TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EGEÇEP DERNE Ğİ BAŞVURUSU (3) (Başvuru Numaras ı: 2020/5151) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/5151 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Kemal ÖZEREN Başvurucu : EGEÇEP Derne ği Vekili : Av. Berna BABAO ĞLU ULUTA Ş I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; çevresel etki de ğerlendirmesi olumlu karar ı verilmesi nedeni
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EGEÇEP DERNE Ğİ BAŞVURUSU (3) (Başvuru Numaras ı: 2020/5151) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/5151 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Kemal ÖZEREN Başvurucu : EGEÇEP Derne ği Vekili : Av. Berna BABAO ĞLU ULUTA Ş I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; çevresel etki de ğerlendirmesi olumlu karar ı verilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının, yürütülen yarg ılama süreci ve sonucu nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Başvurucu; Ege Bölgesi'nde çevreyi, kültürel ve do ğal varl ıklar ı korumak amac ıyla çal ışmalarda bulunmak, bunlar ın bozulmas ına sebep olabilecek faaliyetler konusunda kamuoyunu bilgilendirmek ve söz konusu faaliyetleri önlemek için gerekli hukuksal yollara ba şvurmak, demokratik bask ı grubu işlevini görmek amac ıyla kurulmu ş, merkezi İzmir'de bulunan bir özel hukuk tüzel ki şisidir. 3. Başvurucu İzmir'in Alia ğa ilçesi s ınırlar ı içinde kurulmas ı planlanan İzdemir Enerji Santrali için düzenlenen Çevresel Etki De ğerlendirmesi (ÇED) olumlu karar ının iptaline karar verilmesi talebiyle dava açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu Alia ğa bölgesine yap ılan enerji yat ırımlar ının bölgedeki di ğer sanayi tesisleriyle birlikte planlanmad ığını, bu alandaki çevre kirlili ğinin tar ım ve hayvanc ılık üzerindeki olumsuz etkilerinin giderek artt ığını vurgulam ıştır. Ayr ıca ÇED olumlu karar ına konu termik santral için kullan ılacağı belirtilen kül depolama alan ın tar ım arazisi niteli ğinde oldu ğunu, alandaki flora ve faunaya yönelik saha çal ışmas ı yap ılmad ığını ifade eden ba şvurucu, ÇED olumlu karar ına konu projenin tar ıma, hayvanc ılığa, bal ıkçılığa ve iktisadi hayata etkileri olaca ğının tespit edildi ğini ancak bu etkilerin neler olaca ğının aç ıkça orta konulmad ığını belirtmiştir. 4.İzmir 1. İdare Mahkemesi (Mahkeme) ilk olarak 12/10/2017 tarihinde dav a konusu işlemin iptaline karar vermi ştir. Bu karara kar şı yap ılan temyiz ba şvurusu sonucunda Dan ıştay (kapat ılan) Ondördüncü Dairesince mahkeme karar ının bozulmas ına kara r Başvuru Numaras ı: 2020/5151 Karar Tarihi : 4/10/2023 3verilmiştir. An ılan karar ın gerekçesinde nihai ÇED raporunun yeterlili ği ve raporda yer alan belirlemelerin çevreye ve ekolojik dengeye etkisinin tespiti amac ıyla aralar ında çevre mühendisi, meteoroloji mühendisi, ziraat mühendisi olmak üzere, taraflar ın iddialar ı da dikkate al ınarak gerekirse ba şka dallarda da ö ğretim üyeleri seçilerek olu şturulacak yeni bir bilirkişi heyetiyle, mahallinde ke şif ve bilirki şi incelemesi yap ılarak uyu şmazl ığın esas ı hakk ında yeniden bir karar verilmesi gerekti ği vurgulanm ıştır. 5. Mahkeme, Dan ıştay karar ında belirtilen hususlar çerçevesinde yap ılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda haz ırlanan raporu da dikkate alarak 7/1/2019 tarihli karar ıyla yeniden dava konusu i şlemin iptaline karar vermi ştir. 6. Bu karara kar şı yap ılan temyiz ba şvurusu Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin 23/10/2019 tarihli karar ıyla kabul edilmi ş ve mahkeme karar ının bozulmas ına ve davan ın reddine karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde, ÇED olumlu karar ına konu olan tesisin bulunduğu alan ın nâz ım imar plan ında termik santral alan ı olarak belirlendi ği, tesisin ilk ünitesinin faaliyette oldu ğu 2015 y ılından bu yana at ık depolama alan ının kullan ılmad ığının bilirkişi raporlar ı ile tespit edildi ği, kullan ılmayan depolama alan ının zeytin üretimine olumsuz etkisinin ne olabilece ğinin bilimsel olarak ortaya konulamad ığı ve sonuç olarak ÇED olumlu karar ında hukuka ayk ırılık bulunmad ığı belirtilmi ştir. Bununla birlikte karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi uyar ınca duruşmal ı işler için belirlenen 2.075 TL vekâlet ücretinin ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu davac ılardan alınarak daval ı idareye verilmesine karar verilmi ştir. 7. Başvurucu, nihai hükmü 3/1/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 3/2/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 8. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Hakkaniyete Uygun Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 9. Başvurucu; Dan ıştay ın dava konusu i şlemin iptaline ili şkin mahkeme karar ını bozup hiçbir ara ştırma yapmadan, Mahkemenin ve bilirki şi heyetinin yerine geçerek davan ın reddine karar verdi ğini, (mülga) Çevre ve Orman Bakanl ığının 2009/7 say ılı Genelgesi'ne dayan ılarak yeniden ÇED sürecinin ba şlatılmas ının hukuka ayk ırı olduğunu belirterek do ğal yarg ıçlık ve silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 10. Başvurucunun yarg ılama sürecine ve sonucuna ili şkin iddialar ının hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 11. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir Başvuru Numaras ı: 2020/5151 Karar Tarihi : 4/10/2023 4hatas ı veya aç ık keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 12. Başvurucunun belirtilen iddialar ının kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin olduğu ve derece mahkemesi kararlar ının bariz takdir hatas ı veya aç ıkça keyfîlik de içermedi ği anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 13. Başvurucu, maddi bir kazanca kar şılık gelmeyen ve kamusal içerikli bir davada idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle hak arama hürriyetinin ve mahkemeye erişim hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 14. Başvurucunun aleyhe vekâlet ücretine hükmedilemeyece ğine yönelik iddias ının mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 15. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ında, anayasal aç ıdan önem taşımayan ve ba şvurucunun önemli bir zarara u ğramad ığı başvurular ın esastan incelenmeksizin reddedilebilece ği hüküm alt ına al ınm ıştır. 16. An ılan hükümle anayasal ve ki şisel önemden yoksun ba şvurular ın esasta n incelenmemesine imkân tan ıyan ek bir kabul edilebilirlik kriteri getirilmi ştir. Dolay ısıyla diğer tüm kabul edilebilirlik kriterlerini ta şısa hatta esas hakk ında incelemeye geçildi ğinde ihlal karar ı verilebilecek nitelikte olsa bile kanunda belirtilen nitelikteki bir ba şvuru kabul edilemez bulunabilecektir ( K.V. [GK], B. No: 2014/2293, 1/12/2016, 55). 17. Somut olayda ba şvurucu, aleyhe hükmedilen 2.075 TL vekâlet ücretinden şikâyet etmektedir. Benzer yöndeki şikâyetler daha önce Anayasa Mahkemesi taraf ından incelenmi ş ve K.V. karar ıyla ilkeler belirlenmi ştir. Söz konusu kararda anayasal ve ki şisel önemi bulunmayan ba şvurunun kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ştir. 18. Takdir edilen vekâlet ücretinin ba şvurucunun içinde bulundu ğu kişisel koşullara göre kendisine ciddi anlamda zarar verdi ği ve kendisi için ne denli önemli oldu ğu hususunda herhangi bir aç ıklaman ın olmad ığı da gözetildi ğinde önemli bir zarar ın oluştuğu kanaatine ulaşılamam ıştır. Dolay ısıyla başvuru konusu şikâyet yönünden bahsi geçen K.V. karar ından ayr ılmay ı gerektirir durum bulunmamaktad ır. 19. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının Anayasa'n ın yorumlanmas ı ve uygulanmas ı aç ısından önem ta şımad ığı gibi başvurucunun da önemli bir zarara u ğramad ığı sonucuna var ıldığından anayasal ve ki şisel önemden yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. B. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 20. Başvurucu, ÇED olumlu karar ına konu olan faaliyetin do ğayı kirleten, bölgedeki tar ımsal hayat ı olumsuz yönde etkileyen, ormanlar ı tahrip eden bir faaliyet olduğunu, bulundu ğu alan ı yaşanamaz hâle getirece ğini belirterek maddi ve manevi varl ığın Başvuru Numaras ı: 2020/5151 Karar Tarihi : 4/10/2023 5korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ı ile sağlıklı bir çevrede ya şama hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucu Derne ğin ihlale neden oldu ğu ileri sürülen kamusal i şlemin güncel ve ki şisel menfaatlerini ne şekilde etkiledi ği hususunda detayl ı bir açıklamada bulunup bulunmad ığının, mağdur s ıfat ının olup olmad ığının incelenmesi gerektiği belirtilmi ştir. 21. Başvurucunun bu kapsamdaki ihlal iddialar ının mahiyeti gere ği özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi uygun görülmü ştür. 22. 6216 say ılı Kanun un " Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar " kenar başlıklı 46. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bireysel ba şvuru ancak ihlale yol açt ığı ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihma l nedeniyle güncel ve ki şisel bir hakk ı doğrudan etkilenenler taraf ından yap ılabilir." (2) Özel hukuk tüzel ki şileri sadece tüzel ki şiliğe ait haklar ının ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilir." 23. 6216 say ılı Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar" kenar ba şlıklı 46. maddesinde kimlerin bireysel ba şvuru yapabilece ği say ılm ış olup an ılan maddenin (1) numaral ı fıkras ına göre bir ki şinin Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmesi için üç temel ön ko şulun birlikte bulunmas ı gerekmektedir. Buna göre ba şvuruya konu edilen ve ihlale yol açt ığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya i şleminden ya da ihmalinden dolay ı başvurucunun güncel bir hakk ının ihlal edilmesi , bu ihlalden dolay ı kişinin kişisel olarak ve doğrudan etkilenmi ş olmas ı ve bunlar ın sonucunda ba şvurucunun kendisinin mağdur olduğunu ileri sürmesi gerekir ( Onur Doğanay , B. No: 2013/1977, 9/1/2014, 42). 24. Bireysel ba şvuruda mağdur kavram ı, davada menfaat veya dava ehliyeti gibi kurallardan ba ğıms ız bir şekilde yorumlan ır. Ayr ıca mağdur kavram ının yorumu, günümüzde toplumun ko şullar ı ışığında değişime tabi olup bu kavram a şırı biçimcilikten uzak bir şekilde uygulanmal ıdır (Tezcan Karaku ş Candan ve di ğerleri , B. No: 2014/5809, 10/12/2014, 20). 25. Hukukumuzda özel hukuk tüzel ki şilerinden biri olan derneklerin sadece derne k tüzel kişiliğine ait haklar ın ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilecekleri öngörülmü ştür. Anayasa Mahkemesinin yerle şik hâle gelmi ş içtihad ına göre ise yaln ızca üyelerinin haklar ını etkileyen müdahaleler nedeniyle topluluk taraf ından bireysel ba şvuruda bulunulamayaca ğı kabul edilmi ştir (Türk Pediatrik Onkoloji Grubu Derne ği, B. No: 2012/95, 25/12/2012, 20-23). 26. Somut olayda ba şvurucu taraf ından sağlıklı çevrede ya şama bağlam ında özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ği ileri sürülmü ş ise de ihlale neden oldu ğu ileri sürülen ÇED olumlu karar ından başvurucunun tüzel ki şiliğinin doğrudan etkilenmedi ği ve tüzel kişiliğe ilişkin bir hakk ın ihlal edilmedi ği, dolay ısıyla başvurucunun ma ğdur statüsünün olmad ığı anlaşılmaktad ır (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Egeçep Derne ği, B. No: 2015/17415, 17/4/2019, 33-38). Öte yandan an ılan ÇED olumlu karar ı nedeniyle güncel ve kişisel bir hakk ı doğrudan etkilenmi ş olabilecek gerçek ki şilerin bireysel ba şvuru yolunu kullanmas ında mâni bir durum da bulunmamaktad ır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2020/5151 Karar Tarihi : 4/10/2023 6III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın anayasal ve kişisel önemden yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 4/10/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.