TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ANIL BİLGİN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/8024) Karar Tarihi: 28/12/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : An ıl BİLGİN Vekili : Av. Aykanat KAÇMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu görevlisinin tutuklu kald ığı dönemde kesilen ancak sonradan ödenen
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ANIL BİLGİN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/8024) Karar Tarihi: 28/12/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : An ıl BİLGİN Vekili : Av. Aykanat KAÇMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu görevlisinin tutuklu kald ığı dönemde kesilen ancak sonradan ödenen ayl ıklar ı için faiz tahakkuk ettirilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/3/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 29. Başvurucu 1983 do ğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir. Ba şvurucu, Türk Silahl ı Kuvvetlerinde deniz yüzba şı olarak görev yapmakta iken kamuoyunda askerî casuslu k davas ı olarak bilinen soru şturma kapsam ında 16/5/2012 tarihinde tutuklanm ış, 24/1/2014 tarihinde ise tahliye edilmi ştir. İzmir 5. A ğır Ceza Mahkemesinin 26/2/2016 tarihli karar ıyla başvurucunun beraatine hükmedilmi ştir. Beraat karar ı Yarg ıtay 16. Ceza Dairesince 21/10/2016 tarihinde onanarak kesinle şmiştir. 10. Başvurucu hakk ında görevden uzakla ştırma (aç ığa alma) tedbirinin uygulan ıp uygulanmad ığı bireysel ba şvuru dosyas ından anla şılamamakla birlikte ba şvurucunun tutuklu kald ığı toplam 1 y ıl 8 ay 8 günlük süre boyunca ayl ığından 1/3 oran ında kesinti yap ılm ıştır. 11. Başvurucu, hakk ındaki beraat karar ının kesinle şmesinden sonra -dosyadan anlaşılamayan bir tarihte- idareye müracaat ederek tutuklu bulundu ğu dönemde eksik ödene n ayl ıklar ı ile diğer ödemelerin yasal faiziyle birlikte ödenmesi talebinde bulunmu ştur. Eksik ödenen 19.977,34 TL ayl ık tutar ba şvurucuya ödenmi ştir. İdare 6/1/2017 tarihli yaz ıyla da yasal faiz ödenmesinin mümkün olmad ığını başvurucuya bildirmi ştir. 12. Başvurucu faiz ödenmesi isteminin reddine ili şkin işlemin iptali istemiyle Ankara 11. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, geç yap ılan maaş ödemesi için faiz i şletilmemesinin hukuka ayk ırı olduğu ileri sürülmü ştür. 13. Mahkeme 18/10/2017 tarihli kararla davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde, tutuklu kald ığı dönemde ba şvurucunun ayl ıklar ının eksik ödenmesinde idarenin hizmet kusurunun bulunmad ığı, idarenin ayl ıklar ı eksik ödeme hususunda kanun gere ği bağlı yetki içerisinde oldu ğu vurgulanm ıştır. Kararda ayr ıca eksik ödenip sonradan tamamlanan tutarla r için faiz ödenmesini öngören bir hükmün mevzuatta bulunmad ığı belirtilmi ştir. 14. Başvurucu bu karara kar şı Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinde (Bölge İdare Mahkemesi) istinaf yoluna müracaat etmi ştir. İstinaf dilekçesinde esas itibar ıyla dava dilekçesindeki iddialar tekrarlanm ıştır. Bölge İdare Mahkemesi 31/1/2019 tarihli karar ıyla istinaf istemini esastan reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde 4/12/1984 tarihli ve 3095 say ılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'a ödemede gecikme olmad ığı ve temerrüde dü şülmediği sürece yasal faiz ödenmeyece ği belirtilmi ştir. Olayda eksik ödenen tutar ın başvurucunun beraat etmesinden sonra gecikmeksizin ödendi ğini vurgulayan Bölge İdare Mahkemesi idarenin temerrüde dü şmediğini, dolay ısıyla faiz ödeme sorumlulu ğunun bulunmad ığını ifade etmi ştir. 15. Nihai karar 1/3/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 14/3/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk17. 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun "Görevden uzaklaştırma" kenar başlıklı 137. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Görevden uzakla ştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdi ği hallerde, görevi başında kalmas ında sak ınca görülecek Devlet memurlar ı hakk ında al ınan ihtiyati bir tedbirdir." Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 318. 657 say ılı Kanun'un "Görevden uzakla ştırılan veya görevinden uzak kalan memurlar ın hak ve yükümlülü ğü" kenar başlıklı 141. maddesi şöyledir: "Görevden uzakla ştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmas ın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözalt ına al ınan memurlara bu süre içinde ayl ıklar ının üçte ikisi ödenir. Bu gibiler bu Kanunun öngördü ğü sosyal hak ve yard ımlardan faydalanmaya devam ederler. 143 üncü maddede say ılan durumlar ın gerçekle şmesi halinde, bunlar ın ayl ıklar ının kesilmiş olan üçte biri kendilerine ödenir ve görevden uzakta geçirdikleri süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini a şan k ısm ı, üst dereceye yükselmeleri halinde, bu derecede kademe ilerlemesi yap ılmak suretiyle de ğerlendirilir." 19. 27/7/1967 tarihli ve 926 say ılı Türk Silahl ı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun "Aç ığa ç ıkar ılan, tutuklanan veya firar ve izin tecavüzünde bulunan, cezas ı infaz edilmekte olan subaylar hakk ında yap ılacak işlem" kenar ba şlıklı 65. maddesinin olay tarihinde yürürlükte bulunan şeklinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Aç ığa al ınan veya tutuklanan subay ve askerî memurlar hakk ında aşağıdaki esaslara göre işlem yap ılır: a) (Değişik: 26/3/1982 - 2642/10 md.) Haklar ında ölüm veya a ğır hapis cezas ını gerektiren veya yüz k ızart ıcı bir suçtan ya da taksirli suçlar hariç olmak üzere 5 y ıl ve daha fazla hapis cezas ını gerektiren bir cürümden veya emre itaatsizlikte ısrar, üste veya amire fiilen taarruz, üste veya amire hakaret, mukavemet suçlar ından dolay ı kamu davas ı açılanlar mensup olduklar ı bakanl ıklarca aç ığa ç ıkar ılabilirler. Ancak, emre itaatsizlikte ısrar, üste veya amire fiilen taarruz, üste veya amire hakaret, mukavemet suçlar ında; nezdinde mahkeme kurulan k ıt a komutan ı veya kurum amiri taraf ından fiilin i şleniş şekli, niteli ği ve disiplini ihlal derecesi bak ımından aç ığa al ınmay ı gerektirip gerektirmedi ği hakk ında bir görü ş bildirilmi şse bu görü ş de dikkate al ınır. b) (Değişik: 26/3/1982 - 2642/10 md.) (a) bendi gere ğince aç ığa ç ıkar ılanlar yapmakta olduklar ı görevden al ıkonulurlar ve kendilerine ba şka görev verilmez. c) (Değişik: 26/3/1982 - 2642/10 md.) Bunlardan; 1. (Değişik: 28/6/2001 - 4699/9 md.) Yarg ılama sonunda beraatlerine, haklar ındaki kamu davas ının her ne sebeple olursa olsun ortadan kald ırılmas ına veya duru şman ın tatiline veya davan ın düşmesine veya kamu davas ının reddine veya Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ili şkilerinin kesilmesini gerektirmeyecek şekilde hükümlülüklerine karar verilenlerin aç ıklar ı, haklar ındaki karar ın kesinleşmesi beklenmeksizin kald ırılır. 2. Soruşturmaya konu olan fiillerinin hizmetlerine devama engel olmad ığı anlaşılanlar ın aç ıklar ı, haklar ında karar verilmesi beklenmeksizin kald ırılabilir. ... f) (Değişik: 26/3/1982 - 2642/10 md.) Aç ığa al ınan ya da tutuklananlar; 1. Hizmet eri tazminat ından ve bu Kanunda öngörülen aile yard ım ödene ği, mahrumiyet yeri ödene ği, doğum yard ım ödeneği, ölüm yard ım ödeneği, tedavi ve cenaz e masraflar ı, yakacak yard ımı, giyecek ve yiyecek (tay ın bedeli) yard ımı, tahsil burslar ı ve yurttan faydalanma, lojmandan faydalanma hükümlerinden yararlanmaya devam ederler. Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 4 2 . ( D eğişik birinci cümle: 18/7/2011 KHK-647/1 md.) Aç ığa al ınanlara ve tutuklulara (hakim subaylar dahil), bu süreler içinde 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanununun 141 inci maddesinin birinci f ıkras ının birinci cümlesi hükmüne göre ayl ık ödenir. Ancak, bu gibilerden haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına, muhakemenin menine, beraate, her ne sebeple olursa olsun kamu davas ının düşmesine veya ortadan kald ırılmas ına karar verilenlerin ödenmeyen veya noksan ödenen her türlü özlük haklar ı ödenir. (Ek cümle: 18/7/2011 KHK-647/1 md.) Türk Silâhl ı Kuvvetlerinin yurtd ışı kadrolar ında görevliyken aç ığa al ınan veya tutuklananlara da yurtiçinde bir kadroya atan ıncaya kadar, bu alt bent uyar ınca yurtd ışı ayl ığı ödenir. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 20. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), istikrarl ı olarak kamu makamlar ınca yap ılacak ödemelerin gecikmesini faiz ödemeleriyle ili şkilendirmektedir. A İHM'in çe şitli kararlar ında, makul olmayan bir gecikme nedeniyle tazminat ın değer kaybetti ği durumlarda bu tazminat ın yeterli olamayaca ğı belirtilmi ştir (Angelov/Bulgaristan , B. No: 44076/98, 22/4/2004, 39). Nitekim böyle ba şvurularda A İHM, esas itibar ıyla kamu makamlar ının geçen süre nedeniyle ödenmesi gereken tutardaki de ğer kay ıplar ını telafi etmek için gecikme faizi ödeyip ödemedi ğini dikkate almaktad ır. K ısacas ı AİHM; mülkiyet hakk ı kapsam ında faiz ödemesini, esasen devletin borçlu oldu ğu tutar ile alacakl ı taraf ından nihai olarak al ınan tutar aras ındaki enflasyon nedeniyle olu şan değer kay ıplar ını giderme yükümlülü ğüyle ilişkilendirmektedir ( Akkuş/Türkiye , B. No: 19263/92, 9/7/1997, 29). 21. Devlet taraf ından ödenecek bir bedelin enflasyon kar şısındaki de ğer kay ıplar ında AİHM, ikili bir ayr ıma gitmekte; mahkemelerce belirlenmi ş bir para alaca ğının ödenmemesi hâlinde daha kat ı bir tutum sergileyerek %5'e kadar de ğer kay ıplar ını hesaplama faktörlerindeki de ğişkenlerle ilgili kabul etmektedir ( Arabac ı/Türkiye (k.k.), B. No: 65714/01, 7/3/2002). Çünkü ödemelerin geç yap ılmas ı, mahkeme kararlar ının icra edilmesi ile ilgili bir sorun olarak görülmektedir. Mahkemelerde geçen yarg ılama süresindeki enflasyon nedeniyle kamula ştırma bedelinin de ğer kayb ı yönünden ise meydana gelen fark ın tazminat ın belirlenmesi yönteminden kaynakland ığı ve bu konuda kamusal makamlar ın belirli bir takdir yetkisinin oldu ğu da gözetilip bu fark ın başvurucular aç ısından aşırı bir yük getirip getirmedi ği incelenerek karar verilmektedir ( Aka/Türkiye , B. No: 19639/92, 23/9/1998, 41-51; Güleç ve Armut/Türkiye (k.k.), B. No: 25969/09, 16/11/2010). 22. AİHM'in Eko-Elda Avee/Yunanistan (B. No: 10162/02, 9/3/2006, 23-31) karar ında; haks ız olarak tahsil edilen verginin 5 y ıl 5 ay sonra faizsiz olarak iade edilmesi, belli bir mebla ğdan yararlanma hakk ı uzun süre engellenen ba şvurucunun mali durumunda önemli bir zarara yol açmas ı nedeniyle ölçülü görülmemi ş ve mülkiyet hakk ının ihlaline karar verilmi ştir. 23. Yine benzer şekilde Sefine Ba ş/Türkiye (B. No: 49548/99, 24/6/2008, 58-64) karar ında da tazminat ın değer kayb ına uğrat ılarak ödendi ğine ilişkin şikâyet incelenmi ştir. Başvuruya konu olayda, idare mahkemesince ba şvurucunun 15/9/2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere dul ayl ığına hak kazand ığı kabul edilmi ştir. AİHM öncelikle idare mahkemesinin karar ının talep edilebilir bir alacak oluşturduğu ve bu nedenle ba şvurucunun Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesi anlam ında mülkiyet olu şturan bir hakk ının mevcut oldu ğunu belirtmi ştir. AİHM ayr ıca Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 5Emekli Sand ığına başvurduğu tarihten itibaren geçerli olacak şekilde geriye dönük olarak bu hakk ın başvurucuya tan ındığını vurgulam ıştır. Bununla birlikte A İHM, başvurucuya salt bu hakk ın tan ınm ış olmas ının başvurucunun ma ğdur s ıfat ını ortadan kald ırmad ığını kabul etmiştir. AİHM'e göre ma ğdur s ıfat ının ortadan kalkmas ı için ileri sürülen ihlalin hem zaman ı hem de ma ğdurun bu hakk ı kullanamad ığı süre gözönüne al ınarak telafi yoluna gidilmesi gerekmektedir. AiHM bu çerçevede ba şvurucunun banka hesab ına yat ırılan paran ın yarg ılamada geçen süre içinde u ğrad ığı maddi kayb ın sonuçlar ını gidermeye yetmedi ğini belirtmiştir. AİHM, geçen sürenin yaln ızca devlete yarar sa ğlad ığını ve ilgili dönemde Türkiye'de paran ın h ızla değer kaybetti ğini gözönüne alarak ba şvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir. 24. Ayr ıca AİHM; Kat İnşaat Ticaret Kollektif Şirketi-İsmet Kam ış ve Ortaklar ı/Türkiye ((k.k.), B. No: 74495/01, 31/1/2006) karar ında, ilke olarak alaca ğın geç ödenmesinden do ğan bir zarar ın varl ığının ileri sürüldü ğü durumlarda enflasyon oran ı esas alınarak faiz ödenmesi suretiyle zarar ın giderilebilece ğini kabul etmi ştir. Ayn ı ilkeye, benzer şekilde ve bu karara at ıfla daha önce de ğinilen Naci Balkar (Baltutan) ve Ano İnşaat v e Ticaret Ltd. Şti./Türkiye (B. No: 9522/03, 6/1/2010) karar ında da yer verilmi ştir. V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Anayasa Mahkemesinin 28/12/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 26. Başvurucu, tutuklu bulundu ğu dönemde eksik ödenen maa ş farklar ının faizsiz olarak ödenmesinin hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. Başvurucu, paray ı kullanamamas ı sebebiyle olu şan zarar ın faiz ödenmek suretiyle giderilmesinin mülkiyet hakk ının korunmas ının bir gere ği olduğunu ifade etmi ştir. Başvurucu netice olarak mülkiyet hakk ının ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 27. Bakanl ık görüşünde, görevden uzakla ştırılan kamu görevlisinin eksik ödenen ayl ıklar ının sonradan ödenmesi hâlinde faiz i şletileceğine ilişkin bir hükmün mevzuatta yer almamas ı sebebiyle ba şvurucunun mevcut mülkü bulunmad ığı gibi meşru beklentisinin de mevcut olmad ığı belirtilmi ştir. Bakanl ık, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayanağının bulundu ğunu, meşru ve ölçülü oldu ğunu ifade etmi ş; eksik ödenen ayl ıklar ın başvurucuya ödenerek ma ğduriyetinin giderildi ğini değerlendirmi ştir. 28. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundaki iddialar ını tekrarlam ıştır. B. Değerlendirme 29. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 630. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, tutuklu bulundu ğu dönemde eksik ald ığı ayl ıklar ının faizsiz olarak ödenmesine yöneliktir. Bu sebeple başvurucunun şikâyetinin mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun bulunmu ştur. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden31. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Mülkün Varl ığı 32. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır. Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaate sahip olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü , B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). Başvurucunun 16/5/2012-24/1/2014 döneminde tahakkuk ettirilmi ş maaşlar ından 1/3 oran ında yap ılan kesintinin mülk te şkil ettiği konusunda tereddüt bulunmad ığına göre somut olayda mülkün var oldu ğu aç ıktır. b. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 33. Anayasa n ın 35. maddesinde bir temel hak olarak güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ı kişiye -başkas ının hakk ına zarar vermemek ve yasalar ın koydu ğu sınırlamalara uymak ko şuluyla- sahibi oldu ğu şeyi diledi ği gibi kullanma ve ondan tasarru f etme, onun ürünlerinden yararlanma olana ğı verir ( Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32). Dolay ısıyla malikin mülkünü kullanma, mülkün semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin s ınırlanmas ı mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eder ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 53). 34. Anayasa n ın 35. maddesi ile mülkiyet hakk ına temas eden di ğer hükümleri birlikte de ğerlendirildi ğinde Anayasa'n ın mülkiyet hakk ına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesi n mülkiyet hakk ına sahip oldu ğu belirtilmek suretiyle mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına yer verilmiş; ikinci f ıkras ında da mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahalenin çerçevesi belirlenmi ştir. Maddenin ikinci f ıkras ında, genel olarak mülkiyet hakk ının hangi ko şullarda sınırlanabilece ği belirlenerek ayn ı zamanda mülkten yoksun b ırakman ın şartlar ının genel çerçevesi de çizilmi ştir. Maddenin son f ıkras ında ise mülkiyet hakk ının kullan ımının toplum yarar ına ayk ırı olamayaca ğı kurala ba ğlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullan ımını kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sa ğlanm ıştır. Anayasa'n ın diğer baz ı maddelerinde de devlet taraf ından mülkiyetin kontrolüne imkân tan ıyan özel hükümlere yer verilmi ştir. Ayr ıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun b ırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiye t hakk ına müdahalenin özel biçimleridir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 55-58). Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 735. Başvurucunun tutuklu kald ığı 16/5/2012-24/1/2014 tarihleri aras ındaki maaşlar ından 1/3 oran ında kesinti yap ılm ış; toplam 19.977,34 TL olan söz konusu kesinti, başvurucu hakk ındaki ceza yarg ılamas ında verilen beraat karar ının 21/10/2016 tarihinde kesinleşmesi üzerine ba şvurucuya ödenmi ştir. Bu durumda ba şvurucu 16/5/2012-24/1/2014 döneminde tahakkuk ettirilen ayl ıklar ının 1/3'üne uzun bir süre eri şememiş, bu süre zarf ında 19.977,34 TL üzerinde tasarrufta bulunma imkân ından mahrum kalm ıştır. Başvurucunun 19.977,34 TL'nin kullan ımından belli bir süre mahrum kalmas ı mülkiyet hakk ına müdahale teşkil etmektedir. Mülke eri şimin engellenmesi biçimindeki müdahalenin mülkiyetten bar ışçıl yararlanma hakk ına ilişkin genel kural çerçevesinde incelenmesi uygun görülmü ştür. c. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 36. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 37. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 62). i. Kanunilik 38. Mülkiyet hakk ına yönelik müdahalelerde ilk incelenmesi gereken ölçüt, kanun a dayal ı olma ölçütüdür. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildi ğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yap ılmaks ızın mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılacakt ır. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı, müdahaleye ili şkin yeterince ula şılabilir, belirli ve öngörülebilir kanun hükümlerinin bulunmas ını gerektirmektedir ( Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44; Ford Motor Company , B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49; Necmiye Çiftçi ve di ğerleri , B. No: 2013/1301, 30/12/2014, 55). 39. 926 say ılı Kanun'un 65. maddesinin (f) f ıkras ının (2) numaral ı bendinde aç ığa alınanlara ve tutuklulara, bu süreler içinde 657 say ılı Kanun'un 141. maddesinin birinci fıkras ının birinci cümlesi hükmüne göre ayl ık ödenece ği ancak bu gibi ki şilerden haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına, muhakemenin menine, beraate, her ne sebeple olursa olsun kamu davas ının düşmesine veya ortadan kald ırılmas ına karar verilenlerin ödenmeyen veya noksan ödenen her türlü özlük haklar ının ödenece ği hükme ba ğlanm ıştır. 657 say ılı Kanun'un 141. maddesinin birinci f ıkras ının birinci cümlesinde ise görevden uzakla ştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmas ın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözalt ına al ınan memurlara bu süre içinde ayl ıklar ının üçte ikisinin ödenece ği belirtilmi ştir. 40. Somut olayda Türk Silahl ı Kuvvetlerinde subay olan ba şvurucu 16/5/2012-24/1/2014 döneminde tutuklu kalm ış ve başvurucunun tutuklu kald ığı dönemde Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 8maaşından 1/3 oran ında kesinti yap ılm ıştır. Eksik ödenen 19.977,34 TL ayl ık tutarlar ı beraat karar ının kesinle şmesinden sonra ba şvurucunun idareye yapt ığı müracaat üzerine başvurucuya ödenmi ştir. Bu durumda ba şvurucunun tutukland ığı dönemde ayl ığından 1/3 oran ında kesinti yap ılmas ının erişilebilirlik, belirlilik ve öngörülebilirlik ko şullar ını sağlayan bir kanuni dayana ğının bulundu ğu sonucuna ula şılmaktad ır. ii. Meşru Amaç 41. Anayasa'n ın 13. ve 35. maddeleri uyar ınca mülkiyet hakk ı ancak kamu yarar ı amac ıyla s ınırland ırılabilmektedir. Kamu yarar ı kavram ı, mülkiyet hakk ının kamu yarar ının gerektirdi ği durumlarda s ınırland ırılmas ına imkân vererek bir s ınırland ırma amac ı olmas ının yan ı sıra mülkiyet hakk ının kamu yarar ı amac ı dışında s ınırlanamayaca ğını öngörmek ve bu anlamda bir s ınırlama s ınırı oluşturmak suretiyle mülkiyet hakk ını etkin bir şekilde korumaktad ır. Kamu yarar ı kavram ı, devlet organlar ının takdir yetkisini de beraberinde getiren bir kavram olup objektif bir tan ıma elveri şli olmayan bu ölçütün her somut olay temelinde ayr ıca değerlendirilmesi gerekir ( Nusrat Külah , B. No: 2013/6151, 21/4/2016, 53, 56; Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, 28, 29). 42. Tutuklanan kamu görevlisinin tutuklu bulundu ğu dönemde fiilî bir çal ışmas ı söz konusu olmayacakt ır. Kanun koyucu fiilen görev yapmayan kamu görevlisinin ayl ığının tamam ını ödenmemesini tercih etmi ştir. Amac ın Hazinenin menfaatlerinin korunmas ı olduğu anlaşılmaktad ır. Tutuklanan kamu görevlisinin ayl ığından Hazinenin menfaatlerinin korunmas ı gayesiyle 1/3 oran ında kesinti yap ılmas ının kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının olduğu aç ıktır. iii. Ölçülülük (1) Genel İlkeler 43. Anayasa'n ın 13. maddesi uyar ınca hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ında dikkate al ınacak ölçütlerden biri olan ölçülülük, hukuk devleti ilkesinden do ğmaktad ır. Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ı istisnai bir yetki oldu ğundan bu yetki ancak durumun gerektirdi ği ölçüde kullan ılmas ı koşuluyla hakl ı bir temele oturabilir. Bireylerin hak ve özgürlüklerinin somut ko şullar ın gerektirdi ğinden daha fazla sınırland ırılmas ı kamu otoritelerine tan ınan yetkinin a şılmas ı anlam ına gelece ğinden hukuk devletiyle ba ğdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014). 44. Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden olu şmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amac ı gerçekleştirmeye elveri şli olmas ını, gereklilik amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, 38). 45. Buna göre mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için amac ı gerçekleştirmeye elverişli olmas ının yan ında gerekli olmas ı da gerekir. Gereklili k yukar ıda da belirtildi ği üzere hakka müdahale te şkil eden birden fazla araç aras ından hakk ı en az zedeleyen arac ın seçilmesini ifade etmektedir. Hak ve özgürlü ğü s ınırlayan tedbirlerde n hangisi di ğerlerine nazaran hakk ın norm alan ına daha az müdahale edilmesi sonucunu Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 9doğuruyorsa o tedbirin tercih edilmesi gerekir. Bununla birlikte hakka müdahale olu şturaca k arac ın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir pay ının bulundu ğu da kabul edilmelidir. Zira yetkili kamu makamlar ı, öngörülen amaca ula şılmas ı bak ımından hangi arac ın etkili ve verimli sonuçlar do ğuracağına ilişkin olarak isabetli karar verme noktas ında daha iyi bir konumdad ır. Özellikle alternatif arac ın bulunmad ığı veya mevcut alternatiflerin öngörülen me şru amaca ula şılmas ı bak ımından etkili olmad ığı ya da daha az etkili oldu ğu durumlarda kamu makamlar ının araç seçimi hususundaki tercih yetkisinin gereklilik kriterini sağlamad ığının söylenebilmesi için çok güçlü nedenlerin bulunmas ı gerekir ( D.C., B. No: 2018/13863, 16/6/2021, 48). 46. Öte yandan mülkiyet hakk ına yönelik müdahaleler orant ılı olmal ıdır. Orant ılılık sınırlamayla ula şılmak istenen amaç ile ba şvurulan s ınırlama tedbiri aras ında aşırı bir dengesizlik bulunmamas ına işaret etmektedir. Di ğer bir ifadeyle orant ılılık, amaç ile araç aras ında adil bir denge kurulmas ını gerektirmektedir. Buna göre mülkiyet hakk ına getirilen sınırlamayla ula şılmak istenen me şru amaç ve ba şvurucunun mülkiyet hakk ından yararlanmas ındaki bireysel yarar aras ında makul bir orant ı kurulmal ıdır. Hedeflenen amac a ulaşıldığında elde edilecek kamusal yararla k ıyasland ığında s ınırlama ile ki şiye yüklenen külfetin a şırı ve orant ısız olmamas ı gerekir ( D.C., 49). 47. Seçilen arac ın ulaşılmak istenen amaçla k ıyasland ığında bireye orant ısız bir külfet yüklemi ş olduğunun saptanmas ı, ihlal sonucuna ula şılabilmesi için baz ı hâllerde te k başına yeterli olmayabilir. Ki şiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmalar ın var olup olmad ığı da büyük önem ta şımaktad ır. Elverişli ve gerekli oldu ğu hükmüne var ılan arac ın seçilmiş olmas ı nedeniyle ki şiye yüklenen a şırı külfeti hafifleten hukuksal mekanizmalar mevcutsa bir ihlalin olmad ığı sonucuna var ılabilir ( D.C., 50). 48. Mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin orant ılı olup olmad ığı değerlendirilirken başvurucunun ve idarenin kusurlar ının bulunup bulunmad ığı da gözönünde tutulur. Bu bağlamda taraflar ın yasal yükümlülüklerinin neler oldu ğu, bunlar ın yerine getirilmesinde ihmalkârl ık gösterilip gösterilmedi ği ve ihmalin varl ığının tespiti hâlinde bunun hukuka ayk ırı sonucun do ğmas ında bir etkisinin bulunup bulunmad ığı da dikkate al ınır (D.C., 51). 49. Öte yandan idarenin iyi yöneti şim ilkesine uygun hareket etme yükümlülü ğü bulunmaktad ır. İyi yönetişim ilkesi, kamu yarar ı kapsam ında bir konu mevzubahis oldu ğunda kamu otoritelerinin uygun zamanda, uygun yöntemle ve her şeyden önce tutarl ı olarak hareket etmelerini gerektirir ( Kenan Y ıldırım ve Turan Y ıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, 68; Ayten Yeğenoğlu, B. No: 2015/1685, 23/5/2018, 44). 50. Usule ili şkin güvencelerin varl ığı orant ılılık değerlendirmesinde önemli bir rol oynayabilir. Bu ba ğlamda müdahalenin hukuka ayk ırılığının ileri sürülebilece ği vey a müdahale nedeniyle olu şan maddi ve manevi zararlar ın tazmin edilmesinin istenebilece ği hukuk yollar ının olmamas ı da baz ı durumlarda ki şiye yüklenen külfeti a ğırlaştıran bir unsur olarak görülebilir. Bu bak ımdan kişinin hukuka ayk ırılık iddialar ının bir mahkeme taraf ından etkili bir biçimde incelenmesi müdahalenin orant ılılığı bak ımından ehemmiyet arz etmektedir (D.C., 52; ba şvurucuya di ğer unsurlar yan ında ayr ıca etkin bir savunma hakk ı tan ındığından müdahalenin ölçülü görüldü ğü kararlar için bkz. Eyyüp Baran , B. No: 2014/8060, 29/9/2016, 75-95; Fatma Çavu şoğlu ve Bilal Çavu şoğlu, B. No: 2014/5167, 28/9/2016, 74-89; buna kar şılık ayn ı koşulun yarg ılama sürecinde sa ğlanmamas ı nedeniyle müdahalenin ölçüsüz görüldü ğü kararlar için bkz. Mahmut Üçüncü , B. No: 2014/1017, 13/7/2016, 79-102; Arif Güven , B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 57-72). Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 1051. Kamu yarar ı amac ı doğrultusunda mülkle ilgili olarak bu ve benzeri tedbirlerin uygulanmas ının zarara yol açmas ı kaç ınılmazd ır. Ancak bu zarar ın kaç ınılmaz olandan a ğır veya aşırı sonuçlara da yol açmamas ı ya da olu şmas ı durumunda böyle bir zarar ın kamu makamlar ınca makul bir sürede, uygun yöntem ve vas ıtalarla gideriminin sa ğlanmas ı gerekmektedir. Buna göre kamu makamlar ının kanuna dayal ı olarak ve ilgili kamu yarar ı amac ı doğrultusunda mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirler uygulamas ı ve bu tedbirlerin belirli bir süre de devam etmesi ancak bireyin haklar ının korunmas ının gerekliliklerine uyuldu ğu takdirde ölçülü görülebilir ( D.C., 54). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 52. Türk Silahl ı Kuvvetlerinde deniz yüzba şı olarak görev yapan ba şvurucu 16/5/2012-24/1/2014 döneminde tutuklu kalm ış ve tutuklu kald ığı dönemde ba şvurucunun maaşından 1/3 oran ında kesinti yap ılm ıştır. 53. Başvurucunun ayl ığından kesinti yap ılmas ının hukuka ayk ırılığıyla ilgili olarak herhangi bir şikâyeti bulunmamaktad ır. Başvurucunun temel şikâyeti, kesilen ayl ıklar ının faizsiz olarak ödenmesine yöneliktir. Kamu otoriteleri de ba şvurucunun alaca ğının bulunmad ığını iddia etmemi ş, aksine 16/5/2012-24/1/2014 tahakkuk ettirilen ayl ıklar ından yap ılan kesintiler toplam ı olan 19.977,34 TL'yi ba şvurucuya ödemi ştir. Taraflar aras ındaki ihtilaf noktas ının yap ılan kesintilerin faizsiz olarak ödenmesinin Anayasa'n ın 35. maddesini ihlal edip etmedi ği olduğu anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla ölçülülük ba ğlam ında müdahalenin elverişliliği ve gereklili ği yönünden inceleme yap ılmas ının bir anlam ı bulunmamaktad ır. Bu durumda bireysel ba şvuru incelemesinin mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin orant ılı olup olmad ığıyla s ınırlı olarak yap ılmas ı gerekmektedir. 54. Müdahalenin orant ılılığı bağlam ında öncelikle incelenmesi gereken mesele başvurucuya iddia ve savunmalar ını etkin bir biçimde ortaya koyabilme olana ğının tan ınıp tan ınmad ığıdır. Başvurucu, faize hükmedilmesi gerekti ğiyle ilgili iddialar ını gerek idare aşamas ında gerekse yarg ılama s ıras ında mahkemeler önünde dile getirme imkân ı bulmuş; bu süreçte kendisini avukatla temsil ettirebilmi ştir. 55. Müdahalenin orant ılı olup olmad ığı değerlendirilirken dikkate al ınacak unsurlardan biri de malikin davran ışlar ıdır. Bu noktada 926 say ılı Kanun'un 65. maddesinin (f) f ıkras ının (2) numaral ı bendi ile 657 say ılı Kanun'un 141. maddesinin ikinci f ıkras ında beraat karar ına otomatik bir sonuç ba ğlanarak bu gibi durumlarda eksik ödenen ayl ıklar ın kusurundan ba ğıms ız olarak kamu görevlisine ödenmesinin öngörüldü ğünün alt ı çizilmelidir. Diğer bir ifadeyle kanun koyucu yap ılan kesintinin tutuklama i şleminin hakl ı olup olmad ığına bak ılmaks ızın iade edilmesi gerekti ğini kabul etmi ştir. Dolay ısıyla somut olay itibar ıyla başvurucunun fiillerinin tart ışılmas ına gerek bulunmamaktad ır. 56. Son olarak tedbirin ba şvurucunun kaç ınılmaz olan ın ötesinde zarara u ğramas ına yol aç ıp açmad ığı değerlendirilmelidir. 57. Ekonomilerde bir de ğişim vas ıtas ı olan para; çe şitli ticari, s ınai, zirai vs. faaliyetlerde kullan ılmakla sahibine kazanç, kira, nema gibi yararlar sa ğlayan ekonomik bir değerdir. Paran ın sahibi d ışındaki kişi ve kurulu şlarca kullan ılmas ı, sahibinin bu ekonomik değerden mahrum b ırak ılmas ı sonucunu do ğurmas ı yan ında enflasyon etkisinde ola n ekonomilerde de ğerini yani al ım gücünü enflasyon oran ına bağlı olarak yitirmesine neden olur ( NO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017, 70). Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 1158. Mülkiyet hakk ı kapsam ında alaca ğın geç ödenmesi durumunda arada geçen sürede enflasyon nedeniyle paran ın değerinde olu şan hissedilir a şınma ile mülkiyetin gerçek değeri azald ığı gibi bu bedelin tasarruf veya yat ırım arac ı olarak getirisinden yararlanma imkân ı da bulunmamaktad ır. Bu şekilde ki şiler mülkiyet haklar ından mahrum edilere k haks ızlığa uğrat ılmaktad ır (AYM, E.2008/58, K.2011/37, 10/2/2011). Anayasa Mahkemesi; kanun koyucunun bir hak olarak öngördü ğü veya kamu borcu hâline gelmi ş ödemelerin geç yap ılmas ı nedeniyle ma ğdur olundu ğu iddias ıyla yap ılan başvurularda, alacakta veya hakka konu bedelde meydana gelen de ğer aşınmalar ının başvurucular üzerinde orant ısız bir yük oluşturmas ı hâlinde mülkiyet hakk ının ihlaline karar vermi ştir ( Mehmet Akdo ğan ve diğerleri ; Akel G ıda San. ve Tic. A. Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015). 59. Paran ın enflasyon kar şısında yitirilen de ğerini telafi eden araçlardan biri de faizdir. Bu sebeple alaca ğın geç ödenmesi sebebiyle parada olu şan değer kayb ı, borçlu aleyhine faize hükmedilmek suretiyle k ısmen veya tamamen giderilebilir. Somut olayda 16/5/2012-24/1/2014 döneminde ba şvurucudan kesilen toplam 19.977,34 TL beraat karar ının kesinleşmesinden sonra ba şvurucuya ödenmi ştir. Ödemenin kesintinin yap ıldığı tarihlerden en az 2 y ıl 10 ay sonra yap ıldığı görülmektedir. Ba şvurucunun faiz talebi görevde n uzaklaştırma tedbirinin uyguland ığı dönemde eksik ödenen tutarlar için faiz ödenmesini öngören bir hükmün bulunmad ığı gerekçesiyle idare taraf ından reddedilmi ştir. Mahkeme de bu yaklaşımı benimsemi ştir. Mahkeme ayr ıca ayl ıktan kesinti yap ılmas ı hususunda idarenin bağlı yetki içinde oldu ğunu, bu nedenle kusurunun bulunmad ığını belirtmiştir. Bölge İdare Mahkemesi ise 657 say ılı Kanun'da bir hüküm bulunmasa da 3095 say ılı Kanun uyar ınca faizin ödenmesi gerekti ğini kabul etmekle birlikte idarenin faiz ödeme yükümlülü ğü alt ına girebilmesi için temerrüde dü şürülmesi gerekti ğini belirtmi ştir. Bölge İdare Mahkemesine göre idarenin temerrüdü söz konusu olmad ığından faiz ödenmesi mümkün de ğildir. 60. Uyuşmazl ıkta uygulanacak hukuk kurallar ını tespit etmek ve yorumlamak derece mahkemelerinin görevidir. Anayasa Mahkemesinin görevi ise -keyfîlik ve bariz takdi r hatas ı içermesi durumu hariç- kural olarak bu yorumlar ın etkilerini incelemekten ibarettir. Başvurucunun beraat karar ının kesinle şmesinden önce idareye ba şvurmas ının beyhude kalacağının aç ık olduğu gözetildi ğinde Bölge İdare Mahkemesinin idarenin faiz ödeme sorumlulu ğunu idarenin temerrüde dü şürülmesine ba ğlayan yorumunun makul oldu ğunu değerlendirmek güçtür. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi Bölge İdare Mahkemesinin temerrüt ile ilgili yorumunun isabetli olup olmad ığıyla ilgilenmeyecek, de ğerlendirmesini bu yorumun ba şvurucunun mülkiyet hakk ını ihlal edip etmedi ğiyle s ınırlı tutacakt ır. 61. Başvurucu 19.977,34 TL'nin kullan ımından en az 2 y ıl 10 ay süreyle mahrum kalm ıştır. Bu süre boyunca ba şvurucu, para üzerinde tasarrufta bulunma ve paran ın değer yitirmesini önleyici tedbirler alma olana ğı bulamam ıştır. Bu süreçte 19.977,34 TL tamamen idarenin kontrolü alt ında kalm ıştır. Bu durumun ba şvurucuya külfet yükledi ği hususund a tereddüt bulunmamaktad ır. Başvurucunun paras ının değer yitirmesi şeklinde olu şan zarar ın idarenin i şleminden kaynakland ığı aç ıktır. Dolay ısıyla idarenin i şlemi sebebiyle ba şvurucuya yüklenen külfetin telafi edilmesi Anayasa'n ın 35. maddesinin bir gere ğidir. Ancak başvurucunun yüklendi ği bu külfet; idarenin ve Mahkemenin kamunun kendi fiilinden do ğan bu zarar ı karşılamas ı için yasal bir dayana ğa ihtiyaç bulundu ğunu kabul eden yorumu, Bölge İdare Mahkemesinin ise ba şvurucunun idareyi temerrüde dü şürmemiş olmas ı sebebiyle idarenin faiz ödeme sorumlulu ğunun bulunmad ığı şeklindeki yorumu nedeniyle hafifletilememi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 1262. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ı, kamu otoritelerince mülke eri şimin ve mülkün kullan ılmas ının engellenmesi sebebiyle olu şan zararlar ın karşılanmas ını gerektirmektedir. İdarenin bireylerin idari i şlemden kaynaklana n zarar ının (paran ın enflasyon kar şısında yitirilen de ğerinin) kar şılanmas ını aç ık bir kanuni hükmün varl ığına bağlayan görü şünün idare hukukunda bir temelinin bulunup bulunmad ığı bir yana Anayasa'n ın 35. maddesiyle aç ık bir çelişki içinde oldu ğu belirtilmelidir. 63. Sonuç olarak ba şvurucunun ayl ıklar ından kesilen 19.977,34 TL'nin faizsiz olarak ba şvurucuya ödenmesi ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemi ş olup başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile müdahalenin kamu yarar ı amac ı aras ında olmas ı gereken adil dengeyi ba şvurucu aleyhine bozmu ştur. Başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale bu sebeple ölçülü de ğildir. 64. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 65. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 66. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve yeniden yarg ılamaya karar verilmesini talep etmi ştir. 67. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 68. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 1369.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 70.İncelenen ba şvuruda, ba şvurucunun ayl ıklar ından kesilen 19.977,34 TL'nin faizsiz olarak ba şvurucuya ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin idarenin i şleminden kaynakland ığı anlaşılm ıştır. Ancak mahkemeler de ihlali giderememi ştir. 71. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 11. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 72. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 11. İdare Mahkemesine (E.2017/2174, K.2017/3195) GÖNDER İLMESİNE, D. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu ş an toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2019/8024 Karar Tarihi : 28/12/2021 14E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 28/12/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN