TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELÇUK S İNAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/16395) Karar Tarihi: 10/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Selçuk SİNAN Vekili : Av. Zehra KARAKULAK BOZDA Ğ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, öğretmen olarak çal ışma izninin iptal edilmesi ve yeniden çal ışma izni
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELÇUK S İNAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/16395) Karar Tarihi: 10/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Selçuk SİNAN Vekili : Av. Zehra KARAKULAK BOZDA Ğ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, öğretmen olarak çal ışma izninin iptal edilmesi ve yeniden çal ışma izni düzenlenmesinin yasaklanmas ı nedenleriyle özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 22/5/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 4. OHAL tedbirleri kapsam ında 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (667 say ılı OHAL KHK's ı) 2. maddesinde yap ılan düzenlemeyle, millî güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespit edilen Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ına (FETÖ/PDY) aidiyeti ve örgütle iltisak ı veya irtibat ı belirlenen KHK ekindeki listede yer alan özel ö ğretim kurum ve kurulu şlar ı kapat ılm ıştır. Millî E ğitim Bakanl ığının 21/7/2016 tarihli ve 7783529 say ılı Genelge'si (Genelge) ile de "Cumhuriyet Savc ılıklar ınca haklar ında işlem başlat ılan özel ö ğretim kurumlar ı ile özel ö ğrenci yurtlar ından yönetimine kayyum atanmayan kurumlar ve kayyum atanan kurumlarda kayyum atamas ı yap ılmadan önce görev yapan, yönetici, e ğitimci, öğretmen, uzman ö ğretici, usta öğretici ve di ğer personelin Milli E ğitim Bakanl ığı Bilişim Sistemleri (MEBB İS) üzerinden Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 3tespitleri yap ılarak çal ışma izinleri valiliklerce iptal edilecek, bu personele ba şka bir öze l öğretim kurumunda çal ışma izin onay ı düzenlenmeyerek MEBB İS üzerinde gerekli bilgile r işlenecektir " kural ı getirilmiştir. 5. Dokuz Eylül Üniversitesi E ğitim Fakültesi Kimya Bölümü mezunu olan başvurucu, ö ğretmen olarak çal ışmak üzere özel bir okul ile 15/8/2015 tarihinde bir y ıl süreli iş sözleşmesi imzalam ıştır. An ılan sözleşme kapsam ında okul yönetiminin ba şvurusu üzerine Millî Eğitim Müdürlü ğü taraf ından başvurucu ad ına çal ışma izni onay ı verilmiştir. 6. Başvurucunun çal ıştığı özel okul, millî güvenli ğe tehdit olu şturduğu, FETÖ/PDY ile aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olduğu gerekçeleriyle 667 say ılı OHAL KHK's ı hükümleri gere ği 29/7/2016 tarihinde kapat ılm ıştır. Başvurucuya Genelge (bkz. 4) hükümleri gere ği, çal ıştığı okulun kapat ılmas ı nedeniyle özel okulda çal ışma izninin iptal edildiği ve başka bir kurum için yeniden izin düzenlenemeyece ği Valilik taraf ından 2/8/2017 tarihinde bildirilmi ştir. 7. Genelge gere ği çal ışma izni iptal edilenlerin durumlar ını değerlendirmek üzere 7/11/2016 tarihinde Valilik bünyesinde Komisyon kurulmu ştur. Başvurucu, durumunun yeniden de ğerlendirilerek ö ğretmenlik lisans ının verilmesi talebiyle 4/11/2016 tarihinde Komisyona ba şvurmuştur. Komisyon 2/8/2017 tarihli yaz ıyla 667 say ılı OHAL KHK's ı ile kapat ılan özel ö ğretim kurumunda çal ıştığı için Genelge hükümleri kapsam ında çal ışma izninin iptal edildi ğini ve çal ışma izni düzenlenmemesine yönelik şerhin MEBB İS'e işlendiğini vurgulayarak yap ılan incelemede ba şvurucunun durumunda bir de ğişiklik olmad ığını bildirilmi ştir. 8. Başvurucu 27/9/2017 tarihinde çal ışma izninin iptali ve yasaklamaya ili şkin Genelge ile Komisyon karar ının anayasal haklara ayk ırı olduğu, kanuni dayana ğının bulunmad ığı iddias ı ve idari i şlemin iptali ile tüm sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı talebiyle Kayseri 2. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Mahkeme, hangi idari eylem ya da işleme kar şı dava aç ıldığının belli olmad ığı gerekçesiyle dilekçenin reddine karar vermiştir. Başvurucu, dilekçesini yenileyerek 1/11/2017 tarihinde iptal davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde; silahl ı terör örgütüyle bir ili şkisinin olmad ığını, hangi nedenle çal ışma izninin iptal edildi ğini ve yasak konuldu ğunu bilmedi ğini, Komisyonun hangi kriterlere göre talebini reddettiğinin de belli olmad ığını belirten ba şvurucu, idari i şlemin iptalini talep etmi ştir. 9. Mahkeme, Genelge ile 667 say ılı OHAL KHK's ının hükümlerini hat ırlatt ıktan sonra, ba şvurucunun ö ğretmen olarak çal ıştığı okulun 667 say ılı KHK ile kapat ıldığı, söz konusu okulda çal ışabilmesi için verilen çal ışma izin onay ının ise iş sözleşmesi süresi ile sınırlı olmak üzere ve belirli bir kurumda görev yapabilmesi için verildi ği gözetildi ğinde kurumun kapat ılmas ı üzerine, çal ışma izin onay ının verilme gayesinin de sona erece ğinin açık olduğu belirtilmi ştir. Kurumun kapat ılmas ına yönelik karar ın icras ı ve faaliyetinin fiilen sonland ırılmas ı amac ıyla tesis edildi ği değerlendirilen idari i şlemin an ılan Genelge'ye uygun olarak tesis edildi ği, söz konusu Genelge'nin iptal edildi ğine ilişkin bir iddian ın da bulunmad ığı vurgulanarak dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık görülmedi ği değerlendirmesine yer verilmi ştir. Ayr ıca işlemin dayana ğını teşkil eden Genelge'de, çal ışma izni iptal edilen personele ba şka bir özel ö ğretim kurumunda çal ışma izin onay ı düzenlenmeyece ğinin hüküm alt ına al ındığı ancak ba şvurucuya ba şka bir özel ö ğretim kurumunda çal ışma izin onay ı düzenlenmemesi durumunda bu hususun ayr ı bir davaya konu edilebilece ği ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 410. Başvurucu an ılan karara kar şı yapt ığı istinaf ba şvurusunda; dava dilekçesinde belirtiği üzere dava konusunun Genelge gere ği çal ışma izninin iptal edilmesi ve çal ışma izni yasağı ile bu durumun MEBB İS'e kayd ını öngören idari i şlemin iptali oldu ğunu, Genelge hükümlerinin ve tesis edilen i şlemin aç ık olmas ına rağmen Mahkemenin hakk ında konula n çal ışma yasağına ilişkin karar vermedi ğini vurgulam ıştır. Çal ışma izninin iptali ile ba şka kurum için yeniden çal ışma izni verilmesinin yasaklanmas ının kanuni bir dayana ğının olmad ığını, Millî E ğitim Bakanl ığının kanunlarda olmayan bir iptal ve yasaklama şeklini Genelge'yle tesis etti ğini belirtmi ştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 12/4/2018 tarihinde istinaf ba şvurusunun reddine kesin olarak karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde ilk derece mahkemesinin karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu belirtilmi ştir. Nihai karar 9/5/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 11. Millî E ğitim Bakanl ığı, Anayasa Mahkemesine gönderdi ği 27/7/2021 tarihli yaz ısında; Genelge ile çal ışma izninin iptali ile ba şka bir kurumla ilgili çal ışma izninin düzenlenmemesinin ve bu durumun MEBB İS'e kayd ının hüküm alt ına al ındığı hat ırlat ıldıktan sonra ba şvurucunun da çal ışma izninin iptal edilerek bilgilerin MEBB İS'e kaydedildi ği belirtilmi ştir. Ayr ıca Komisyonun ba şvurucunun çal ışma izninin tekrar verilmemesine karar verdi ği, MEBBİS modülüne "667 say ılı KHK ile kurumu kapat ıldı ve 2017/7783529" şeklinde dü şülen şerhin başvurucuya herhangi bir özel e ğitim kurumund a çal ışma izni düzenlenmeyece ği anlam ına geldiği ifade edilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 12.İlgili hukuk (ulusal mevzuat, uluslararas ı düzenlemeler ve Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi kararlar ı) için bkz. Ayşe Ortak [GK], B. No: 2018/25011, 20-39. V.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin10/5/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 14. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak gelirinin olmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 15. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Başvuruyu İnceleme Usulü 16. Anayasa Mahkemesi ba şvuru konusunu de ğerlendirdi ği karar ında; başvurucunun şikâyet etti ği idari işlemin OHAL süresini a şar şekilde uyguland ığı gözetere k Anayasa n ın 15. maddesi kapsam ında bir inceleme yap ılamayaca ğına hükmetmi ştir. Bu bağlamda ba şvuru, Anayasa n ın olağan dönemde hak ve özgürlükleri s ınırlama ve güvence rejimi bak ımından temel öneme sahip olan 13. maddesi ba ğlam ında incelenecektir ( Ayşe Ortak, 34-38). Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 517. Ayr ıca an ılan kararda Genelge kapsam ında kalan ki şilerin çal ışma izinlerinin iptali ile ba şka bir özel ö ğretim kurumunda çal ışma izni düzenlenmeyece ğine ilişkin yasağın ve bu bilgilerin MEBB İS'e işlenmesinin tek bir idari i şlemle uyguland ığı tespit edilmi ştir. Buradan hareketle çal ışma yasağının çal ışma izninin iptalinin do ğal sonucu olarak öngörüldü ğü, bu ba ğlamda ayr ı ayr ı idari işlemlere veya incelemeye tabi olmad ığı vurgulanarak çal ışma izninin iptali ve özel ö ğretim kurumlar ında çal ışma yasağının tek bir tedbir olarak incelenmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır (Ayşe Ortak, 39). Somut olayda da anılan karardaki de ğerlendirme ve sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum olmad ığı görülmüştür. C. Masumiyet Karinesinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu, hakk ında herhangi bir yarg ı karar ı ya da aç ılm ış bir soru şturma olmaks ızın terör örgütleriyle kendisini irtibatland ırmas ının mümkün olmad ığını, İdarenin KHK ile kapat ılan okullarda çal ışanlar ı peşinen terör örgütü üyesi olarak kabul etti ğini, hakk ında aç ılm ış bir soruşturma ya da kovu şturman ın mevcut olmad ığını, suç işlemediği ve suçla ba ğlant ısı ispat edilmedi ği sürece hakk ında çal ışmama cezas ı verilemeyece ğini vurgulayan ba şvurucu masumiyet karinesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 19. Masumiyet karinesi, Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü f ıkras ında "Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu say ılamaz." şeklinde düzenlenmi ştir. Anayasa n ın 36. maddesinde ise herkesin iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip olduğu belirtilmektedir. An ılan maddeye adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında, kendisine bir suç isnat edilen herkesin suçlulu ğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz say ılacağı düzenlenmi ştir. Bu itibarla masumiyet karinesi, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru olmakla beraber suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu say ılamayaca ğına dair 38. maddesinin dördüncü f ıkras ında ayr ıca düzenlenmi ştir (Fameka İnş. Plastik San ve Tic. Ltd. Şirketi, B. No: 2014/3905, 19/4/2017, 27). 20. Masumiyet karinesi, hakk ında suç isnad ı bulunan bir ki şinin adil bir yarg ılama sonunda suçlu oldu ğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar masum say ılmas ı gerektiğini ifade etmekte ve hukuk devleti ilkesinin de bir gere ğini oluşturmaktad ır (AYM, E.2013/133, K.2013/169, 26/12/2013). An ılan karine, ki şinin suç i şlediğine dair kesinle şmiş bir yarg ı karar ı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence alt ına almaktad ır. Ayr ıca hiç kimse, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar yarg ılama makamlar ı ve kamu otoriteleri taraf ından suçlu olarak nitelendirilemez ve suçlu muamelesine tabi tutulamaz ( Kürşat Eyol, B. No: 2012/665, 13/6/2013, 26). 21. Adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru olan masumiyet karinesinin sa ğlad ığı güvencenin iki yönü bulunmaktad ır. Güvencenin ilk yönü; ki şi hakk ındaki ceza yarg ılamas ı sonuçlan ıncaya kadar geçen, bir ba şka ifadeyle ki şinin ceza gerektiren bir suçla itham Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 6edildiği (suç isnad ı alt ında oldu ğu) sürece ili şkin olup suçlu oldu ğuna dair hüküm tesis edilene kadar ki şinin suçlulu ğu ve eylemleri hakk ında erken aç ıklamalarda bulunulmas ını yasaklar. Güvencenin bu yönünün kapsam ı sadece ceza yarg ılamas ını yürüten mahkemeyle sınırlı değildir. Güvence ayn ı zamanda di ğer tüm idari ve adli makamlar ın da işlem ve kararlar ında, suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar ki şinin suçlu oldu ğu yönünde ima ya da açıklamalarda bulunmamas ını gerekli k ılar. Dolay ısıyla sadece suç isnad ına konu ceza yarg ılamas ı kapsam ında değil ceza yarg ılamas ı ile eş zamanl ı olarak yürütülen di ğer hukuki süreç ve yarg ılamalarda da (idari, hukuk, disiplin gibi) masumiyet karinesinin ihlali söz konusu olabilir ( Galip Şahin, B. No: 2015/6075, 11/6/2018, 39). 22. Güvencenin ikinci yönü ise ceza yarg ılamas ı sonucunda mahkûmiyet d ışında bir hüküm kuruldu ğunda devreye girer ve daha sonraki yarg ılamalarda ceza gerektiren suçl a ilgili olarak ki şinin masumiyetinden şüphe duyulmamas ını, kamu makamlar ının toplum nezdinde ki şinin suçlu oldu ğu izlenimini uyand ıracak işlem ve uygulamalardan kaç ınmas ını gerektirir ( Galip Şahin, 40). 23. Masumiyet karinesinin sa ğlad ığı ve yukar ıda an ılan güvencenin d ışında kalan, ayr ıca suç isnad ına ve suç itham ına ilişkin olmayan durumlara yönelik ihlal iddialar ı ise masumiyet karinesinin kapsam ı içinde yer almamaktad ır. 24. Somut olayda ba şvurucu hakk ında herhangi bir ceza yarg ılamas ının bulunmad ığı aç ıktır. Bununla birlikte bireysel ba şvuruya konu derece mahkemesi karar ında başvurucunun terör örgütü ile irtibat ı ve iltisak ı olduğuna ilişkin bir de ğerlendirme yap ılmad ığı ve bir suç itham ı bulunmad ığı ve bireysel ba şvuruya konu edilen derece mahkemesindeki yarg ılaman ın bir ceza yarg ılamas ı niteliği taşımad ığı ve kararda kullan ılan dilin başvurucunun masumiyetini sorgulamad ığı değerlendirilmi ştir. 25. Buna göre hakk ında ceza yarg ılamas ı ve suç isnad ı bulunmayan, herhangi bir suçla itham da edilmeyen ba şvurucunun ihlal iddialar ının masumiyet karinesi kapsam ına girmediği anlaşılm ıştır. 26. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir (ayn ı yöndeki de ğerlendirme için bkz. Ayşe Ortak, 40-48). D. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu; hakk ındaki idari i şlemin çal ıştığı okulun durumunda n kaynakland ığını, özel okullar ın yasalara uygun kurulup çal ıştığını, OHAL KHK's ı ve ona dayand ırılarak ihdas edilen Valilik karar ıyla mesle ğini yapmas ının yasakland ığını, öğretmenlik hayat ı boyunca adli ya da idari bir soru şturma bile geçirmedi ğini, kendisi hakk ında somut hiçbir delil sunulmad ığını belirtmi ştir. Terör örgütleriyle bir ilgisinin olmad ığını, terör örgütüne üyelik suçlamas ıyla Valilik taraf ından cezaland ırıldığını, Genelge ile kanunlarda olmayan bir cezan ın öngörüldü ğünü vurgulam ıştır. Çal ışma izninin iptali ve öngörülen yasak nedeniyle e ğitimini ald ığı alanda resmî ve özel kurumlarda çal ışmas ının engellendi ğini, yap ılan suçlama ve konulan yasak nedeniyle aile ve özel hayat ının olumsu z etkilendiğini belirtmi ştir. Çal ışma izninin iptali ve yeniden izin verilmemesi için terör örgütüyle ba ğlant ısının İdare ve yarg ı makamlar ı taraf ından net bir şekilde ortaya Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 7konulamad ığını vurgulayan ba şvurucu adil yarg ılanma, özel hayata sayg ı ve mülkiye t haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 28. Bakanl ık görüşünde Millî E ğitim Bakanl ığı özel eğitim kurumlar ında yaşanacak mağduriyetin önlenmesi bak ımından 11/10/2016 tarihli Genelge ile valilikler bünyesinde "Değerlendirme Komisyonu " oluşturulduğu; bu bağlamda FETÖ/PDY ile irtibat ı, iltisak ı bulunmayan ki şilerin itiraz edebilece ği bir mekanizma olu şturularak ko şullar ı sağlayan kişilere çal ışma izni düzenlenme imkân ı sağland ığı belirtilmi ştir. Somut olayda, ba şvurucu hakk ında Ağır Ceza Mahkemesince FETÖ/PDY üyeli ği suçlamas ıyla yap ılan yarg ılamada başvurucu hakk ında verilen 5/9/2018 tarihli beraat karar ının istinaf edilmeksizin 19/9/2018 tarihinde kesinle ştiği gözetildi ğinde, başvurucunun çal ışma izni için yeni bir ba şvuru yapmas ına kanuni bir engel bulunmad ığı vurgulanm ıştır. Bu bağlamda başvurucunun etkili başvuru yollar ını tüketip tüketmedi ği hususunun kabul edilebilirlik incelemesi esnas ında dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 2. Değerlendirme 29. Anayasa n ın "Özel hayat ın gizliliği" kenar ba şlıklı 20. maddesinin birinci fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, özel hayat ına ... sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. Özel hayat ın ... gizliliğine dokunulamaz." 30. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 31. Başvurucunun iddialar ının, çal ışma izninin iptal edilmesi ve ba şka bir öğretim kurumunda çal ışmas ına izin verilmemesi nedeniyle mesle ğini yapamamas ına ilişkin olduğu görülmektedir. Ki şilerin mesleki hayatlar ının onlar ın özel hayatlar ıyla s ıkı bir ilişkisinin olduğu ve meslek hayat ına yönelik tedbirlerin ya da müdahalelerin söz konusu oldu ğu dav a süreçlerinde özel hayata sayg ı hakk ının gündeme geldi ği yads ınamaz. Bununla birlikte öncelikle bu tür i şlemlerin mesleki hayata yönelik tedbirlerin ya da müdahalelerin hangi durumlarda özel hayat kapsam ında görülmeye uygun oldu ğu veya ba şvuru konusu edilen uyuşmazl ıklar ın hangilerinin bu ba ğlamda uygulanabilir kabul edilece ği hususlar ında ölçütle r belirlenmesi ve bu ölçütler dikkate al ınarak değerlendirmeler yap ılmas ı gerekmektedir (Tamer Mahmuto ğlu [GK], B. No: 2017/38953, 23/7/2020, 82). 32. Somut ba şvurunun da bu yönüyle ele al ınmas ı ve yap ılacak değerlendirmeler neticesinde özel hayata sayg ı hakk ının uygulanabilir oldu ğu sonucuna ula şılmas ı durumunda başvurucunun tüm iddialar ının özel hayata sayg ı hakk ı bağlam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmektedir. a. Uygulanabilirlik Yönünden 33. Başvurucunun mesleki hayat ına yönelik müdahalenin özel ö ğretim kurumlar ında öğretmen olarak çal ışmas ının yasakland ığı da dikkate al ındığında özel hayat ına ciddi şekilde etki etti ği ve bu etkinin belirli bir a ğırlık düzeyine ula ştığı söylenebilir. Zira alınan tedbirin ba şvurucunun ba şkalar ı ile ilişki kurabilme ve geli ştirebilme imkân ını önemli ölçüde zay ıflatmas ı, sosyal ve mesleki itibar ını koruyabilmesi ile mesle ğini icra edebilmesi Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 8açısından ciddi sonuçlar do ğurmas ı muhtemeldir. Bu durumda sonuca dayal ı nedenlerle başvurunun özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenebilir nitelikte oldu ğu kanaatine var ılm ış ve başvurucunun mesle ğini icra etmesinin engellenmesine ili şkin iddialar ı bir bütün hâlinde an ılan hak kapsam ında değerlendirilmi ştir (Ayşe Ortak , 56-59). b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Anayasa Mahkemesi Millî E ğitim Bakanl ığı taraf ından kurulan Komisyona başvuru yolunun ileri sürülen hak ihlali iddialar ını esastan incelemek suretiyle gerekti ğinde giderim sa ğlayabilecek nitelikte, tüketilmesi gereken etkili bir yol olmad ığına karar vermi ştir. (Ayşe Ortak, 60-64). Somut olayda da bu sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum olmad ığı anlaşılm ıştır. 35. Aç ıklanan gerekçeyle aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan öze l hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. c. Esas Yönünden36. Özel hayata sayg ı hakk ına yönelik negatif ve pozitif yükümlülükler aras ındaki sınırlar ın kesin biçimde tan ımlanmas ı ve birbirinden ayr ılmas ı her zaman mümkün de ğildir. Devlet için öngörülen negatif yükümlülükler, her durumda özel hayata sayg ı hakk ına keyfî surette müdahaleden kaç ınmay ı gerekli k ılar. Pozitif yükümlülükler de özel hayata sayg ı hakk ının korunmas ını ve bireyler aras ı ilişkiler alan ında olsa da özel hayata sayg ını n güvencelerini sa ğlamaya yönelik olaya özgü tedbirlerin al ınmas ını zorunlu k ılar (benzer yönde değerlendirmeler için bkz. Adnan Oktar (3) , B. No: 2013/1123, 2/10/2013, 32; Ömür Kara ve Onursal Özbek, B. No: 2013/4825, 24/3/2016, 46; Tamer Mahmuto ğlu, 98). 37. Başvurucunun ö ğretmen olarak çal ışmas ına imkân sa ğlayan çal ışma izninin İdare taraf ından iptal edildi ği, çal ışma yasağı öngörüldü ğü ve derece mahkemelerinin de bu işlemi onaylad ığı dikkate al ındığında başvurunun devletin negatif yükümlülükleri bağlam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmektedir ( Ayşe Ortak, 68). (i) Müdahalenin Varl ığı 38. Başvurucunun çal ışma izninin iptal edilmesi ve bir daha özel e ğitim kurumlar ında çal ışma izni verilmemesi şeklinde tesis edilen idari i şlemin yarg ı karar ıyla iptal edilmeyerek kesinle şmesi, bu suretle mesle ğini yapma imkân ından mahrum b ırak ılmas ı nedeniyle ba şvurucunun özel hayata sayg ı hakk ına müdahalede bulunuldu ğu sonucuna var ılm ıştır (Ayşe Ortak, 69). (ii) Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 39. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 940. Yukar ıda belirlenen müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 20. maddesini ihlal edecektir. Bu sebeple s ınırlaman ın Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, me şru amaç ta şıma, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama kriterlerine uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir ( Halil Berk , B. No: 2017/8758, 21/3/2018, 49; Süveyda Yark ın, B. No: 2017/39967, 11/12/2019, 32; Şennur Acar , B. No: 2017/9370, 27/2/2020, 34; R.G. [GK], B. No: 2017/31619, 23/7/2020, 82). (1) Genel İlkeler 41. Anayasa uyar ınca temel hak ve özgürlüklere getirilen s ınırlamalar ın öncelikle kanunla öngörülmü ş olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesinin yerle şik içtihad ına göre de Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan kanunilik ölçütünün kar şılanmas ı için müdahale şekli anlamda bir kanuna dayanmal ıdır (Mehmet Akdo ğan ve di ğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 31; Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, 75; Fatih Saraman [GK], B. No: 2014/7256, 27/2/2019, 65; Turgut Duman , B. No: 2014/15365, 29/5/2019, 66; Tamer Mahmuto ğlu, 103). 42. Bununla birlikte temel hak ve hürriyetlerin s ınırland ırılmas ına ilişkin kanunlar ın şeklen var olmas ı yeterli de ğildir. Kanunilik ölçütü ayn ı zamanda maddi bir içeri ği de gerektirmekte olup bu noktada kanunun niteli ği önem kazanmaktad ır. Kanunla s ınırlama ölçütü s ınırlaman ın erişilebilirliğini, öngörülebilirli ğini ve kesinli ğini ifade etmekte; böylece uygulay ıcının keyfî davran ışlar ının önüne geçti ği gibi kişinin hukuku bilmesine de yard ımc ı olmakta; bu yönüyle hukuk güvenli ği teminat ı sağlamaktad ır (Halime Sare Aysal [GK], B. No: 2013/1789, 11/11/2015, 62; Fatih Saraman, 66; Turgut Duman , 67; Tamer Mahmuto ğlu, 104). 43. Kanunun bu gerekliliklere uygun oldu ğunun söylenebilmesi için yeterince ulaşılabilir olmas ı, vatandaşlar ın belirli bir olaya uygulanabilir nitelikteki hukuk kurallar ının varl ığı hakk ında yeterli bilgiye sahip olabilmesi, ayr ıca ilgili normun keyfîli ğe karşı uygun bir koruma sa ğlamas ı, yetkili makamlara verilen yetkinin geni şliğini ve icra edilme biçimlerini yeterli bir netlikte tan ımlamas ı gerekmektedir ( Halime Sare Aysal , 63; Fatih Saraman, 67; Turgut Duman , 68; Tamer Mahmuto ğlu, 105). 44. Hukukun kendisi -beraberinde getirece ği idari prati ğin d ışında- söz konusu işlemin me şru amac ını da gözönünde tutarak keyfî müdahalelere kar şı bireyi korumak için yetkili makamlara b ırak ılan takdir yetkisinin kapsam ını yeterince aç ık bir şekilde göstermelidir. Di ğer bir anlat ımla hukuk sistemi, kamu makamlar ına hangi ko şullarda ve hangi s ınırlar içinde müdahalelerde bulunma yetkisinin verildi ğini aç ık ifadelerle ortaya koyacak nitelikte olmal ı ve bu bağlamda ilgili müdahalenin muhataplar ına müdahaleye zemin haz ırlayan ko şullar ile müdahalenin sonuçlar ı aç ısından bir öngörüde bulunabilmeleri imkân ı tan ımal ıdır (Halime Sare Aysal , 64; Fatih Saraman, 68; Turgut Duman , 69; Tamer Mahmuto ğlu, 106). 45. Öte yandan her ihtimale çözüm getiremeyecek olan yasal mevzuat ın sağlad ığı koruma seviyesi, büyük ölçüde ilgili metnin düzenledi ği alan ve içeri ğiyle birlikte muhataplar ının niteliği ve say ısıyla yak ından bağlant ılıdır. Bu nedenle kural ın karmaşık olmas ı ya da belirli ölçülerde soyutluk içermesi ve buna ba ğlı olarak hukuki yard ım ile tam Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 10olarak anla şılabilir hâle gelmesi tek ba şına hukuken öngörülebilirlik ilkesine ayk ırı görülemez. Bu kapsamda hak ya da özgürlü ğe müdahale eden kural belirli ölçülerdeki takdir alan ını elbette uygulay ıcıya b ırakabilir. Fakat bu takdir alan ının s ınırlar ının da yeterli açıklıkta belirlenmesi ve kural ın öngörülebilirli ği sağlayacak şekilde asgari bir kesinlik içermesi zaruridir ( Halime Sare Aysal , 65; Fatih Saraman, 69; Turgut Duman , 70; Tamer Mahmuto ğlu, 107). 46. Nihayetinde söz konusu ko şullar ın yerine getirilip getirilmedi ğini denetleyece k merci olan yarg ı organlar ı, müdahalelere dayanak olarak gösterilen kanuni düzenlemeleri n erişilebilir, öngörülebilir ve kesin nitelikte olup olmad ığını irdelemekle, en ba şta da ilgili kanuni düzenlemeleri önlerine gelen davalarda an ılan çerçevede kalarak uygulamakla yükümlüdürler ( Tamer Mahmuto ğlu, 108). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 47. Derece mahkemelerinin kararlar ı gözetildi ğinde somut olaya konu olan idari işlem, 667 say ılı OHAL KHK's ı, 8/2/2007 tarihli ve 5580 say ılı Özel Öğretim Kurumlar ı Kanunu ile Millî E ğitim Bakanl ığının 21/7/2016 tarihli Genelge'sine dayand ırılm ıştır. Öncelikle 667 say ılı OHAL KHK's ı ile millî güvenli ğe tehdit olu şturduğu veya terör örgütüyle ili şkili olduğu tespit edilen özel ö ğretim kurumlar ının kapat ılmas ına karar verildi ği, bu kurumlarda çal ışanlar ın çal ışma izinlerinin iptal edilerek özel ö ğretim kurumlar ında çal ışma yasağı getirilmesine yönelik bir düzenlemenin yap ılmad ığı görülmüştür (Ayşe Ortak, 69). 48.İdari işlemin dayand ığı Genelge ve ilgili mevzuat incelendi ğinde okulun kapat ılmas ı hâlini de kapsayacak şekilde çal ışma izninin iptalini gerektiren hâllere ili şkin açık bir hüküm bulunmad ığı, çal ışma izninin valilikler taraf ından verilebilece ği ve iptal edilebilece ğine ilişkin genel düzenlemelere yer verildi ği görülmü ştür. Ayr ıca çal ışma iznine tabi olarak mesle ğini ifa eden bir ki şinin çal ışma izninin iptal edilmesinin bir sonucu olarak doğrudan özel kurumlarda çal ışma yasağı getirilmesine ve böyle bir yasa ğın uygulanma şartlar ına ilişkin bir hükmün olmad ığı anlaşılmaktad ır. Bu durumda, ba şvurucunun çal ıştığı okulun kapat ılmas ı nedeniyle çal ışma izninin iptal edilmesi ve bu durumun do ğrudan bir sonucu olarak ki şiye özel inceleme yap ılmaks ızın bir özel ö ğretim kurumlar ında çal ışmas ının yasaklanmas ının kanuni dayana ğının mevcut olmad ığı söylenebilir ( Ayşe Ortak , 80). 49. Anayasa Mahkemesi somut olaya konu tedbiri inceledi ği karar ında yukar ıda tespitle birlikte müdahalenin sonuç olarak Bakanl ığın bir Genelge'sine dayand ığını tespit ederek bir düzenleyici idari i şlemle temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ının mümkün olmad ığını vurgulam ış ve kanunilik ko şulunun sa ğlamad ığına karar vermi ştir (Ayşe Ortak , 82-83). 50. Somut ba şvuruda ba şvurucunun Genelge kapsam ında çal ışma izninin iptal edildiği ve çal ışma yasağı konulduğu ancak Mahkemenin çal ışma izninin iptaliyle s ınırlı bir inceleme yaparak i şlemi hukuka uygun buldu ğu, çal ışma yasağını ise ayr ı bir idari i şlem olarak görüp bu konuda bir de ğerlendirme yapmad ığı anlaşılm ıştır. Anayasa Mahkemesinin çal ışma yasağının çal ışma izninin iptalinin do ğal sonucu olarak öngörüldü ğü çal ışma izninin iptali ve özel ö ğretim kurumlar ında çal ışma yasağının tek bir tedbir olarak incelenmesi gerektiği yönündeki tespiti de (bkz. 17) gözetildi ğinde somut olayda Ayşe Ortak karar ında belirtilen ilkelerden ve sonuçtan ayr ılmay ı gerektirir bir durum olmad ığı anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 1151. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence altına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. d. Giderim Yönünden52. Başvurucu; ihlalin tespiti ile yarg ılaman ın yenilenmesine, 50.000 TL maddi ve 100.000 TL manevi tazminata karar verilmesini talep etmi ştir. 53. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinde yer almaktad ır. 54. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ı lama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 55. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için özel hayata sayg ı hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 56. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 57. 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/16395 Karar Tarihi : 10/5/2022 12C. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğin özel hayata sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Kayseri 2. İdare Mahkemesine (E.2017/1410; E.2018/73) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerinin REDD İNE, F. 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, G. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesine (E.2018/1031) ve Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/5/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.