TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR H.K. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4321) Karar Tarihi: 21/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/4321 Karar Tarihi : 21/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : H.K. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı, tutuklulu ğun makul süreyi aşmas ı, tutukluluk incelemeleri sonucun
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR H.K. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4321) Karar Tarihi: 21/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/4321 Karar Tarihi : 21/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : H.K. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı, tutuklulu ğun makul süreyi aşmas ı, tutukluluk incelemeleri sonucunda verilen kararlar ile savc ılık görüşünün taraf ına tebliğ edilmemesi, tahliye ve tutuklulu ğun devam ı yönündeki kararlara itiraz taleplerinin değerlendirilmemesi ve resen tutukluluk incelemelerinin süresinde yap ılmamas ı nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/2/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ş tur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına ve adli yard ım talebinin kabul edilmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: A. Genel Bilgiler 6. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Başvuru Numaras ı: 2018/4321 Karar Tarihi : 21/7/2020 3Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 7. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Başsavc ılık) -aralar ında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulundu ğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile bağlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). B. Başvurucuya İlişkin Süreç 8. Hâkim olarak görev yapmakta olan ba şvurucu, Konya Cumhuriyet Başsavc ılığınca FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan yürütülen bir soru şturma kapsam ında 19/7/2016 tarihinde Konya Emniyet Müdürlü ğünde gözalt ına al ınm ıştır. 9. Başvurucunun ifadesi 19/7/2016 tarihinde Konya Cumhuriyet Ba şsavc ılığında alınm ıştır. Başvurucunun ifade alma i şlemi s ıras ında müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu ifadesinde, e ğitim hayat ı boyunca ve meslek hayat ına başlad ıktan sonra FETÖ/PDY ile hiçbir ba ğının olmad ığını beyan etmi ştir. 10. Konya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 19/7/2016 tarihinde, tutuklanmas ı istemiyle başvurucuyu Konya 2. Sulh Ceza Hâkimli ğine (Hâkimlik) sevk etmi ştir. Başvurucunun sorgusu Hâkimlik taraf ından ayn ı gün yap ılm ıştır. Sorgu s ıras ında başvurucunun müdafii de haz ır bulunmu ştur. 11. Hâkimlik 20/7/2016 tarihinde, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 12. Konya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı başvurucu hakk ındaki soru şturma dosyas ını yetkisizlik karar ı ile Başsavc ılığa göndermi ştir. 13. Başsavc ılığın 27/11/2017 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyesi olma suçunu i şlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde dava aç ılm ıştır. 14. Ankara 26. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 13/12/2017 tarihinde iddianameyi kabul etmi ş ve Mahkemenin E.2017/8308 say ılı dosyas ı üzerinden kovu şturm a aşamas ı başlanm ıştır. 15. Mahkeme 23/12/2017 tarihinde yapt ığı duruşmada başvurucunun tutuklulu k hâlinin devam ına karar vermi ştir. 16. Başvurucunun an ılan karara yapt ığı itiraz Ankara 27. A ğır Ceza Mahkemesince 26/12/2017 tarihinde reddedilmi ş ve karar 3/1/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/4321 Karar Tarihi : 21/7/2020 417. Başvurucu 2/2/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 18. Mahkeme 8/2/2018 tarihli duru şmas ında başvurucunun tahliyesine karar vermiştir. 19. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla ilk derece mahkemesinde derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 20. İlgili hukuk için bkz. Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, 33-56. V. İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 21/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Tutuklaman ın Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu; üzerine at ılı suç ile bir ilgisinin bulunmad ığını, suç işlediğine dair hiçbir delilin olmad ığını, buna rağmen keyfî bir şekilde tutuklanmas ına karar verildi ğini ve bu kararda tutuklama nedenlerine ili şkin yeterli bir gerekçeye yer verilmedi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 23. Başvuru konusu olayda ileri sürülen tutuklaman ın hukuki olmad ığı iddias ına ilişkin olarak daha önce bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu ve başvurucunun an ılan şikâyetiyle ilgili olarak 2017/14517 say ılı dosya üzerinden İkinci Bölüm İkinci Komisyon taraf ından 11/4/2018 tarihinde yap ılan inceleme sonucunda açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verildiği tespit edildi ğinden ba şvurunun bu şikâyet yönünden mükerrer ba şvuru niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının mükerrer olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. B. Tutuklulu ğa İtiraz İncelemesinde Al ınan Savc ılık Görü şünün Bildirilmedi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 25. Başvurucu, tutukluluk incelemeleri yap ılırken al ınan Savc ılık görüşünün kendisine bildirilmemesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 2. Değerlendirme 26. Başvuru konusu olayda ileri sürülen Savc ılık görüşünün kendisine bildirilmedi ği iddias ına ilişkin olarak daha önce bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu ve başvurucunun an ılan şikâyetiyle ilgili olarak 2017/25853 say ılı dosya üzerinden İkinci Bölüm Başvuru Numaras ı: 2018/4321 Karar Tarihi : 21/7/2020 5Birinci Komisyon taraf ından 27/6/2018 tarihinde yap ılan inceleme sonunda anayasal ve kişisel önemden yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verildiği tespit edildi ğinden başvurunun bu şikâyet yönünden mükerrer ba şvuru niteli ğinde oldu ğu anlaşılmaktad ır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının mükerrer olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. C. Tutuklulu ğun Gözden Geçirilmesi Kararlar ının Tebliğ Edilmemesi ve Tutuklulu ğa İtiraz ın İncelenmemesine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 28. Başvurucu, tutuklulu ğun devam ı yönündeki kararlara kar şı yapt ığı itirazlar ın değerlendirilmemesi ve tutuklulu ğun gözden geçirilmesi kararlar ının tebliğ edilmemesi nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 29. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013 16, 17). 30. Tutuklu bulunan ki şilerin ilgili yarg ı makamlar ına sunmu ş olduklar ı tahliye taleplerinin makul bir süre içinde de ğerlendirilmeyerek sonuçsuz b ırak ılmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ı kapsam ında güvence alt ına al ınan serbest bırak ılmay ı isteme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar Anayasa Mahkemesince birçok kararda incelenmi ş ve bu kararlarda söz konusu iddialar ın 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi uyar ınca tazminat talebinde bulunulmada n bireysel ba şvuru konusu yap ıldığından başvuru yollar ının tüketilmedi ği sonucuna var ılm ıştır (Cafer Y ıldız, B. No: 2014/9308, 9/1/2018 34-40; Yaşar Saçl ı, B. No: 2014/9311, 24/1/2018, 34-40). 31. Somut ba şvuruda, ayn ı mahiyetteki iddialara ili şkin olarak an ılan kararlarda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 32. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. D. Tutukluluk İncelemesinin Kanuni Süresi İçinde Yap ılmad ığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 33. Başvurucu; tutukluluk incelemelerinin kanuni süresi içinde yap ılmad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 34. Başvuru konusu olayda ileri sürülen tutukluluk incelemelerinin kanuni süresi içinde yap ılmad ığı iddias ına ilişkin olarak daha önce bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu ve başvurucunun an ılan şikâyetiyle ilgili olarak 2017/25853 say ılı dosya üzerinden İkinci Bölüm Başvuru Numaras ı: 2018/4321 Karar Tarihi : 21/7/2020 6Birinci Komisyon taraf ından 27/6/2018 tarihinde yap ılan inceleme sonunda konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verildiği tespit edildi ğinden başvurunun bu şikâyet yönünden mükerrer ba şvuru niteli ğinde oldu ğu anlaşılmaktad ır. 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının mükerrer olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. E. Tutuklulu ğun Makul Süreyi A ştığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 36. Başvurucu; uzun süredir tutuklu oldu ğunu, tahliye taleplerinin ve itirazlar ının -tutuklulu ğun devam ını meşru k ılacak- ilgili ve yeterli gerekçe olmadan reddedildi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 37. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , 16, 17). 38. Anayasa Mahkemesi, tutuklulu ğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi aştığı iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular bak ımından bireysel ba şvurunun incelendiği tarih itibar ıyla başvurucu tahliye edilmi ş ise as ıl dava sonuçlanmam ış da olsa -ilgili Yarg ıtay içtihatlar ına at ıf yaparak- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğunu belirtmektedir ( Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, 48-62; İrfan Gerçek, B. No: 2014/6500, 29/9/2016, 33-45). 39. Somut olayda, bireysel ba şvuruda bulunduktan sonra 8/2/2018 tarihinde tahliyesine (bkz. 19) karar verilen ba şvurucunun tutuklulu ğunun makul süreyi a ştığına ilişkin iddias ı, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında aç ılacak davada incelenebilir. Bu madde kapsam ında aç ılacak dava sonucuna göre ba şvurucunun tutuklulu ğunun makul süreyi aştığının tespiti hâlinde görevli mahkemece ba şvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesi bireysel ba şvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmamaktad ır. 40. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun tutuklulu ğun makul süreyi a ştığı iddias ına ilişkin olarak yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2018/4321 Karar Tarihi : 21/7/2020 7A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, C 1. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle REDD İNE, 2. Tutuklulu ğa itiraz incelemesinde al ınan Savc ılık görüşünün bildirilmemesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın mükerre r başvuru olmas ı nedeniyle REDD İNE, 3. Tutuklulu ğun gözden geçirilmesi kararlar ının tebliğ edilmemesi ve tutukluluğa itiraz ın incelenmemesine ili şkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Tutukluluk incelemesinin kanuni süresi içinde yap ılmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle REDD İNE, 5. Tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASIN A 21/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI