taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ının sağlanmas ı çelişmeyi gerçekleştirmektedir. Böylelikle taraflar gösterdikleri kan ıtlardan ve sunduklar ı görüşlerden bilgi sahibi olmakta ve bunlarla ilgili görü şlerini bildirebilme imkân ını elde etmektedir. 61. Diğer taraftan medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklar aç ısından taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ı, onlar ın iddia ve savunma imkânlar ını doğrudan kullanmalar ına ve uyu şmazl ıkla ilgili olan taleplerini huzurda aç ıklamalar ına olanak tan ımaktad ır. Taraflar duru şmada bizzat haz ır bulunmak suretiyle teknik ve fiziksel engelle r bulunmaks ızın delillerini ileri sürebilmekte ve di ğer tarafça gösterilen delillere itiraz etmek ve davas ını bizzat savunmak suretiyle karar ı etkileme imkân ını elde etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 1262. Somut olayda ba şvurucunun duru şma salonunda bizzat haz ır bulunma talebinin Hâkimlikçe reddedilmesi ve SEGB İS arac ılığı ile kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ı nedeniyle ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahalenin bulunduğu görülmektedir. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 63. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan duruşmada haz ır bulunma hakk ı mutlak olmay ıp s ınırlamalara konu olabilir. Ancak yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 64. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 65. Bu sebeple müdahalenin somut ba şvuruya ili şkin olarak Anayasa n ın 13. maddesinde düzenlenmi ş olan, kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. (1). Kanunilik 66. Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta olan ba şvurucunun İnfaz Hâkimliğince aç ılan duruşmada bizzat haz ır bulunma talebinin reddedilmesi 4675 say ılı Kanun'un 6. maddesinin yollamas ıyla 5271 say ılı Kanun'un 196. maddesinin (4) numaral ı fıkras ına dayanmaktad ır. Dolay ısıyla an ılan müdahalenin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. (2). Meşru Amaç 67. Anayasa'n ın 141. maddesinde yarg ıya davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı görevi de verilmi ştir. Bu görevin a ğır iş yükü alt ında yerine getirilmesi zorla ştıkça uyu şmazl ıklar ın çözümü için alternatif yöntemlerin ya şama geçirilmesi yarg ıya ilişkin anayasal kurallar ın etkililiğinin sağlanmas ı bak ımından gerekli görülebilir (AYM, E.2013/85, K.2013/95, 22/9/2010). Dolay ısıyla tutuklu veya hükümlülerin ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transferleri nedeniyle olu şan gecikmeleri n azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın h ızland ırılmas ı sebebiyle duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik me şru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır. iii. Ölçülülük (a) Genel İlkeler 68. Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden olu şmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amac ı Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 13gerçekleştirmeye elveri şli olmas ını, gereklilik amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 69. Buna göre duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin Anayasa'y a uygun olabilmesi için amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ının yan ında gerekli olmas ı da gerekir. Gereklilik yukar ıda da ifade edildi ği üzere hakka müdahale te şkil eden birden fazla araç aras ından hakk ı en az zedeleyen arac ın seçilmesini ifade etmektedir. Buna göre hak ve özgürlüğü s ınırlayan tedbirlerden hangisi di ğerlerine nazaran hakk ın norm alan ına daha az müdahale edilmesi sonucunu do ğuruyorsa o tedbirin tercih edilmesi gerekir. Bununla birlikte hakka müdahale olu şturacak arac ın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir pay ının bulunduğu da kabul edilmelidir. Zira yetkili kamu makamlar ı, öngörülen amaca ula şılmas ı bak ımından hangi arac ın etkili ve verimli sonuçlar do ğuracağına ilişkin olarak isabetli karar verme noktas ında daha iyi bir konumdad ır. Özellikle alternatif arac ın bulunmad ığı veya mevcut alternatiflerin öngörülen me şru amaca ula şılmas ı bak ımından etkili olmad ığı ya da daha az etkili oldu ğu durumlarda kamu makamlar ının araç seçimi hususundaki tercih yetkisinin gereklilik kriterini sa ğlamad ığının söylenebilmesi için çok güçlü nedenleri n bulunmas ı gerekir. 70. Duru şmada haz ır bulunma as ıldır ve bu hak istisnai olarak s ınırland ırılabilir. Duruşmada haz ır bulunma hakk ı, ceza hukukunun çekirde ğini oluşturan konularda daha kat ı bir biçimde uygulan ırken an ılan kategorilere girmeyen medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda daha esnek şekilde uygulanabilir. Bu durumda bile gerçekle ştirilen işlemin niteliği ile davan ın özelliklerinden ötürü ilgili taraf ın duruşma salonunda fiziksel olarak yer almas ı gerekebilir. Baz ı durumlarda ilgili taraf ın ses ve görüntüsünün duru şma salonuna aktar ılmas ı, onun duru şmada haz ır bulunmas ına nazaran daha az menfaat sa ğlayabilir. Bu bak ımdan duru şmada haz ır bulunma kural oldu ğundan istisnai durum olan duru şmada bulunmay ı gerekli k ılmayan ko şullar ın somut olayda gösterilmesi gerekir. Dolay ısıyla gereklilik ilkesi yönünden duru şmada haz ır bulunma hakk ı ancak olay ın koşullar ının zorunlu kıldığı durumlarda s ınırlanabilecektir. Bu bak ımdan duru şmada haz ır bulunma hakk ını sınırlayan herhangi bir tedbirin öncelikle gerekli olduğunun gösterilmesi gerekir. 71. Dolay ısıyla ölçülülük ilkesi aç ısından -duru şmada haz ır bulunma ilgili usul hukuku kurallar ına göre zorunlu olsun ya da olmas ın- başvurucular ın kişisel özellikleri ve davran ışlar ı gibi duru şmada haz ır bulunmay ı zorunlu k ılan olgular ın bulunup bulunmad ığı, yarg ılaman ın niteliği, şekli ve teknik nitelikte bir incelemeden ibaret olup olmad ığı hususlar ı da değerlendirilmelidir. Özellikle geleneksel ceza hukuku kategorilerine dâhil olmayan veya medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda delil ve ifadelerin sözlü olarak sunulmas ını veya tan ıklar ın sorgulanmas ını gerektirecek -inand ırıcılıkla ilgili- sorunlar ın ya da kişilerin duru şmada bizzat bulunmas ını zorunlu k ılacak olaylar ın var olmad ığı, taraflara iddialar ını yaz ılı olarak sunma ve aleyhindeki delillere itiraz etme imkân ının tan ındığı hâllerde ki şilerin duru şmada bizzat bulunmas ı gerekli görülmeyebilir. Bu çerçevede uyuşmazl ığın taraf ının duruşmada haz ır bulunmas ını zorunlu k ılan bir olgunun yoklu ğu derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmal ıdır. 72. Bilindi ği üzere SEGB İS, Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi'nde (UYAP) ses ve görüntünün ayn ı anda elektronik ortamda iletildi ği, kaydedildi ği ve sakland ığı ses ve görüntü bilişim sistemi olarak tan ımlanmaktad ır (Erdal Korkmaz ve di ğerleri , 99). Esasen Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 14SEGBİS'in suç isnad ına ilişkin uyuşmazl ıklar ile medeni hak ve yükümlülüklere -ve bu bağlamda cezalar ın infaz ına- ilişkin uyuşmazl ıklarda uygulanmas ı kategorik olarak Anayasa'ya ayk ırı bir durum de ğildir. Aksine ki şilerin duru şmalara sesli ve görüntülü bir bilişim sistemi kullan ılarak kat ılmalar ına imkân tan ınmas ı veya adli merciler önünde kendilerini sözlü olarak ifade edebilmeleri bizatihi bu ki şilerin adli süreçlere kat ılımlar ını büyük ölçüde kolayla ştıran bir işleve sahiptir. Bu itibarla Türk hukuk uygulamas ında yak ın dönemde gerçekle ştirilen en önemli projelerden biri olan UYAP' ın ve bunun bir parças ı olan SEGBİS'in adil yarg ılanma hakk ı bağlam ında sağlad ığı yararlar ve bu sistemlerin geliştirilerek uygulanmaya devam edilmesinin önemi inkâr edilemez. 73. Bununla birlikte SEGB İS'in kullan ılmas ı yoluyla duru şmaya kat ılman ın duruşmada bizzat haz ır bulunmaya göre ki şilere kendilerini yarg ı makamlar ı önünde sözlü olarak ifade etme ve yarg ılama sürecine aktif olarak kat ılım sağlama yönünden daha s ınırlı bir menfaat sa ğlad ığı da gözard ı edilmemelidir. Bu durumda ki şinin duruşmada bizzat haz ır bulunma hakk ına belirli ölçüde s ınırlama getiren bir uygulama olan SEGB İS vas ıtas ıyla duruşmaya kat ılımının neden gerekli oldu ğu derece mahkemelerince gösterilmelidir. Bu gerekliliğin ortaya konulmas ı bağlam ında, kişilerin duru şmada bizzat haz ır bulunmay ı talep etmelerine ra ğmen SEGB İS yoluyla kat ılımlar ının neden yeterli görüldü ğünün ve duru şmada bizzat haz ır bulunmay ı imkâns ız hâle getiren veya büyük ölçüde zorla ştıran koşullar ın neler olduğunun ifade edilmesi gerekir. Bu çerçevede talepte bulunan ki şilerin duru şmada bizzat haz ır bulunmas ına imkân sa ğlayan alternatif tedbirlerin uygulanabilirli ğinin hat ırda tutulmas ı önemlidir. Duru şmada bizzat haz ır bulunman ın önemine istinaden kanun koyucu da 5271 say ılı Kanun'un uyguland ığı durumlarda hâkim veya mahkemenin ancak zorunlu gördü ğü durumlarda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle duru şmalara kat ılıma karar verilebilece ğini düzenlemi ştir. 74. Müdahalenin gerekli olduğunun ortaya konuldu ğu hâllerde ise ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunmamas ının yarg ılaman ın adilliğine bir bütün hâlinde zarar verip vermediği ölçülülük ilkesinin di ğer bir unsuru olan orant ılılık aç ısından gözönüne alınmal ıdır. Bu kapsamda duru şmada bizzat haz ır bulundurulmayan taraf ın diğer tarafça ileri sürülen görü şler ve kan ıtlar hakk ında bilgi sahibi olup olamad ığı veya bunlara yorum yap ıp yapamad ığı, dezavantajl ı duruma dü şürülmeksizin davaya etkili kat ılımının sağlanmas ında makul bir f ırsata sahip olup olmad ığı hususlar ı detayl ı bir incelemeye tabi tutulmal ıdır. Orant ılılık aç ısından yap ılacak değerlendirmede, yoklu ğunda gerçekle ştirilen işlemin ilgili taraf ın duruşmada fiziken haz ır bulunmas ını gerektiren (esasl ı) nitelikte bir i şlem olup olmad ığına da bak ılmal ıdır. 75. Diğer taraftan duru şmada haz ır bulunma hakk ından aç ıkça veya örtülü şekilde feragat edilmesi mümkündür. Her iki durumda da feragatin tereddüde yer vermeyecek şekilde açık olmas ı ve ayn ı zamanda kamu yarar ına ayk ırılık taşımamas ı gerekir. Duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat, ilgili tarafa bu haktan vazgeçmesiyle orant ılı asgari güvenceler sağlanmad ıkça kamu yarar ına uygunluk ta şımayabilir. Ayr ıca örtülü feragatin geçerli olabilmesi için feragat eden taraf ın söz konusu eylemlerinin sonuçlar ını makul olarak öngörebilece ğinin ortaya konulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla yetkili yarg ı organlar ının bu konuda varsay ıma dayal ı bir değerlendirme yapmamalar ı gerekir. (b). İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 76. Başvuru konusu olayda Hâkimlik, ilgili mevzuat hükümlerine göre disiplin cezalar ına karşı şikâyet ve itirazlar ın duruşmal ı incelenmesi şart ı ve zorunlulu ğu Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 15bulunmad ığına da vurgu yaparak ba şvurucunun şikâyetlerinin neden ibaret oldu ğunun bir ke z daha aç ıklanmas ı için duru şmal ı inceleme yapmaya karar vermi ştir. Duru şma tarihinde başvurucunun İnfaz Kurumunda bulunan SEGB İS odas ında haz ır edilerek duru şmaya video konferans ba ğlant ısı üzerinden kat ılmas ı istenmiştir. Başvurucunun an ılan yöntemle savunma yapmak istemedi ğini bildirmesi üzerine Hâkimlikçe a şağıdaki şekilde bir ara karar ı verilmiştir: "GD. Segbis'in Anayasa Mahkemesinin 20/01/2017 tarih ve 2016/12905 ba şvuru numaral ı karar ında segbis yoluyla al ınan beyanlar ın yüz yüzelik ilkesinin sa ğlad ığı yönündeki karar ı okundu, segbis'in duru şma salonunda gibi oldu ğu ifade edildi ği görülmekle fiilen getirilme talebinin reddine karar veril [di.] [A] çık incelemeye devam olundu." 77. Hâkimlikçe daha sonra ba şka bir işlem yap ılmaks ızın dosyadaki mevcut yaz ılı bilgi ve belgeler de ğerlendirilerek bir sonuca ula şılm ış ve başvurucunun disiplin cezalar ına karşı itiraz ı reddedilmi ştir. 78. Ölçülülük ilkesi aç ısından ilk olarak müdahalenin elverişli olup olmad ığı incelenmelidir. Somut olayda İnfaz Kurumunda hükümlü bulunan ba şvurucunun SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılımının sağlanmak istenmesinin amac ının ceza infaz kurumunda n duruşma salonuna transferi nedeniyle olu şabilecek gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılaman ın hızland ırılmas ıdır. Hâkimlik, SEGB İS yönteminin yüz yüzelik ilkesini kar şılad ığı ve duruşma salonuna transfere ihtiyaç bulunmad ığı inanc ındad ır. Buna göre yarg ılaman ın uzun sürmemesi gibi me şru bir amaca a ğırlık verilerek duru şmada haz ır bulunma hakk ına sınırlama getirilmesi anla şılabilir bir durumdur. Ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin makul sürede yarg ılama yap ılmas ı amac ına ulaşılmas ı bak ımından elverişli bir araç oldu ğu söylenebilir. 79.İkinci olarak müdahalenin gerekli olup olmad ığı incelenmelidir. Somut olayda başvurucuya hücre ve ziyaret yasa ğı cezalar ı verilmiş olup ba şvurucu, İnfaz Hâkimli ği önünde bu cezalar ı şikâyet etmi ştir. Başvuruya konu uyu şmazl ığın -klasik idari veya hukuk yarg ılamalar ından farkl ı olsa bile- medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin olduğu ve bu tür uyuşmazl ıklarda duru şmada haz ır bulunma hakk ının daha esnek uygulanabilece ği tart ışmas ızdır. Dolay ısıyla infaz hâkimli ği taraf ından şikâyet incelemelerinde ba şvuruda bulunanlar ın her durumda duru şmada bizzat haz ır bulundurulmas ı gerekmeyebilir. Nitekim 4675 say ılı Kanun'un 6. maddesinde infaz hakimli ği taraf ından yap ılacak incelemelerin kural olarak dosya üzerinden gerçekle ştirileceği ancak disiplin cezas ına karşı yap ılan şikâye t üzerine infaz hâkiminin hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ald ıktan ve talep edilen di ğer delilleri toplay ıp değerlendirdikten sonra karar ını verebilece ği belirtilmi ştir. 80. Diğer taraftan somut olaydaki disiplin cezas ına ilişkin uyuşmazl ık -medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin bir uyu şmazl ık olsa bile- niteli ği itibar ıyla klasik yaz ılı yarg ılama usulünün uyguland ığı bir yarg ılama değildir. Nitekim kanun koyucu da infaz hâkiminin ilgili Kanun'da hüküm bulunmayan hâllerde 5271 say ılı Kanun hükümlerine göre inceleme ve işlemlerini yürütüp karar verece ğini düzenlemi ştir (bkz. 29). 81. Somut olayda ba şvurucunun disiplin cezas ına konu eylemleri, temel olarak İnfaz Kurumu idaresinin uygulamalar ına karşı gelmesinden kaynaklanmaktad ır. Ayr ıca başvurucu, infaz koruma memurlar ı hakk ında kendisine şiddet uygulad ıklar ı iddias ıyla suç duyurusunda bulunmuş olmas ı nedeniyle İnfaz Kurumunda iddia ve savunmalar ını etkili bir şekilde ileri Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 16süremeyece ğini belirterek duru şma salonunda haz ır bulundurulmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. Buna kar şılık Hâkimli ğin duruşmada bizzat haz ır edilmemesini gerekli k ılan koşullar ı belirtmeden ba şvurucunun SEGB İS arac ılığıyla dinlenilmesi yoluna gitti ği görülmektedir. 82. Bu ba ğlamda Hâkimlik karar ında, başvurucunun temel olarak ceza infaz kurumunun uygulamalar ına karşı gösterdi ği tepkiden dolay ı maruz kald ığı disiplin yapt ırımının şikâyete konu edildi ğinin dikkate al ındığı yönünde bir aç ıklama mevcut de ğildir. Dahas ı kararda ba şvurucunun ceza infaz koruma görevlilerinin kötü muamelesi nedeniyle bu kişiler hakk ında suç duyurusunda bulunmas ı dolay ısıyla İnfaz Kurumu ko şullar ında bask ı altında bulundu ğunu ifade etmesi de ğerlendirmeye konu olmam ıştır. Hâkimlikçe başvurucunun duru şmada bizzat haz ır bulunma talebi kabul edilmezken yaln ızca " SEGBİS yönteminin yüz yüzelik ilkesini sa ğlad ığı" şeklinde kategorik bir gerekçeye dayan ılm ıştır. SEGBİS'in her türlü uyu şmazl ığa ilişkin yap ılan tüm duru şmalarda uygulanmas ını olaysal bir incelemeye ba ğlı kılmaks ızın mümkün k ılan böyle bir de ğerlendirme Anayasa'da teminat altına al ınan adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan duru şmada haz ır bulunma hakk ını tümüyle etkisizle ştirebileceği gibi- 4675 say ılı Kanun'un at ıf yapt ığı- 5271 say ılı 196. maddesiyle de ba ğdaşmamaktad ır. Zira an ılan maddede SEGB İS'in ancak zorunlu görüle n durumlarda uygulanmas ı gerektiği ifade edilmi ştir (bkz. 30). 83. Öte yandan ba şvurucu görece büyük say ılmayacak nüfusa ve merkezî yerle şime sahip olan K ırıkkale ilindeki bir ceza infaz kurumunda hükümlü olup ba şvurucunun şikâyeti de ayn ı ilde bulunan K ırıkkale İnfaz Hâkimli ğince incelenmi ştir. Buna kar şılık Hâkimlik taraf ından başvurucunun bizzat duru şmada haz ır bulunma talebi kabul edilmezken ayn ı şehir merkezinde bulunan bir ceza infaz kurumundan adliyeye getirilmesinin neden güç oldu ğu açıklanmam ıştır. Başvurucunun tutulu oldu ğu İnfaz Kurumunun F Tipi yüksek güvenlikli kapal ı bir ceza infaz kurumu olmas ı dolay ısıyla başvurucunun adliyeye intikalinde güvenlik sorunu oldu ğu yönünde bir gerekçe de bulunmamaktad ır. Ayr ıca 4675 say ılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci f ıkras ının son cümlesinde infaz hâkiminin gerekli görmesi durumund a hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ceza infaz kurumunda da alabilece ği bir seçenek olarak düzenlenmi ştir. Buna göre adliyeye getirilemiyorsa dahi ba şvurucunun ceza infaz kurumunda da kendisini sözlü olarak ifade etmesine imkân bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Duruşma tarihinde duru şma salonu yerine hükümlünün kendisini ceza infaz kurumunda hâkim huzurunda bizzat sözlü olarak ifade etmesine yönelik makul bir çaba gösterildi ğine dair bir veriye de ula şılamam ıştır. 84. Son olarak Hâkimlik önünde şikâyete konu disiplin yapt ırımının dayana ğını oluşturan olayla ilgili olarak İnfaz Kurumu idaresi taraf ından soru şturma yürütülürken çe şitli tan ıklar ın ifadelerine ba şvurulmuş, Hâkimlik de duru şma s ıras ında tan ık ifadesine başvurulacağını bildirmiştir. Bununla birlikte ba şlang ıçta tan ık dinlemeyi de içerecek şekilde duruşma yapmay ı gerekli gören Hâkimlik ba şvurucuyu haz ır bulundurmad ığı duruşmada tan ık dinlemekten vazgeçti ği gibi şikâyeti de esastan reddetmi ştir. Dolay ısıyla somut olayda Hâkimlik sonuca etkili olabilecek bir karar ile esas hakk ındaki karar ı başvurucuya duru şmaya kat ılma olana ğı vermeden alm ıştır. Başvurucu duru şmada haz ır bulunma hakk ından feragat etmemiş aksine SEGB İS ile ifade vermek istemedi ğini, bizzat duru şmada bulunmay ı talep ettiğini dile getirmi ştir. Buna kar şılık Hâkimli ğin başvurucunun duru şmaya kat ılmas ını sağlamak için yukar ıda değinilen alternatif yöntemleri denedi ğini veya dikkate ald ığını gösteren bir olgu mevcut de ğildir. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 1785. Dolay ısıyla somut olayda ba şvurucunun duru şmaya bizzat kat ılmas ı yönünde hiçbir çaba içine girilmemi ş, ayn ı şehir merkezinde bulunan bir ceza infaz kurumunda n duruşmaya kat ılamamas ının niçin gerekli görüldüğü de aç ıklanamam ıştır. Bu çerçevede Hâkimlikçe hiçbir alternatif de ğerlendirilmeden ve olaya özgü somut gerekçeler de sunulmadan -genel ve kategorik bir yakla şımla- başvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebi reddedilmi ştir. Uyuşmazl ığın bizzat duru şmada bulunmay ı gerektiren bir nitelik ta şıyıp taşımad ığı hususunda Hâkimlikçe herhangi bir de ğerlendirme yap ılmadan genel ve kategorik bir sebeple ba şvurucunun yoklu ğunda duru şma yap ılmas ı ve duru şmada haz ır bulunma hakk ına müdahale için en uygun arac ın seçilmemesi müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna yol açm ıştır. 86. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR ve M.Emin KUZ bu sonuca farkl ı gerekçeyle kat ılm ışlard ır. Burhan ÜSTÜN, Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, Kadir ÖZKAYA, R ıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Y ıldız SEFER İNOĞLU ve Selahaddin MENTE Ş bu görü şe kat ılmam ışlard ır. C.İşkence ve Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 87. Başvurucu; infaz koruma memurlar ının sald ırısına uğrad ığını ve işkence gördüğünü, işkence uygulayan koruma memurlar ı hakk ında yasal i şlem yap ılmad ığını ve tedavi ettirilmedi ğini belirterek i şkence ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 2. Değerlendirme 88. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 89. 6216 say ılı Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2 ) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." 90. Yukar ıda belirtilen Anayasa ve Kanun hükümleri gere ğince Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Yeşilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 17). Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 1891. Öte yandan 6216 say ılı Kanun un 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca ihlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı, başka bir deyi şle bireysel ba şvuru yap ıldığı tarihte ba şvuru koşullar ının tamam ının sağlanm ış olmas ı gerekir. Bununla birlikte bir ba şvuru yolu yoksa ya da olan ba şvuru yollar ı etkili değilse Mahkeme somut olay ın koşullar ını dikkate alarak ba şvurunun incelenmesine karar verebilir ( Ümit Ata , B. No: 2012/254, 6/2/2014, 33). 92. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında tan ımlanan kötü muamele yasağına ilişkin olarak devletin pozitif yükümlülü ğü kapsam ında etkili bir hukuk mekanizmas ının olmas ı ve bu mekanizman ın sadece teorik de ğil pratik olarak da i şlemesi gereklidir. Mevcut hukuk sisteminde teorik olarak etkili bir hukuk mekanizmas ı olmad ığı söylenemez. Bununla birlikte bu mekanizman ın pratik olarak etkili i şlemesi her somut olay açısından ayr ı ayr ı değerlendirilmelidir ( Onur Cingil, B. No: 2013/7836, 16/4/2015, 48). 93. Somut olayda ba şvurucu ceza infaz kurumunda i şkence gördü ğü iddias ıyla ilgili olarak sadece Savc ılığa suç duyurusunda bulundu ğunu soyut olarak ileri sürmü ş, suç duyurusuna ili şkin şikâyet dilekçesini ba şvuru formu ekinde sunmam ıştır. Başvurucu, bu suç duyurusuna ili şkin başvurusunun Savc ılıkça etkin bir şekilde soru şturulmad ığına ya da sonuçsuz kald ığına yönelik bir bilgi veya belge sunmam ış, başvuru yollar ını usulüne uygun bir şekilde tüketmemi ştir. Başvurucunun an ılan şikâyetine ili şkin başvuru yollar ını tüketmeden do ğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmas ı, bireysel başvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmamaktad ır. Başvurucunun şikâyetine konu iddiala r dikkate al ındığında başvuru yollar ının tüketilmesi kural ına istisna tan ınmas ını gerektiren bir durumun olmad ığı görülmektedir. 94. Aç ıklanan gerekçelerle i şkence ve kötü muamele iddialar ı ile ilgili olarak idari ve/veya yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 95. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 96. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesi talebinde bulunmu ştur. 97. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 19ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 98. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 99. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 100. İncelenen ba şvuruda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 101. Bu durumda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere K ırıkkale İnfaz Hâkimli ğine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 202. İşkence ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE Burhan ÜSTÜN, Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, Kadir ÖZKAYA, R ıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yıldız SEFERİNOĞLU ve Selahaddin MENTE Ş'in karşıoylar ı ve OYÇOKLU ĞUYLA, D. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere K ırıkkale İnfaz Hâkimli ğine (E.2017/931, K.2017/1529) GÖNDER İLMESİNE, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 6/2/2020 tarihinde karar verildi. Başkan Ba şkanvekili Ba şkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Recep KÖMÜRCÜ Üye Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Engin YILDIRIM Üye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye Üye M. Emin KUZ Kadir ÖZKAYA R ıdvan GÜLEÇ Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 21 Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 22DEĞİŞİ K GEREKÇE 16.5.2001 tarih ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanununun İnfaz hâkimli ğince şikâyet üzerine verilen kararlar ba şlıklı 6 nc ı maddesinin ikinci f ıkras ı Disiplin cezas ına karşı yap ılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ald ıktan ve talep edilen di ğer delilleri toplay ıp değerlendirdikten sonra karar ını verir. Hükümlü veya tutuklu, savunmas ını, haz ır bulunmak ve vekaletnamesini ibraz etmek ko şuluyla avukat ıyla birlikte veya avukat ı arac ılığıyla yapabilir hükmünü öngörmektedir. An ılan hükmün gerekçesinde Avrupa İnsan haklar ı Sözleşmesi nin 6 nc ı maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve mahiyeti dikkate al ınarak, hükümlü veya tutuklulara verilen disiplin cezalar ına karşı yap ılan şikâyet ba şvurular ında infaz hâkiminin, hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ald ıktan sonra karar vermesini sağlamak amac ıyla değişiklik yap ılmas ı öngörülmektedir denilmektedir. An ılan yasal düzenlemenin aç ık hükmü ve gerekçesi kar şısında, başvurucunun kendisi hakk ında verilen bir ay ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma ve be ş gün hücreye koyma disiplin cezalar ına karşı infaz hâkimli ğine yapm ış olduğu şikâyet üzerine, an ılan hâkimliğin her halûkârda ba şvurucunun savunmas ı şifahi şekilde, ya bizzat duru şmada dinlemek ya da ceza infaz kurumuna giderek dinlemek suretiyle almas ı zorunl u bulunmaktad ır. Oysa derece mahkemesi mecburi olan bu usul yerine ba şvurucuyu SEGB İS sistemiyle dinlemek istemi ş, başvurucunun buna muvafakat etmemesi nedeniyle de dosya üzerinden yapt ığı inceleme üzerine şikâyet ba şvurusunu reddetmi ştir. Dolay ısiyle, derece Mahkemesinin bu kanunilik şart ını yerine getirmemesi suretiyle verdi ği karar ve bu karara karşı yap ılan itiraz ın reddine dair mahkeme karar ı başvurucunun bizzat dinlenmek; savunmas ının huzurda al ınmas ı hakk ını aç ıkça ihlâl etmi ştir. Aç ıklanan nedenle, ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ının bu nedenle ihlâl edilmi ş olduğuna karar verilmesi gerekti ğini değerlendirdi ğimden; ço ğunluk karar ına bu de ğişik gerekçeyle kat ılıyorum. Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 23KARŞI OY Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Anayasa'n ın an ılan maddesinde adil yarg ılanma hakk ından ayr ı olarak iddia ve savunma hakk ına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalar ını mahkeme önünde dile getirme f ırsat ı tan ınmas ı gerektiği anlam ını da içermektedir (Mehmet Fidan, B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). Anayasa'n ın 36. maddesine "...ile adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. AİHM Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılama kavram ından hareket ederek adil yarg ılaman ın gereklerini saptam ıştır. Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı kapsam ında adil yarg ılanma hakk ının gereklerinden birinin de duru şmada haz ır bulunma hakk ı olduğu, AİHM in birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasan ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının duruşmada haz ır bulunma hakk ını da kapsad ığının kabul edilmesi gerekir. Anayasa n ın 141. maddesinin birinci f ıkras ında da Mahkemelerde duru şmalar herkese aç ıktır. Denilerek mahkemelere -istisnalar d ışında- duru şmalar ı aç ık yapma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da duruşmada haz ır bulunma hakk ının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulmal ıdır. Anayasa n ın 141. Maddesinde geçen duru şma kavram ının doğası, davan ın taraflar ının o duruşmada haz ır bulunmalar ını gerektirir. Taraflardan ba ğıms ız bir duru şma düşünülemez. Duruşman ın amac ı tüm taraflar ın delillerle temas ını ve bu delillerin taraflarca tart ışılmas ını sağlamakt ır. Dolay ısıyla aç ılan bir duru şmada haz ır bulunmak, davan ın taraflar ı yönünden işin doğasından kaynaklanan bir hakt ır. Davac ının duruşmada haz ır bulunma hakk ı hem savunma hakk ının etkin bir şekilde kullan ılmas ını sağlamakta hem de silahlar ın eşitliği ilkesine ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerine işlerlik kazand ırmaktad ır. An ılan hak, sadece duru şmada haz ır bulunmay ı değil, duruşma sürecini dinlemeyi, takip etmeyi, iddia/savunmalar ı destekleyecek şeyleri ileri sürmeyi de içerir. Dolay ısıyla duru şmada haz ır bulunma hakk ının taraflar ın yarg ılamaya etkili kat ılmalar ı ile do ğrudan ili şkisi vard ır. Medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda da dahil olmak üzere taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ının sağlanmas ı, çelişmeyi gerçekle ştirmektedir. Böylelikle taraflar gösterdikleri kan ıtlardan ve sunduklar ı görüşlerden bilgi sahibi olmakta ve bunlarla ilgili görü şlerini bildirebilme imkân ı elde etmektedir. Ceza yarg ılamas ında hakkaniyete uygun bir yarg ılaman ın en önemli unsuru olan savunma hakk ının sağlanabilmesi için san ığın duruşmada haz ır bulunma olana ğına sahip olmas ı gerekir. Duru şmada haz ır bulunma hakk ı, kişinin kendi davas ının duruşmas ına bizzat veya bir müdafi ile birlikte kat ılmas ı anlam ına gelmektedir. Böylelikle san ık, huzurunda sunulan delilleri tart ışılmas ını sağlayarak aleyhinde olanlar ı çürütme ve mahkemenin vereceği karar ı etkileme imkân ı bulacakt ır. San ık böylelikle savunmas ının doğruluğunu ispatlayabilecektir. Mahkeme de an ılan hak vesilesiyle san ığın kişisel özellikleri hakk ında izlenim elde edebilecektir. Medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ıklar aç ısından da taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ı, onlar ın iddia ve savunma imkânlar ını doğrudan Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 24kullanmalar ına ve uyu şmazl ıkla ilgili olan taleplerini huzurda aç ıklamalar ına olanak tan ımaktad ır. Taraflar duru şmada bizzat haz ır bulunmak suretiyle teknik ve fiziksel engelle r bulunmaks ızın delillerini ileri sürebilecek di ğer tarafça gösterilen delillere itiraz edebilecek ve davas ını bizzat savunmak suretiyle karar ı etkileme imkân ını elde edecektir. Somut olayda ba şvurucunun duru şma salonunda bizzat haz ır bulunma talebinin Hâkimlikçe reddedilmesi ve SEGB İS arac ılığı ile kat ılımının sağlanmaya çal ışılmas ı nedeniyle ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahalenin bulunduğu görülmektedir. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan duruşmada haz ır bulunma hakk ı mutlak olmay ıp s ınırlamalara konu olabilir. Ancak yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. Bu sebeple müdahalenin somut ba şvuruya ili şkin olarak Anayasa n ın 13. maddesinde düzenlenmi ş olan kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta olan ba şvurucunun İnfaz Hâkimliğince aç ılan duruşmada bizzat haz ır bulunma talebinin reddedilmesinin 4675 say ılı Kanun'un 6. maddesinin yollamas ıyla 5271 say ılı Kanun 196. maddesinin (4) numaral ı fıkras ına dayanmaktad ır. Dolay ısıyla an ılan müdahalenin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. Anayasa'n ın 141. maddesiyle davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı görevi yarg ıya verilmi ştir. Bu görevin a ğır iş yükü alt ında yerine getirilmesi zorla ştıkça uyu şmazl ıklar ın çözümü için alternatif yöntemlerin ya şama geçirilmesi, yarg ıya ilişkin anayasal kurallar ın etkililiğinin sağlanmas ı bak ımından gerekli görülebilir (AYM, E.2013/85, K.2013/95, 22/9/2010). Dolay ısıyla tutuklu veya hükümlülerin ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transferleri nedeniyle olu şan gecikmeleri n azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın h ızland ırılmas ı sebebiyle duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin usul ekonomisini gerçekle ştirilmesine yönelik me şru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır. Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi, elveri şlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden olu şmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elveri şli olmas ını, gereklilik ula şılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 25 Duruşmada haz ır bulunma hakk ı -doğası gereği- ceza hukukunun çekirde ğini oluşturan konularda daha kat ı bir biçimde uygulanmas ı gerekmekte iken bu kategoriye girmeyen uyu şmazl ıklarda esnek şekilde uygulanabilir. Gerek medeni hak ve yükümlüklere gerekse suç isnad ına ilişkin uyuşmazl ıklarda duru şmada haz ır bulunmay ı hakl ı kılabilecek koşullar, uyu şmazl ığın niteliği ve esas itibar ıyla derece mahkemelerince karara bağlanaca k meselenin mahiyetine ba ğlıdır. Ölçülülük ilkesi aç ısından -duru şmada haz ır bulunma ilgili usul hukuku kurallar ına göre zorunlu olsun ya da olmas ın- başvurucular ın kişisel özellikleri, davran ışlar ı gibi duruşmada haz ır bulunmay ı zorunlu k ılan olgular ın bulunup bulunmad ığı; yarg ılaman ın niteliği, şekli ve teknik nitelikte bir incelemeden ibaret olup olmad ığı hususlar ı da değerlendirilmelidir. Özellikle geleneksel ceza hukuku kategorilerine dâhil olmayan vey a medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda delil ve ifadelerin sözlü olarak sunulmas ını veya tan ıklar ın sorgulanmas ını gerektirecek -inand ırıcılıkla ilgili- sorunlar ın ya da kişilerin duru şmada bizzat bulunmas ını zorunlu k ılacak olaylar ın var olmad ığı ve taraflara yaz ılı olarak sunma ve aleyhindeki delillere itiraz etme imkân ının tan ındığı hâllerde ki şilerin duruşmada bizzat bulunmas ı gerekli görülmeyebilir. Ayr ıca medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda, ula şılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olup olmad ığı (gereklilik ilkesi) de ğerlendirilirken derece mahkemelerinin taraflar ın SEGBİS yoluyla duru şmaya kat ılımlar ını sağlamaya çal ışıp çal ışmad ıklar ı da gözetilmelidir. Bilindiği üzere SEGB İS, Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sisteminde ses ve görüntünün ayn ı anda elektronik ortamda iletildi ği, kaydedildi ği ve sakland ığı ses ve görüntü bili şim sistemi olarak tan ımlanmaktad ır (Erdal Korkmaz ve Di ğerleri, B. No:2013/2563, 18/11/2015, 99). Nitekim ceza ve hukuk yarg ılamalar ında bu yöntemin uygulanabilece ği hüküm alt ına alınm ıştır. Bu itibarla taraflar ın duruşmada haz ır bulundurulmamas ının yarg ılaman ın bütünü dikkate al ındığında adilli ğine zarar verip vermedi ği göz önüne al ınmal ıdır. Bu kapsamda, duruşmada bizzat haz ır bulundurulmayan taraf ın diğer tarafça ileri sürülen görü şler ve kan ıtlar hakk ında bilgi sahibi olup olamad ığı veya bunlara yorum yap ıp yapamad ığı; dezavantajl ı duruma dü şürülmeksizin davaya etkili kat ılımının sağlanmas ında makul bir fırsata sahip olup olmad ığı hususlar ı detayl ı incelemeye tabi tutulmal ıdır. Hâkimlik, ilgili mevzuat hükümlerine göre disiplin cezalar ına karşı şikâyet ve itirazlar ın duruşmal ı incelenmesi şart ı ve zorunlulu ğu bulunmad ığına da vurgu yaparak başvurucunun şikâyetlerinin neden ibaret oldu ğunun bir kez daha aç ıklanmas ı için duru şmal ı inceleme yapmaya karar vermi ştir. Duru şma tarihinde ba şvurucu Ceza İnfaz Kurumunda bulunan SEGB İS odas ında haz ır edilerek duru şmaya video konferans ba ğlant ısı üzerinden kat ılm ıştır. Başvurucunun an ılan yöntemle aç ıklamada bulunmak istemedi ğini bildirmesi üzerine Hâkimlikçe ba şka bir işlem yap ılmaks ızın dosyadaki mevcut yaz ılı bilgi ve belgeler değerlendirilerek bir sonuca ula şılm ış ve başvurucunun disiplin cezalar ına karşı itiraz ı reddedilmi ştir. Başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesi amac ına ulaşılmas ı bak ımından elveri şli bir araç oldu ğu hususunda tereddüt bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 26Duruşmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin Anayasa'ya uygun düşebilmesi için ayn ı zamanda gerekli de olmas ı gerekir. Gereklilik hakka müdahale te şkil eden birden fazla araç aras ından hakk ı en az zedeleyen arac ın seçilmesini ifade etmektedir. Buna göre, hak ve özgürlü ğü s ınırlayan tedbirlerden hangisi di ğerlerine nazaran hakk ın norm alan ına daha az müdahale edilmesi sonucunu do ğruyorsa o tedbirin tercih edilmesi gerekir. Bununla birlikte hakka müdahale olu şturacak arac ın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir pay ının bulundu ğu kabul edilmelidir. Zira yetkili kamu makamlar ı, öngörülen amac ın elde edilmesi bak ımından hangi arac ın etkili ve verimli sonuçlar do ğuracağı hususunda isabetli karar vermek noktas ında daha iyi bir konumdad ırlar. Özellikle alternati f arac ın bulunmad ığı veya mevcut alternatiflerin, öngörülen me şru amaca ula şılmas ı bak ımından etkili olmad ığı ya da daha az etkili oldu ğu durumlarda kamu makamlar ının araç seçimi hususundaki tercih yetkisinin gereklilik kriterini sa ğlamad ığının söylenebilmesi için çok güçlü nedenlerin bulunmas ı gerekir. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklarda ceza infaz kurumunda tutuklu veya hükümlü bulunan taraflar ın SEGB İS yoluyla dinlenmesinin amac ı ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transfer nedeniyle olu şan gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın h ızland ırılmas ıdır. Şikâyete konu disiplin i şleminin oda ve bahçe kap ılar ının erken kapat ılmas ı uygulamas ına karşı odalara girilmeyerek bahçede oturma ve slogan atma eyleminden kaynakland ığı ve teknik veya hukuki bilgi gerektirecek karma şık olaylar olmad ığı görülmektedir. Bu nitelikteki karma şık olmayan olaylarda tutuklu veya hükümlünün transferi nedeniyle olu şan gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın h ızland ırılmas ı kayg ısına ağırlık verilerek bu ki şilerin duru şmada haz ır bulunma hakk ına s ınırlama getirilmesi anla şılabilir bir durumdur. An ılan hakka daha az müdahale te şkil eden ancak ayn ı amaca ula şmaya elveri şli olan alternatif bir yöntemin bulundu ğunun başvurucu taraf ından iddia edilmedi ği de gözetildi ğinde somut olayda ba şvurucunun SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılımının sağlanmas ı yönünde verilen karar ın gerekli olmad ığı değerlendirilmemi ştir. Son olarak müdahalenin orant ılı olup olmad ığı incelenmelidir. Orant ılılık denetiminde ba şvurucunun duru şmada haz ır bulundurulmamas ının yarg ılaman ın bütünü dikkate al ındığında adilli ğine zarar verip vermedi ği göz önüne al ınmal ıdır. Başvurucu, infaz koruma memurlar ı hakk ında şiddet uygulad ıklar ı iddias ıyla suç duyurusunda bulunmu ş olmas ı nedeniyle onlar ın denetim ve gözetimi alt ında iddia ve savunmalar ını etkili bir şekilde ileri süremeyece ğini belirterek duru şma salonunda haz ır bulundurulmas ı gerektiğini iddia etmektedir. Ceza hukukunun çekirdek alan ıyla ilgili olmayan bu uyu şmazl ığa ilişkin yaz ılı savunma sunuldu ğu hâlde video konferans yöntemi ile duru şma aç ılarak başvurucuya olaylar ın kendi versiyonunu sözlü olarak da anlatma ve itirazlar ını ileri sürme olana ğı tan ınm ış; başvurucunun video ba ğlant ısı üzerinden aç ıklamada bulunmak istememi ştir. Hakimlikçe ba şvurucunun yarg ılamaya kat ılımının sağlanmas ı için gerekli önlemlerin al ındığı, davan ın diğer taraf ınca ileri sürülen deliller hakk ında bilgi sahibi olma ve yorum yapma ve kar şı tarafa nazaran dezavantajl ı konuma dü şürülmeden iddia ve kan ıtlar ını ileri sürme hususlar ında başvurucuya makul olanaklar ın sunuldu ğu anlaşılmaktad ır. Yarg ılaman ın konusu da ba şvurucunun karakteri ve ya şam şekliyle do ğrudan ilgili de ğildir. Diğer bir ifadeyle ba şvurucunun bizzat duru şma salonunda bulunmas ını zorunlu k ılan bir neden de bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahale orant ısız bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 27Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekti ği görüşüyle çoğunluğun karar ına kat ılmad ık. Üye Üye Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 28KARŞIOY GEREKÇES İ Başvuruya konu olayda, infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan ba şvurucunun beş gün süreyle hücreye koyma ve bir ay süreyle ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma disiplin cezalar ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ş, başvurucu bu cezalara kar şı infaz hâkimliğine şikayette bulunmu ştur. Somut olay ın 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu na göre çözülmesi gerekti ği, bu Kanunda hükümlü ve tutuklulara uygulanan disiplin cezalar ına itiraz ın inceleme mercii olarak infaz hakimli ği olduğu ve infaz hâkimli ğinin duru şmal ı inceleme şart ı ve zorunlulu ğunun bulunmad ığı da belirtilmi ştir. Başvurucunun, hakk ında uygulanan disiplin cezalar ı nedeniyle yapt ığı şikayetin infaz hakimli ği taraf ından incelenmesi medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklar kapsam ındad ır. Bu hak kapsam ında infaz hâkimli ği, şikayet ve itirazlar ın duruşmal ı incelenmesi şart ve zorunlulu ğu olmamas ına rağmen, başvurucunun şikayetlerinin nelerden ibaret oldu ğunu bir kez daha aç ıklamas ı için duru şmal ı inceleme yapmaya karar vermi ştir. Başvurucu, duru şma tarihinde SEGB İS odas ında haz ır bulundurulmu ş, başvurucu burada savunma yapamayaca ğını, mahkeme huzurunda savunma yapmak istedi ğini belirtmi ş, bu talebi infaz hâkimli ğince reddedilmi ştir. SEGBİS, ses ve görüntünün ayn ı anda elektronik ortamda iletildi ği, kaydedildi ği bir bilişim sistemidir ve bu sistemle ilgili gerekli düzenlemelere mevzuatta yer verilmi ş, sistemin nas ıl işleyeceği ayr ıntılı bir şekilde aç ıklığa kavuşturulmuştur. SEGB İS sistemi ile Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı ve mahkemelerin yarg ı çevresi d ışında bulunan veya mahkemede haz ır bulunmayan ki şilerin video konferans yoluyla dinlenilmesi ve savunmalar ı ile ifadelerinin al ınmas ı imkan ı sağlanm ıştır. Davac ının duruşmada haz ır bulunma hakk ı hem savunma hakk ının etkin bir şekilde kullan ılmas ını sağlamakta hem de silahlar ın eşitliği ilkesine ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerine işlerlik kazand ırmaktad ır. An ılan hak, sadece duru şmada haz ır bulunmay ı değil, duruşma sürecini dinlemeyi, takip etmeyi, iddialar ını ve savunmalar ını ileri sürmeyi de içerir. SEGB İS ile ifadesi al ınanlar ın duruşma salonundakileri görebilme ve söylenenleri duyabilme imkân ı bulunduğu gibi yarg ılama makam ı ve duruşmada haz ır bulunan di ğer kişilerin de ayn ı şekilde ifade alma, beyanda bulunma ve soru yöneltme gibi yarg ısal işlemleri kar şılıklı olarak gerçekleştirebilme imkânlar ı vard ır. Başka bir ifadeyle SEGB İS sisteminin içerdi ği bu özellikler sayesinde yarg ılaman ın unsurlar ından biri olan yüz yüzelik ilkesinin gerçekle şmesi önemli ölçüde sa ğlanmaktad ır. Anayasa'n ın 141. maddesinde davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı görevi yarg ıya verilmi ştir. SEGB İS sayesinde ceza infaz kurumunda veya yarg ılama makam ının yarg ı çevresi d ışında bulunan ki şilerin bir an önce hâkim önüne çıkar ılmas ı ve haklar ında makul sürede karar verilebilmesi olana ğı sağlanmaktad ır. Ayr ıca SEGBİS sisteminin kullan ılmas ı suretiyle, ceza infaz kurumunda bulunan ki şilerin araç ile yarg ılamay ı yürüten mahkeme huzuruna getirilmesine gerek kalmamakta, bu suretle nakiller sıras ında meydana gelebilecek kaza veya terör sald ırısı gibi ihtimaller bertaraf edilere k meydana gelebilecek zararlar önlenmektedir. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 29Şikayete konu disiplin i şleminin; oda ve bahçe kap ılar ının erken kapat ılmas ı uygulamas ına karşı odalara girilmeyerek, bahçede oturma ve slogan atma eyleminden kaynakland ığı, olay ın niteliği itibariyle karma şık olmad ığı, başvurucunun zaten yaz ılı olarak savunma sundu ğu ve infaz hâkimli ğinin de dosya üzerinden inceleme yapma hakk ı olduğu, bu durumda bir kez de SEGB İS yoluyla ba şvurucunun itirazlar ını aç ıklama hakk ı verilmesinin bir hak ihlaline yol açmayaca ğı çok aç ıktır. Zira infaz hâkimli ği duruşma sıras ında yaln ızca başvurucunun ve tan ığın dinlenilmesine karar vermi ş, başvurucunun SEGBİS yolu ile beyanda bulunmayaca ğını belirtmesi üzerine, tan ık dinlenilmesinden de vazgeçerek dosyadaki bilgi ve belgelere göre karar vermi ştir. Öte yandan ba şvurucu tüm iddialar ını ve itirazlar ını, itiraz dilekçesinde öne sürdü ğü gibi bu dilekçesindeki itirazlar dışında hangi itiraz ve delilleri ileri sürece ğine dair hiçbir bilgi de sunmam ıştır. İnfaz hâkimli ği en baştan itibaren zaten 4675 say ılı Kanun hükümlerine göre dosya üzerinden karar verme hakk ına sahiptir. Bu sebeple ba şvurucunun bir hak kayb ına uğramad ığı çok aç ık ortadad ır. Sonuç olarak, 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu na göre çözülmesi gereken somut olayda infaz hâkimli ğinin duru şmal ı inceleme yapma şart ı ve zorunlulu ğunun olmamas ına rağmen duru şma açt ığı, Anayasa'n ın 141. maddesi uyar ınca da davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı ilkesine de hizmet eden SEGB İS sistemiyle başvurucunu beyanlar ının al ınmas ına karar verdi ği, bu sistemde dezavantajl ı konumda olmayacak şekilde kendisini savunma, duru şma sürecine etkin bir şekilde dahil olma, duruşma salonundakileri net bir biçimde görebilme, söylenenleri duyabilme, herhangi bir sınırlamaya maruz kalmadan savunmas ını yapma ve kar şı tarafa soru yöneltebilme ve varsa müdafi yard ımından da yararlanma imkan ı sağland ığı, başvurucunun bizzat duru şma salonunda bulunmas ını zorunlu k ılan bir neden de bulunmad ığı, bu gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edilmedi ği kanaatiyle ço ğunluk görü şüne kat ılmad ım. Üye Hicabi DURSUN Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 30FARKLI GEREKÇE İnfaz hâkimli ğince yap ılan incelemede ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunarak savunma yapmak istemesine ra ğmen bunun kabul edilmemesinden dolay ı savunmas ı alınmadan karar verilmesi sebebiyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Karar ın gerekçesinde; infaz hâkimli ğinin duru şmal ı inceleme yapmaya ve başvurucunun duru şmaya video konferans yoluyla kat ılmas ına karar verdi ği, başvurucunun bu usulle savunma yapmak istemedi ğini belirtmesi üzerine dosyadaki bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi suretiyle disiplin cezalar ına yönelik şikâyetin reddedildi ği, medenî hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda duru şmada haz ır bulunma hakk ının daha esnek uygulanabilece ği ve bu çerçevede infaz hâkimli ği taraf ından yap ılan incelemelerde şikâyetçilerin her durumda duru şmada bizzat haz ır bulundurulmas ının gerekmeyebilece ği, ancak somut olayda infaz hâkimli ğinin tan ık dinlemeyi de içerecek şekilde duru şma yapmay ı gerekli görmesine ra ğmen başvurucunun duru şmaya kat ılmas ı için hiçbir çabaya girmeden, duruşmaya getirilememesinin nedenlerini aç ıklamadan, savunmas ının al ınmas ı için Kanunda öngörülen alternatifleri denemeden ve gerekçelerini de belirtmeden duru şmada haz ır bulunma talebini reddetmesi sebebiyle an ılan hakka yap ılan müdahalenin gerekli olmad ığı, bu nedenle ölçülü bulunmad ığı belirtilerek Anayasan ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmiştir. Bilindiği gibi, 4675 say ılı Kanunun 3. maddesine göre hükümlü ve tutuklular hakk ındaki disiplin tedbirleri ile cezalar ına ilişkin şikâyetleri inceleyerek karara ba ğlamakla görevli olan infaz hâkimlerinin, ayn ı Kanunun 6. maddesine göre bu şikâyetleri duru şma yapmaks ızın dosya üzerinden bir hafta içinde karara ba ğlayacaklar ı; disiplin cezalar ına karşı yap ılan şikâyetlerde hükümlü veya tutuklular ın savunmalar ını ald ıktan ve talep edilen di ğer delilleri toplay ıp değerlendirdikten sonra karar verecekleri hükme ba ğlanm ıştır. Bu hükümden de anla şılacağı üzere, söz konusu şikâyetlerin incelenmesinde öngörülen usûl Kanunda aç ık olarak düzenlenmi ş ve infaz hâkimlerine duru şma yapma hususunda bir takdir yetkisi tan ınmam ıştır. Kanunun 6. maddesinin ikinci f ıkras ında, disiplin cezalar ına karşı yap ılan şikâyet üzerine infaz hâkiminin hükümlü veya tutuklunun savunmas ını almas ı ve hükümlü veya tutuklu savunmas ını haz ır bulunmak ve avukat ıyla birlikte yapma istiyorsa bu şekilde; gerekli görülmesi hâlinde de ceza infaz kurumunda alabilmesi öngörülmü ştür. Buna göre infaz hâkiminin söz konusu savunmay ı odas ında vey a duruşma salonunda yahut ceza infaz kurumunda almas ı mümkündür. Ancak infaz hâkiminin, disiplin cezas ına karşı şikâyet üzerine hükümlü veya tutuklunun savunmas ını alma zorunlulu ğu duruşma yapmas ını gerektirmedi ği gibi buna imkân da vermemekte; bu düzenleme, duru şma yap ılmadan dosya üzerinden bir hafta içinde karar verilmesini öngören hükmün istisnas ını oluşturmamakta ve şikâyetçi duru şma salonunda dinlenildiyse bu da duru şma yap ıldığı anlam ına gelmemektedir. An ılan hüküm, esas olarak, disiplin cezalar ına yönelik şikâyetlerin karara ba ğlanmas ından önce ilgilinin savunmas ının infaz hâkimi taraf ından dinlenilmesini ve talep edilen di ğer delillerin toplan ıp değerlendirilmesini gerektirmektedir. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 315271 say ılı Kanunun Kovu şturma Evresi ba şlıklı Üçüncü Kitab ının Kam u Davas ının Yürütülmesi ba şlıklı Birinci K ısm ının Duruşma başlıklı İkinci Bölümünde düzenlenen ve ceza muhakemesinde kendisinden sonra gelen sonuç ç ıkarma devresine geçmeyi mümkün k ılan duruşma, Kanunda öngörülen belirli şartlar ın yerine getirilmesini gerektiren ve aleniyet, sözlülük, yüze kar şılık ve vas ıtas ızlık gibi özellikleri bulunan bir yarg ılama evresidir. Bu itibarla, söz konusu şikâyetler bak ımından bir suç isnad ı alt ında olmayan ve hakk ında bir kamu davas ı da yürütülmeyen hükümlü ve tutuklunun 4675 say ılı Kanunun 6. maddesinin ikinci f ıkras ına göre savunmas ının al ınmas ının zorunlu olmas ından ve bunu haz ır bulunmak suretiyle yapmak isteyen hükümlü veya tutuklunun varsa avukat ıyla birlikte haz ır bulunarak yapabilme imkân ından hareketle, savunman ın infaz hâkimi taraf ından sözlü olarak al ındığı safha duru şma olarak de ğerlendirilemez. Bu nedenle, 4675 say ılı Kanunun 6. maddesinin ikinci f ıkras ında yer verilen infaz hâkimi, duru şma yapmaks ızın dosya üzerinden karar verir şeklindeki emredici hükme rağmen, düzenlemenin hâkime duru şma yap ıp yapmama konusunda bir takdir yetkisi tan ıdığı ve hâkim duru şma yapmaya gerek gördü ğü takdirde ba şvurucunun duru şmaya bizzat kat ılmas ı için çaba göstermesi yahut duru şmaya kat ılmamas ının niçin gerekli görüldü ğünün açıklanmas ının zorunlu oldu ğu yönündeki de ğerlendirmelere kat ılmak da mümkün de ğildir. Yukar ıda aç ıkland ığı üzere Kanunun 6. maddesinin ikinci f ıkras ının birinci cümlesindeki emredici hüküm infaz hâkiminin duru şma açmas ına imkân vermedi ği gibi, ayn ı maddenin dördüncü f ıkras ındaki İnfaz hâkimi, Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4/4/1929 tarihli ve 1412 say ılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre inceleme ve i şlemlerini yürütür ve karar ını verir hükmü de ancak 4675 say ılı Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde uygulama alan ı bulacağından, ikinci f ıkradaki aç ık hüküm sebebiyle duru şma ile ilgili hükümler uygulanamaz ve söz konusu şikâyetlerin incelenmesinde duru şma yap ılamaz. Karar ın gerekçesinde, infaz hâkimli ğine yap ılan şikâyetlerde ba şvurucu suç isnad ı altında olmad ığından başvuruya konu uyu şmazl ığın medenî hak ve yükümlülüklere ili şkin olduğu ve bu tür uyu şmazl ıklarda duru şmada haz ır bulunma hakk ının daha esnek uygulanabilece ği belirtilmektedir. Oysa yukar ıda da aç ıkland ığı üzere, 4675 say ılı Kanunda, hükümlü ve tutuklular ın disiplin cezalar ına karşı yapt ıklar ı şikâyetlerin duru şmal ı olarak incelenmesini de ğil, infaz hâkimi taraf ından dinlenilmelerini güvence alt ına alan bir düzenleme tercih edildi ğinden, kanunla duru şmada bulunma hakk ı tan ındığından söz edilemez. Kanunun 6. maddesinin ikinci f ıkras ında, duru şma yap ılmadan dosya üzerinden inceleme yap ılarak bir hafta içinde karar verilmesini öngören hüküm -devam ındaki savunma alınmas ı zorunlulu ğu gibi- esasen söz konusu şikâyetlerin anlams ız hâle gelmeden ivedilikle karara ba ğlanmas ını sağlayacak bir adil yarg ılanma güvencesi olarak öngörülmü ştür. İnfaz hâkimi taraf ından hükümlü ve tutuklunun savunmas ının al ınmas ını zorunlu k ılan hükümde n duruşma yap ılmas ı imkân ı veya zorunlulu ğunun ç ıkar ılmas ı ise, disiplin cezalar ına karşı yap ılan itirazlar ın -kabul edilmeleri hâlinde bile- somut olayda oldu ğu gibi ço ğu zaman anlams ız hâle gelmesine ve söz konusu güvencenin etkisiz kalmas ına yol açabilecek niteliktedir. Nitekim ba şvuru konusu olayda infaz hâkimi, mezkûr Kanunun aç ık hükmüne rağmen duru şma yapmaya karar vererek, ba şvurucuya bir ay ziyaretçi kabulünden yoksu n bırakma ile be ş gün hücreye koyma cezas ı verilmesine ili şkin 11/5/2017 tarihli Disipli n Kurulu karar ına karşı yap ılan şikâyetin 10/10/2017 tarihinde yap ılacak duru şmada incelenece ğini bildirmi ş; böylece -an ılan disiplin cezalar ının süreleri de dikkate al ındığında- Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 32başvurucunun şikâyetinin duru şma yap ılmadan dosya üzerinden bir hafta içinde karara bağlanacağına ve savunmas ı al ındıktan ve talep edilen deliller toplanarak de ğerlendirildikten sonra karar verilece ğine ilişkin kanun hükmü etkisiz k ılınm ıştır. Başka bir anlat ımla, adil yarg ılanma hakk ının kapsam ında bulunan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının özel bir görünümü olan duru şma(da haz ır bulunma) hakk ının kabulü, somut olayda verilen duru şmal ı inceleme karar ı sebebiyle şikâyetin etkili bir şekilde incelenmesini engellemi ş ve başvurucunun duru şma yap ılmadan herhangi bir şekilde dinlenilmesini gerektiren mezkûr hükmü etkisiz hâle getirmi ştir. Bu nedenle öncelikle incelenmesi gereken husus adil yarg ılanma hakk ının kapsam ında olan ve mahkeme önündeki bir uyuşmazl ığın makul bir sürede karara ba ğlanmas ını güvence alt ına alan mahkeme hakk ının ihlal edilip edilmedi ği olmal ıdır. Yukar ıda da belirtildi ği gibi, somut olayda, ba şvurucuya verilen disiplin cezalar ına ilişkin şikâyetin -verilen cezalar ın süreleri de dikkate al ınarak- Kanunun 6. maddesinin ikinci fıkras ında öngörülen usûle uygun şekilde ba şvurucunun savunmas ı al ındıktan, talep etti ği deliller de toplan ıp değerlendirildikten sonra ve be ş günlük hücreye koyma cezas ı ile bir ay ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma cezas ının infaz edilmesinden ve şikâyeti kabu l edilecekse de bu karar ın anlams ız hâle gelmesinden önce karara ba ğlanmas ı gerekirken, şikâyetin duru şmal ı olarak incelenmesine ve duru şman ın şikâyet başvurusundan yakla şık beş ay sonra yap ılmas ına karar verilmi ştir. Bu itibarla, ba şvurucunun, mahkeme önündeki uyu şmazl ığın makul bir sürede karara bağlanmas ını güvence alt ına alan mahkeme hakk ı ihlal edilmi ştir. Yukar ıda aç ıklanan sebeplerle, ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ının, duruşmada haz ır bulunma hakk ı yönünden de ğil mahkeme hakk ı yönünden ihlal edildi ği düşüncesiyle ihlal karar ına farkl ı gerekçeyle kat ılıyorum. Üye M. Emin KUZ Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 33KARŞIOY Mahkememiz ço ğunluğunca, infaz kurumunda hükümlü olarak buluna n başvurucunun hakk ında tesis edilen be ş gün süreyle hücreye konulma ve bir ay süreyle ziyaretçi kabulünden yoksun b ırak ılma disiplin cezalar ına karşı infaz hâkimli ğine yapt ığı, infaz hakimli ğinin de SEGB İS yöntemiyle duru şmal ı olarak incelenmesini kararla ştırdığı itiraz ının incelenip karara ba ğlanmas ı sürecinde Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına alınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildiğine karar verilmi ştir. Aşağıda aç ıklanan nedenlerle ço ğunluk görü şüne dayal ı karara kat ılmad ık. Doya kapsam ındaki verilere göre, çe şitli suçlardan ald ığı cezalar ın infaz ı kapsam ında hükümlü olarak ceza infaz kurumunda bulunan ba şvurucu ba şka hükümlülerle birlikte, 07.05.2017 tarihinde gerçekle ştirilen say ımın ard ından, oda ve bahçe kap ılar ının erken kapat ılmas ını protesto etmek amac ıyla, oturma ve akabinde koruma memurlar ına direnerek slogan at ıp odalara girmeme şeklinde bir eylem gerçekle ştirmiştir. DHKP-C terör örgütüyle ba ğlant ılı suçlardan mahkûm olduklar ı ifade edilen ve olay esnas ında vardiya görevlisi infaz koruma memurlar ına direndikleri belirtilen hükümlülerin odalar ına zor kullan ılarak girmelerinin sa ğland ığı anlaşılmaktad ır. Olay ın hemen ard ından disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. Başvurucu, oturma eylemine kat ılan ve haklar ında disiplin soru şturmas ı başlatılan diğer hükümlülerle birlikte 10.05.2017 tarihinde ortak yaz ılı bir savunma haz ırlayarak İnfaz Kurumu Müdürlü ğü Disiplin Kurulu Ba şkanl ığına (Disiplin Kurulu) sunmu ştur. Yaz ılı savunmada özetle havaland ırma hakk ına ilişkin mevzuat ın infaz koruma memurlar ınca hatal ı uyguland ığı, bahçe kap ılar ının saat 08.00'de aç ılıp hava karard ığında kapat ılmas ı gerekirken, geç aç ılıp erken kapat ıldığı, bu hususla ilgili olarak defalarca şikâyette bulunulmas ına rağmen durumun de ğişmediği, oturma eyleminin bu nedenle yap ıldığı, eylemi sonland ırmak isteyen infaz koruma memurlar ının kendilerine i şkence yapt ıklar ı ileri sürülmü ştür. Ayr ıca havaland ırma mevzuat ının hatal ı uyguland ığı iddias ını kan ıtlamak üzere son bir aya ili şkin kamera görüntülerinin izlenmesi talebinde bulunulmu ştur. Olayla ilgili ifadesine ba şvurulan infaz koruma memurlar ı da, bahçe kap ılar ının erken kapat ıldığını iddia ederek bu durumu protesto etmek amac ıyla oturma eylemi ba şlatan hükümlüleri eyleme son vermeleri hususunda birkaç kez uyard ıklar ını, uyar ılara rağmen eylemin sonland ırılmamas ı hâlinde yasal s ınırlar çerçevesinde zor kullan ılacağını bildirildiklerini, eylemin devam etmesi ve slogan at ılmas ı üzerine ba şvurucunun da aralar ında bulunduğu hükümlülerin zorla odalar ına al ındıklar ını ifade etmi şlerdir. Soruşturma sonucunda Disiplin Kurulu'nca, ba şvurucunun oturma eylemi yaparak direnişte bulundu ğu, say ıma engel oldu ğu ve slogan att ığı gerekçesiyle "gereksiz yere mar ş söyleme veya slogan atma" disiplin suçundan 1 ay ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma cezas ı; "say ım yap ılmas ına karşı çıkma" disiplin suçundan ise 5 gün süreyle hücreye koyma cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. Başvurucu bu cezalara kar şı infaz hâkimli ğine şikâyette bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 34İnfaz hakimli ği şikâyetin duru şmal ı olarak incelenece ğini, bu itibarla ba şvurucunun duruşma tarihi olan 10.10.2017 tarihinde saat 14.00'te Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGBİS) odas ında haz ır bulundurulmas ını, Disiplin Kurulu karar ı ile ilgili savunmas ını vekâletnamesini ibraz etmek ko şuluyla avukat ı ile birlikte veya avukat ı arac ılığıyla yapabilece ğini hem ba şvurucuya hem de idareye bildirmi ştir. Başvurucu 10.10.2017 tarihli duru şmada SEGB İS odas ında haz ır bulundurulmu ştur. Kendisine söz verilmesi üzerine, İnfaz kurumunda i şkence gördü ğünü, işkence ile ilgili olarak suç duyurusunda bulundu ğunu, bask ı alt ında tutuldu ğu bir ortamda savunma yapamayaca ğını belirterek mahkeme huzurunda avukat ı eşliğinde savunma yapmak istedi ğini beyan etmi ştir. Hâkimlik, duru şman ın SEGB İS arac ılığı ile yap ılmas ının ceza muhakemesi ilkelerinden yüz yüzelik ilkesine uygun oldu ğunu, bu yönde Anayasa Mahkemesi'nin de kararlar ının bulundu ğunu ve SEGB İS ile yap ılan duruşman ın duruşma salonundakinden farkl ı olmad ığını belirterek, ba şvurucunun duru şma salonunda bulunma talebini reddetmi ş ve duruşmaya SEGB İS ile devam etmi ştir. Başvurucu ise bunu kabul etmedi ğini, savunma hakk ının engellendi ğini ifade etmiştir. Duru şma tutana ğına göre ba şvurucunun "Savunma hakk ımız engellenemez" şeklinde slogan atmas ı üzerine Hakimlikçe incelemenin sonland ırılacağı aç ıklanm ış ve başvurucuya son sözü sorulmu ştur. Başvurucunun "Protesto ediyorum" şeklinde cevap vermesi üzerine de ba şka bir işlem yap ılmaks ızın inceleme bitirilmi ş ve başvurucunun Disiplin Kurulu karar ına yapt ığı itiraz reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun uyar ınca hükümlü ve tutuklulara uygulanan disiplin cezalar ına karşı yap ılan şikâyet ve itirazlar ın incelenmesinde duru şma aç ılmas ı zorunlulu ğu bulunmad ığı halde salt başvurucunun meram ının tam olarak anla şılabilmesi için duru şma aç ılmas ına karar verildi ği, buna rağmen başvurucunun aç ıklama yapmaktan kaç ındığı ifade edilmi ş; İnfaz Kurumu görevlilerince düzenlenen tutana ğa, tan ık beyan ına ve dosya kapsam ında bulunan di ğer bilgi ve belgelere at ıfta bulunularak ba şvurucuya uygulanan disiplin cezalar ının hukuka uygun olduğu sonucuna ula şılm ıştır. Başvurucu duru şma salonunda bizzat haz ır bulunarak ifade vermek istedi ği hâlde SEGBİS ile duru şmaya kat ılmaya zorland ığını, duruşma salonunda savunma yapma hakk ının kulland ırılmad ığını, tan ıklara soru soramad ığını belirterek karara itiraz etmi ştir. İtiraz, ceza infaz kurumunda uyulmas ı gereken düzene ve kurallara ayk ırı davran ışın yapt ırımının olmas ı gerektiği, olayda uygulanan cezan ın niteliğinin ve süresinin makul ve orant ılı olduğu vicdani kanaatine var ıldığı belirtilerek reddedilmi ştir. 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'na göre hükümlü ve tutuklular hakk ında al ınan disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalar ının kanun, veya di ğer mevzuat hükümlerine ayk ırı olduğu iddias ıyla yap ılan şikâyetleri inceleme ve karara ba ğlama görevi infaz hakimliklerine aittir. Şikâyet ba şvurusu üzerine infaz hâkimi, duru şma yapmaks ızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Ancak, gerek gördü ğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakk ında resen ara ştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir. Ayr ıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savc ısının da yaz ılı Başvuru Numaras ı: 2017/38732 Karar Tarihi : 6/2/2020 35görüşünü al ır. Disiplin cezas ına karşı yap ılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ald ıktan ve talep edilen di ğer delilleri toplay ıp değerlendirdikten sonra karar ını verir. Hükümlü veya tutuklu, savunmas ını, haz ır bulunmak ve vekâletnamesini ibraz etmek ko şuluyla avukat ıyla birlikte veya avukat ı arac ılığıyla yapabilir. İnfaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ceza infaz kurumunda da alabilir. İnfaz hâkimi, inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse, yap ılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmas ına veya ertelenmesine karar verir. 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre de, Hâkim veya mahkeme zorunlu gördüğü durumlarda, ayn ı anda görüntülü ve sesli ileti şim tekniğinin kullan ılmas ı suretiyle yurt içinde bulunan san ığın sorgusunu yapabilir veya duru şmalara kat ılmas ına karar verebilir. Başvuruya konu disiplin i şlemi, od

• Anayasa Mahkemesi · B.No: 2022/9549 · Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)
• Anayasa Mahkemesi · B.No: 2016/14197 · Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
• Anayasa Mahkemesi · B.No: 2019/36209 · Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
• Anayasa Mahkemesi · B.No: 2014/19617 · Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)