TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ENVER ÇA ĞLI BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/11130) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/11130 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Habip OĞUZ Başvurucu : Enver ÇA ĞLI Vekili : Av. Umut YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza ve hukuk davalar ında yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sür
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ENVER ÇA ĞLI BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/11130) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/11130 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Habip OĞUZ Başvurucu : Enver ÇA ĞLI Vekili : Av. Umut YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza ve hukuk davalar ında yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 4/4/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, makul sürede yarg ılanma hakk ına ilişkin şikâyetlerin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu vekilinin bireysel ba şvuru formundaki beyanda ba şvurucunun, ticari ilişkisine dayanarak ald ığı senedin bedelinin ödenmemesi üzerine icra müdürlü ğüne başvurduğu ve takip borçlusunun senette yasal temsilcilerin imzas ının bulunmad ığı gerekçesiyle hem Cumhuriyet ba şsavc ılığına suç duyurusunda bulundu ğu hem menfi tespit davas ı açt ığı ifade edilmi ştir. A. Ceza Yarg ılamas ındaki Süreç 6. Başvurucu, hakk ında başlatılan soruşturma kapsam ında 24/2/2011 tarihinde şüpheli s ıfat ıyla ifadesi al ı nm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/11130 Karar Tarihi : 16/6/2022 37. Başvurucunun da aralar ında bulundu ğu baz ı şüpheliler hakk ında, İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 19/9/2011 tarihli iddianamesi ile İstanbul 4. A ğır Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) doland ırıcılık suçundan kamu davas ı aç ılm ıştır. 8. Ceza Mahkemesi, 22/1/2014 tarihli karar ı ile başvurucu hakk ında beraat karar ı vermiştir. Karar ın temyiz edilmesi üzerine Yarg ıtay 15. Ceza Dairesince 25/6/2018 tarihinde karar bozulmu ş ve Ceza Mahkemesince 19/1/2022 tarihinde nitelikli doland ırıcılığa teşebbüs suçundan ba şvurucunun cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. Bireysel ba şvurunun esas incelemesinin yap ıldığı tarih itibar ıyla UYAP üzerinden yap ılan incelemede dosyan ın temyiz aşamas ında derdest oldu ğu anlaşılm ıştır. B. Hukuk Yarg ılamas ındaki Süreç 9. Başvurucunun icra takibi ba şlatmas ının ard ından takip borçlusunca 14/2/2011 tarihinde Gaziantep 1. Asliye Ticaret Mahkemesinde (Hukuk Mahkemesi) menfi tespit davas ı açılm ıştır. Dava dilekçesinin ba şvurucuya ne zaman tebli ğ edildiği anlaşılamamakla birlikte 3/5/2011 tarihli ikinci celsede ba şvurucu vekili Hukuk Mahkemesine vekaletname ve cevap dilekçesi sunmu ştur. 10. Hukuk Mahkemesince 28/2/2013 tarihli karar ıyla davan ın reddine karar verilmiş, karar ın temyizi üzeri 17/12/2014 tarihinde Yarg ıtay 19. Hukuk Dairesi taraf ından karar bozulmu ş, Hukuk Mahkemesince yeniden yap ılan yarg ılamada 27/11/2019 tarihinde davan ın k ısmen kabulüne, k ısmen reddine karar verilmi ştir. 11. Hukuk Mahkemesince verilen karar ın temyizi üzerine Yarg ıtay 11. Hukuk Dairesinin (Hukuk Dairesi) 23/6/2021 tarihli karar ıyla karar yeniden bozulmu ştur. Başvurucu 2/8/2021 havale tarihli dilekçesi ile karar düzeltme talebinde bulunmu ştur. Bireysel başvurunun esas incelemesinin yap ıldığı tarih itibar ıyla UYAP üzerinden yap ılan incelemede, Hukuk Dairesi 31/3/2022 tarihli karar ıyla karar düzeltme isteminin kabulüyle 23/6/2021 tarihinde verilen karar ın başvurucu yönünden kald ırılarak başvurucu yarar ına bozulmas ına karar vermi ştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 12. Anayasa Mahkemesinin 16/6/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 13. Başvurucu, bireysel ba şvuru konusu yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden14. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/11130 Karar Tarihi : 16/6/2022 42. Esas Yönünden a. Ceza Yarg ılamas ına İlişkin Süre Yönünden 15. Ceza yarg ılamas ının süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak bir kişiye suç işlediği iddias ının yetkili makamlar taraf ından bildirildi ği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve gözalt ı gibi birtak ım tedbirlerin uyguland ığı tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak ise suç isnad ına ilişkin nihai karar ın verildiği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas al ınır (B.E., B. No: 2012/625, 9/1/2014, 34). 16. Ceza yarg ılamas ının süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (B.E., 29). 17. Bu şekilde an ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında somut olayda ba şvurucunun şüpheli s ıfat ıyla ifadesinin al ındığı 24/2/2011 tarihi ile ceza davas ının derdest oldu ğu ve bireysel ba şvurunun esas incelemesini n yap ıldığı 16/6/2022 tarihi aras ında geçen 11 y ıl 3 ay 20 gün sürenin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 18. Aç ıklanan gerekçelerle ceza yarg ılamas ına ilişkin süre yönünden Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. b. Hukuk Yarg ılamas ına İlişkin Süre Yönünden 19. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50, 52). 20. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41, 45). 21. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında somut olayda davan ın aç ıldığı 14/2/2011 tarihi ile hukuk davas ının derdest oldu ğu ve bireysel ba şvurunun esas incelemesinin yap ıldığı 16/6/2022 tarihi aras ında geçen 11 y ıl 4 ay 2 gün yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 22. Aç ıklanan gerekçelerle hukuk yarg ılamas ına ilişkin süre yönünden de Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/11130 Karar Tarihi : 16/6/2022 53. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 24. Başvurucu, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi talebinde bulunmu ştur. 25. Somut olayda ba şvurucu hakk ındaki her iki yarg ılama yönünden ayr ı ayr ı makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 26.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zarar ı karşılığında başvurucuya ceza yarg ılamas ı için net 40.500 TL, hukuk yarg ılamas ı için net 54.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesi gerekir. 27. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya ceza yarg ılamas ı için net 40.500 TL, hukuk yarg ılamas ı için net 54.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemelerde gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/11130 Karar Tarihi : 16/6/2022 6F. Karar ın birer örne ğinin bilgi için İstanbul 4. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2018/319, K.2022/15) ve Gaziantep 1. Asliye Ticaret Mahkemesine (E.2015/492, K.2019/1525) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/6/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.