TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ATEŞ MİMARLIK MÜHEND İSLİK A.Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/22768) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/22768 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Ateş Mimarl ık Mühendislik A. Ş. 2. Ayşe İnci KURU Başvurucular Vekili : Av. Hatice Asl ıhan KARABULUT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvur
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ATEŞ MİMARLIK MÜHEND İSLİK A.Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/22768) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/22768 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Ateş Mimarl ık Mühendislik A. Ş. 2. Ayşe İnci KURU Başvurucular Vekili : Av. Hatice Asl ıhan KARABULUT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, telif edilen restorasyon projesinin uygulanmas ı yönünde yap ılan başvurunun reddine ili şkin işleme karşı aç ılan davada hakkaniyete uygun karar verilmemesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ve fikrî mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 28/6/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Birinci ba şvurucu mimarl ık ve mühendislik faaliyetiyle i ştigal eden bir anonim şirkettir. İkinci başvurucu ise a şağıda değinilecek olan restorasyon projesini yapan yüksek mimard ır. 6.İstanbul'un Sar ıyer ilçesi Emirgân Mahallesi'nde bulunan 37 pafta 88 ada 18, 20 ve 21 parsel say ılı taşınmazlar ın üzerinde -otel olarak kullan ılan- "Şerifler Sahil Saray ı" isimli ve 16/10/1986 tarihinde ta şınmaz kültür varl ığı olarak tescil edilen bir yap ı bulunmaktad ır. An ılan taşınmazlar ın maliki S.Ç. ile akdedilen sözle şme uyar ınca birinci başvurucu, ta şınmazlar ın üzerindeki yap ı için restorasyon projesi haz ırlam ıştır. Restorasyon projesi Ta şınmaz Kültür ve Tabiat Varl ıklar ı Koruma Yüksek Kurulunun (Koruma Yükse k Başvuru Numaras ı: 2019/22768 Karar Tarihi : 13/4/2022 2Kurulu) 22/1/1987 tarihli karar ıyla onaylanm ıştır. Söz konusu projenin uygulan ıp uygulanmad ığıyla ilgili olarak bireysel ba şvuru formunda herhangi bir aç ıklama yer almam ıştır. 7. S.Ç. 18/3/1993 tarihinde ta şınmazlar ı Ş. Anonim Şirketine satm ıştır. S.Ç. 17/7/1993 tarihinde ölmü ştür. Ş. Anonim Şirketi yeni bir restorasyon projesi haz ırlam ış ve söz konusu proje 13/8/1998 tarihinde Koruma Yüksek Kurulu taraf ından onaylanm ıştır. Bu projenin uygulan ıp uygulanmad ığıyla ilgili olarak ba şvuru formunda herhangi bir aç ıklama yap ılmam ıştır. 8. S.Ç.nin mirasç ılar ı taraf ından 16/3/1994 tarihinde Ş. Anonim Şirketi aleyhine muris muvazaas ı nedeniyle tapu iptali ve tescil davas ı aç ılm ıştır. Yarg ılama sonucunda Sar ıyer 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 17/12/1998 tarihinde davay ı kabul ederek tapunu n iptaliyle mirasç ılar ad ına tesciline hükmetmi ştir. Karar 19/6/2000 tarihinde kesinle şmiştir. 9. Başvurucular 4/12/2017 tarihinde İstanbul (3) Numaral ı Kültür Varl ıklar ı Koruma Bölge Kuruluna (Koruma Bölge Kurulu) ba şvurarak 22/1/1987 tarihinde onaylanan restorasyon projesinin geçerli oldu ğunun tespitine karar verilmesini istemi ştir. Başvuru dilekçesinde, Ş. Anonim Şirketinin malik olmas ının muvazaaya dayal ı olmas ı sebebiyle haz ırlad ığı ve 13/8/1998 tarihinde onaylanan projenin geçersiz oldu ğu belirtilmi ş; ayr ıca müellifinden izin al ınmadan bir projenin de ğiştirilmesinin telif haklar ını ihlal edece ği ifade edilmiştir. Bir akademisyenden temin edilen mütalaa da ba şvuru dilekçesine eklenmi ştir. 10. Koruma Bölge Kurulu, ihtilaf konusu parsellerde kaz ı ve temizlik çal ışmalar ı yap ılarak ortaya ç ıkan kal ıntılar ın güncel rölövesinin haz ırlanmas ına, ayr ıca Koruma Yükse k Kurulunun 5/11/1999 tarihli ve 660 say ılı ilke karar ı doğrultusunda restitüsyon ve rekonstrüksiyon projelerinin haz ırlanmas ına, yeni sunulacak restitüsyon projesinin onay ından sonra konunun de ğerlendirilebilece ğine 8/2/2018 tarihinde karar verilmi ştir. Başvurucular bu işleme kar şı Koruma Yüksek Kuruluna itirazda bulunmu ştur. İtiraz, Kültür ve Turizm Bakanl ığı Kültür Varl ığı ve Müzeler Genel Müdürlü ğünün (Genel Müdürlük) 20/4/2018 tarihli yaz ısıyla reddedilmi ştir. 11. Başvurucular 8/2/2018 tarihli i şlemin iptali istemiyle İstanbul 8. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) 14/5/2018 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde başvurucular, muvazaa nedeniyle Ş. Anonim Şirketinin hiçbir zaman ta şınmazlar ın maliki olmad ığını savunmu ş; malik s ıfat ıyla haz ırlad ığı projelerin de geçerlili ğinin bulunmad ığını iddia etmi ştir. Dilekçede ayr ıca itiraz ın Yüksek Kurul taraf ından değerlendirilmesi gerektiğini de öne sürmü ştür. Yüksek Kurul taraf ından onaylanan bir projenin kazan ılm ış hak doğurduğunu iddia ettikleri dilekçede ba şvurucular, projenin sonradan geçersiz say ılamayaca ğını ifade etmi ştir. 12.İdare Mahkemesi 7/12/2018 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde, Ş. Anonim Şirketi taraf ından haz ırlanan projenin onaylanmas ıyla başvurucular ın projesinin geçerlili ğini yitirdi ği belirtilmi ştir. Kararda, ta şınmazlar ı muvazaal ı olarak edindi ği gerekçesiyle Ş. Anonim Şirketinin tapusu iptal edilmi şse de haz ırlad ığı projenin ihtilaf konusu ta şınmazlara ili şkin olduğu vurgulanm ış ve mülkiyetinin ortadan kalkmas ıyla başvurucular ın projesinin yeniden geçerli hâle gelmeyece ği ifade edilmi ştir. Kararda; dava konusu ta şınmazlara ili şkin olarak yap ılacak çal ışmalar sonras ında projeleri n yeniden haz ırlanmas ı gerektiğine, kültür varl ığı olarak tescil edilen yap ının haz ırlanacak güncel projeleri ile yeniden de ğerlendirilece ğine ilişkin karar ın hukuka uygun oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/22768 Karar Tarihi : 13/4/2022 313. Başvurucular istinaf yoluna ba şvurmuştur. İstinaf dilekçesinde, dav a dilekçesindekine ek olarak İdare Mahkemesinin projenin güncellenmesi gerekti ği şeklindeki gerekçesinin hukuka uygun olmad ığını ileri sürmü ştür. İstinaf dilekçesinde, projenin güncellenmesi gerekiyorsa bunun proje müellifine bildirilmesi gerekti ğini iddia etmi ştir. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Be şinci İdare Dava Dairesi 22/5/2019 tarihinde, karar ın usul ve hukuka uygun oldu ğunu belirterek istinaf istemini esastan ve kesin olarak reddetmi ştir. Nihai karar 31/5/2019 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Anayasa Mahkemesinin 13/4/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 15. Başvurucular, dava konusu i şlemlerin evrensel hukuk ilkelerine ve yürürlükteki mevzuata ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. İdari işlemin konu, sebep, şekil ve amaç unsurlar ı yönünden hukuka ayk ırı olduğunu iddia eden ba şvurucular, projenin geçersiz say ılmas ına ilişkin bir hükmün bulunmad ığını belirtmiştir. Başvurucular, tarihî eserin güncel rölövesinin çıkar ılmas ına karar verilmesinin kamu yarar ı amac ı taşımad ığını savunmu ş, Koruma Bölge Kurulu karar ına vaki itiraz ın Koruma Yüksek Kurulu yerine Genel Müdürlükçe karara bağlanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu ifade etmi ştir. Başvurucular, Koruma Bölge Kurulunun önceki karar ını yok sayamayaca ğını ve kazan ılm ış hakka dönü şen projenin geçersiz kabul edilemeyece ğini ileri sürmü ştür. Başvurucular son olarak İdare Mahkemesinin gerekçesinin tarihî eserlerin orijinallerine uygun olarak korunaca ğı yolundaki ilkeye ayk ırı olduğunu iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 16. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 17. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun şekilde yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 18. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). Başvuru Numaras ı: 2019/22768 Karar Tarihi : 13/4/2022 419. Somut olayda ba şvurucular, ihtilaf konusu ta şınmazlara ili şkin olarak haz ırlanan ve 22/1/1987 tarihinde onaylan restorasyon projesinin ta şınmaza muvazaal ı olarak malik olduğu mahkeme karar ıyla sabit hâle gelen Ş. Anonim Şirketince haz ırlanan ve 13/8/1998 tarihinde onaylanan restorasyon projesiyle geçersiz hâle geldi ğinin kabul edilmesinden yak ınm ış; Ş. Anonim Şirketinin tapusunun iptal edildi ğine de vurgu yaparak ta şınmaza hiçbir zaman malik olmad ığını değerlendirdikleri söz konusu Şirketin restorasyon projesinin geçersiz oldu ğunun ve kendi projelerinin yürürlükte bulundu ğunun tespiti için idareye başvurmuştur. Ancak Koruma Bölge Kurulu güncel rölöve yap ılmas ından ve yeni restitüsyon ve rekonstrüksiyon projelerinin haz ırlanmas ından sonra konunun de ğerlendirilmesine kara r vermiştir. 20. Başvurucular benzer itirazlar ını İdare Mahkemesinde de ileri sürmü ştür. İdare Mahkemesi, Ş. Anonim Şirketi taraf ından haz ırlanan projenin onaylanmas ıyla başvurucular ın projesinin geçerlili ğini yitirdi ğini kabul etmi ş; taşınmaz ı muvazaal ı olarak edindi ği gerekçesiyle Ş. Anonim Şirketinin tapusu iptal edilmi şse de haz ırlad ığı projenin ihtila f konusu ta şınmaza ili şkin oldu ğunu vurgulam ış ve mülkiyetinin ortadan kalkmas ıyla başvurucular ın projesinin yeniden geçerli hâle gelmeyece ğini ifade etmi ştir. İdare Mahkemesi sonuç olarak kültür varl ığı olarak tescil edilen ta şınmaz ın haz ırlanacak güncel projeleri ile yeniden de ğerlendirilmesi yolunda tesis edilen i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı kanaatine varm ıştır. 21.İdare Mahkemesi karar ının konuyla ilgili ve yeterli gerekçe içerdi ği ve karardaki de ğerlendirmelerin bariz takdir hatas ı veya keyfîlik içermedi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvurudaki inceleme yetkisinin s ınırlı olduğu da gözetildi ğinde başvurucular ın iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu değerlendirilmi ştir. Dolay ısıyla başvurucular ın şikâyetinin aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu kanaatine var ılm ıştır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 23. Başvurucular, yukar ıda belirtilen gerekçelerle fikrî mülkiyet haklar ının da ihlal edildiğini iddia etmi ştir. 24. Anayasa Mahkemesi ancak temellendirilebilmi ş bir bireysel ba şvuruyu inceler. Başvurucunun şikâyetlerini hem maddi hem hukuki olarak temellendirme zorunlulu ğu bulunmaktad ır. Maddi dayanaklar yönünden ba şvurucunun yükümlülü ğü şikâyetlerine konu temel olay ve olgular ı aç ıklamak, bunlara ili şkin delilleri Anayasa Mahkemesine sunmak, hukuki dayanak yönünden yükümlülü ğü ise bireysel ba şvuruya konu temel hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ğini özü itibar ıyla aç ıklamakt ır (Sabah Yıldızı Radyo ve Televizyon Yay ın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, 19). 25. Bireysel ba şvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi, kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlar ının Anayasa'ya uygunlu ğunun ve müdahale gerekçelerini n denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple ba şvurucunun ba şvurusunun esas ını ve bu kapsamda kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle kendisinin ihlal iddialar ını Başvuru Numaras ı: 2019/22768 Karar Tarihi : 13/4/2022 5gerekçelendirmesi , buna ilişkin olay ve olgular ı aç ıklamas ı ve delillerini sunmas ı zorunludur (Cemal Günsel [GK], B. No: 2016/12900, 12/1/2021, 24). 26. Başvurucular fikrî mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş iseler de Koruma Bölge Kurulunun 8/2/2018 tarihli karar ının fikri mülkiyet hakk ında ne şekilde müdahale te şkil ettiğini belirtmemi ştir. Başvurucular 22/1/1987 tarihinde onaylanan restorasyon projesinin ta şınmaza uygulan ıp uygulanmad ığını aç ıklamam ış, proje henüz uygulanmam ışsa Koruma Bölge Kurulunun 8/2/2018 tarihli karar ı doğrultusunda yeni bir projenin haz ırlanacak olmas ının fikrî mülkiyet hakk ına hangi yönlerden müdahale te şkil edeceği konusunda de ğerlendirme yapmam ıştır. Bu nedenle ba şvurucular ın mülkiyet hakk ına ilişkin şikâyetini temellendiremedi ği sonucuna ula şılm ıştır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle di ğer ihlal iddialar ının diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 13/4/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan y. Üye Üye Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN