TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KASIM ŞEKER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/32336) Karar Tarihi: 26/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/32336 Karar Tarihi : 26/5/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucu : Kas ım ŞEKER Vekili : Av. Nizameddin Ç İFTÇİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ateşli silah yaralanmas ı sonucu meydana gelen ölüm olay ında yaşam ın k
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KASIM ŞEKER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/32336) Karar Tarihi: 26/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/32336 Karar Tarihi : 26/5/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucu : Kas ım ŞEKER Vekili : Av. Nizameddin Ç İFTÇİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ateşli silah yaralanmas ı sonucu meydana gelen ölüm olay ında yaşam ın korunmas ı için gerekli tedbirlerin al ınmamas ı, etkili ceza soru şturmas ı yürütülmemesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/10/2020 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla ulaşılan bilgi ve belgelere göre olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucunun o ğlu E.Ş. ile şüpheliler A. Ş. ve İ.H.Ş. aras ında arazi anla şmazl ığı nedeniyle 26/4/2019 tarihli olayda ç ıkan tart ışma sonucunda E. Ş. ateşli silahla vurularak yaşam ını yitirmiştir. 6.Şanl ıurfa Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) olay günü derhâl ve resen soruşturma açm ış , olay yeri incelemesi yapm ıştır. Olay yeri incelemesi s ıras ında ayn ı gün Olay Yeri İnceleme Tutana ğı düzenlenmi ştir. 7. Olay Yeri İnceleme Tutana ğı'nda ölenin olay yerindeki traktörün direksiyo n bölümü ile sa ğ arka tekerinin aras ında bulundu ğu, muhtelif yerlerde kan lekelerinin oldu ğu, traktöre 60 metre uzakl ıkta beyaz renkli bir arac ın olduğu, arac ın ön teker k ısm ında iki ade t boş kovan ın, arka teker k ısm ında bir adet dolu fi şeğin bulundu ğu belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/32336 Karar Tarihi : 26/5/2022 28. Olay yeri incelemesinin gerçekle ştirilmesinden sonra ölü muayenesi ve otopsi işlemi yap ılm ıştır. Ölü Muayene ve Otopsi Tutana ğı'nda, kişinin ölümünün av tüfe ği saçma taneleri yaralanmas ına bağlı ekstremite kemik k ırıklar ı ile birlikte büyük damar yaralanmas ında gelişen yayg ın yumuşak doku içi kanama ve d ış kanama sonucu meydana geldiği kanaatine var ılm ıştır. 9. 14/6/2019 tarihli uzmanl ık raporunda suça konu iki adet 12 kalibre av fi şeği kartuşunun suçta kullan ılan av tüfe ğinden at ıldığı, inceleme konusu av tüfe ği, av fişeği kartuşlar ı, av fişeği plastik tapalar ı, tapa parçalar ı, metal parçalar ının 10/7/1953 tarihli ve 6136 say ılı Ateşli Silahlar ve B ıçaklar ile Di ğer Aletler Hakk ında Kanun kapsam ında olmad ığı tespit edilmi ştir. 10. Başsavc ılık at ış mesafesi ve at ış art ıklar ının belirlenmesi amac ıyla uzmanl ık raporu ald ırm ıştır. 27/6/2019 tarihli uzmanl ık raporunda ölene ait tüm svaplar üzerinde ve şüpheli İ.H.Ş.nin elinde ve k ıyafetlerinde at ış art ığı tespit edildi ği belirtilmi ştir. Raporda ayr ıca yap ılan at ışlar ın yak ın at ış mesafesinden oldu ğu bildirilmi ştir. 11. Başsavc ılık taraf ından Adli T ıp Kurumu Ba şkanl ığı Kimya İhtisas Dairesinden alınan 24/7/2019 tarihli raporda ölenin kan ında, idrar ında ve safras ında uyuşturucu ve uyar ıcı madde bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 12. Yürütülen soru şturma kapsam ında şüphelilerin ifadeleri ve tan ık beyanlar ı alınm ıştır. 13. Başsavc ılık 14/5/2019 tarihinde şüpheli İ.H.Ş.nin ifadesini müdafii e şliğinde alm ıştır. İ.H.Ş. ifadesinde E. Ş.nin hakaret etti ğini, kendisini b ıçakla yaralad ığını, kendisinin de av tüfe ği ile E.Ş.yi yaralad ığını belirtmiştir. 14. Başsavc ılık 27/5/2019 tarihinde şüpheli A. Ş.nin ifadesini müdafii e şliğinde alm ıştır. A.Ş. ifadesinde şüpheli İ.H.Ş.nin babas ı olduğunu, E.Ş.nin ölümü ile ilgili bilgisinin olmad ığını, olay günün evinden hiç ç ıkmad ığını belirtmiştir. 15. Başsavc ılık 27/5/2019 tarihinde tan ık Ne.Ş.nin beyan ını alm ıştır. Söz konus u ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...[E.Ş.yi] olay günü kimin vurdu ğunu ve olay ın nas ıl gerçekle ştiğini kesinlikl e görmedim, fakat olay günü ben tarlamdan evime do ğru yürüyordum, saat.11.35' te evime 70 metre mesafede bulunan caminin önündeydim, bu esnada sürücülü ğünü [İ.H.Ş.nin] yapt ığı, yan ında da babas ı olan [A.Ş.nin] yolcu olarak bulundu ğu, kangoo marka araç köy içerisinden [İ.H.Ş.nin] tarlalar ının olduğu yöne do ğru geçti, araçta ikisinin bulundu ğuna kesinlikle eminim, bahse konu ölüm olay ının saat kaçta gerçekle ştiğini bilmiyorum, ayr ıca [İ.H.Ş.nin] arac ı ile tarladan tekrardan köy içerisi istikametine do ğru gelip gelmedi ğini, geldi ise de, araçta kaç ki şi olduğunu görmedim ve bilmiyorum, ben sadece belirtmi ş olduğum saatte [İ.H.Ş.nin] ve babas ının köy içerisinden kendi tarlalar ına doğru gittiklerini gördüm, benim diyeceklerim bundan ibarettir..." 16. Başsavc ılık 27/5/2019 tarihinde tan ık İ.Ş.nin beyan ını alm ıştır. Söz konus u ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...[E.Ş.yi] olay günü kimin vurdu ğunu ve olay ın nas ıl gerçekle ştiğini kesinlikl e görmedim, fakat olay günü ben ikametimde e şimle birlikte avluda ot toplarken, 3 el silah Başvuru Numaras ı: 2020/32336 Karar Tarihi : 26/5/2022 3sesi duydum, hemen akabinde yan kom şumuz olan [A.Ş.nin] e linde tüfek ile ikametine do ğru koşarak geldi ğini gördüm, sonras ında ben e şim ile birlikte ot yolmaya devam ettik, ola y günü 3 el silah sesini duymam ve hemen sonras ında [A.Ş.nin] elinde tüfek ile ikametine girdiği saati tam hat ırlayamamak ile birlikte kesinlikle Cuma ezan ı okunduktan sonra at ım sesini duydu ğumu ve [A.Ş.nin] koşarak geldi ğini gördü ğümü biliyorum, [A.Ş.] ikamete girdikten sonra ç ıkıp ç ıkmad ığını, ç ıktı ise kimler ile ç ıktığını bilmiyorum, beni m diyeceklerim..." 17. Başsavc ılık, şüpheliler İ.H.Ş. ve A.Ş. hakk ında kasten öldürme suçundan iddianame düzenleyerek şüpheliler hakk ında Şanl ıurfa 8. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde kamu davas ı açm ıştır. 18. Başsavc ılık soruşturma kapsam ında elde etti ği verileri dikkate alarak şüpheliler B.Ş., M.S.Ş., N.Ş. hakk ında 6/10/2019 tarihinde ek kovu şturmaya yer olmad ığına dair kara r vermiştir. Ek kovu şturmaya yer olmad ığına dair kararda E. Ş.nin ateşli silahla vurularak öldürülmesine ili şkin olay yerini gösterir kamera kayd ı bulunmad ığı, şüphelileri n kullan ımlar ında olan hatlar üzerinden teknik dinleme süreci içinde şüpheli herhangi bir görüşmenin olmad ığı, al ınan HTS kay ıtlar ı uyar ınca olay günü şüphelilerin kullan ımlar ında olan telefonlar ın olay yerine 30-35 km mesafede bulunan Şanl ıurfa il merkezinden sinya l verdiği, bu şüpheliler aleyhine tan ık beyan ı bulunmad ığı, olay yerinde şüphelilere ait parmak ve diğer vücut izlerine rastlanmad ığı, şüphelilerin E. Ş.nin öldürülmesine i ştirak ettiklerini gösterir ba şvurucunun anlat ımlar ı dışında bir delil bulunmad ığı belirtilmi ştir. 19. Başvurucu, ek kovu şturmaya yer olmad ığına dair karara itiraz etmi ştir. Başvurucu itiraz ında şüphelilerden N. Ş.nin sosyal medya hesab ından 21/7/2017 tarihinde E.Ş.yi ölümle tehdit etti ğini, sadece HTS kay ıtlar ına bak ılarak kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verilemeyece ğini, eksik inceleme yap ıldığını iddia etmi ştir. İtiraz ı inceleyen Şanl ıurfa 3. Sulh Ceza Hâkimli ği 23/7/2020 tarihli karar ıyla, itiraz ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. 20. Bu karar 5/10/2020 tarihinde ba şvurucu vekili taraf ından öğrenilmiştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 26/5/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu; o ğlunun daha önce ölümle tehdit edildi ğini, şikâyetçi olduklar ı hâlde şüpheli İ.H.Ş. hakk ında Başsavc ılık taraf ından kovu şturmaya yer olmad ığına karar verildiğini, oğlunun yaşam ının korunmad ığını, ölüm olay ına ilişkin yap ılan soruşturmad a baz ı şüpheliler hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilip soru şturman ın etkili yürütülmedi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ve yaşam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 23. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı başlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/32336 Karar Tarihi : 26/5/2022 4"Herkes, ya şama, maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir." 24. Anayasa'n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili bölümü şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri... ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu nedenle ba şvurucunun iddialar ının yaşam hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 26. Başvurucu, olayda ya şam ını yitiren yitiren E. Ş.nin babas ıdır. Bu nedenle başvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. Öte yandan ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik bak ımından da incelenmesi gerekir. 27. Başvurucu, haklar ında ek kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilen ki şiler bak ımından baz ı iddialar ileri sürerek etkili soru şturma yürütülmedi ğinden şikâyetçi olmu ştur. 28. Başvuru yollar ının tüketilmesi ko şulu, bireysel ba şvurunun temel hak ihlallerini önlemek için son ve ola ğanüstü bir çare olmas ının doğal sonucudur. Di ğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikle idari makamlar ın ve derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olmas ı kanun yollar ının tüketilmesi ko şulunu zorunlu k ılmaktad ır (Necati Gündüz ve Recep Gündüz , B. No: 2012/1027, 12/2/2013, 20). 29. Temel hak ve özgürlüklere sayg ı, devletin tüm organlar ının uymas ı gereken bir ilke olup buna uygun davran ılmad ığı takdirde ortaya ç ıkan ihlale kar şı öncelikle yetkili idari mercilere ve derece mahkemelerine ba şvurulmal ıdır (Bayram Gök , B. No: 2012/946, 26/3/2013, 17). Bu kapsamda temel hak ve hürriyetlerle ilgili hukuk sisteminin koruma mekanizmalar ının öncelikle i şletilmesi gerekmektedir. Bu nedenle ihlal iddialar ına ilişkin olarak öncelikle ola ğan kanun yollar ı tüketilmelidir. Ancak somut olay ın koşullar ı itibar ıyla başvuru yollar ının tüketilmesinin yarar sa ğlamayaca ğının veya etkili olmad ığının anlaşılmas ı hâlinde an ılan yollar tüketilmeden yap ılan bir ba şvuru incelenebilir ( Şehap Korkmaz, B. No: 2013/8975, 23/7/2014, 33). 30. Anayasa'n ın yaşam hakk ını güvence alt ına alan 17. maddesi ile devletin teme l amaç ve görevlerini belirten 5. maddesi birlikte de ğerlendirildi ğinde meydana gelen şüpheli ölüm olaylar ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili bir ceza soru şturmas ı yürütülmesi gerekmektedir. Bununla birlikte yürütülen soru şturma belirli bir ki şinin sorumlu olup olmad ığıyla s ınırlı olmamal ı, olay ın tüm yönlerini ortaya koyacak kapsamda ve nitelikte olmal ıdır. Başka bir ifadeyle ölüm olaylar ına ilişkin soruşturmalar ın olay ın tam olarak nas ıl gerçekle ştiğini ortaya koyacak şekilde yürütülmesi yerine sadece bu olaya belirli bir ki şinin kar ıştığı veya hiçbir şekilde bu ki şinin kar ışmas ının söz konusu olmad ığını ortaya koyacak şekilde yürütülmesi, usul yükümlülü ğünü karşılamak için yeterli de ğildir ( Turan Uytun ve Kevzer Uytun , B. No: 2013/9461, 15/12/2015, 89). Bununla birlikte soru şturman ın etkili olup olmad ığına ilişkin değerlendirme -somut olay ın kendine özgü ko şullar ı dikkate al ınarak- belirli bir ki şi hakk ında Başvuru Numaras ı: 2020/32336 Karar Tarihi : 26/5/2022 5verilen kararla s ınırlı olarak de ğil yürütülen soru şturma bir bütün olarak incelendikten sonra yap ılabilecektir ( Gülcan Kele ş ve diğerleri, B. No: 2014/797, 22/03/2017, 30). 31. Somut ba şvuruda ba şvurucu, baz ı şüpheliler hakk ında verilen ek kovu şturmaya yer olmad ığına dair karara itiraz ının reddedilmesi üzerine bireysel ba şvuruda bulunmu ş ise de diğer şüpheliler hakk ında kamu davas ı aç ıldığı, olaya ili şkin kovu şturman ın devam etti ği görülmüştür. 32. Başvuruya konu olay ın yetkili makamlarca incelenmeye devam etti ği dikkate alındığında, Anayasa Mahkemesince ba şvurucunun söz konusu şikâyetlerinin incelenebilmesi için sürecin bir bütün olarak ele al ınmas ı gerektiği ortadad ır. Başka deyişle başvurucunun diğer şüpheliler hakk ında etkili soru şturma yap ılmad ığı iddialar ının değerlendirilebilmesi için olaya ilişkin olarak yürütülen kovu şturman ın sonuçlanmas ının beklenmesi gerekmektedir. 33. Başvurucu ayr ıca oğlunun sosyal medya arac ılığı ile tehdit edilmesi ile ilgili olarak da bir şikâyette bulundu ğunu ancak tehdit eden şüpheli hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığına karar verildi ğini, böylece o ğlunun ya şam ının korunmad ığını belirtmişse de başvurucunun sorumlulu ğu bulundu ğunu iddia etti ği kamu makamlar ı hakk ında herhangi bir idari veya yarg ısal merciye bu şikâyetini iletti ğine dair bireysel ba şvuru dosyas ında herhangi bir bilgi ve belge bulunmamaktad ır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ya şam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 26/5/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.