TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZEYNEP BEYC İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/368) Karar Tarihi: 14/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/368 Karar Tarihi : 14/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNHicabi DURSUNSelahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Zeynep BEYC İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediye alaca ğının tahsili amac ıyla aç ılan davan ın Yarg ıtay daireleri aras ında süregelen g
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZEYNEP BEYC İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/368) Karar Tarihi: 14/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/368 Karar Tarihi : 14/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNHicabi DURSUNSelahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Zeynep BEYC İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediye alaca ğının tahsili amac ıyla aç ılan davan ın Yarg ıtay daireleri aras ında süregelen görü ş ayr ılığından dolay ı reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu Düziçi Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vakf ında (Vak ıf) hizmet akdine dayal ı olarak çal ışmaktad ır. 9. Başvurucu, kamu personeli oldu ğunu ileri sürerek 4/7/1956 tarihli ve 6772 say ılı Devlet ve Ona Ba ğlı Müesseselerde Çal ışan İşçilere İlave Tediye Yap ılmas ı Hakk ında Başvuru Numaras ı: 2019/368 Karar Tarihi : 14/10/2020 3Kanun uyar ınca her bir y ıllık çal ışma süresi içinde ödenmesi gereken iki ayl ık tutar ındaki ilave tediye alaca ğının ödenmesi amac ıyla Vak ıf aleyhine dava açm ıştır. 10. Düziçi Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) i ş mahkemesi s ıfat ıyla yapm ış olduğu yarg ılama sonunda 10/9/2015 tarihli kararla ba şvurucunun davas ının kabulüne karar verilmiştir. Gerekçeli kararda Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin emsal kararlar ına göre Vakf ın 6772 say ılı Kanun kapsam ında bir i ş yeri oldu ğu belirtilmi ştir. Buna ba ğlı olarak başvurucuya ilave tediye alaca ğı ödenmesine karar verilmi ştir. 11. Daval ı Vak ıf, temyiz yoluna ba şvurmuştur. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi (Daire) 27/2/2017 tarihinde temyiz talebini kabul ederek Mahkeme karar ını bozmuştur. Karard a Vakf ın; Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışmay ı Teşvik Fonundan ayr ı bir özel hukuk tüzel kişiliğine sahip oldu ğu, kamu kurumu vasf ında olmad ığı belirtilmi ştir. Kamu kurumu olmamas ı nedeniyle 6772 say ılı Kanun kapsam ına al ınamayaca ğı ifade edilmi ştir. 12. Mahkeme 4/1/2018 tarihinde bozma karar ına uyarak davay ı reddetmi ştir. 13. Başvurucu karar ı temyiz etmi ştir. Dairenin 24/9/2018 tarihli karar ıyla başvurucunun temyiz talebi reddedilmi ştir. 14. Nihai karar ba şvurucuya 13/12/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 20/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 15.İlgili hukuk için bkz. Yasemin Bodur , B. No: 2017/29896, 25/12/2018, 14-32. V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Mahkemenin 14/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 17. Başvurucu kendisiyle ayn ı iş yerinde çal ışanlar ın açt ığı davalar ın kabul edilmesine kar şı kendi davas ının reddedildi ğini, söz konusu durumun Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi ile Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi aras ındaki görü ş ayr ılığından kaynakland ığını ifade etmiştir. Ayn ı iş yerinde çal ışan kimselerden baz ılar ına ilave tediye alaca ğı ödenirken baz ılar ına ödenmemesinin adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 18. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun farkl ı karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddias ının özünün adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ına ilişkin olduğu ve bu kapsamda bir inceleme yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/368 Karar Tarihi : 14/10/2020 41. Kabul Edilebilirlik Yönünden 19. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden20. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Yasemin Bodur (ayn ı kararda bkz. 35-45) karar ında ortaya konulmu ştur. An ılan kararda Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi bağlam ındaki görevinin, hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmek oldu ğu belirtilmi ştir. Bu noktada derece mahkemelerinin hukuk kurallar ını yorumlamas ından kaynaklanan içtihat fark ının süregelen bir hâl ald ığı durumlarda uygulamadaki tutars ızlıklar ı ortadan kald ıracak nitelikteki tedbirlerin önemine i şaret edilmi ş tir. Hukukun üstünlü ğü ilkesi gere ği devletin, ayn ı yarg ı koluna dâhil mahkemeler aras ındaki derin ve süregelen içtihat farkl ılıklar ını ortadan kald ırabilecek nitelikte bir mekanizmay ı kurmak ve bu mekanizman ın etkin bir şekilde işleyişini sağlayacak düzenlemeler yapmakla yükümlü oldu ğu ifade edilmi ştir. 21. Ayn ı kararda Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin ve sonradan bu görev verilen (kapat ılan) Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin, an ılan vak ıf çal ışanlar ının kamu işçisi olduğuna ve şartlar ı uygunsa ilave tediye alaca ğından yararlanacaklar ına dair kararlar verdi ği belirtilmiştir. Buna kar şılık olarak Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin an ılan vak ıflar ın özel hukuk tüzel ki şisi statüsüne sahip oldu ğunu ve dolay ısıyla kamu personeli s ıfat ı bulunmayan çal ışanlar ının ilave tediyeden yararlanmayaca ğını istikrarl ı olarak hüküm alt ına ald ığı ifade edilmiştir. Yarg ıtay daireleri aras ındaki derin ve süregelen içtihat fark ının faaliyete gire n istinaf mahkemesi niteli ğindeki bölge adliye mahkemesi daireleri aras ında da sürdürüldü ğü saptanm ıştır (Yasemin Bodur , 48, 50). 22. An ılan kararda sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ı çal ışanlar ının ilave tediye alaca ğına hak kazan ıp kazanmayaca ğı hususunda süregelen içtihat farkl ılığının derinleşmiş ve sürekli bir nitelik kazanm ış olduğu, bu durumun davalar ın somut özelli ğinden kaynaklanmad ığı ve bu durumun ortadan kald ırılmas ını sağlayacak içtihad ı birleştirme karar ı gibi elveri şli bir mekanizma i şletilmemesi nedenleriyle var ılan sonucun ba şvurucu için öngörülemez oldu ğu ve yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeledi ği sonucuna ula şılm ıştır (Yasemin Bodur , 52). 23. Somut ba şvurunun da ayn ı hususa ili şkin olmas ı ve Yasemin Bodur karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir durumun bulunmamas ı nedeniyle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2019/368 Karar Tarihi : 14/10/2020 5(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 25. Başvurucu, ihlalin tespiti ile ilave tediye alaca ğının ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. Başvurucunun manevi tazminat talebi yoktur. 26. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 27. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 28. Bununla birlikte 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilirken idari eylem ve i şlem niteli ğinde karar verilemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederken idarenin, yarg ısal makamlar ın veya yasama organ ının yerine geçerek i şlem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederek gerekli i şlemlerin tesis edilmesi için karar ı ilgili mercilere gönderir ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 57). 29. Anayasa Mahkemesince Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Somut olaylarda ihlalin ayn ı hukuki nedene dayal ı olarak benzer konumdaki ki şiler taraf ından aç ılan davalarda aradan geçen uzun zamana ra ğmen Yarg ıtay daireleri aras ındaki görü ş fark ının ortadan kald ırılıp uygulama birli ğinin sağlanmamas ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Diğer bir ifadeyle ihlal, ba şvurucunun ayn ı anda iki farkl ı yorumu yürürlükte bulunan ve bu nedenle belirlilik kriterini ta şımayan bir hukuk kural ına tabi tutulmas ından kaynaklanmaktad ır. 30. Anayasa Mahkemesince yap ılan ihlal tespitinin derece mahkemesi karar ının sonucuna yönelik olmad ığının ve derece mahkemesince var ılan sonuçtan ba ğıms ız olduğunun altı çizilmelidir. Hâl böyle olunca ihlalin giderilmesi için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. Aksi durum, yani ihlalin giderim şekli olarak yarg ılaman ın yenilenmesine hükmedilmesi, bu yorumlardan birine üstünlük tan ınarak taraflardan bir lehine tercihte bulunulmas ı anlam ına gelebilecektir. Bu da var olan ihlali gidermeyece ği gibi derece Başvuru Numaras ı: 2019/368 Karar Tarihi : 14/10/2020 6mahkemesinde görülen uyu şmazl ığın diğer taraf ı aleyhine yeni ihlallerin do ğmas ına yol açabilecektir. Dolay ısıyla somut olayda; yarg ılaman ın yenilenmesi ihlalin sonuçlar ını ortadan kald ıracak nitelikte bir yol olarak kabul edilemeyece ğinden, başvurucunun manevi tazminat talep etmedi ği de dikkate al ınarak yaln ızca ihlalin tespitine karar verilmesi gerekir. 31. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvuruya konu olayda böyle bir illiyet ba ğı bulunmad ığından tediye alaca ğının ödenmesine yönelik talebin reddine karar verilmesi gerekir. 32. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. İlave tediye alaca ğının ödenmesine yönelik talebin REDD İNE, D. 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Düziçi Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2017/173, K.2018/12) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 14/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Hicabi DURSUN Selahaddin MENTE Ş