TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SUNA ÇAPRAZ KESK İN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/15723) Karar Tarihi: 15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Suna ÇAPRAZ KESK İN Vekili : Av. Hacer BÜYÜKAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; iş akdinin emeklili ğe ayr ılma sebebiyle sonland ırılmas
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SUNA ÇAPRAZ KESK İN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/15723) Karar Tarihi: 15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Suna ÇAPRAZ KESK İN Vekili : Av. Hacer BÜYÜKAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; iş akdinin emeklili ğe ayr ılma sebebiyle sonland ırılmas ı üzerine işveren taraf ından ödenen ek ödeme üzerinden yap ılan gelir vergisi kesintisinin iadesi istemiyle aç ılan davan ın ayn ı iddialarla aç ılan davalarda verilen kararlar ın aksi sonuca ulaşılarak reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 3/6/2020 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu, özel bir bankada çal ışmaktayken i şverenin talebi üzerine emeklilik hakk ı nedeniyle istifa ederek i şten ayr ılm ıştır. Başvurucuya i ş akdinin feshi nedeniyle 30/6/2016 tarihinde ek ödeme ad ı alt ında 147.653,73 TL ödeme yap ılm ış, işveren muhtasar beyanname yönünden ba ğlı bulundu ğu vergi dairesi müdürlü ğüne beyanda bulunarak söz konusu tutara isabet eden gelir vergisini ödemi ştir. 6. Başvurucu 21/9/2018 tarihli dilekçeyle 4/1/1961 tarihli ve 213 say ılı Vergi Usul Kanunu'nun 122. maddesi uyar ınca Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Müdürlü ğüne vergi hatas ı düzeltme ba şvurusunda bulunmu ştur. Başvurucu; i ş akdinin feshi nedeniyle taraf ına Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 2yap ılan ödemenin 31/12/1960 tarihli ve 193 say ılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 25. maddesi gereğince işsizlik tazminat ı niteliğini taşıdığını, ücret niteli ğinde olmad ığını, gelir vergisinden müstesna oldu ğunu ve bu nedenle ödenen verginin iadesinin gerekti ğini belirtmiştir. Düzeltme talebine herhangi bir cevap verilmemesi üzerine ba şvurucu 213 say ılı Kanun'un 124. maddesi uyar ınca Gelir İdaresi Ba şkanl ığına 30/11/2018 tarihinde şikâyet yoluyla müracaat etmi ştir. Şikâyet müracaat ına karşı da herhangi bir cevap verilmemi ştir. 7. Başvurucu, Gelir İdaresi Ba şkanl ığının sessiz kalmas ını zımni ret işlemi olarak yorumlayarak 8/2/2019 tarihinde İstanbul 12. Vergi Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, i şsizlik sebebiyle ve yard ım amaçl ı olarak yap ılan ödemenin ücret niteli ği taşımad ığı, ücret niteli ği taşımayan ve i şe son verilme nedeniyle yap ılan ödemenin gelir vergisine tabi olmad ığı belirtilmi ş; hatal ı olarak yap ılan gelir vergisi tarhiyat ına karşı yap ılan şikâyet ba şvurusunun z ımnen reddine ili şkin işlemin iptali ile yap ılan kesintinin ödeme tarihinden itibaren i şleyecek yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi talep edilmi ştir. 8. Daval ı idare taraf ından mahkemeye sunulan cevap dilekçesinde, ba şvurucunun işinden ikale yani bozma sözle şmesi kapsam ında ayr ılmad ığı, iş akdi sonland ırılırken ikale sözleşmesi düzenlenmedi ği, bu nedenle ba şvurucuya ödenen tutar ın işsizlik tazminat ı kapsam ında olup olmad ığının anlaşılamad ığı ileri sürülmü ştür. Başvurucuya yap ılan ödemenin i şsizlik tazminat ı kapsam ında olduğunun bir belge ile tevsik edilmesi hâlinde, anılan ödeme tutar ı üzerinden kesilen gelir vergisinin 18/1/2019 tarihli ve 7162 say ılı Kanun'un 4. maddesi ile 193 say ılı Kanunu'na eklenen geçici 89. madde çerçevesinde iadesi yap ılabileceği belirtilmi ş, mevcut durum itibar ıyla ise yap ılan vergi kesintisinin iade edilmesinin mümkün olmad ığı vurgulanm ıştır. 9. Mahkeme 23/5/2019 tarihinde dava konusu i şlemin iptaline, ek ödeme üzerinden yap ılan gelir vergi kesintisinin tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte ba şvurucuya iadesine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Gelir Vergisi Kanunu'nun 61. maddesinde, ücret ve ücret say ılan ödemelerin ortak özelliği, bu ödemelerin çal ışanın işverene ba ğlılığı ve hizmet kar şılığı sağlanan ve para il e temsil edilen yahut temsil edilebilen ödemeler olmas ıdır. Yine yasal düzenlemelere göre ancak ücret veya ücret niteli ği taşıyan ödemelerden tevkifat yap ılacakt ır. Dava konusu kesintinin ait oldu ğu tazminat, davac ının çal ıştığı şirketin, davac ının iş akdinin ikale sözleşmesi uyar ınca sona erdirilmesi nedeniyle yasal bir zorunluluk olmaks ızın davac ıya işsiz kalmas ı sebebiyle yard ım amaçl ı yap ılan bir ödeme oldu ğundan bu ödemenin i şveren e bağlı olarak ve hizmet kar şılığı yap ıldığından dolay ısıyla ücret say ılan ödemelerin orta k özelliğini taşıdığından bahsedilemez. Bu itibarla davac ıya iş güvencesi tazminat ı ad ı alt ında yap ılan söz konusu ödemeden Gelir Vergisi Kanunu'nun 61. ve 94. maddesinin birinci fıkras ına bağlı (1) işaretli bent uyar ınca vergi kesintisi yap ılmas ına olana k bulunmamaktad ır. Bu durumda, çal ışma ilişkisini sona erdiren i şveren taraf ından davac ıya yasal bir zorunluluk olmaks ızın yap ılan ödemenin ücret niteli ğinde olmamas ı ve 193 say ılı Kanun'un yukar ıda yer verilen 25. maddesi uyar ınca gelir vergisinden müstesna tutulmas ı karşısında, söz konusu ek ödemeden gelir vergisi tevkifat ı yap ılmas ı aç ık bir vergilendirme hatas ı olduğundan, tevkif edilen verginin iadesi istemiyle yap ılan düzeltme ve şikayet başvurusunun zımnen reddi yolunda tesis edilen dava konusu i şlemde yasal isabet bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 3İdareyi eylem ve i şlemlerinden do ğan zarar ı ödemekle yükümlü tutan Anayasan ın 125. maddesinin son f ıkras ı, yarg ı yeri karar ı uyar ınca iadesi gereken bir miktar paran ın, idarenin tasarrufunda kalan sürede ilgilisi taraf ından tasarruf edilememesinden do ğan zarar ın giderilmesini de kapsamaktad ır. İadesi gereken tutar yönünden vergi idaresi ile davac ı aras ındaki ili şki, iadenin yarg ı karar ıyla hüküm alt ına al ınmas ı nedeniyle yönetilen-idare ili şkisi olmaktan ç ıkarak borç ili şkisine dönü şmüştür. Dolay ısıyla bu ilişkinin borçlusu taraf ından alacakl ısına, paran ın tasarrufundan yoksun kal ınan süre için; 3095 say ılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun hükümlerine göre faiz ödenmes i gerekmektedir. " 10. Daval ı idare, bu karara kar şı istinaf ba şvurusunda bulunmu ştur. İstina f dilekçesinde; dava konusu ödemenin içeri ğinin ikale sözle şmesi kapsam ında ödenen i şsizlik ödemesi niteli ğinde olmad ığı, bu ödemenin ikale ödemesiymi ş gibi kabul edilerek üzerinden kesilen verginin iadesine hükmedilmesi yönünde verilen karar ın hatal ı olduğu belirtilmi ştir. Yap ılan ödemenin ücret niteli ğinde oldu ğu, istisna tutulmad ığı sürece gelir vergisi tevkifat ına tabi bulundu ğu vurgulanm ıştır. Ayr ıca başvurucu vekili lehine vekâlet ücretinin %100 oran ında hükmedilmesinin de hukuka uygun olmad ığı ileri sürülmü ştür. 11.İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 4. Vergi Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 25/2/2020 tarihinde daval ı idarenin istinaf ba şvurusunun kabulüne, mahkeme karar ının kald ırılmas ına ve davan ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Her ne kadar yap ılan ödemenin i ş güvencesi tazminat ı olduğu ve bu tazminat ın gelir vergisinden istisna edildi ği ileri sürülmü ş ise de; iş sözleşmesi ikale yoluyla sona erdirilen işçilere, işe iade davas ı açmamas ı ve aç ılacak davada hükmedilebilecek i şe başlatmama tazminat ının işverenler taraf ından yap ılan sözleşme gereği peşinen ödenmesi i ş güvences i tazminat ı olarak nitelendirilebilece ği, emekli gün say ısını doldurdu ğu için kendi iste ğiyle iş sözleşmesini sona erdiren davac ının işsiz kalmas ı ve bunun neticesinde de i şverene kar şı işe iade davas ı açma olana ğının bulunmamas ı karşısında, yap ılan ödemenin i ş güvencesi amac ıyla ödenen bir tazminat olmad ığı sonucuna var ılmıştır. Gelir Vergisi Kanununun 61. maddesinde, ücret ve ücret say ılan ödemelerin orta k özelliği, bu ödemelerin çal ışanın işverene ba ğlılığı ve hizmet kar şılığı sağlanan ve para il e temsil edilen yahut temsil edilebilen ödemeler olmas ıdır. Yine yasal düzenlemelere göre ancak ücret veya ücret niteli ği taşıyan ödemelerden tevkifat yap ılacakt ır. Davac ıya yap ılan ikramiye ödemesinin ise, emekli olmak için i şten ayr ılma başvurusu yapan davac ıya vermiş olduğu hizmetlerin ve çal ışmas ının karşılığı olarak ödenen emekli ikramiyesi niteli ğinde olduğu ve yukar ıda değinilen kanun maddeleri uyar ınca ücret olarak de ğerlendirilmesinde ve bu tutar üzerinden kesinti yap ılmas ında hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna var ılmıştır." 12. Nihai karar 26/4/2020 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, süresinde bireysel başvuruda bulunulmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 13. 213 say ılı Kanun'un "Vergi hatas ı" kenar başlıklı 116. maddesi şöyledir: "Vergi hatas ı, vergiye mütaallik hesaplarda veya vergilendirmede yap ılan hatalar yüzünden haks ız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya al ınmas ıdır." Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 414. 213 say ılı Kanun'un "Vergilendirme hatalar ı" kenar ba şlıklı 118. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Vergilendirme hatalar ı şunlard ır: ...3. Mevzuda hata: Aç ık olarak vergi mevzuuna girmiyen veya vergiden müstesn a bulunan gelir, servet, madde, k ıymet, evrak ve i şlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınmas ıdır. ..." 15. 213 say ılı Kanun'un "Düzeltme talebi" kenar ba şlıklı 122. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: "Mükellefler, vergi muamelelerindeki hatalar ın düzeltilmesini vergi dairesinden yaz ı ile isteyebilirler." 16. 213 say ılı Kanun'un "Şikayet yolu ile müracaat" kenar başlıklı 124. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yapt ıklar ı düzeltme talepler i reddolunanlar şikayet yolu ile Maliye Bakanl ığına müracaat edebilirler." 17. 193 say ılı Kanun'un " Müteferrik İstisnalar "ın "Tazminat ve yard ımlarda " bölümünü düzenleyen 25. maddesinin ilgili k ısm ının olay tarihindeki hâli şöyledir: "Aşağıda yaz ılı tazminat ve yard ımlar Gelir Vergisinden müstesnad ır: 1. Ölüm, sakatl ık, hastal ık ve işsizlik sebepleriyle (i şe başlatmama tazminat ı dahil) verilen tazminat ve yap ılan yard ımlar; ... 7. 1475 ve 854 say ılı kanunlara göre ödenmesi gereken k ıdem tazminatlar ının tamam ı ile 5953 say ılı Kanuna göre ödenen k ıdem tazminatlar ının hizmet erbab ının 24 ayl ığını aşmayan miktarlar ı (hizmet ifa etmeksizin ödenen ücretler tazminat say ılmaz.) ..." 18. 193 say ılı Kanun'un " Müteferrik İstisnalar "ın "Tazminat ve yard ımlarda " bölümünü düzenleyen 25. maddesinin ilgili k ısm ının güncel hâli şöyledir: "Aşağıda yaz ılı tazminat ve yard ımlar Gelir Vergisinden müstesnad ır: 1. (Değişik:18/1/2019-7162/2 md.) Ölüm, engellilik ve hastal ık sebebiyle verilen tazminat ve yard ımlar ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 say ılı İşsizlik Sigortas ı Kanunu uyar ınca ödenen işsizlik ödene ği ve 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanununa göre ödenen i şe başlatmama tazminat ı; ... Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 57. a) 25/8/1971 tarihli ve 1475 say ılı İş Kanunu ve 20/4/1967 tarihli ve 854 say ılı Deniz İş Kanununa göre ödenmesi gereken k ıdem tazminatlar ının tamam ı ile 13/6/1952 tarihli ve 5953 say ılı Bas ın Mesle ğinde Çal ışanlarla Çal ıştıranlar Aras ındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakk ında Kanuna göre ödenen k ıdem tazminatlar ının hizmet erbab ının 24 ayl ığını aşmayan miktarlar ı (Hizmet ifa etmeksizin ödenen ücretler tazmina t say ılmaz.); b) Hizmet erbab ının tabi oldu ğu mevzuata göre bu bendin (a) alt bendinde belirtilen istisna tutar ının hesab ında dikkate al ınmak şart ıyla, hizmet sözle şmesi sona erdikten sonra; karşılıklı sonland ırma sözle şmesi veya ikale sözle şmesi kapsam ında ödenen tazminatlar, i ş kayb ı tazminatlar ı, iş sonu tazminatlar ı, iş güvencesi tazminatlar ı gibi çeşitli adlar alt ında yap ılan ödemeler ve yard ımlar (Bu bendin uygulamas ına ilişkin usul ve esaslar ı belirlemey e Maliye Bakanl ığı yetkilidir.); ..." 19. 193 say ılı Kanun'un " Ücretlerin tarifi " kenar ba şlıklı 61. maddesi şöyledir: "Ücret, işverene tabi belirli bir i şyerine ba ğlı olarak çal ışanlara hizmet kar şılığı verilen para ve ay ınlar ile sa ğlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminat ı (Mali sorumluluk tazminat ı), tahsisat, zam , avans, aidat, huzur hakk ı, prim, ikramiye, gider kar şılığı veya başka adlar alt ında ödenmi ş olmas ı veya bir ortakl ık münasebeti niteli ğinde olmamak şart ı ile kazanc ın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmi ş bulunmas ı onun mahiyetini de ğiştirmez. Bu kanunun uygulanmas ında, aşağıda yaz ılı ödemeler de ücret say ılır. 1. 23 üncü maddenin 11 numaral ı bendine göre istisna d ışında kalan emeklilik, maluliyet, dul ve yetim ayl ıklar ı; 2. Evvelce yap ılmış veya gelecekte yap ılacak hizmetler kar şılığında verilen para ve ayınlarla sağlanan diğer menfaatler; 3. Türkiye Büyük Millet Meclisi, İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile öze l kanunlar ına veya idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici bütün komisyonlar ın üyelerine ve yukar ıda say ılanlara benzeyen di ğer kimselere bu s ıfatlar ı dolay ısiyle ödenen veya sağlanan para, ay ın ve menfaatler; 4. Yönetim ve denetim kurullar ı başkan ı ve üyeleriyle tasfiye memurlar ına bu s ıfatlar ı dolay ısiyle ödenen veya sa ğlanan para, ay ın ve menfaatler; 5. Bilirkişilere, resmi arabuluculara, eksperlere, spor hakemlerine ve her türlü yar ışma jürisi üyelerine ödenen veya sa ğlanan para, ay ın ve menfaatler; 6. Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yap ılan ödemeler ve sa ğlanan menfaatler. 7. Hizmet sözle şmesi sona erdikten sonra; kar şılıklı sonland ırma sözle şmesi veya ikale sözleşmesi kapsam ında ödenen tazminatlar, i ş kayb ı tazminatlar ı, iş sonu tazminatlar ı, iş güvencesi tazminatlar ı gibi çeşitli adlar alt ında yap ılan ödemeler ve yard ımlar. " Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 620. 193 say ılı Kanun'un "Vergi tevkifat ı" kenar ba şlıklı 94. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticare t şirketleri, i ş ortakl ıklar ı, dernekler, vak ıflar, dernek ve vak ıflar ın iktisadi i şletmeleri, kooperatifler, yat ırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbab ı, zirai kazançlar ını bilanço veya z ırai işletme hesab ı esas ına göre tespit eden çiftçiler a şağıdaki bentlerde say ılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yapt ıklar ı sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar. 1. Hizmet erbab ına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yaz ılı olup ücret say ılan edemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelere göre, ...%25 vergi tevkifat ı yap ılır." V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu, taraf ına ek ödeme ad ı alt ında yap ılan ödemenin i ş sözleşmesinin devam ı sürecince eme ği karşılığında yap ılan bir ödeme olmad ığını, söz konusu ödemenin i ş sözleşmesinin sona erdirilmesi nedeniyle mahrum kal ınan haklar ın tazminine yönelik ve yasal zorunluluk olmaks ızın yap ılan bir ödeme oldu ğunu, yap ılan ödemenin ücret niteli ğinde olmamas ı nedeniyle gelir vergisinden müstesna tutulmas ı gerektiğini, ek ödemeden gelir vergisi tevkifat ı yap ılmas ının aç ık bir vergilendirme hatas ı olduğunu, tevkif edilen verginin iadesi istemiyle yap ılan düzeltme ve şikâyet ba şvurusunun reddedilmesinin adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 23. Başvurucu ayr ıca, davac ılar lehine verilen ve İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Vergi Dava Dairelerinde istinaf incelemesinden geçerek kesinle şen alt ı karar ı emsal olarak göstermiştir. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi kararlar ına at ıfla derece mahkemelerinin yerleşik hâle gelen içtihattan gerekçe göstermeksizin sapmas ının hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri ile adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini vurgulam ıştır. B. Değerlendirme 24. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucunun, taraf ına yap ılan ek Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 7ödemeye yönelik Bölge İdare Mahkemesi yorumunun hatal ı olduğundan ve yerle şik içtihada ayk ırı karar verilmesi nedeniyle haks ız şekilde davas ının reddedilmesinden şikâyet etti ği anlaşılm ıştır. Bu doğrultuda ba şvurucunun iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Genel İlkeler 26. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). 27. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu oldu ğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve de ğerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak de ğerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate al ınarak bireysel ba şvuru kapsam ındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmedi ğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 53). 28. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile do ğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin yasak kapsam ına girmeden inceleyebilir. Aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ıldığı ve adil yarg ılama hakk ı kapsam ındaki usule ilişkin güvencelerin anlams ız hâle geldi ği çok istisnai hâllerde, asl ında yarg ılaman ın sonucuna ili şkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ili şkin bir güvenceye dönü şmüş olur. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin de ğerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlams ız hâle getirip getirmedi ğini ve aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ılıp sars ılmad ığını incelemesi yarg ılaman ın sonucunu de ğerlendirdi ği anlam ına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerinin delillerle ilgili de ğerlendirmelerine ancak aç ık bir keyfîlik ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir ( Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, 149; M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 83). 29. Hukuk kurallar ının ne şekilde yorumlanaca ğı veya birden fazla yorumunun mümkün oldu ğu durumlarda bu yorumlardan hangisinin benimsenece ği derece mahkemelerinin yetkisinde olan bir husustur. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruda derece mahkemelerince benimsenen yorumlardan birine üstünlük tan ımas ı veya derece mahkemelerinin yerine geçerek hukuk kurallar ını yorumlamas ı bireysel ba şvurunun amac ıyla bağdaşmaz. Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi ba ğlam ındaki görevi, hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmektir ( Mehmet Arif Madenci, B. No: 2014/13916, 12/1/2017, 81). 30. Mahkemelerin münferit baz ı olaylarda farkl ı kararlar vermesi kural ın öngörülebilir olma niteli ğini yitirdi ğinin söylenebilmesi için yeterli olmay ıp içtihat Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 8farkl ılığının derinle şmiş ve müzmin hâle gelmi ş olmas ı gerekir. Ayr ıca spesifik baz ı olaylarda verilmi ş farkl ı kararlar ın bulundu ğundan hareketle içtihat farkl ılığının derinleştiği ve süregelen bir boyut kazand ığı da kabul edilemez. Anayasa Mahkemesinin bir konuyla ilgili olarak verilmi ş tüm mahkeme kararlar ını yeknesak hâle getirme gibi bir i şlevi bulunmad ığı gibi mahkeme kararlar ındaki hukuka ayk ırılıklar ı giderme ödevi de mevcut değildir ( Selahattin Bayri , B. No: 2018/32374, 15/9/2021, 42). 2.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 31. Somut olayda ba şvurucu, i şverenin talebi do ğrultusunda emeklilik hakk ı nedeniyle istifa ederek i şten ayr ılmas ı üzerine taraf ına ödenen 147.653,73 TL için ödenmi ş olan gelir vergisinin, bu ödemenin gelir vergisine tabi olmad ığını belirterek iadesi için düzeltme ve şikâyet yoluna müracaat etmi ştir. İdari aşamadan netice temin edemeye n başvurucunun açt ığı davada Mahkeme, ba şvurucuya yasal bir zorunluluk olmaks ızın yap ılan ödemenin ücret niteli ğinde olmad ığı ve 193 say ılı Kanun'un 25. maddesi uyar ınca gelir vergisinden müstesna tutulmas ı gerektiği gerekçesiyle dava konusu i şlemin iptaline ve ek ödeme üzerinden yap ılan gelir vergi kesintisinin iadesine karar vermi ştir (bkz. 9). İstina f başvurusunu inceleyen Bölge İdare Mahkemesi ise ba şvurucuya yap ılan ödemenin verilmi ş olan hizmetlerin ve çal ışman ın karşılığı olarak ödenen emekli ikramiyesi niteli ğinde olduğu, mevzuat uyar ınca ücret olarak de ğerlendirilmesinde ve bu tutar üzerinden kesinti yap ılmas ında hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna vararak davay ı reddetmi ştir (bkz. 11). 32. Hangi ödemenin ücret niteli ğinde oldu ğunu tespit etmek, hukuk kurallar ını öncelikle yorumla yetkisini haiz olan derece mahkemelerinin yetkisindedir. Anayasa Mahkemesinin görevi derece mahkemesinin yorumlar ının aç ıkça keyfî veya bariz takdir hatas ı içerecek nitelikte olup olmad ığını incelemekten ibarettir. 33. 193 say ılı Kanun'un 61. maddesinde ücretin tan ımı yap ılarak hangi ödemelerin ücret say ılacağı belirtilmi ş, ayn ı Kanun'un 94. maddesinde de hizmet erbab ına ödene n ücretlerden vergi tevkifat ı yap ılacağı düzenlenmi ştir. Bölge İdare Mahkemesi de öncelikle, emekli gün say ısını doldurdu ğu için kendi iste ğiyle iş sözleşmesini sona erdiren başvurucunun i şsiz kalmas ı ve bunun neticesinde de i şverene kar şı işe iade davas ı açma olanağının bulunmamas ı nedeniyle yap ılan ödemenin i ş güvencesi amac ıyla ödenen bir tazminat olmad ığı tespitinde bulunmu ş, sonra da söz konusu ödemenin ücret olarak değerlendirilmesinin gerekip gerekmedi ğini yorumlam ıştır. Bölge İdare Mahkemesine göre hizmetlerinin ve çal ışmas ının karşılığı olarak ödenen emekli ikramiyesi niteli ğinde olduğundan ba şvurucuya yap ılan ödeme ücret olarak de ğerlendirilmeli ve bu nedenle söz konusu mebla ğdan vergi tevkifat ı yap ılmal ıdır. Bölge İdare Mahkemesinin bu değerlendirmesinin aç ıkça keyfîlik veya bariz takdir hatas ı içerdiği söylenemez. 34. Başvurucu, Bölge İdare Mahkemesinin yerle şik içtihada ayk ırı karar verdi ğini ileri sürmektedir. Ba şvurucunun benzer durumda olan alt ı kişiyle ilgili olarak lehlerine verilen ve İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin ilgili Vergi Dava Dairelerinde istina f incelemesinden geçerek kesinle şen kararlar ı -derece mahkemelerinin bilgisine sunulmamakla birlikte- bireysel ba şvuru formuna ekledi ği görülmektedir. 35. Öncelikle adil yarg ılanma hakk ının hukuk kural ının davan ın başvurucu lehine sonuçlanmas ını temin eden yorumunun esas al ınmas ını güvence alt ına almad ığı hat ırlat ılmal ıdır. Uyuşmazl ığa uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ı -yukar ıda belirtildiği gibi- derece mahkemelerinin takdirindedir ( M.B. , 84). Öte yandan ayn ı Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 9nitelikteki uyu şmazl ıkla ilgili olarak de ğişik mahkemelerin farkl ı kararlar vermesi de tek başına adil yarg ılanma hakk ını ihlal etmemektedir. Bu ba ğlamda Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerince yap ılan yorumlar ın hukuka uygun olup olmad ığını denetleme ve bu yorumlar ı birleştirme gibi bir görevinin bulunmad ığının alt ı çizilmelidir. Anayasa Mahkemesinin aç ıkça keyfî olmayan veya bariz takdir hatas ı da içermeyen bir yorumdan dolay ı adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine hükmedebilmesi için bu yorumun yerle şik hâle gelen bir içtihattan sapt ığına veya derinle şmiş ve süregelen bir nitelik kazanan içtihat farkl ılığına dayand ığına ikna olmas ı gerekir ( Selahattin Bayri , 47). 36. Somut olayda Bölge İdare Mahkemesinin davay ı reddetmesinin temelinde, işverenin talebi üzerine emeklilik hakk ı nedeniyle istifa ederek i şten ayr ılan başvurucuy a yap ılan ödemenin ücret olarak say ılmas ı gerektiğini ve dolay ısıyla söz konusu ödemenin gelir vergisine tabi oldu ğunu kabul etmi ş olmas ı yatmaktad ır. Başvurucu taraf ından emsal gösterilen alt ı kararda İstanbul Vergi Mahkemelerince uyu şmazl ığa konu ödemelerin ücret niteliğinde olmad ığı değerlendirilmi ş ve bu nedenle gelir vergisi tevkifat ı yap ılamayaca ğı kabul edilmi ştir. Ancak İstanbul Vergi Mahkemelerince verilen ve İstanbul Bölge İdare Mahkemesinden geçerek kesinle şen alt ı karardan hareketle içtihad ın İstanbul Vergi Mahkemelerindeki kararlar gibi yerle ştiği söylenemez. İçtihad ın yerleşik hâle gelip gelmediğinin tespitinde içtihat mahkemesi olan Dan ıştay kararlar ı önem ta şımaktad ır. Başvurucu, emeklilik hakk ı nedeniyle i ş akdinin sona erdirilmesi nedeniyle yap ılan toptan ödemelerin gelir vergisine tabi olmad ığını kabul eden Dan ıştay kararlar ı ibraz edebilmi ş değildir. Öte yandan ba şvurucu, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi d ışındaki bölge idare mahkemelerinin kararlar ını da eklememi ştir. Bu durumda İstanbul Vergi Mahkemelerinin karar ındaki görü şün yerleşik içtihad ı yans ıttığının ifade edilmesi için hiçbir neden bulunmamaktad ır. 37. Diğer taraftan ba şvurucu emeklilik hakk ı dolay ısıyla iş akdinin sona erdirilmesi nedeniyle yap ılan toptan ödemelerin gelir vergisine tabi olup olmad ığına ilişkin görüş ayr ılığının yerleşik ve müzmin hâle geldi ğini de gösterememi ştir. Başvurucu salt kendisininkiyle ayn ı dönemde benzer şekilde toptan ödeme alan ki şilere ilişkin olarak İstanbul Vergi Mahkemelerince verilen alt ı karar ı ibraz etmi ştir. Derinle şmiş içtihat farkl ılığından söz edilebilmesi için görü ş ayr ılıklar ının uzun y ıllard ır devam etti ğinin ortaya konulmuş olmas ı gerekir. Somut olayda bu konudaki görü ş ayr ılığının uzun y ıllard ır süregeldiği gösterilemedi ğinden derinle şmiş ve müzmin hâle gelmi ş içtihat farkl ılığından söz edilemez. 38.İstanbul Vergi Mahkemelerinin kararlar ındaki görü şün yerleşik içtihat oldu ğu veya bu konuda derinle şmiş ve süregelen bir içtihat farkl ılığının da bulundu ğu gösterilemedi ğine göre derece mahkemelerinin üzerine dü şen tek yükümlülük yap ılan yorumun gerekçelerine kararda yer verilmesidir. Bireysel ba şvuru formuna eklenen ve emsal olduğu belirtilen kararlar derece mahkemelerinin bilgisine sunulmad ığından, söz konusu kararlarla ilgili de ğerlendirme yap ılmas ı beklenemeyecek ise de Bölge İdare Mahkemes i karar ında başvurucunun ibraz etti ği kararlardan farkl ı yorum yap ılmas ının gerekçeleri izah edilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi i şverenin talebi üzerine emeklilik hakk ı nedeniyle istifa ederek işten ayr ılan başvurucuya yap ılan ödemenin ücret olarak say ılmas ı gerektiği ve dolay ısıyla söz konusu ödemenin gelir vergisine tabi oldu ğu sonucuna detayl ı bir tart ışmadan sonra varm ıştır. Bu suretle kararda hükme ula şılmas ı için yeterli gerekçenin bulundu ğu açıktır. Başvuru Numaras ı: 2020/15723 Karar Tarihi : 15/3/2022 1039. Açt ığı dava aleyhine sonuçlanan bir kimsenin ayn ı konuda ancak farkl ı yönde verilmiş bir veya birkaç karar ın varl ığından hareketle adil yarg ılanmad ığı sonucuna ulaşılamaz. Farkl ı mahkemelerin görev alan ına girebilen bir uyu şmazl ık türü yoktur ki ilk başta birbiriyle çeli şen kararlar ın verilmesi ihtimali uzak olsun. Mahkemelerin benzer uyuşmazl ıklarla ilgili olarak ba şlarda farkl ı kararlar vermesi i şin tabiat ı gereğidir. Esasen mahkemelerin ilk kez kar şılaştıklar ı uyuşmazl ıkla ilgili olarak farkl ı kararlar vermelerinde yad ırganacak bir yön de yoktur. Önemli olan bu içtihat farkl ılıklar ının müzminle şmesini n önlenebilmesidir ( Selahattin Bayri, 51). 40. Benzer durumda olan ki şi veya ki şilerle ilgili olarak lehe verilmi ş bir veya birkaç karar ın mevcudiyetinden yola ç ıkılarak adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğinin kabul edilmesi bir konuda ortaya ç ıkan farkl ı uyuşmazl ıklar ın kaderinin bir mahkemenin karar ına bağlanmas ı anlam ına gelir. Bu durumda da söz konusu uyu şmazl ığa bakan farkl ı mahkemeler, ilgilisi lehine karar veren mahkemenin görü şünü kabul etmeye zorlanm ış olur ki Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru kapsam ında bu şekilde bir fonksiyonu bulunmamaktad ır (Selahattin Bayri, 52). 41. Özetle eldeki ba şvuruda Bölge İdare Mahkemesinin olaydaki ödemenin ücret niteliğinde oldu ğu yorumu aç ıkça keyfîlik veya bariz takdir hatas ı içermedi ği gibi başvurucu taraf ından da bu yorumun yerle şik içtihattan sapt ığı ya da derinle şmiş ve süregelen bir niteli k kazanan içtihat farkl ılığına dayand ığı gösterilebilmi ş değildir. Bu nedenle ba şvurucunun iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu değerlendirilmi ştir. 42. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 15/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş